Các sư đoàn thiết giáp của tướng Sigmund List, từ Sudetenland tràn lên phía Bắc, đã chiếm được Cracow, hòn ngọc phương Nam diễm lệ của Ba Lan, từ cả hai cánh vào ngày 6 tháng Chín năm 1939. Và, theo chân họ, Oskar Schindler đã tiến vào thành phố mà, trong năm năm sau đó, sẽ là mỏ vàng của ông. Tuy chưa đầy tháng ông sẽ thể hiện sự bất mãn với Đảng Quốc xã, nhưng ông vẫn nhận ra Cracow, với vị trí đầu mối về đường sắt và hạ tầng công nghiệp còn khiêm tốn, sẽ bùng nổ về kinh tế dưới chế độ mới. Ông sẽ không là một anh bán hàng nữa. Ông sẽ trở thành nhà tài phiệt.
Soi vào tiểu sử gia đình Oskar, không dễ tìm thấy ngay động cơ sẽ thôi thúc ông trở thành kẻ cứu nạn. Ông sinh ngày 28 tháng Tư năm 1908, tức là dưới thời Đế chế Áo của Franz Josef, ở tỉnh trung du Moravia của vương quốc lâu đời này. Quê ông là thành phố công nghiệp Zwittau, nơi tổ tiên của Schindler đã từ Vienna tìm đến để mở cửa hiệu kinh doanh từ đầu thế kỷ 16.
Herr Hans Schindler, cha của Oskar, tán thành sự cai trị của đế chế, tự xem mình là người Áo về văn hóa, nói tiếng Đức tại bàn ăn, trên điện thoại, trong công việc, và vào những phút giây trìu mến. Thế nhưng năm 1918, khi Herr Schindler và gia đình nhận ra mình đã trở thành công dân của nước Cộng hòa Czechoslovakia của Masaryk và Beneš[1], điều này cũng chẳng làm ông phiền lòng bao nhiêu, và với cậu con trai mười tuổi của ông thì còn ít nữa. Cậu bé Hitler, theo lời người đàn ông Hitler, từ nhỏ đã bị dằn vặt vì hố sâu ngăn cách mối gắn bó thiêng liêng giữa Áo và Đức với sự độc lập chính trị của hai xứ sở. Khác với Hitler, thời thơ ấu của Oskar Schindler không hề bị vẩn đục bởi chứng trầm uất vì bị tước quyền thừa kế. Czechoslovakia là một nước Cộng hòa bé bằng cái bánh bao, rậm rạp, nguyên sơ, thành thử cộng đồng nói tiếng Đức chấp nhận vị thế thiểu số của mình một cách thoải mái, mặc dù sau này cuộc suy thoái và một vài hành động điên rồ của chính quyền sẽ gây ra sự căng thẳng nhất định cho mối quan hệ ấy.
Zwittau, quê nhà của Oskar, là một thành phố nhỏ, ám bụi than nằm tại mé Nam rặng núi có tên là Jeseniks. Những triền đồi vây quanh thành phố một phần đã bị công nghiệp tàn phá, phần còn lại vẫn được bao phủ dưới tán vân sam, linh sam, và thông rụng lá. Do có cộng đồng Sudetendeutsche[2] nói tiếng Đức nên tại đây vẫn duy trì một trường dạy tiếng Đức, nơi Oskar theo học. Ở đây cậu đăng ký khóa học Realgymnasium, được thiết kế nhằm đào tạo kỹ sư - mỏ, cơ khí, đô thị - để đáp ứng diện mạo công nghiệp của thành phố. Bản thân Herr Schindler sở hữu một nhà máy sản xuất máy móc nông nghiệp, và việc học của Oskar là để chuẩn bị cho cậu thừa kế cơ ngơi này.
Gia đình Schindler theo Công giáo. Cũng giống như gia đình của cậu thanh niên Amon Goeth, người lúc này cũng sắp kết thúc lớp Khoa học và dự kỳ thi Matura[3] ở Vienna.
