Bác sĩ ở bệnh xá có Hilfstein, Handler, Lewkowicz và Biberstein. Tất cả đều quan ngại về nguy cơ bùng nổ dịch sốt phát ban. Vì nó không chỉ đe dọa sức khỏe. Nó, theo luật, còn là cơ sở để đóng cửa Brinlitz và tống người mắc bệnh lên xe gia súc chở đến Birkersau, để họ chờ chết trong những lán có gắn biển ACHTUNG TYPHUS. Một sáng nọ, khi Oskar thăm bệnh xá, độ một tuần sau khi đoàn tù nữ nhập trại, Biberstein cho biết có thêm hai người bị nghi mắc bệnh. Đau đầu, sốt, mỏi mệt và đau nhức toàn thân - triệu chứng đã có đủ. Biberstein dự kiến các nốt phát ban sẽ xuất hiện trong mấy ngày tới. Cần có chỗ trong nhà máy để cách ly họ.

Biberstein không phải giảng giải cho Oskar quá nhiều về bệnh sốt phát ban này. Bệnh lây qua vết rận cắn. Tù nhân nhiễm bệnh vì rận trong trại vượt mức kiểm soát. Thời gian ủ bệnh khoảng hai tuần. Lúc này có thể đã có cả tá, cả trăm tù nhân đang ủ bệnh. Kể cả khi có giường, mọi người vẫn nằm quá sát nhau. Các đôi tình nhân lây thứ rận mang bệnh cho nhau khi gặp gỡ trong vội vàng và bí mật ở một góc khuất nào đó của nhà máy. Lũ rận lây lan nhanh điên cuồng. Sức mạnh của chúng có thể đánh bại Oskar.

Thế nên, khi Oskar ra lệnh xây một cơ sở khử rận trên tầng - nhà tắm, buồng giặt để luộc quần áo, phòng diệt trùng - đấy không hề là một chỉ thị hành chính suông. Nơi này sẽ lấy hơi nóng bơm dưới hầm lên. Đội thợ hàn sẽ chia hai ca làm liên tục. Họ làm một cách tình nguyện, bởi tình nguyện là đặc trưng của các ngành nghề bí mật ở Brinnlitz. Biểu tượng của ngành sản xuất chính thức là những máy Hilo mới mọc lên từ sàn nhà máy mới đổ bê tông. Như sau này Moshe Bejski nhận xét, việc lắp đặt chính xác những cỗ máy này là lợi ích của tù nhân cũng như của Oskar, bởi nó khoác lên cho trại một bề ngoài thuyết phục. Nhưng các ngành phi chính quy ở Brinnlitz mới đáng kể. Chị em đan quần áo bằng len thuổng từ các bao hàng bị vứt lại. Họ chỉ tạm ngừng để vờ lao động hăng say khi có sĩ quan hoặc hạ sĩ quan SS đi qua trên đường đến văn phòng của Herr Direktor, hoặc khi Fuchs và Schoenbrun, hai viên kỹ sư bất tài (“Còn lâu mới bằng kỹ sư của bọn này,” có tù nhân nhận xét) từ phòng làm việc bước ra.

Oskar của Brinnlitz vẫn là Oskar trong ký ức những người cũ thời Emalia. Một tay hưởng lạc, một gã ăn chơi trác táng. Mandel cùng Pfefferberg, kết thúc ca làm việc toát mồ hôi vì lắp đường ống hơi nước, rủ nhau lên bể nước ở tầng áp mái. Họ leo thang và đi cầu sắt lên. Ở đây nước ấm, và một khi đã trèo vào thì ở dưới không ai nhìn thấy họ. Vừa trèo lên tới nơi, hai anh thợ hàn ngỡ ngàng phát hiện bên trong đã có người. Oskar bồng bềnh, trần truồng, đồ sộ. Một cô gái SS tóc vàng, người đã moi được cây trâm vàng từ Regina Horowitz, bộ ngực trần phập phồng trên sóng, tắm chung bồn với ông. Oskar nhận thấy và ngước nhìn họ bằng ánh mắt thật thà. Nỗi hổ thẹn xác thịt, với ông, giống như khái niệm chủ nghĩa hiện sinh, rất ý nghĩa nhưng khó lòng nắm bắt. Hai anh thợ hàn để ý thấy, tuột đồ ra, cô gái thật nõn nà. Họ xin lỗi và rút lui, lắc đầu, khẽ huýt sáo và cười khúc khích như hai cậu học trò. Trên đầu họ, Oskar đong đưa như thần Zeus.

