Còn một người Do Thái nữa tại Cracow đã thuật lại chuyện mình gặp Schindler mùa thu năm đó - và suýt nữa định giết ông. Đó là Leopold (Poldek) Pfefferberg. Anh là đại đội trưởng trong Quân đội Ba Lan trong chiến dịch thảm khốc trước đó. Sau khi bị thương ở chân trong trận sông San, anh tập tễnh đi lại trong bệnh viện Ba Lan tại Przemyśl, giúp cứu chữa cho những người bị thương khác. Không phải là bác sĩ, nhưng anh từng là thầy dạy giáo dục thể chất ở trường trung học, tốt nghiệp Đại học Jagiellonian ở Cracow, và vì vậy có ít nhiều kiến thức giải phẫu. Anh là người dẻo dai, tự tin, hai mươi bảy tuổi, thể chất chắc nịch như nêm cối.

Cùng vài trăm tù binh khác, cũng là sĩ quan Ba Lan ở Przemyśl, Pfefferberg đang trên đường sang Đức khi đoàn tàu chở anh dừng chân ở Cracow quê nhà anh, và tù binh bị lùa sang phòng chờ hạng nhất để đợi đến khi có phương tiện chuyên chở mới. Nhà anh cách đó chỉ mười dãy nhà. Đối với một thanh niên thực tế, thật đáng giận khi ta không thể đi ra phố Pawia rồi bắt chuyến tàu điện số 1 về thẳng nhà. Tên lính Wehrmacht quê kệch đứng canh cửa trông như một sự khiêu khích.

Trong túi ngực của Pfefferberg có giấy chứng nhận của lãnh đạo bệnh viện Đức ở Przemyśl ký, cho phép anh tự do đi lại trong thành phố cùng đoàn xe cứu thương để săn sóc người bị thương của cả hai bên. Hình thức tờ giấy hết sức trang trọng, được đóng dấu và ký tên cẩn thận. Anh lấy nó ra, đi lại chỗ tên lính, gí vào mặt gã.

“Có biết đọc tiếng Đức không” Pfefferberg gặng.

Dĩ nhiên, để chơi trò này, anh phải biết cách. Anh phải trẻ; anh phải tỏ ra thuyết phục; anh phải duy trì một phong thái tự tin rất đặc trưng Ba Lan, không bị thất bại chóng vánh vừa qua làm suy giảm một điều được phổ biến vào hàng ngũ sĩ quan Ba Lan, kể cả các thành viên Do Thái hiếm hoi, từ tầng lớp quý tộc đông đảo của nó.

Tên lính gác chớp mắt. “Tất nhiên là biết,” gã nói. Nhưng sau khi nhận tờ giấy, gã cầm nó không khác gì một người mù chữ - như cầm một lát bánh mì. Pfefferberg giải thích bằng tiếng Đức rằng tờ giấy này cho phép anh ra ngoài chăm sóc người bệnh. Tất cả những gì gã thấy chỉ là một ma trận những con dấu. Một tờ giấy oách ra trò. Bằng một cái hất đầu, gã chỉ ra phía cửa.

Pfefferberg là hành khách duy nhất trên chuyến tàu điện số 1 sáng hôm đó. Còn chưa đến sáu giờ sáng. Người soát vé thu tiền của anh mà không thắc mắc gì, bởi trong thành phố vẫn còn nhiều binh sĩ Ba Lan chưa được Wehracht xử lý. Các sĩ quan phải đến trình báo, có thế thôi.

Chuyến xe lượn quanh Barbakan, xuyên qua cổng thành cổ, đi xuôi Floriańska xuống Nhà thờ St. Mary, băng qua quảng trường trung tâm, và trong năm phút đã đến phố Grodzka. Gần tới căn hộ của cha mẹ mình ở số 48, giống như hồi nhỏ, anh nhảy xuống trước khi xe dừng bánh, để đà của cú nhảy cộng hưởng với cỗ xe đem mình đáp xuống khung cửa với một tiếng huých khẽ.