Mẹ của Oskar, Louisa, là một con chiên nhiệt thành, mỗi ngày Chủ nhật quần áo bà lại nồng nặc mùi khói hương vốn tụ thành mây tại buổi lễ Trọng ở nhà thờ St. Maurice. Hans Schindler là mẫu đàn ông đẩy vợ mình tìm đến tôn giáo. Ông khoái cognac; ông thích quán cà phê. Hơi thở ấm mùi brandy, thuốc lá hảo hạng, và chất trần tục không lẫn vào đâu được là những gì toát ra từ con người bảo hoàng đáng kính ấy, Herr Hans Schindler.
Gia đình họ sống trong một biệt thự hiện đại, có vườn riêng, nằm ở đầu kia thành phố, cách xa khu công nghiệp. Họ có hai con, Oskar và em gái, Elfriede. Nhưng giờ chẳng còn lại nhân chứng nào hiểu rõ về nội tình nhà Schindler, trừ những ý niệm chung nhất. Ví dụ, chúng ta biết rằng, Frau Schindler buồn phiền khi thấy con trai, cũng như ông bố, có một đức tin Công giáo khá hời hợt.
Nhưng chắc chắn đây không thể là một gia cảnh quá đắng cay. Trong những gì ít ỏi được Oskar hé lộ về tuổi thơ, không hề có màu đen tối. Nắng lấp lánh trong tán linh sam ngoài vườn. Mận chín ở góc vườn khi hè đến sớm. Nếu có đi dự lễ Trọng vào những sáng tháng Sáu, cậu trai cũng không mang theo về nhà nhiều cảm giác tội lỗi. Cậu đánh xe ô tô của bố ra chỗ nắng trước ga ra rồi bắt đầu vọc động cơ. Hoặc cậu ngồi ở bậc thềm bên hông nhà, mài giũa bộ chế hòa khí của chiếc mô tô cậu đang lắp ráp.
Oskar có vài người bạn Do Thái trung lưu, được bố mẹ cho đi học ở trường tiếng Đức. Chúng không thuộc loại dân quê Ashkenazim - lập dị, theo Chính thống giáo, nói tiếng Yiddish - mà là những đứa trẻ đa ngôn ngữ, không sùng đạo cho lắm, con trai các nhà buôn Do Thái. Bên kia Bình nguyên Hana và giữa vùng đồi Beskidy, Sigmund Freud đã sinh ra từ một gia đình Do Thái như vậy, không bao lâu trước khi chính Hans Schindler chào đời trong một gia đình Đức nòi tại Zwittau.
Thành tích sau này dường như đòi hỏi tuổi thơ của Oskar phải có vài kịch bản tương tự. Cậu trai Oskar cần phải bệnh vực một cậu bạn Do Thái bị bắt nạt trên đường đi học về. Ta có thể chắc rằng chuyện đó không xảy ra, và không biết cũng tốt, vì sự kiện ấy hơi tầm thường. Hơn nữa, cứu một cậu bé Do Thái khỏi bị đánh chảy máu mũi không nói lên điều gì. Bởi vì sau này, chính Himmler đã phàn nàn, khi phát biểu trước một toán Einsatzgruppen[4]của y, rằng mỗi người Đức đều có một người bạn Do Thái. “ ‘Dân Do Thái sẽ bị tuyệt diệt, mọi đảng viên đều khẳng định. Chắc chắn, đó là kế hoạch: thủ tiêu bọn Do Thái, tuyệt diệt chúng - chúng ta sẽ làm đến nơi đến chốn.’ Rồi tất cả đều lê bước trở lại, tám mươi triệu người Đức thực thụ, và ai cũng có một anh bạn Do Thái tử tế. Bọn khác là lợn hết, hẳn rồi, riêng bạn em đây là Do Thái hạng A1.”