Khi dịch không lan ra, Biberstein cảm ơn cơ sở khử rận của Brinnlitz. Khi bệnh kiết lỵ lui dần, ông cảm ơn thực phẩm. Trong hồ sơ lưu trữ tại Yad Vashem, Biberstein khẳng định khi mới thành lập trại, khẩu phần hằng ngày vượt quá hai ngàn calo. Trên khắp lục địa thê lương chìm trong mùa đông ấy, duy có người Do Thái ở Brinnlitz là có bữa ăn đủ duy trì sự sống. Trong hàng triệu con người, chỉ riêng xúp của hơn một nghìn lao động của Schindler là có chất.

Còn cả cháo yến mạch nữa. Từ trại đi xuống một quãng, bên bờ suối nơi đám thợ máy của Oskar đã phi tang rượu lậu, có một trạm xay xát. Cầm theo giấy phép lao động, tù nhân có thể đi xuống đó với danh nghĩa chạy việc cho một phân xưởng ở DEF. Mundek Korn vẫn nhớ mỗi lần về trại mang theo đầy thức ăn. Dưới trạm xay xát, anh chỉ cần buộc túm gấu quần lại và nới thắt lưng ra cho người khác trút đầy yến mạch vào. Anh cài thắt lưng và quay về - một kho lương thực di động vô giá, chân đi vòng kiềng qua mặt lính gác vào nhà máy. Vào trong, mọi người tháo dây ra và trút yến mạch vào chum.

Ở xưởng thiết kế, hai chàng trai Moshe Bejski và Josef Bau đã bắt đầu làm giả giấy phép cho tù nhân đi tải hàng từ trạm xây xát. Một hôm Oskar tạt vào và cho Bejski xem giấy tờ đóng dấu cơ quan lương thực ở vùng Đức thuộc. Các mối thực phẩm chợ đen tốt nhất của Oskar vẫn ở tận Cracow. Ông có thể đặt hàng qua điện thoại. Nhưng đến biên giới Moravia, ta phải có giấy phép từ Sở Lương nông. Oskar chỉ con dấu trên tờ giấy. Dấu này cậu làm được chứ? ông hỏi Bejski.

Bejski là thợ lành nghề. Anh làm nhiều ngủ ít. Đó là tác phẩm đầu tiên trong số rất nhiều con dấu anh sẽ chế tác cho Oskar. Công cụ của anh chỉ là dao lam và dao trổ cỡ nhỏ. Con dấu của anh sẽ trở thành biểu tượng cho nền hành chính phản nghịch của riêng Brinnlitz. Anh đẽo con dấu của chính quyền Đức thuộc, của Toàn quyền Moravia, để tô điểm giấy thông hành giả mạo cho tù nhân lái xe tải đến Brno hoặc Olomouc và chở về bánh mì, xăng dầu, bột mì, vải vóc hoặc thuốc lá chợ đen. Leon Salpeter, dược sĩ Cracow, cựu thành viên Judenrat thời Marek Biberstein, làm thủ kho ở Brinnlitz. Nơi đây lưu trữ lượng hàng tiếp tế thảm hại của Hassebroeck gửi từ Gröss-Rosen xuống, cùng với rau quả, bột mì, ngũ cốc bổ sung được Oskar mua về nhờ những con dấu cao su chế tác kỹ càng của Bejski, với hình đại bàng và chữ thập ngoặc của chế độ được điêu khắc cực kỳ tinh xảo.

*

“Phải nhớ rằng,” một tù nhân nói, “cuộc sống ở Brinnlitz là gian khổ. Nhưng so với nơi khác - thiên đường!” Có lẽ bọn họ ý thức được đâu đâu cũng khan hiếm lương thực, ngay ở ngoài cũng hiếm người no đủ.

Còn Oskar? Oskar có cắt giảm khẩu phần xuống ngang bằng với tù nhân không?

Đáp lại là một tiếng cười độ lượng. “Oskar? Làm sao mà phải cắt? Người ta là Herr Direktor. Tụi tôi tư cách gì để bàn chuyện đó?” Tiếp đó là một cái nhún vai, để nếu ta nghĩ, gì mà thần phục thế. “Anh không hiểu đâu. Sống ở đây đã là hồng phúc rồi. Làm gì còn chỗ nào nữa đâu.”

*

Giống như hồi mới cưới, Oskar vẫn là du tử từ trong máu, luôn vắng mặt dài ngày. Đôi khi Stern, người tập hợp những đề xuất trong ngày, thức cả đêm chờ ông. Tại căn hộ của Oskar, Itzhak và Emilie là những kẻ canh đêm. Vị học giả kiêm nghề kế toán luôn dành cho các cuộc lang bạt Moravia của Oskar lời giải thích trung thành nhất. Nhiều năm sau, trong một phát biểu, Stern cho biết, “Ông ấy rong ruổi ngày đêm, không chỉ thu mua lương thực cho tù nhân Do Thái tại Brinnlitz - bằng giấy tờ do một tù nhân làm giả - mà còn để mua vũ khí và đạn dược phòng khi SS định giết chúng tôi trước khi rút chạy.” Hình ảnh một Herr Direktor đôn đáo lo toan đã cho thấy tình yêu và lòng trung thành của Itzhak. Nhưng Emilie chắc cũng hiểu rõ, đâu phải lần vắng nhà nào cũng liên quan đến tiếng tăm buôn gian bán lận vì lòng nhân ái của Oskar.

