Bà chủ Defarge và đức lang quân thư thả trở về giữa lòng Saint Antoine, trong khi một đốm xanh màu chiếc mũ lặn lội bóng đêm, xuyên qua màn bụi, vượt những dặm dài men theo vệ đường, chầm chậm đi thẳng về hướng lâu đài của ngài Hầu tước, người giờ nằm dưới mồ nghe lá rì rào. Những tượng đá lúc này tha hồ nhàn tản nghe tiếng cây cối và nước chảy, đến độ mấy gã dân làng rách rưới - đi lạc vào sân lâu đài đá và cầu thang có hàng hiên rộng lớn này khi kiếm tìm rau cỏ để ăn và củi vụn để đốt - trong cơn mê sảng vì đói cứ tưởng những mặt tượng ấy đã đổi khác. Có tin đồn cứ rỉ tai nhau dưới làng - tin đồn cũng thoi thóp không chịu chết như dân ở đây - là khi con dao ấy đâm trúng đích, các mặt tượng đã chuyển từ vẻ cao ngạo sang tức giận và đau đớn; rồi khi cái xác thủ phạm lủng lẳng được kéo lên cao mười hai mét bên trên đài phun nước thì các mặt tượng lại đổi lần nữa thành nét tàn bạo của kẻ được trả thù, và từ đó luôn mang vẻ mặt ấy. Ở mặt tượng đá trên cửa sổ lớn của phòng ngủ đã xảy ra án mạng, người ta thấy rõ mũi pho tượng hằn lên hai vết lõm nhỏ mà trước đây không ai thấy; năm thì mười họa, vài ba gã dân quê áo quần tơi tả tách khỏi đám đông tới gần nhìn trộm bộ mặt Hầu tước hóa đá kia, ngón tay gầy guộc hấp tấp chỉ cho mọi người thấy mấy nếp nhăn đó trong một thoáng, rồi tất cả liền bỏ đi lùng tìm thứ gì ăn được giữa đám rêu rong cây lá như một bầy thỏ rừng, mặc dù thỏ còn may mắn không đói như người.
Lâu đài và lều tranh, mặt tượng đá và xác tử tội lủng lẳng, vết máu đỏ trên sàn hoa cương và nước trong ở giếng làng - hàng ngàn mẫu đất - cả một tỉnh của Pháp - toàn bộ nước Pháp - chìm dưới trời sao, tất cả chỉ còn là một dải đất phù du. Cả thế gian cũng vậy, bao điều lớn lao và nhỏ mọn đều khuất dưới ánh sao lấp lánh. Giống như chỉ có trí tuệ con người có thể tách bạch ánh sáng và phân tích rạch ròi quang phổ, thì cũng chỉ có những đầu óc siêu phàm mới có thể nhìn thấu trong ánh sáng mơ hồ bao trùm cõi đời này mọi suy tư và hành động, mọi tội lỗi và đức hạnh mà mọi người trong thiên hạ phải chịu trách nhiệm.
Vợ chồng Defarge ngồi trên chiếc xe ngựa công cộng ì ạch dưới ánh sao theo lộ trình quen thuộc hướng về cổng thành Paris. Xe phải dừng ở chốt canh như thường lệ và những chiếc đèn lồng thường lệ lại tiến ra soi mặt xét hỏi. Anh Defarge xuống xe; anh ta có quen một, hai lính gác ở đây, cùng một cảnh binh. Anh rất thân với tay cảnh binh và hai người ôm nhau thân thiết.
Sau khi vợ chồng Defarge xuống xe lần cuối ở ranh giới khu vực mang tên Thánh Antoine thì vị thánh một lần nữa bao bọc họ trong đôi cánh màu đêm; lúc lần mò lội bộ qua lớp bùn đen rác rưởi của những ngõ phố, chị Defarge lên tiếng hỏi anh chồng:
Nói em nghe đi, Jacques cảnh binh đã nói gì với anh vậy?
Có gì anh ta cũng nói hết, nhưng tối nay ít tin tức lắm. Có một tên mật thám nữa được thuê dò la khu vực nhà ta. Có thể còn nhiều tên khác, nhưng theo những gì anh ta biết thì chỉ có một tên thôi.
