In hanc utilitatem clementes angeli saepe figuras, characteres, formas et voces invenerunt proposueruntque nobis mortalibus et ignotas et stupendas nullius rei iuxta consuetum linguae usum significativas, sed per rationis nostrae summam admirationem in assiduam intelligibilium pervestigationem, deinde in illorum ipsorum venerationem et amorem inductivas.

− Johannes Reuchlin, De arte cabalistica, Hagenhau, 1517, III

Chuyện bắt đầu vào hai hôm trước, một ngày thứ Năm. Tôi đang nằm nướng trên giường, còn chưa quyết định xem có nên dậy hay không. Tôi đã về đến chiều hôm trước và gọi điện về văn phòng. Diotallevi vẫn nằm viện và giọng của Gudrun nghe chừng bi quan: chưa có gì thay đổi; nói cách khác, đang xấu đi. Tôi không sao đành lòng tới thăm anh.

Belbo cũng đi xa. Gudrun bảo tôi rằng anh ta điện tới nói phải đi đâu đó lo việc gia đình. Gia đình nào? Điều kỳ quặc là anh ta vác đi luôn cả chiếc máy xử lý văn bản - Abulafia, anh ta gọi nó như vậy - và cả máy in. Gudrun cũng bảo tôi là anh ta mang máy về cài ở nhà để hoàn thành công việc nào đó. Sao anh ta phải nhọc công tự làm khó mình đến vậy? Không thể làm tại văn phòng được sao?

Tôi cảm thấy mình như kẻ vô gia cư. Đến tuần tới Lia và em bé mới về. Tối hôm trước tôi ghé qua quán Pilade nhưng không thấy ai ở đó.

Tiếng chuông điện thoại làm tôi sực tỉnh. Là Belbo, giọng anh ta lạ lùng, xa xăm.

“Anh ở chỗ quái nào thế? Lạc trong rừng rậm rồi hả?”

“Đừng đùa nữa, Casaubon. Việc này nghiêm trọng lắm. Tôi đang ở Paris.”

“Paris? Nhưng tôi mới phải là người tới Học viện chứ!”

“Đừng đùa nữa, khốn kiếp. Tôi đang trong bốt điện thoại... không, trong quán bar, tóm lại, tôi không biết còn nói được bao lâu nữa...”

“Nếu anh hết tiền lẻ thì dùng cuộc gọi người nghe trả. Tôi sẽ đợi ở đây.”

“Tiền lẻ không phải là vấn đề. Tôi rắc rối to rồi.” Anh ta nói rất nhanh, không cho tôi bất kỳ cơ hội nào chen vào. “Kế hoạch. Kế hoạch là có thực. Tôi biết, đừng nói gì. Họ đang săn đuổi tôi.”

“Nhưng ai chứ?” Tôi vẫn mơ mơ hồ hồ.

“Hiệp sĩ dòng Đền, Casaubon, vì Chúa. Tôi biết anh sẽ không muốn tin chuyện này, nhưng tất cả là sự thực. Họ nghĩ tôi có bản đồ, họ cài bẫy lừa tôi tới Paris. Thứ Bảy tới, lúc nửa đêm, họ muốn tôi có mặt tại Học viện. Thứ Bảy - anh hiểu không - đêm lễ thánh John...” Anh ta nói rời rạc chả ra đâu vào đâu nên tôi không tài nào bắt kịp ý. “Tôi không muốn tới. Tôi đang chạy trốn, Casaubon. Họ sẽ giết tôi mất. Anh phải báo cho De Angelis, không, De Angelis vô ích thôi, chả cảnh sát nào làm không công...”

“Vậy làm sao đây?”

“Tôi không biết. Hãy đọc đống đĩa mềm, dùng Abulafia ấy. Mấy ngày qua tôi đã nhét hết vào đó, ngay cả những chuyện xảy ra tháng này. Anh không có đó, tôi chẳng biết kể với ai, tôi viết liền ba ngày ba đêm... Nghe này, tới văn phòng; trong ngăn kéo bàn tôi có một phong bì đựng hai chìa khóa. Bỏ qua chìa lớn: nó là chìa khóa nhà của tôi ở ngoại ô. Nhưng chiếc chìa nhỏ là của căn hộ ở Milan. Tới đó và đọc hết đi, rồi tự anh quyết định, hoặc có thể chúng ta lại nói chuyện. Chúa ơi, tôi không biết phải làm gì nữa...”