Trong một lần Oskar đi vắng, cậu trai mười chín tuổi Janek Dresner bị quy tội phá hoại. Thật ra Dresner đâu có biết gì về cơ khí. Hồi ở Płaszów cậu chỉ biết diệt rận, bưng khăn cho lính SS đi tắm và sauna, luộc quần áo bám đầy rận của tù nhân (từ một vết rận cắn cậu đã bị sốt phát ban và sống sót chỉ nhờ anh họ, bác sĩ Schindel, chuyển cậu đến bệnh viện dưới dạng một ca viêm họng).

Vụ việc bị quy là phá hoại xảy ra bởi viên quản đốc người Đức, kỹ sư Schoenbrun, chuyển cậu từ đứng máy tiện sang một máy ép kim loại cỡ lớn. Các kỹ sư mất một tuần để căn chỉnh cỗ máy, nhưng ngay lần đầu khởi động và vận hành, cậu đã gây đoản mạch và làm gãy một tấm kim loại. Schoenbrun rủa xả và lên văn phòng viết báo cáo kết tội cậu. Cáo trạng này được đánh máy rồi sao gửi đến Cục D và Cục W ở Oranienburg, đến Hassebroeck ở Gröss-Rosen, và Văn phòng Untersturmführer Liepold ở cổng nhà máy.

Đến sáng, Oskar vẫn chưa về. Thay vì gửi báo cáo, Stern lén rút chúng khỏi túi thư và giấu đi. Một bản đã được giao tận tay Liepold, nhưng may thay y vẫn là kẻ phục tùng quy định của tổ chức, và không thể treo cổ cậu bé chừng nào chưa có chỉ đạo từ Oranienburg và Hassebroeck. Hai ngày sau, vẫn chưa thấy Oskar đâu. “Chắc lại tiệc tùng gì rồi!” mấy người tinh nghịch dưới xưởng kháo nhau. Không biết vì đâu Schoenbrun phát hiện ra Itzhak đã im thư đi. Y hằm hằm xông vào văn phòng, dọa Stern rằng tên ông sẽ được bổ sung vào báo cáo. Sự điềm tĩnh ở Stern dường như là vô hạn, và khi Schoenbrun dứt lời, ông đáp rằng sở dĩ mình rút báo cáo khỏi túi thư vì cho rằng Herr Direktor, trên nguyên tắc, phải được biết nội dung thư trước khi gửi đi. Đương nhiên Herr Direktor, Stern tiếp, sẽ phẫn nộ khi biết một tù nhân đã gây thiệt hại lên đến 10.000 RM cho cỗ máy của mình. Để Herr Schindler có dịp bổ sung ý kiến của bản thân vào báo cáo, theo Stern, là điều hoàn toàn hợp lẽ.

Sau cùng Oskar cũng lái xe về. Stern chặn ông lại và thông tin về bản cáo trạng của Schoenbrun. Untersturmführer Liepold cũng đang chờ gặp Schindler và nôn nóng muốn mượn vụ Janek Dresner để lấn thẩm quyền của y vào trong nhà máy. Tôi sẽ chủ trì phiên tòa, Liepold bảo Oskar. Và ông, Herr Direktor, sẽ ký vào biên bản xác nhận mức độ thiệt hại.

Khoan đã, Oskar đáp. Máy hỏng là máy của tôi. Người chủ trì là tôi mới phải.

Liepold lý luận rằng tù nhân chịu quyền tài phán của Cục D. Nhưng cỗ máy, Oskar phản bác, lại thuộc thẩm quyền Tổng cục Quân giới. Ngoài ra, ông không thể tổ chức phiên xử trong xưởng máy. Nếu Brinnlitz là nhà máy dệt hoặc hóa chất, việc này chắc sẽ không ảnh hưởng mấy đến sản xuất. Nhưng đây là nhà máy đạn dược, tham gia chế tạo các bộ phận bí mật. “Tôi không muốn công nhân bị hoang mang,” Oskar nói.