Trong nỗ lực tìm kiếm, dưới bóng đen của Himmler, những tín hiệu cho sự nhiệt tình sau này của Oskar, chúng tôi gặp được ông hàng xóm sát vách nhà Schindler, một giáo sĩ Do Thái là tiến sĩ Felix Kantor. Giáo sĩ Kantor là môn đồ của Abraham Geiger, giáo sĩ người Đức chủ trương tự do hóa Do Thái giáo, người khẳng định vừa là người Đức vừa là Do Thái không có gì sai trái, thậm chí còn đáng tôn vinh. Giáo sĩ Kantor không phải mẫu học giả làng quê bảo thủ. Ông ăn mặc theo lối hiện đại và nói tiếng Đức ở nhà. Ông gọi nơi hành đạo của mình là “nhà thờ” thay vì cái tên cũ, “giáo đường”. Đến thăm nhà thờ của ông là giới bác sĩ, kỹ sư và chủ xưởng dệt người Do Thái ở Zwittau. Khi đi xa, họ khoe với các đối tác, “Giáo sĩ của chúng tôi là tiến sĩ Kantor - ông ấy không chỉ viết bài cho các tạp chí Do Thái tại Prague và Brno, mà cho cả các nhật báo nữa.”
Hai con trai của Giáo sĩ Kantor học cùng trường với con trai ông hàng xóm người Đức Schindler. Họ đều đủ đĩnh ngộ để sau này trở thành hai giáo sư Do Thái hiếm hoi tại Đại học Prague tiếng Đức[5]. Hai thần đồng nói tiếng Đức, cắt tóc húi cua này mặc quần lửng đuổi nhau trong vườn mùa hạ. Đuổi bắt hai anh em nhà Schindler, và ngược lại. Và Kantor, khi ngắm lũ trẻ thoắt ẩn thoắt hiện giữa những bụi thủy tùng, có lẽ đã tự nhủ tất cả rồi sẽ suôn sẻ như Geiger và Graetz và Lazarus và các giáo sĩ tự do người Đức hồi thế kỷ 19 từng dự báo. Chúng ta sống đời khai sáng, chúng ta được hàng xóm Đức hoan nghênh - Herr Schindler thậm chí sẽ mỉa mai các chính khách Czech trước mặt chúng ta. Chúng ta vừa là các học giả thế tục vừa diễn giải Talmud[6] một cách hợp lý. Chúng ta thuộc về thế kỷ 20 và một chủng tộc cổ xưa. Chúng ta không làm ai khó chịu và ngược lại.
Về sau, vào giữa thập niên 1930, vị giáo sĩ sẽ phải xem xét lại dự báo lạc quan ấy và cuối cùng đi đến kết luận rằng các con ông không bao giờ mua chuộc nổi Đảng Quốc xã bằng học vị Tiến sĩ Đức văn - rằng không có thành tựu nào về công nghệ hay học thuật thế tục của thế kỷ 20 có thể là bùa hộ mệnh cho dân Do Thái, cũng như không bao giờ có một chủng loại giáo sĩ được giới lập pháp mới của Đức chấp nhận. Năm 1936, gia đình Kantor dọn sang Bỉ. Nhà Schindler không bao giờ nghe về họ nữa.
Chủng tộc, dòng máu và lãnh thổ không có nhiều ý nghĩa với cậu trai Oskar. Cậu thuộc típ thanh niên xem một chiếc mô tô là hình mẫu hấp dẫn nhất của vũ trụ. Và cha cậu - có khí chất của một kỹ sư - dường như đã khuyến khích đam mê của con trai với thứ máy móc thời thượng này. Trong năm cuối trung học, Oskar lượn khắp Zwittau trên chiếc Galloni 500cc màu đỏ. Một cậu bạn học, Erwin Tragatsch, nhìn theo với nỗi thèm muốn không nói nổi thành lời, khi chiếc Galloni oành oành phóng đi giữa phố và thu hút sự chú ý của khách bộ hành trên quảng trường. Như hai cậu trai nhà Kantor, chiếc xe chính là một kỳ quan - không chỉ là chiếc Galloni duy nhất ở Zwittau, không chỉ là chiếc Galloni 500cc duy nhất ở Moravia, mà có lẽ còn là chiếc xe độc nhất vô nhị trên khắp Czechoslovakia.