“Được rồi. Nhưng tôi tìm anh ở đâu đây?”

“Tôi không biết. Tối nào tôi cũng đổi khách sạn. Anh làm ngay hôm nay đi và sáng mai đợi ở nhà tôi. Tôi sẽ gọi nếu có thể. Chúa ơi, mật khẩu...”

Tôi nghe thấy tiếng ồn. Tiếng của Belbo chợt gần hơn rồi thoắt xa, như thể có kẻ nào giật ống nghe khỏi tay anh.

“Belbo! Chuyện gì thế?”

“Họ tìm thấy tôi rồi. Mật khẩu...”

Một âm thanh cộc lốc chói tai như tiếng súng. Hẳn là ống nghe rơi xuống, đập vào tường hay chiếc giá nhỏ kê điện thoại. Một cuộc ẩu đả. Rồi tiếng cạch của ống nghe bị dập. Chắc chắn không phải do Belbo.

Tôi tắm qua loa cho thông thoáng đầu óc. Tôi không làm sao định rõ nổi chuyện gì đang xảy ra. Kế hoạch là thật ư? Vô lý. Chính chúng tôi đã sáng tác ra nó. Nhưng ai đã bắt Belbo? Hội Thập tự Hoa hồng? Bá tước bất tử Saint-Germain? Đội cảnh sát mật Okhrana của Nga hoàng? Những hiệp sĩ dòng Đền? Hội Ám toán Hồi giáo? Nếu cái bất khả đã thành hiện thực thì điều gì cũng có thể. Nhưng biết đâu Belbo đang toàn làm chuyện hoang đường. Gần đây anh ta rất căng thẳng, có thể vì Lorenza Pellegrini hoặc vì anh ta ngày càng bị chính sản phẩm tưởng tượng của mình làm mê muội... Kế hoạch thực ra là sản phẩm tưởng tượng của chúng tôi, của anh ta, tôi, Diotallevi, nhưng hiện tại chừng như Belbo đã bị nó ám ảnh, vượt khỏi khuôn khổ của một trò chơi. Suy đoán thêm cũng không ích gì.

Tôi tới văn phòng. Gudrun chào đón tôi bằng tràng ca cẩm về việc một mình chị ta phải è cổ ra gánh mọi việc ở đây. Tôi tìm thấy phong bì, chìa khóa, và lao tới căn hộ của Belbo.

Mùi đầu mẩu thuốc lá mốc meo xộc vào mũi, mấy chiếc gạt tàn đều đầy ứ. Bồn rửa trong bếp cao ngất đĩa bẩn, thùng rác chất đầy hộp thức ăn rỗng ruột. Trên một chiếc giá trong phòng làm việc có ba chai whiskey rỗng không, chai thứ tư còn sót chừng hai đốt tay. Đây là căn hộ của một người đàn ông đã làm việc liên tục mấy ngày liền, không nhích khỏi ghế, chỉ ăn khi buộc phải ăn, làm việc đến phát cuồng, như một kẻ nghiện việc.

Căn hộ có hai buồng, sách chất đầy các góc, đè nặng lên những chiếc giá oằn xuống. Trên bàn có máy tính, máy in và mấy hộp đĩa. Một vài bức tranh treo ở những khoảng tường trống ít ỏi không gắn giá sách. Ngay đối diện bàn, một bản in thế kỷ 17 được đóng khung treo cẩn thận, một biểu tượng mà tháng trước, lúc tới đây uống bia trước khi đi nghỉ, tôi đã không nhận thấy.

Trên bàn, một bức ảnh chụp Lorenza Pellegrini với dòng ghi chú bằng nét chữ bé tí, gần như trẻ con. Bạn chỉ thấy gương mặt nàng, nhưng đôi mắt nàng không yên ổn, cái ánh nhìn trong mắt nàng. Với một cử chỉ ý nhị bản năng (hay ghen tuông?) tôi úp bức hình xuống, không đọc dòng chú thích.