À được! - Chị Defarge nhướng mày, vẻ thản nhiên như không. - Vậy thì cần phải đưa hắn vào danh sách. Kẻ đó là ai?
Hắn là người Anh.
Càng tốt. Tên gì?
Barsad, - Defarge phát âm cái tên đó theo giọng Pháp. Nhưng anh đã cẩn thận nghe rất kĩ để có thể về nhà ghi lại thật chính xác.
Barsad, - chị lặp lại. - Tốt. Còn tên thánh là gì?
John.
John Barsad, - chị lặp lại, sau khi lẩm nhẩm một mình. - Tốt. Còn nhân dạng, có biết không?
Tuổi, chừng bốn mươi; chiều cao, khoảng một mét bảy lăm; tóc đen; da ngăm; nhìn chung mặt mũi khá điển trai; mắt đen, mặt gầy, dài, da vàng bủng; mũi khoằm chứ không thẳng, đặc biệt hơi vẹo qua phía má trái, cho nên trông gương mặt có vẻ hiểm độc.
Không tin nổi. Hệt một bức chân dung! - Chị vợ vừa nói vừa cười. - Ngày mai sẽ cho hắn vào danh sách.
Họ đi vào tửu quán đã ngưng bán (vì đã nửa đêm rồi), chị Defarge lập tức vào chỗ ngồi của mình ở quầy, đếm số tiền ít ỏi thu được khi chị ta đi vắng, xem lại hàng tồn, dò các mục thu chi ghi trong sổ, tự mình ghi vào các mục khác, hạch hỏi anh chàng giúp việc bán rượu đủ điều rồi mới cho hắn đi ngủ. Sau đó chị ta đổ hết bát tiền ra bàn lần nữa, gói những đồng xu trong khăn tay thành một xâu thắt nút từng cọc tiền riêng rẽ để cất giữ qua đêm. Suốt thời gian đó, Defarge miệng ngậm tẩu, đi tới đi lui, hài lòng và thán phục nhìn vợ làm việc nhưng không hề chen vào; quả thực trong chuyện làm ăn lẫn gia đình, anh cả đời chỉ toàn đứng ngoài đi tới đi lui như thế.
Đêm oi bức và tửu quán bốc mùi nồng nặc vì đóng kín cửa và chung quanh là một khu vực hôi thối. Khứu giác của anh Defarge hoàn toàn không nhạy nhưng mùi rượu vang trong thùng dường như bốc mạnh hơn mọi khi, và các thùng rượu rum, rượu mạnh và rượu anise cũng thế. Anh xua cái hỗn hợp mùi ấy đi bằng một hơi thuốc cuối cùng rồi bỏ chiếc tẩu xuống.
Mình mệt rồi đó, - chị vợ nói, tay buộc tiền, mắt ngước nhìn. - Mùi rượu cũng bình thường vậy thôi.
Tôi hơi mệt, - anh chồng thừa nhận.
Mình cũng hơi chán nản nữa, - chị vợ tinh mắt không hề chăm chú vào việc tiền nong tới mức không để ý tới chồng. - Ôi, các ông thật là!
Nhưng mình ơi! - Defarge mở lời.
Nhưng mình ơi! - Chị vợ nói theo, lắc đầu quầy quậy. - Nhưng mình ơi! Tối nay anh nản lòng rồi, mình ơi!
Ờ, đúng, - Defarge nói như thể chị vợ đã hiểu hết ruột gan, - đúng là lâu quá.
Đúng là lâu, - chị vợ lặp lại, - thế có lúc nào nhanh chóng được đâu? Báo thù và trừng phạt là chuyện trường kỳ, phải như vậy thôi.
Sét đánh người ta thì đâu có mất nhiều thời gian, - Defarge nói.
Để tạo ra được tia sét thì mất bao lâu? - Chị vợ bình thản hỏi.
Defarge ngẩng lên suy nghĩ, có lẽ lời vợ cũng có phần đúng. Chị vợ nói tiếp:
Động đất chôn vùi thành phố thì đâu có mất nhiều thời gian. À đúng! Vậy để tạo ra được động đất thì mất bao lâu, anh nói thử coi?