Vào mùa xuân 1928, những tháng cuối cùng trong thời niên thiếu của Oskar và khúc dạo đầu cho mùa hè mà cậu sẽ yêu và quyết định kết hôn, cậu xuất hiện tại quảng trường thành phố trên chiếc Moto-Guzzi 250cc. Ngoài nước Ý, cả châu Âu chỉ còn đúng bốn chiếc khác, đều thuộc sở hữu của các tay đua quốc tế - Giessler, Hans Winkler, Joo người Hung và Kolaczkowski người Ba Lan. Dân tình chắc hẳn đã có người lắc đầu nói Herr Schindler đang làm hư thằng bé.
Nhưng đó là mùa hè ngọt ngào và hồn nhiên nhất trong đời Oskar. Một cậu trai thờ ơ với chính trị, mũ da bó sát đầu, vít ga chiếc Moto-Guzzi, đua với đội của các nhà máy địa phương trên đường núi Moravia, con trai của một gia đình mà đỉnh cao của sự phức tạp chính trị là châm một ngọn nến cho Franz Josef. Bên kia triền núi phủ đầy thông, là một cuộc hôn nhân khó hiểu, một cuộc suy thoái kinh tế, và mười bảy năm ngụp lặn trong thứ chính trị chết người. Nhưng gương mặt chàng trai chẳng hề có ý niệm gì, chỉ có vẻ nhăn nhó vì gió thốc của một tay đua tốc độ cao, người - vì cậu là người mới, vì cậu nghiệp dư, vì đến lúc này cậu chưa có kỷ lục nào - có thể vào cuộc tốt hơn các đối thủ kỳ cựu, những kẻ chuyên nghiệp, những tay đua chịu sức ép phải phá kỷ lục.
Cuộc đua đầu tiên của cậu là vào tháng Năm, chặng đường núi giữa Brno và Sobeslav. Đó là một cuộc tranh tài đẳng cấp cao, để ít ra món đồ chơi đắt tiền mà Herr Hans Schindler giàu có mua cho cậu không bị han gỉ trong ga ra. Cậu về ba trên chiếc Moto-Guzzi đỏ, sau hai chiếc Terrot đã được độ lên động cơ Blackburne của Anh.
Chặng thử thách tiếp theo, cậu đi xa nhà hơn, dự vòng đua Altvater, ở vùng đồi trên biên giới với Saxon. Tay đua vô địch 250cc người Đức Walfried Winkler có mặt, cùng địch thủ lâu năm của mình Kurt Henkelmann, trên chiếc DKW làm mát bằng nước. Các anh tài xứ Saxon - Horowitz, Kocher, và Kliwar - đều góp mặt; hai chiếc Terrot-Blackburne cũng tái xuất, ngoài ra còn mấy chiếc Coventry Eagle. Có ba chiếc Moto-Guzzi, trong đó có của Oskar Schindler, vài chiếc hàng khủng thuộc loại 350cc, và một đội đua BMW 500cc.
Đó gần như là ngày đẹp nhất, thuần khiết nhất của Oskar. Cậu giữ cự ly với tốp dẫn đầu trong những vòng đầu tiên và chờ đợi những diễn biến mới. Sau một giờ, Winkler, Henkelmann và Oskar đã bỏ đội Saxon lại sau, còn hai chiếc Moto-Guzzi bị rớt lại vì lỗi động cơ. Tại vòng đua mà Oskar đinh ninh là áp chót, cậu vượt qua Winkler và chắc hẳn đã thấy, hiển hiện trước mắt mình như lớp nhựa trải đường và rặng thông nhòa nhạt, tương lai tất yếu của một thành viên đội đua nhà máy, và cuộc đời phiêu bạt mà sự nghiệp ấy sẽ cho phép cậu đeo đuổi.