Có vài tập tài liệu. Tôi xem qua. Chẳng có gì đáng chú ý, toàn sổ sách, các bản ước tính giá thành in ấn. Nhưng giữa đám giấy tờ lộn xộn ấy, tôi tìm thấy một bản in tập tài liệu mà dựa theo ngày tháng trên đó hẳn là một trong những thử nghiệm đầu tiên của Belbo với chiếc máy xử lý văn bản. Nó có đầu đề “Abu”. Tôi hồi tưởng lại khi Abulafia lần đầu ra mắt tại văn phòng, sự say mê trẻ thơ của Belbo, những tiếng càu nhàu của Gudrun và lời giễu cợt của Diotallevi.

Abu là lời đáp cá nhân của Belbo với những kẻ chỉ trích mình, một loại trò đùa của sinh viên năm thứ hai, nhưng nó hé lộ nhiều điều về niềm đam mê tổ hợp những khi anh ta dùng cỗ máy. Chính người đàn ông này với nụ cười uể oải đã từng nói rằng một khi anh ta nhận ra mình sẽ không bao giờ trở thành vai chính, anh ta liền quyết định thôi thì trở thành một khán giả khôn ngoan, bởi nghĩa lý gì đâu khi viết mà không có động cơ nghiêm túc. Tốt hơn là viết lại sách của những kẻ khác, việc mà một biên tập viên tốt làm. Nhưng Belbo tìm thấy ở cỗ máy kia một loại ma túy gây ảo giác LSD và lướt ngón tay trên bàn phím như đang sáng tác ra những khúc biến tấu của “Anh chàng vùng cao nhỏ bé”* trên chiếc dương cầm cũ ở nhà, không sợ bị ai nhòm ngó phẩm bình. Đâu phải anh ta mơ tưởng mình đang sáng tạo: vốn sợ phải đặt bút viết như Belbo, anh hiểu rằng đây không phải viết lách mà chỉ là thử nghiệm một kỹ thuật điện tử. Một bài tập thể dục. Nhưng, quên đi những bóng ma thường nhật vẫn ám ảnh mình, anh ta khám phá ra rằng chơi cùng chiếc máy xử lý văn bản là một cách để giải tỏa cho cái thời đoạn hồi xuân của tuổi ngũ tuần. Cái tính bi quan từ trong bản chất của anh ta, sự chấp nhận miễn cưỡng quá khứ của chính mình bằng cách nào đó đã tan biến đi trong cuộc đối thoại với một bộ nhớ vô cơ, khách quan, ngoan ngoãn, phi luân lý, bán dẫn, và phi con người một cách quá đỗi con người đến nỗi nó giúp anh ta nguôi quên nỗi khắc khoải thâm căn cố đế của mình về cuộc đời.

Theo bản gốc tiếng Ý, “Petit Montagnard”.

Abudoc

Ôi chao một buổi sáng đẹp trời cuối tháng Mười một*, khởi thủy là lời*, hãy hát ta nghe, nữ thần*, con trai của Peleus, Achilles, giờ mùa đông bĩ cực đã qua*. Chấm câu, đoạn mới. Thử nghiệm parakalò parakalò*, với chương trình phù hợp, thậm chí anh có thể thực hiện phép đảo chữ cái, nếu ta vừa viết một cuốn tiểu thuyết với nam chính thuộc Liên minh miền Nam tên Rhett Butler và một cô nàng đỏng đảnh tên Scarlett và rồi đổi ý, tất cả những gì cần làm là nhấn một phím thì Abu sẽ đổi toàn bộ Rhett Butler thành hoàng thân Andrei, Scarlett thành Natasha, Atlanta thành Matxcova, và thế là oa! anh vừa viết xong “Chiến tranh và hòa bình”.

Kết hợp lời một ca khúc với câu mở đầu Ngày thứ nhất trong Tên của đóa hồng, tiểu thuyết nổi tiếng của chính tác giả.