Lâu lắm, chắc thế, - Defarge nói.
Nhưng một khi đã sẵn sàng thì nó xảy ra, và nghiền nát mọi thứ cản đường. Còn trong lúc này, nó luôn tích tụ, dù không ai thấy, không ai nghe. Cứ yên trí vậy đi. Đừng nản.
Chị vợ thắt một xâu tiền nữa, mắt long lên như đang siết cổ kẻ thù.
Tôi nói mình rồi, - chị vợ dang bàn tay phải ra để nhấn mạnh lời nói - việc trả thù dù có mất nhiều thời gian thì cũng sẽ đến lúc thôi. Tôi nói rồi, nó không bao giờ quay lui, nó không bao giờ dừng lại. Tôi nói rồi, nó luôn tiến tới. Hãy nhìn quanh mà nghĩ đến cuộc sống của bao nhiêu người mình quen biết, hãy nghĩ đến những gương mặt của bao nhiêu người mình quen biết, hãy nghĩ đến cơn thịnh nộ và bất mãn mà các anh em Jacques bộc lộ càng lúc càng dữ dội, từng ngày từng giờ. Những chuyện đó có kéo dài mãi không? Xì! Anh thật kỳ khôi.
Bà vợ gan dạ ơi, - Defarge đáp lại, anh đứng trước mặt vợ, đầu hơi cúi, hai tay nắm sau lưng, trông như một học trò ngoan ngoãn, chăm chú trước mặt thầy dạy giáo lý, - tôi hoàn toàn không nghi ngờ điều đó. Nhưng chuyện này kéo dài quá lâu rồi, và cũng có thể... mình biết rồi đó, cũng có thể là... tới chết chúng ta vẫn chưa thấy xảy ra.
À được! Vậy thì sao nào? - Chị vợ vừa hỏi vừa thắt một xâu tiền nữa, thêm một kẻ thù bị siết cổ nữa.
Chà! - Defarge nhún vai, nửa than trách nửa hối tiếc. - Thì chúng ta sẽ không nhìn thấy thắng lợi chứ sao.
Đành chịu thôi, - chị vợ đáp lại, bàn tay chìa ra nhấn mạnh. - Việc chúng ta làm chẳng có gì là vô ích cả. Tôi tin, bằng cả linh hồn, là chúng ta sẽ nhìn thấy thắng lợi. Nhưng dẫu không thấy, dẫu tôi biết chắc là không thấy, cứ đưa cổ một tên quý tộc bạo tàn cho tôi thì tôi cũng sẽ...
Nói tới đó chị nghiến răng siết một xâu tiền như muốn xé xác ai.
Đấy! - Defarge thốt lên, mặt hơi đỏ như đang thấy mình bị buộc tội hèn nhát. - Tôi cũng vậy, mình ơi, tôi sẽ không ngừng bước trước bất cứ điều gì.
Đúng! Nhưng nhược điểm của anh là thỉnh thoảng anh phải nhìn thấy con mồi và cơ hội thì anh mới giữ được ý chí tới cùng. Anh phải quyết chí mà không cần làm như thế. Khi thời cơ đến, hãy xổ cọp beo với quỷ dữ trong lòng ra; nhưng lúc này phải xiềng xích chúng lại chờ thời... không để lộ ra... nhưng phải luôn sẵn sàng.
Chị vợ nhấn mạnh câu kết của lời khuyên bằng cách nện xâu tiền xu xuống mặt quầy rượu như muốn quật ai đó phọt óc, rồi thản nhiên kẹp xâu tiền dưới nách bảo chồng đã tới giờ đi ngủ.