Đến vòng đua mà cậu ngỡ là cuối cùng, Oskar vượt qua cả Henkelmann lẫn hai chiếc DKW, cán đích và chạy chậm lại. Hẳn đã có tín hiệu gây nhầm lẫn nào đó từ Ban tổ chức, bởi đám đông cũng tưởng rằng cuộc đua đã kết thúc. Đến khi Oskar nhận ra mình nhầm - và đã mắc một sai lầm nghiệp dư - thì cả Walfried Winkler lẫn Mita Vychodil đã qua mặt cậu, thậm chí Henkelmann đã kiệt sức cũng kịp đẩy bật cậu khỏi vị trí thứ ba.
Cậu được tung hộ nhiệt liệt ở quê nhà. Bỏ qua một chi tiết chỉ mang tính kỹ thuật, cậu đã đánh bại những tay đua cừ nhất châu Âu.
Tragatsch phỏng đoán rằng sự nghiệp đua xe của Oskar bị gián đoạn vì lý do kinh tế. Đây là một phán đoán có cơ sở. Vì mùa hè năm ấy, chỉ sau sáu tuần yêu đương, cậu vội vã tiến đến hôn nhân với một cô gái nhà nông, do vậy bị thất sủng với cha mình, người tình cờ chính là ông chủ của cậu.
Hôn thê của cậu đến từ một làng trên bình nguyên Hana phía Đông Zwittau. Cô theo học trường dòng và có nết kín đáo mà cậu vốn ngưỡng mộ ở mẹ mình. Người cha góa bụa của cô không phải nông phu, mà là một chủ trang trại. Hồi Chiến tranh Ba mươi năm, tổ tiên người Áo của cô đã sống sót qua những đợt chiến dịch và nạn đói liên miên càn quét khắp bình nguyên màu mỡ này. Ba thế kỷ sau, trong một thời đại mới lắm rủi ro, con gái họ đã bước vào một cuộc hôn nhân khờ khạo với một cậu trai chưa trưởng thành ở Zwittau. Cha cô phản đối họ cũng quyết liệt chẳng kém gì bố Oskar.
Hans không bằng lòng bởi ông nhận thấy Oskar đi theo vết xe đổ của mình, bước vào một cuộc hôn nhân bất ổn. Một người chồng phóng túng, một cậu trai có máu nổi loạn, nhưng quá vội vã đi tìm sự bình yên ở một cô gái giản dị, đoan trang như một nữ tu.
Oskar gặp Emilie tại một bữa tiệc ở Zwittau. Cô từ làng Alt-Molstein đến chơi nhà bạn. Dĩ nhiên Oskar biết làng cô; cậu đã bán máy kéo khắp cả vùng này.
Khi hôn lễ được thông báo trong các xứ đạo ở Zwittau, một số người thấy đôi vợ chồng mới khác biệt đến nỗi họ bắt đầu tìm kiếm những động cơ khác ngoài tình yêu. Rất có thể mùa hè năm đó, nhà máy Schindler đã gặp khó khăn, bởi nó được trang bị để sản xuất loại máy kéo hơi nước đã bắt đầu lỗi thời trong giới nông dân. Oskar phải rót một phần lớn tiền lương vào quay vòng sản xuất, và nay - với Emilie - họ sẽ có một món hồi môn nửa triệu Reichsmark, dù nói kiểu gì thì vẫn là một khoản vốn sạch sẽ, giải tỏa được khó khăn. Tuy nhiên những đồn đại này đều vô căn cứ, bởi hè năm đó Oskar mê mệt vì yêu. Và bởi vì cha Emilie không bao giờ thấy bằng chứng rằng cậu trai sẽ chí thú làm ăn và trở thành một người chồng tốt, mới chỉ một phần nhỏ trong món tiền nửa triệu được chung chi.