Kinh Thánh.

Câu mở đầu trường ca llliad.

Dòng đầu vở kịch Richard III của Shakespeare.

Tiếng Hy Lạp: Làm ơn, làm ơn.

Abu, giờ hãy làm một thứ khác: Belbo ra lệnh cho Abu biến đổi tất cả các từ, biến mỗi chữ “a” thành “akka” và mỗi chữ “o” thành “ulla” để có một đoạn văn nom giống tiếng Tamil nhất.

Akkabu, giulla hakkay lakkam mullat thulla khakkac: Belbulla rakka lenh chulla Akkabu bien dullai takkat cakka cakkac tu, bien mullai chu “akka” thakkanh “akkakkakka” vakka mullai chu “ulla” thakkanh “ullakka” de culla mullat dullaakkan vakkan nullam giullang tieng Phakkan Lakkan nhakkat.

Ô vui, Ô khác biệt chóng mặt, Ô người đọc-người viết lý thuyết của tôi bị hành hạ bởi một cơn mất ngủ lý thuyết nhất, Ô đám tang Finnegan*, Ô con vật quyến rũ và khoan hòa. Cậu ta không giúp anh nghĩ nhưng cậu ta giúp anh bởi vì anh phải nghĩ cho cậu ta. Một cỗ máy tinh thần thuần túy. Nếu anh viết bằng bút lông ngỗng, anh cào ngòi trên những trang giấy thấm mồ hôi và luôn phải dừng tay mà chấm mực. Ý nghĩ của anh chạy quá nhanh so với cổ tay tê nhức. Nếu anh đánh máy, các con chữ dính vào nhau, và lần nữa mình lại phải theo tốc độ tầm thường của cỗ máy, không phải tốc độ nơ ron thần kinh của mình. Nhưng với cậu ta (nó? cô ta?) những ngón tay của anh say mơ, trí não anh lướt trên bàn phím, anh được nâng trên đôi cánh vàng, cuối cùng anh đối diện với ánh sáng của lý tính trọng yếu trong niềm hạnh phúc của phút hạnh ngộ đầu tiên.

“Finnegan Thức tỉnh” là bản ballad nổi lên vào thập niên 1850. Trong khúc ca này, anh chàng Finnegan say rượu ngã thang, vỡ sọ chết. Những người đưa tang đổ rượu whiskey lên xác Finnegan khiến anh ta sống lại, tham dự tang lễ của mình. Whiskey cùng lúc khiến anh chàng chết và sống lại - từ whiskey xuất phát từ cụm từ uisce beatha của Ireland có nghĩa là “nước sự sống”.

Và việc mình đang lamf lúc này, mình laays ddôngs chữ chiinhs tả gớm ghieecs đoos và mình ra leenhj cho côx máyy này saoo chép chúng và xeeps chúng trong booj nhớ taamj thời rồi sau đoos đưaa chúng trơr lại từ choons lao tuf kia lên màn hinhf, noois tiếp chính noos.

Đó, tôi đang nhắm mắt gõ, nhưng giờ tôi vừa lấy đống chữ đánh máy lỗi gớm ghiếc đó và ra lệnh cho cỗ máy sao chép lại mớ lộn xộn ấy, và trên bản sao chép tôi đã sửa lại hết lỗi, vậy là nó hiện ra hoàn hảo trên trang giấy. Từ cát, tôi đãi ra vàng. Hối hận, tôi có thể xóa bỏ bản đầu tiên. Nhưng tôi giữ nó lại để chứng tỏ rằng cái “là” và cái “phải là”, cái tình cờ và cái thiết yếu có thể cùng nhau tồn tại trên màn hình này. Nếu muốn, tôi có thể bỏ đi đoạn gây khó chịu ấy khỏi màn hình nhưng giữ lại trong bộ nhớ, từ đó tạo ra một kho tư liệu về những trận đàn áp của mình trong khi từ chối mang lại cho những kẻ theo chủ nghĩa Freud bạ gì đọc nấy và các bậc thầy về dị bản niềm vui thú phỏng đoán, bài tập nghề nghiệp, niềm vinh quang học thuật của họ.