Sau khi bỏ trốn, anh sống không đến nỗi khổ sở lắm ở nhà bạn bè, thi thoảng tạt về thăm nhà ở 48 phố Godzka. Các trường học Do Thái mở cửa lại được một thời gian ngắn - tất cả sẽ bị đóng cửa sau sáu tuần - anh thậm chí đã đi dạy trở lại. Tin rằng phải mất một thời gian Gestapo[1] mới đi tìm mình, anh đăng ký nhận sổ khẩu phần. Anh bắt đầu thanh lý đồ trang sức - của mình và bán hộ người khác - ngoài chợ đen thường hoạt động ở quảng trường trung tâm Cracow, dưới cổng vòm của Sukiennice và hai ngọn tháp lệch nhau của Nhà thờ St. Mary. Các giao dịch diễn ra chóng vánh, giữa người Ba Lan với nhau, nhưng giữa người Ba Lan gốc Do Thái là chính. Sổ khẩu phần của họ, đầy tem phiếu hủy trước hạn, chỉ cho họ lĩnh suất thịt bằng hai phần ba và suất bơ bằng nửa công dân gốc Aryan, trong khi tem phiếu ca cao và gạo bị cắt hoàn toàn. Thế nên chợ đen, đã hoạt động qua hàng thế kỷ chiếm đóng và vài thập niên tự trị của Ba Lan, vừa là nguồn thực phẩm và thu nhập, vừa là phương tiện phản kháng thuận tiện nhất cho tầng lớp thị dân khả kính, đặc biệt là những đứa con đường phố như Leopold Pfefferberg.

Anh xác định mình sẽ sớm theo đường trượt tuyết vòng qua ngả Zakopane trên dãy Tatras, và băng qua dải đất hẹp của Slovakia để sang Hungary hoặc Rumania. Anh đã sẵn sàng cho lộ trình này: anh từng là thành viên của đội trượt tuyết quốc gia Ba Lan. Ở tầng cao của giá để đồ trên nóc lò nướng tráng men ở căn hộ của mẹ anh, anh giấu một khẩu súng lục xinh xắn cỡ 22 - vừa là vũ khí cho cuộc đào tẩu dự kiến, vừa phòng khi Gestapo ập đến khi anh đang ở trong nhà.

Với món đồ chơi bóng ốp ngọc trai này, Pfefferberg suýt nữa đã giết chết Oskar Schindler vào một ngày giá rét tháng Mười một, khi Schindler, mặc vét hai hàng cúc, ve cài huy hiệu Quốc xã, quyết định đến gặp bà Mina Pfefferberg, mẹ Poldek, để đặt hàng. Ông vừa được Sở Nhà đất của Đế chế cấp một căn hộ đẹp và tân thời trên phố Straszewskiego. Trước đây nó thuộc sở hữu của một gia đình Do Thái họ Nussbaum. Các quyết định tái định cư kiểu này được thực thi mà không có bất kỳ hình thức bồi thường nào cho chủ cũ. Cái ngày Oskar gõ cửa, chính bà Mina Pfefferberg cũng đang lo điều này sẽ đến với căn hộ của mình trên phố Grodzka.

Về sau một số bạn bè của Schindler khẳng định - tuy không kiểm chứng được rằng Oskar đã tìm đến nơi ở mới tại Podgóze gia đình Nussbaum vừa mất nhà và trao cho họ một khoản tiền gần 50.000 złoty để bồi thường. Người ta bảo rằng với số tiền này cả nhà Nussbaum đã mua được lối thoát sang Nam Tư. Năm mươi ngàn złoty thể hiện một sự bất phục tùng mạnh mẽ, nhưng từ lúc này cho đến Giáng sinh, Oskar sẽ còn nhiều hành động bất phục tùng tương tự. Thực ra, một số bạn bè sẽ nói rằng hào phóng là cái tật của Oskar, một chứng cuồng, một trong những đam mê của ông. Tiền ông thường cho tài xế taxi thường gấp đôi tiền xe. Nhưng cũng cần phải nói rằng, ông xem hành động của Sở Nhà đất là bất công, và đã nói như vậy với Stern, ngay vào mùa thu chói lọi nhất của chế độ, chứ không đợi đến khi nó gặp khó khăn.

Dù gì đi nữa, bà Pfefferberg không hề biết người Đức cao lớn, phục sức đắt tiền nọ xuất hiện trước cửa nhà mình làm gì. Hắn ta có thể đến tìm con bà, người tình cờ đang ở trong bếp. Cũng có thể hắn đến tịch thu căn hộ của bà, việc kinh doanh nội thất của bà, chỗ đồ cổ của bà, và tấm thảm Pháp của bà nữa.