Bản thân Emilie rất hân hoan khi thoát được làng Alt-Molstein buồn chán bằng đám cưới với chàng Oskar Schindler đẹp trai. Bạn chí thân của cha cô là ông cha xứ lừ đừ, và thời kỳ trưởng thành của Emilie được đánh dấu bằng việc rót trà cho họ và lắng nghe những ý kiến ngây thơ của họ về chính trị và thần học. Nếu ta vẫn muốn tìm kiếm những mối liên hệ đáng chú ý với người Do Thái, thì thời thơ ấu của Emilie cũng có chút ít - ông bác sĩ trong làng, người chữa bệnh cho bà cô, và Rita, cháu gái của ông bán hàng Reif. Trong một lần đến chơi nhà, cha xứ bảo cha Emilie rằng trên nguyên tắc một đứa trẻ Công giáo mà lại bạn bè với dân Do Thái thì thật không hay. Xuất phát từ sự bướng bỉnh chủ yếu do thay đổi nội tiết tuổi dậy thì, Emilie đã cưỡng lại ý chỉ của vị tu sĩ. Tình bạn với Rita Reif kéo dài đến tận năm 1942, cái ngày Rita bị sĩ quan Quốc xã địa phương hành quyết ngay trước cửa hàng.
Sau khi kết hôn, Oskar và Emilie dọn về một căn hộ ở Zwittau. Với Oskar, thập niên 1930 có lẽ cũng chỉ như hồi kết cho sai lầm huy hoàng của anh trên vòng đua Altyater mùa hè năm 28. Anh đi nghĩa vụ quân sự cho Quân đội Czechoslovakia và, tuy có cơ hội lái xe tải, thấy chán ghét cuộc sống nhà binh - chẳng phải bởi anh yêu hòa bình mà vì anh thích tiện nghi. Giải ngũ về Zwittau, buổi tối anh lạnh nhạt với Emilie, la cà ở quán cà phê tới khuya như một gã độc thân, tán chuyện với các cô gái không đoan trang và cũng chẳng giống nữ tu. Việc kinh doanh của gia đình phá sản năm 1935; cùng năm đó bố anh ly thân với Frau Louisa Schindler và dọn ra ở riêng. Việc này khiến Oskar ghét bỏ ông, tìm đến uống trà với các bà dì để lên án ông, thậm chí giữa quán cà phê công khai cáo buộc ông đã phản bội một người phụ nữ tử tế. Dường như anh mù quáng không thấy sự tương đồng giữa cuộc hôn nhân đang lung lay của mình và mối quan hệ đổ vỡ của hai đấng sinh thành.
Nhờ quan hệ rộng, ưa thích tiệc tùng, năng khiếu bán hàng và tửu lượng cao, anh vẫn tìm được việc trong thời kỳ Suy thoái, làm giám đốc kinh doanh cho Moravian Electrotechnic. Trụ sở của hãng đóng tại tỉnh lỵ Brno, và Oskar đi lại giữa Brno và Zwittau. Anh thích cuộc đời xê dịch. Đó là một nửa vận mệnh anh từng tự hứa với mình khi vượt mặt Winkler trên chặng đua Altyater.
Khi mẹ anh qua đời, Oskar vội vã trở về Zwittau, đứng bên các dì, em gái Elfriede và vợ anh, Emilie, bên này mộ huyệt, trong khi người cha bội bạc đứng một mình - tất nhiên, còn có cha xứ - ở đầu quan tài. Cái chết của Louisa đã thanh hóa mối thù địch giữa Oskar và Hans. Oskar không nhận ra - nhưng những người đàn bà thì có - rằng Hans và anh vốn dĩ là hai anh em, chỉ ngăn cách nhau bằng sự ngẫu nhiên của tình phụ tử.