Oskar đã thắng bằng lý lẽ này, có lẽ vì Liepold nhượng bộ. Viên Untersturmführer vẫn e ngại quan hệ của Oskar. Vậy là phiên tòa được tổ chức vào buổi tối, ở xưởng máy của DEF, thành phần có Herr Oskar Schindler là Chủ tọa, Herr Schoenbrun và Herr Fuchs. Một cô gái người Đức ngồi cạnh bàn bồi thẩm làm ký lục; và khi được đưa vào, cậu trai Dresner thấy mình đứng trước một tòa án trang nghiêm và đúng thể thức. Theo chỉ thị ngày 11 tháng Tư năm 1944 của Cục D, điều Janek đang đối diện là giai đoạn đầu tiên và cốt lõi trong một quá trình mà, sau khi có báo cáo gửi lên Hassebroeck và có phúc đáp từ Oranienburg, sẽ kết thúc bằng việc treo cổ cậu giữa sân nhà máy, trước mặt toàn thể cư dân Brinnlitz, có cả bố mẹ và em gái cậu.

Janek để ý thấy tối nay Oskar không hề có vẻ thân thiện như những lần ông xuống xưởng. Herr Direktor cao giọng đọc cáo trạng của Schoenbrun. Cậu biết Oskar chủ yếu qua lời kể của người khác, và không thể đoán nổi ý tứ của Oskar khi ông trang nghiêm đọc bản cáo trạng. Lẽ nào Oskar thực sự xót xa vì cỗ máy hỏng? Hay tất cả chỉ là một màn kịch?

Đọc xong, Herr Direktor bắt đầu thẩm vấn. Dresner chẳng có gì nhiều nhặn để giải trình. Cậu bào chữa rằng mình còn lạ máy. Lúc điều chỉnh đã có trục trặc. Cậu quá nôn nóng và phạm sai lầm. Cậu cam đoan với Herr Direktor rằng mình chẳng có lý do gì để phá hoại cỗ máy. Nếu ngươi không có chuyên môn quân giới, Schoenbrun nói, thì đừng ở đây. Herr Direktor đã cam đoan với ta rằng tất cả các người đều có kinh nghiệm về sản xuất vũ khí. Vậy mà ngươi, Härtling Dresner, lại tự nhận mình thiếu hiểu biết.

Với một cử chỉ giận dữ, Schindler ra lệnh cho cậu tường thuật chi tiết những gì đã làm đêm đó. Dresner kể lại quá trình chuẩn bị khởi động, trình tự cài đặt, chạy mô phỏng trên bảng điều khiển, bật nguồn, cho tới khi máy đột nhiên hộc lên rồi toác ra. Càng nghe, Herr Schindler càng nôn nóng, và bắt đầu đi lại, hầm hầm nhìn cậu. Đến đoạn cậu chỉnh một trong các nút trên bảng điều khiển thì Schindler dừng lại, tay nắm chặt, mắt tóe lửa.

Mi nói sao? ông hỏi. Dresner nhắc lại: cháu chỉnh van áp suất, thưa Herr Direktor.

Oskar xông đến và giáng cho cậu một cú vào cạnh hàm. Đầu Dresner ngân lên u u, nhưng trong chiến thắng, bởi Oskar - lưng quay lại các đồng sự - vừa gửi đến cậu một cái nháy mắt không lẫn đi đâu được. Rồi ông phẩy tay. “Sự ngu si của lũ khốn kiếp này!” ông gầm gừ. “Thật ngoài sức tưởng tượng!”

Ông quay lại than thở với Schoenbrun và Fuchs như thể họ là đồng minh duy nhất của ông. “Thà rằng bọn nó đủ khôn để phá hoại cỗ máy. Như thế ít ra tôi còn được lột da chúng chứ thế này thì biết làm thế nào. Chỉ tổ mất thời gian vô ích.”

Tay Oskar siết lại, và Dresner rúm người chờ đón một cú đấm vòng nữa. “Cút ra!” Oskar quát lên.

Khi ra khỏi cửa, Dresner nghe thấy Oskar bảo hai đồng sự rằng nên quên tất cả vụ này đi thì tốt hơn. “Trên lầu tôi có một ít Martell ngon lắm,” ông nói.

Có thể cú lật kèo ngoạn mục này chưa thỏa mãn được Liepold và Schoenbrun. Bởi phiên tòa chưa đạt đến kết luận chính thức; chưa có phán quyết cuối cùng. Nhưng họ không thể phàn nàn rằng Oskar né tránh hay xem thường việc xử án.

Vụ việc, sau này được Dresner thuật lại, gợi ra giả thiết Brinnlitz đã duy trì mạng sống tù nhân bằng một loạt chiêu trò lanh lẹn tới mức gần như ma thuật. Dầu vậy, nói một cách xác thực, bản thân Brinnlitz, với tư cách nhà tù và một doanh nghiệp sản xuất, trong bản chất và theo nghĩa đen, chính là một trò ảo thuật bền lâu, táo bạo, và nhất quán.

​