Như thế này tốt hơn ký ức thật, bởi vì ký ức thật phải trả bằng nhiều nỗ lực nên học cách nhớ nhưng lại không học cách quên. Diotallevi bị ám bởi những cơn cuồng nặng tính Do Thái Tây Bồ* về những lâu đài với cầu thang to vĩ đại ấy, về bức tượng một tên lính đang phạm tội ác khó nói với một phụ nữ không khả năng tự vệ ấy, rồi những hành lang với hàng trăm phòng, mỗi phòng họa một điềm gở, những hiện hình đột ngột, những sự việc đầy xáo động, những xác ướp biết đi. Với mỗi hình ảnh ký ức, anh gắn vào đó một tư tưởng, một nhãn mác, một phạm trù, một thành tố vũ trụ, một phép tam đoạn luận, một chuỗi tam đoạn luận đồ sộ, những chuỗi cách ngôn, những chuỗi hoán trạng, những bảng nghĩa hàm ẩn, những điệu vũ của nghịch đảo, những lời khẳng định hay phủ nhận, những yếu tố căn bản trật tự, những đoàn rước của phân điểm và thị sai, các tập mẫu cây, các bảng phả hệ của những triết gia Ấn khổ hạnh - và vân vân, cho tới vô cùng vô tận. Ô Raimundo, Ô Camillo, anh chỉ phải nhớ lại những gì con mắt trông thấy, vậy là lập tức anh có thể kiến tạo lại cái chuỗi vĩ đại của tồn tại, trong yêu thương và phấn khởi, bởi vì tất cả những thứ phân tán rời rạc trong vũ trụ đã thu cả về một mối trong trí óc anh, và Proust hẳn sẽ khiến anh mỉm cười. Nhưng hôm đó khi tôi và Diotallevi cố xây dựng một ars oblivionalis*, chúng tôi không nghĩ ra được các quy luật để quên. Đó là điều bất khả. Đi tìm một quãng thời gian đã mất, đuổi theo những manh mối mong manh, như Tom Ngón Tay Cái trong rừng rậm là một chuyện, nhưng cố ý đánh mất quãng thời gian đã lần mò tìm về lại được là chuyện khác. Tom Ngón Tay Cái luôn trở về nhà, như một nỗi ám ảnh. Chẳng có môn học quên, chúng ta nằm trong tay của những quy trình tự nhiên tình cờ, như đột quỵ và chứng mất trí nhớ, và những phương cách tự can thiệp như ma túy, rượu hay tự tử.

Sephardi: hậu duệ của người Do Thái sống tại Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha vào thời Trung cổ cho đến khi bị truy bức đến độ buộc phải vĩnh viễn rời khỏi đó vào năm 1492.

Nghệ thuật Quên, là một cụm từ do Umberto Eco sáng tạo ra.

Ấy thế mà Abu có thể thực hiện trên bản thân mình những cuộc tự tử cục bộ chính xác, những khoảng mất trí tạm thời, những chứng mất ngôn ngữ mà không đau đớn.

Đêm qua em ở đâu, L

Đó, những người đọc tò mò: các người sẽ chẳng bao giờ hay biết được, nhưng dòng chữ gãy đoạn, úp mặt vào hư không kia thực ra chỉ là mở đầu của một câu văn dài mà tôi đã viết nhưng rồi bỗng đổi ý ước sao mình chưa từng viết ra nó, ước sao mình chưa từng nghĩ đến chứ đừng nói chỉ là viết nó ra, ước sao nó chưa từng có. Thế là tôi ấn một cái phím, và một màn trắng đục trùm dần lên những dòng nghiệp chướng, không thích hợp kia, và tôi ấn DELETE thế là, oa, biến mất hết rồi.