Từ trước khi tang lễ diễn ra, Oskar đã đeo huy hiệu Hakenkreuz của Đảng Người Đức Sudeten do Konrad Henlein làm thủ lĩnh. Emilie và các bà dì tuy không tán thành, nhưng cũng không quá gay gắt với việc này - một điều khá phổ biến trong giới thanh niên Czech gốc Đức hồi đấy. Chỉ có Đảng Dân chủ Xã hội với Đảng Cộng sản là không đeo phù hiệu và không đồng thuận với đảng của Henlein, và có Chúa chứng giám, Oskar không theo Cộng sản cũng chẳng Dân chủ Xã hội. Oskar là anh bán hàng. Khi gặp một tay giám đốc người Đức, nếu mọi yếu tố đều như nhau, ai đeo phù hiệu sẽ bán được hàng.
Bất chấp cuốn sổ đặt hàng rộng mở và cây bút chì bay múa, Oskar vẫn - trong những tháng trước khi các sư đoàn Đức tràn vào Sudetenland năm 1938 - cảm nhận được một bước dịch chuyển vĩ đại của lịch sử, và bị mê hoặc bởi niềm háo hức được tham dự vào nó.
Dù động cơ của Oskar khi về phe Henlein là gì, có vẻ như ngay khi các sư đoàn tiến vào Moravia, anh đã lập tức bị vỡ mộng với Đảng Quốc xã, một sự vỡ mộng nhanh chóng và triệt để như đã xảy ra sau khi anh thành hôn. Có lẽ anh đã chờ đợi lực lượng chiếm đóng sẽ cho phép thành lập một nước Cộng hòa Sudeten anh em. Trong một tuyên bố sau này, Oskar nói mình kinh hoàng trước cảnh chế độ mới đàn áp người dân Czech, tịch thu tài sản của họ. Hành vi phản kháng đầu tiên được ghi chép lại của anh sẽ xảy ra rất sớm trong cuộc xung đột toàn cầu sắp đến, và không có gì phải nghi ngờ rằng Nhà nước Bảo hộ xứ Bohemia và Moravia, được Hilter khai sinh ở Lâu đài Hradschin tháng Ba năm 1939, đã làm Oskar ngỡ ngàng bằng những biểu hiện sớm của sự tàn bạo.
Bên cạnh đó, hai người Oskar tôn trọng ý kiến nhất - Emilie, và người cha bị ruồng bỏ - đều không bị ảo tưởng về thời khắc Đại Đức quốc, và đều khẳng định Hitler không thể thành công. Kiến giải của họ không sâu sắc, song Oskar cũng chẳng hơn gì. Emilie suy nghĩ giản đơn rằng con người này sẽ bị trừng phạt vì tự biến mình thành Chúa. Còn Herr Schindler cha, quan điểm được một bà dì truyền đạt lại cho Oskar, thì căn cứ vào những quy luật lịch sử cơ bản. Ngay ngoài thành Brno là con sông nơi Napoleon đã thắng trận Austerlitz. Và điều gì đã giáng xuống đầu kẻ chiến thắng ấy? Trở thành một kẻ vô danh, trồng khoai tây trên một hòn đảo giữa Đại Tây Dương. Thằng cha này rồi sẽ có số phận tương tự. Vận mệnh, Herr Schindler cha nói, không phải là một sợi thừng vô tận. Nó là một sợi cao su. Càng cố tiến về phía trước bao nhiêu, anh càng bị giật mạnh về điểm khởi đầu bấy nhiêu. Đó là bài học mà cuộc đời, một cuộc hôn nhân thất bại và trận suy thoái kinh tế đã dạy Herr Hans Schindler.