Trưa hôm sau, người đàn bà đáng nể ấy ngồi ở chỗ thường lệ trong tửu quán, cặm cụi đan len. Và nếu thỉnh thoảng chị có liếc nhìn đóa hồng đặt cạnh bên thì bông hoa cũng chẳng ảnh hưởng gì đến vẻ mặt bận rộn quen thuộc của chị. Quán có vài khách đứng ngồi rải rác, kẻ uống người không. Trời rất nóng và cả đám ruồi tò mò liều lĩnh bay vào khám phá những chiếc ly nhỏ dính nhớt đặt gần chị ta đều rơi xuống đáy ly chết ngắc. Cái chết của chúng chẳng mảy may động lòng lũ ruồi khác nhởn nhơ bên ngoài đang dửng dưng nhìn đồng loại (làm như chúng là voi hay loài nào xa cách lắm), cho đến khi cùng chung số phận. Cái lũ ruồi nhặng bàng quan ấy mới kỳ cục làm sao! - Có lẽ những kẻ ở triều đình trong ngày hè nắng rực ấy cũng bình thản vô tâm như thế.
Một người bước qua ngưỡng cửa hắt bóng lên quầy rượu của chị Defarge, chị ta biết ngay là khách lạ. Buông đồ đan xuống, cài đóa hồng lên khăn trùm đầu, chị ta nhìn người mới đến.
Thật lạ. Ngay lúc chị Defarge cầm bông hoa lên, khách khứa bên trong liền ngừng chuyện tán gẫu và lần lượt đi ra khỏi quán.
Xin chào bà, - người lạ lên tiếng.
Xin chào ông.
Chị ta nói to, rồi vừa nói thầm với chính mình vừa tiếp tục đan: “A! Xin chào, tuổi chừng bốn mươi, cao khoảng một mét bảy lăm, tóc đen, nhìn chung mặt mũi khá điển trai, da ngăm, mắt đen, mặt gầy, dài, da vàng bủng, mũi khoằm chứ không thẳng, đặc biệt hơi vẹo qua phía má trái nên trông gương mặt có vẻ hiểm độc! Xin chào, mọi người!”
- Xin vui lòng cho tôi một ly nhỏ cognac lâu năm, và một ly nước mát, thưa bà.
Chị ta lịch sự phục vụ khách.
- Rượu cognac này tuyệt quá, thưa bà!
Lần đầu tiên mới có người khen như thế và chị Defarge thừa biết nguồn gốc của thứ rượu này nên đâu có tin. Dù vậy chị ta cũng cảm ơn lời khen rồi đan tiếp. Người khách nhìn những ngón tay lẹ làng của bà chủ quán một hồi rồi nhân cơ hội này quan sát chung quanh.
Bà đan giỏi quá.
Tôi quen rồi.
Hoa văn lại đẹp nữa!
Ông nghĩ vậy à? - Chị ta mỉm cười nhìn khách.
Chắc chắn. Cho tôi hỏi đan làm chi vậy?
Cho vui thôi, - chị nói, mắt vẫn nhìn, miệng vẫn cười, những ngón tay vẫn thoăn thoắt.
Chứ không để làm gì sao?
Còn tùy. Biết đâu có ngày cần tới. Nếu cần tới... Chà, - chị thở một hơi rồi lắc đầu như vừa làm duyên vừa tỏ ra nghiêm nghị, - thì tôi dùng!
Điều đáng chú ý là sở thích của dân khu Saint Antoine hình như xung khắc rõ ràng với bông hồng trên khăn trùm đầu của chị Defarge. Có hai người đã lần lượt vào quán, đã định gọi rượu uống, nhưng khi nhìn thấy món tô điểm ấy thì họ ngập ngừng, giả vờ nhìn quanh như muốn tìm một người bạn không có mặt, rồi bỏ đi. Những người có mặt trong quán khi vị khách lạ này bước vào cũng đã đi hết không còn ai. Biến sạch. Tên mật thám đã quan sát kĩ nhưng không thấy dấu hiệu nào. Ai cũng uể oải tha thẩn theo cùng một kiểu đói rách, không đích hướng, vô tình, hoàn toàn tự nhiên và không thể nghi ngờ gì được.
“John”, chị chủ quán nghĩ thầm, những ngón tay đan cái tên này vào danh sách, rồi nhìn khách lạ. “Nán lại thêm chút nữa là ta sẽ kịp đan xong luôn cái họ Barsad của mi.”
Bà có chồng chứ?
Có.
Con cái?
Không con cái.
Làm ăn có vẻ khó khăn?