Trên thực tế, trước lễ Hanukkah vào tháng Mười hai, cảnh sát Đức, theo lệnh của Sở Nhà đất, cũng sẽ tìm đến gia đình Pfefferberg, gõ cửa và đuổi họ, run lẩy bẩy vì rét, ra vỉa hè trên phố Grodzka. Khi bà Pfefferberg xin quay lên lấy áo khoác, bà bị từ chối; khi ông Pfefferberg toan mở ngăn kéo để lấy một chiếc đồng hồ cổ, ông bị đấm vào hàm. “Tôi từng chứng kiến nhiều điều tồi tệ,” Hermann Göring nói, “đám lái xe và Gauleiter[2] kiếm chác từ việc này nhiều tới mức chúng phải tích lũy được cả nửa triệu.” Tác động của những hành vi thuận tay dắt dê như với chiếc đồng hồ vàng của ông Pfefferberg lên phẩm chất đạo đức của đảng có thể khiến Göring day dứt. Nhưng tại Ba Lan năm đó, sự thiếu minh bạch về nội dung của các căn hộ đã thành phong cách của Gestapo.

Tuy nhiên, khi Schindler lần đầu viếng thăm căn hộ tầng hai của nhà Pfefferberg, họ vẫn đang sống trong phấp phỏng tại đây.

Bà Pfefferberg và con trai đang trò chuyện giữa những súc vải và giấy dán tường thì Herr Schindler gõ cửa. Leopold không lo sợ. Căn hộ có hai cửa trước - một cửa cho khách và một cửa bếp, đối diện nhau qua một chiếu nghỉ. Leopold rút vào bếp và theo dõi vị khách qua khe nứt trên cánh cửa. Anh thấy vóc dáng đồ sộ và trang phục sành điệu của người nọ. Anh quay vào phòng khách tìm mẹ. Con có linh cảm hắn là Gestapo. Khi mẹ mời hắn vào qua cửa tiếp khách, con có thể chuồn đi bằng cửa bếp.

Bà Mina Pfefferberg run rẩy. Bà ra mở cửa tiếp khách. Và tất nhiên, bà cũng nghe ngóng động tĩnh ngoài hành lang.

Thật ra Pfefferberg đã giắt súng vào thắt lưng và định xen tiếng động của mình khi thoát đi lẫn vào tiếng động của Herr Schindler khi vào nhà. Nhưng sẽ hơi dại dột nếu rút lui mà không biết gã người Đức này muốn gì. Không loại trừ khả năng anh sẽ phải khử gã, rồi cả gia đình sẽ phải cùng đào tẩu sang Rumania.

Ví thử vận mệnh đã run rủi xui khiến Pfefferberg rút súng ra và bắn, thì cái chết, cuộc đào tẩu và màn báo thù sau đó sẽ được xem là bình thường và thích hợp với bối cảnh lịch sử thời điểm ấy. Herr Schindler sẽ được khóc thương chóng vánh và trả thù nhanh gọn. Và đây, tất nhiên, sẽ là cái kết đột ngột cho mọi triển vọng của Oskar. Và ở Zwittau người ta sẽ hỏi nhau, “Đấy là chồng ai đó thì phải?”

Giọng nói của người Đức làm hai mẹ con Pfefferberg bất ngờ. Nó điềm đạm, nhẹ nhàng, phù hợp cho việc làm ăn, thậm chí để nhờ vả. Những tuần qua họ đã quen với ngữ điệu của sắc lệnh và sự tước đoạt tức thời. Giọng người này có vẻ hòa nhã. Như vậy càng đáng sợ hơn. Nhưng cũng kích thích trí tò mò.

Pfefferberg đã chuồn từ bếp vào và giấu mình sau cánh cửa đôi ở phòng khách. Anh nhìn thấy một phần của người Đức nọ. Bà là bà Pfefferberg? người Đức hỏi. Tôi được Herr Nussbaum giới thiệu đến đây. Tôi vừa tiếp nhận một căn hộ trên phố Straszewskiego, và tôi muốn tìm người trang trí lại nội thất.

Mina Pfefferberg giữ người đàn ông ở ngoài cửa. Bà lắp bắp đến mức người con trai thấy tội nghiệp mẹ mình và xuất hiện trên ngưỡng cửa, đã cài khuy áo để che đi khẩu súng. Anh mời vị khách vào nhà, đồng thời khe khẽ trấn an mẹ bằng tiếng Ba Lan.

Lúc này Oskar Schindler xưng tên. Hai bên trải qua màn thăm dò, vì Schindler có thể nhìn ra sự xuất hiện của Pfefferberg là một hành vi bảo vệ nguyên thủy. Schindler biểu hiện sự tôn trọng bằng cách nói chuyện thông qua người con trai như qua một phiên dịch.