Nhưng có lẽ con ông, Oskar, vẫn chưa trở thành kẻ thù thật sự của chế độ mới. Một tối mùa thu năm ấy, Herr Schindler trẻ dự chiêu đãi tại một viện điều dưỡng trên đồi ở ngoại ô Ostrava, gần biên giới Ba Lan. Nữ chủ nhân là giám đốc viện điều dưỡng, một khách hàng và bạn bè mà Oskar đã kết giao được trên đường làm ăn. Bà giới thiệu anh với một người Đức nhã nhặn tên là Eberhard Gebauer. Họ nói chuyện kinh doanh và dự báo những động thái sắp tới của Pháp, Anh và Nga. Sau đó họ xách theo chai rượu sang một căn phòng trống để, như gợi ý của Gebauer, có thể trò chuyện thẳng thắn hơn. Tại đây Gebauer tự nhận mình là sĩ quan trong lực lượng tình báo Abwehr của Đô đốc Canaris và ngỏ lời mời người bạn rượu mới làm việc cho Cục Đối ngoại của Abwehr. Oskar có mối làm ăn sang tận Ba Lan, khắp Galicia và Thượng Silesia. Liệu anh có đồng ý cung cấp tin tình báo quân sự ở khu vực này cho Abwehr không? Gebauer nói, qua người bạn chủ nhân bữa tiệc, ông ta biết Oskar là người thông minh và quảng giao. Với tài năng ấy, anh có thể tận dụng không chỉ những quan sát của bản thân về cách bố trí quân sự và công nghiệp ở khu vực, mà còn của bất kỳ người Ba Lan gốc Đức nào anh ngẫu nhiên tuyển mộ được từ nhà hàng, quán bar hay qua những cuộc giao dịch làm ăn.
Một lần nữa, phe bào chữa cho chàng Oskar trẻ tuổi sẽ nói rằng anh đồng ý làm việc cho Canaris vì, là tình báo viên của Abwehr, anh được miễn quân dịch. Đây quả là một phần đáng kể trong tính hấp dẫn của lời đề nghị. Nhưng chắc hẳn khi đó anh vẫn tin vào tính chính đáng của việc Đức tiến quân vào Ba Lan. Cũng như viên sĩ quan thanh mảnh ngồi uống rượu trên giường với mình, Oskar chắc vẫn tán thành công việc của quốc gia, dù không thích cách điều hành của nó. Đối với Oskar, ở Gebauer có lẽ có sự quyến rũ về đạo đức, vì ông ta và các đồng nghiệp ở Abwehr tự xem mình là nhóm tinh hoa Cơ Đốc giáo chính trực. Dù điều đó không ngăn trở việc họ lên kế hoạch xâm lược Ba Lan, nó khiến họ khinh bỉ Himmler và SS, lực lượng mà họ ngạo mạn tin rằng, là địch thủ của mình trong việc kiểm soát linh hồn Đức.
Sau này, một cơ quan tình báo rất khác sẽ đánh giá các báo cáo của Oskar là đầy đủ và đáng ca ngợi. Trong các chuyến công cán Ba Lan cho Abwehr, anh đã bộc lộ tài năng moi tin từ người khác, đặc biệt là trong các cuộc giao tế - tại bàn ăn, bên ly cocktail. Chúng ta không biết chính xác nội dung hay tầm quan trọng của thông tin mà Oskar thu thập cho Gebauer và Canaris, nhưng từ đây anh đã đem lòng yêu thích Cracow, và khám phá ra rằng nó tuy không phải là một đại đô thị công nghiệp, nhưng lại là một thành phố Trung cổ thanh nhã, với một vành đai các nhà máy luyện kim, dệt và hóa chất bao quanh.
Về phần quân đội chưa được cơ giới hóa của Ba Lan, mọi bí mật của nó đều rành rành ra đó.
❀ ❀ ❀
[1] Tomáš Masaryk và Edvard Beneš, hai tổng thống đầu tiên của Czechoslovakia độc lập.
[2] Người Đức Sudeten.
[3] Tương đương kỳ thi tốt nghiệp trung học. Ở Áo, người muốn vào đại học phải vượt qua kỳ thi này.
[4] Tên gọi các đội hành quyết của lực lượng SS, chịu trách nhiệm chính về các vụ thảm sát người Do Thái.
[5] Do vấn đề ngôn ngữ nên vào cuối thế kỷ 19 Đại học Prague được tách ra làm hai trường, một nói tiếng Đức và một nói tiếng Czech.
[6] Bộ giáo lý cổ của người Do Thái.