Làm ăn rất khó khăn; dân chúng nghèo quá.
Ồ, những người khốn khổ, bất hạnh! Còn bị áp bức quá nữa chứ... như bà đã nói.
Chính ông nói chứ, - chị bắt bẻ, chỉnh lại, và lẹ làng đan thêm ký hiệu gì đó hoàn toàn chẳng phải tốt đẹp vào cái tên này.
Xin thứ lỗi, đúng là tôi nói chứ không phải bà, nhưng tất nhiên bà cũng nghĩ thế mà. Hẳn rồi.
Tôi nghĩ ư? - Chị ta cao giọng đáp lại. - Tôi với chồng tôi lo cái quán rượu này đã quá bận rồi. Chẳng có nghĩ gì cả. Ở đây, chúng tôi chỉ nghĩ là làm sao tồn tại được. Đó là chuyện chúng tôi nghĩ tới, và bấy nhiêu cũng đủ bận tâm từ sáng tới tối rồi, không còn rảnh trí đâu mà nghĩ chuyện khác. Tôi mà nghĩ chuyện gì khác à? Không đâu.
Tới đây để nhặt nhạnh bất kỳ chút thông tin nào vớ được, tên mật thám không cho phép vẻ bối rối lộ ra trên bộ mặt nham hiểm mà cứ đứng đó làm như tán gẫu bông lơn, hai khuỷu tay chống trên mặt quầy rượu của chị Defarge, chốc chốc lại nhấp một ngụm cognac.
Ghê gớm thật đấy chứ, thưa bà, chuyện xử tử Gaspard đó. Ôi! Tội nghiệp thằng Gaspard! - Thở dài một tiếng rất thương cảm.
Thật à? - Chị chủ quán thản nhiên như không. - Ai dùng dao vào những việc như thế thì họ phải trả giá. Hắn ta đã biết trước cái giá của trò xa xỉ đó và đã trả xong.
Tôi nghe là... - tên mật thám hạ giọng thì thầm như muốn gợi chuyện bí mật, mọi cơ bắp trên bộ mặt hung ác đều khoác vẻ nghi ngại của một nhà cách mạng bị tổn thương - tôi nghe là dân ở đây đều thương xót và tức giận lắm, về chuyện kẻ đáng thương đó. Nói riêng với bà thôi.
Vậy sao? - chị chủ quán lơ đãng hỏi.
Thế không phải à?
...Nhà tôi tới rồi kìa! - Chị Defarge nói.
Anh chủ quán vừa qua khỏi cửa, tên mật thám nhấc mũ chào rồi nói với một nụ cười cố ý “Xin chào, Jacques!” Defarge đứng sững lại, trừng mắt nhìn gã.
Xin chào, Jacques! - Gã ta lặp lại, không hoàn toàn tự tin nữa và nụ cười đâm ra gượng gạo dưới cái nhìn chằm chằm kia.
Ông nhầm rồi, thưa ông, - anh chủ quán đáp. - Ông nhầm tôi với ai. Không phải tên tôi. Tôi là Ernest Defarge.
Cũng như nhau thôi, - tên mật thám nói giọng vui vẻ, nhưng cũng lúng túng. - Xin chào!
Xin chào! - Defarge lạnh lùng đáp lại.
Tôi mới nói với bà đây, tôi đã được hân hạnh hầu chuyện với bà nhà khi ông vào, chuyện người ta nói là dân Saint Antoine rất thương xót và tức giận... mà đúng thôi!... Về số phận bất hạnh của Gaspard tội nghiệp.
Tôi chẳng nghe ai nói thế cả, - Defarge lắc đầu. - Tôi không biết gì chuyện này.
Nói xong, anh đi vòng ra sau quầy rượu, đứng vịn tay trên lưng ghế của vợ, nhìn kẻ ngồi bên kia vật cản đối mặt với cả hai vợ chồng, kẻ mà cả anh ta lẫn chị vợ đều sẽ hả hê bắn chết tươi nếu được.