“Vợ tôi sắp từ Czechoslovakia sang,” ông nói, “và tôi muốn trang trí lại căn hộ cho hợp với cô ấy.” Ông nói nhà Nussbaum chăm sóc ngôi nhà rất tốt, nhưng họ ưa đồ đạc trịnh trọng và thích màu trầm. Thẩm mỹ của bà Schindler thì sinh động hơi - Pháp một chút, Thụy Điển một chút.

Bà Pfefferberg đã trấn tĩnh đủ để đáp rằng bà không biết nữa - độ này đang vào mùa Giáng sinh bận rộn. Leopold có thể nhận ra ở bà một sự ngần ngại bản năng trong việc phát triển một nhóm khách hàng người Đức; nhưng có lẽ người Đức là chủng tộc duy nhất vào thời buổi này có đủ tự tin vào tương lai để nghĩ đến việc thiết kế nội thất. Và bà Pfefferberg cần một mối làm ăn tốt - chồng bà vừa mất việc và giờ đang làm việc lĩnh đồng lương rẻ mạt ở phòng nhà đất của Gemeinde, Văn phòng phúc lợi Do Thái.

Sau hai phút hai người đàn ông đã chuyện gẫu như bạn bè. Khẩu súng ở thắt lưng Pfefferberg đã được hạ cấp thành vũ khí dự phòng cho tình huống khẩn cấp trong tương lai xa. Chắc chắn bà Pfefferberg sẽ nhận làm căn hộ của Schindler, kinh phí không phải nghĩ, và sau khi hoàn thành, Schindler ngỏ ý mời Leopold Pfefferberg qua chơi và trao đổi những chuyện khác. “Biết đâu anh có thể tư vấn cho tôi mua hàng hóa địa phương,” Herr Schindler nói, “Như chiếc sơ mi xanh thanh nhã của anh chẳng hạn… nói thực tôi không biết phải tìm loại áo này ở đâu.” Sự ngây thơ của ông chỉ là vờ vĩnh, nhưng Pfefferberg đánh giá cao nó. “Các cửa hàng, anh biết đấy, trống trơn,” Oskar nhẹ nhàng, như một lời gợi ý.

Leopold Pfefferberg thuộc mẫu thanh niên kiếm ăn bằng cách nói thách. “Herr Schindler, loại áo này rất đắt, xin ngài biết cho. Mỗi cái giá hai mươi lăm złoty.”

Anh đã nâng giá lên năm lần. Ngay lập tức, trên mặt Herr Schindler hiện lên một vẻ biết thừa thú vị - nhưng không đến nỗi làm tổn thương tình bằng hữu mong manh này hoặc nhắc Pfefferberg nhớ rằng anh có súng.

“Tôi có thể kiếm được cho ngài mấy cái,” Pfefferberg nói, “nếu ngài cho tôi biết cỡ áo. Nhưng tôi e rằng đầu mối của tôi muốn nhận tiền trước.”

Herr Schindler, vẫn với vẻ biết thừa ấy trong mắt, rút ví đưa cho Pfefferberg hai trăm Reichsmark. Khoản tiền quá đỗi hoành tráng và kể cả ở mức giá đã nói thách của Pfefferberg cũng thừa đủ mua áo cho một tá nhà tài phiệt. Nhưng Pfefferberg biết luật chơi và không chớp mắt. “Ngài phải cho tôi số đo nữa,” anh nói.

Một tuần sau, Pfefferberg mang một tá sơ mi lụa đến căn hộ của Schindler trên phố Straszewskiego. Ở đây có một phụ nữ Đức xinh đẹp, được giới thiệu với anh là Treuhänder của một công ty kim khí ở Cracow. Sau đó, một tối nọ, Pfefferberg thấy Oskar đi cùng một người đẹp Ba Lan tóc vàng, mắt to. Nếu Frau Schindler là có thật thì bà ta cũng không xuất hiện ngay cả khi bà Pfefferberg đã trang trí xong căn hộ. Bản thân Pfefferberg trở thành một trong những trung gian thường xuyên nhất của Schindler với thị trường hàng xa xỉ - lụa, đồ nội thất, đồ trang sức - đang hồi phát đạt ở thành phố Cracow cổ kính này.

❀ ❀ ❀

[1] Tên gọi tắt của Geheime Staatspolizel, lực lượng cảnh sát mật của SS.

[2] Chức vụ tương đương Quận trưởng, do Đức Quốc xã đặt ra tại các vùng tạm chiếm.