Nhưng chưa hết đâu. Cái tai hại của tự tử là đôi khi anh nhảy khỏi cửa sổ và lúc rơi tới tầng thứ bảy thứ tám thì đổi ý. “Ôi, giá như mình có thể quay lại!” Xin lỗi, anh không thể, bất hạnh thay. Bịch. Abu trái lại rất nhân từ, cậu ấy ban cho anh quyền thay đổi ý định: anh có thể khôi phục lại đoạn văn bản anh đã xóa mà chỉ cần ấn RETRIEVE. Nhẹ hết cả người! Một khi tôi biết rằng tôi có thể nhớ bất cứ chỗ nào mình muốn, tôi liền quên tiệt!

Sẽ không bao giờ nữa lang thang hết quán bar này đến quán bar khác, nã đạn lửa bắn tan xác tàu của bọn ngoài hành tinh cho tới khi bọn quái vật xâm lăng bắn tan xác mình. Việc này đẹp đẽ hơn nhiều: ở đây anh đánh tan tành ý nghĩ thay vì người ngoài hành tinh. Màn hình là một thiên hà gồm hàng ngàn hàng ngàn tiểu hành tinh, tất cả xếp ngay ngắn trong một dòng, trắng hay xanh lá, và chính bàn tay anh vừa tạo ra chúng. Fiat Lux*, Vụ nổ lớn*, bảy ngày*, bảy phút, bảy giây, và một vũ trụ khai sinh trước mắt anh, một vũ trụ tuôn chảy bất tận, nơi những đường nhọn trong không gian và thời gian không tồn tại. Ở đây không numerus Clausius* , không luật cưỡng bách của nhiệt động học. Những con chữ biếng nhác nổi lên bề mặt, chúng hiện ra từ hư vô rồi ngoan ngoãn quay trở về hư vô, tan đi như ngoại chất. Nó là một bản giao hưởng dưới nước của những liên kết và phi liên kết mềm mại, một vũ khúc trong nhớt của những mặt trăng tự ăn mình, như con cá lớn trong phim Tàu ngầm Vàng. Chỉ cần một cái chạm nhẹ đầu ngón tay anh, những thứ hết thuốc chữa liền trượt ngược về một con chữ đói khát và oạp! biến mất vào dạ dày của nó, rồi chỉ còn bóng tối. Nếu anh không ngừng lại, con chữ sẽ ngốn ngấu luôn bản thân nó, vỗ béo bằng chính sự vắng mặt của mình như một cái hố đen mèo Cheshire.

Tiếng Latin, nghĩa là “Phải có ánh sáng”, trích từ Sáng Thế Ký trong Kinh Cựu ước. “Thiên Chúa phán: ‘Phải có ánh sáng’. Liền có ánh sáng”.

Vụ nổ khởi nguồn của vũ trụ theo Thuyết Vụ nổ lớn.

Theo Sáng Thế Ký trong Kinh Cựu ước, Thiên Chúa sáng tạo ra thế giới trong sáu ngày, Người ban phúc lành cho ngày thứ Bảy và thánh hóa ngày đó.

Tiếng Latin, nghĩa là khóa số lượng, một trong những chính sách hạn chế số lượng sinh viên sẽ theo học ở một trường đại học.

Và nếu anh vô tình viết điều gì sự khiêm tốn cấm kỵ, tất cả sẽ chui vào một đĩa mềm, và anh có thể đặt cho cái đĩa một mật khẩu, thế là chẳng kẻ nào khui ra được. Thật tuyệt cho những đặc vụ. Anh gõ thông điệp, lưu lại, rồi bỏ đĩa vào túi áo và rời đi. Ngay cả Torquemada cũng vô phương truy ra được điều anh viết: đó là chuyện riêng giữa anh và nó (Nó?). Và nếu chúng tra khảo anh, anh giả bộ cung khai; anh bắt đầu gõ mật khẩu, rồi ấn một phím bí mật, thế là thông điệp kia vĩnh viễn biến mất. Ôi, tôi ngàn lần xin lỗi, anh nói, tôi lỡ tay, vô tình thôi, nó bị xóa mất rồi. Nội dung ư? Tôi không nhớ. Chẳng có gì quan trọng cả. Tôi chẳng có Thông Điệp nào để khai cả. Nhưng sau này, ai biết được, lỡ đâu tôi lại có.