Đã quen nghề, tên mật thám vẫn làm như không biết, cứ uống cạn ly cognac nhỏ, nhấp một ngụm nước mát, rồi gọi thêm ly cognac nữa. Chị Defarge rót rượu cho gã rồi cầm đồ len đan tiếp, vừa đan vừa ngâm nga khe khẽ một bài ca.
Có vẻ ông rành khu này nhỉ; tức là còn rành hơn cả tôi? - Defarge nói.
Không hề, nhưng tôi muốn biết rõ hơn. Tôi hết lòng quan tâm đến những cư dân khốn khổ ở đây.
Hừ! - Defarge ậm ừ.
Nhờ hân hạnh nói chuyện với ông, ông Defarge, mà tôi nhớ ra chuyện này, - tên mật thám cứ nói - chuyện là tôi cũng hân hạnh được biết đôi điều hay ho liên quan đến ông.
Thật à? - Defarge càng dửng dưng hơn.
Vâng, thật đó. Khi bác sĩ Manette ra tù, chính ông, người gia nhân ngày trước của ông ta, đã nhận chăm lo cho ông bác sĩ, tôi biết chuyện này. Người ta đã giao bác sĩ cho ông. Tôi biết rõ chuyện, ông thấy không?
Đúng là thế, - Defarge nói. Trong lúc vừa đan vừa ngâm nga, chị vợ làm như tình cờ thúc khuỷu tay vào anh chồng ngụ ý nhắc anh ta nên trả lời, nhưng càng vắn tắt càng tốt.
Chính ông là người cô con gái bác sĩ đã tới tìm, - tên mật thám nói, - và cô ta đã đón cha đi từ chỗ ông, cùng đi là một quý ông mặc áo nâu sang trọng; tên gì ấy nhỉ?... có đội bộ tóc giả nhỏ... Lorry... người của ngân hàng Tellson và Hội đoàn... đi sang Anh quốc.
Đúng là thế, - Defarge lặp lại.
Những kỷ niệm rất hay! - Tên gián điệp nói. - Tôi có biết bác sĩ Manette và cô con gái của ông ấy bên Anh.
Vậy à? - Defarge nói.
Lâu nay ông không nghe tin tức gì về họ sao?
Không.
Thực ra, - chị Defarge ngừng đan, ngừng hát, ngước lên nói chen vào, - chúng tôi không hề nghe nói gì về họ nữa. Chúng tôi có hay tin họ đến nơi an toàn, và có nhận một, hai lá thư; nhưng kể từ đó đường ai nấy đi... họ và chúng tôi... hai bên không còn liên lạc gì nữa.
Đúng vậy, thưa bà, - tên mật thám đáp lời. - Cô con gái ấy sắp lấy chồng.
Sắp? - Chị chủ quán nói. - Đẹp gái như cô ta thì lẽ ra phải lấy chồng lâu rồi. Dân Ăng-lê các người coi bộ lạnh lùng đấy.
Ồ! Bà biết tôi là dân Ăng-lê.
Nghe giọng nói thì biết, - chị chủ quán đáp, - và tôi nghĩ giọng sao thì người vậy.
Gã kia không coi việc nhận dạng này là sự khen ngợi; nhưng cũng khéo xoay xở bằng một tiếng cười giả lả. Sau khi nhấp cạn ly cognac, gã nói tiếp:
Vâng, tiểu thư Manette sắp lấy chồng. Nhưng lại không lấy chồng Ăng-lê; mà lấy người giống như cô ấy, là gốc Pháp. Nhân nói tới chuyện Gaspard; (Ôi chao, tội nghiệp Gaspard! Thật tàn nhẫn, tàn nhẫn!) thì chuyện kỳ lạ là cô ấy lại sắp lấy cháu trai của ngài Hầu tước, vì người đó mà Gaspard bị treo cổ lên cao cả chục mét; nói cách khác; chồng sắp cưới của tiểu thư Manette chính là Hầu tước hiện nay. Nhưng anh ta sống ẩn náu ở Anh, bên đó anh ta chẳng là Hầu tước nào cả, anh ta là Charles Darnay. Gọi theo tên D’Aulnais phía bên mẹ.
Chị Defarge vẫn đan len bình thường, nhưng tin tức này có tác động thấy rõ đến chồng chị ta. Sau quầy rượu Defarge đánh một que diêm và châm tẩu thuốc, bàn tay làm gì cũng run rẩy cho thấy anh ta bối rối. Tên mật thám kia sẽ không đáng gọi là mật thám nếu gã không nhìn thấy hay không lưu tâm những biểu hiện đó.
Ít nhất cũng thắng được một điểm, dù không biết giá trị đến đâu, và không có khách nào vào quán để gã dò la thêm, Barsad trả tiền rượu rồi ra về; trên đường đi ra còn tỏ vẻ nhã nhặn tỏ ý muốn được hân hạnh gặp lại ông bà Defarge. Gã đi ra ngoài Saint Antoine mấy phút rồi mà hai vợ chồng vẫn yên vị trí cũ, sợ gã sẽ quay lại.
Có đúng không? - Defarge hạ giọng hỏi, mắt cúi nhìn vợ trong lúc anh đứng hút thuốc, một tay vịn trên lưng ghế của chị ta.
Chuyện hắn nói về tiểu thư Manette có đúng không?
Thì hắn nói thế, - chị vợ đáp; cặp chân mày hơi nhướng lên, - có thể không đúng. Mà cũng có thể đúng.
Nếu như... - Defarge mới nói đã im bặt.
Nếu như gì? - Chị vợ hỏi.
...Nếu như chuyện sẽ xảy ra, khi chúng ta còn sống để nhìn thấy thắng lợi... tôi mong là, vì cô ấy, số phận sẽ giữ cho anh chồng tránh xa nước Pháp.
Số phận của chồng cô ta, - chị Defarge nói với giọng thản nhiên thường lệ, - sẽ đưa anh ta đến nơi phải đến, đến kết cục phải đến. Tôi chỉ biết thế.
Nhưng kỳ lạ quá... à, mà không kỳ lạ sao được... - Defarge gần như nài nỉ vợ mình phải thừa nhận, - nghĩ coi, sau bao nhiêu tình cảm chúng ta dành cho ngài bác sĩ, cho cô con gái của ông ấy, thì bây giờ dưới mũi đan của bà, tên của chồng cô ấy lại nằm cạnh tên cái thằng chó săn vừa mới đi ra?
Khi chuyện xảy ra thì còn nhiều điều kỳ lạ hơn, - chị vợ đáp.
Tôi đã lưu cả hai cái tên vào danh sách, xong xuôi rồi; cả hai đều đáng được như thế; vậy là đủ.
Chị ta đã thu dọn đồ đan khi nói mấy lời đó, rồi tháo hoa hồng trên tấm khăn trùm đầu xuống. Hoặc là dân Saint Antoine bằng trực giác đã biết thứ trang sức chướng mắt ấy đã biến mất, hoặc là dân Saint Antoine đã chực chờ lúc đóa hoa được tháo xuống; đằng nào thì dân khu này liền sau đó lại lê bước tới đây, phục hồi sinh khí cũ cho tửu quán.
Buổi chiều, vào mùa này thì đó là giờ mọi người ở Saint Antoine chường mặt ra đường, ngồi trên thềm nhà hay thành cửa sổ, xúm tụm ở các góc phố hay khoảnh sân bẩn thỉu để hóng gió, chị Defarge với mớ đồ đan len trên tay đã quen đi tới chỗ này chỗ nọ, hết gặp nhóm này lại gặp nhóm khác - chị ta như là một người truyền giáo (có nhiều người giống chị ta); loại người mà nếu không bao giờ tồn tại nữa thì thế giới này sẽ tốt đẹp hơn. Mọi phụ nữ đều đan len. Họ đan những thứ vô dụng; nhưng cái việc thủ công này là một cách thay thế cơ học cho việc ăn uống; bàn tay hoạt động thay cho cái mồm và cơ quan tiêu hóa - nếu những ngón tay xương xẩu đó mà nằm im thì các dạ dày sẽ cồn cào hơn vì đói.
Như những ngón tay thoăn thoắt; ánh mắt cũng thoăn thoắt, và cả ý nghĩ cũng thoăn thoắt. Trong lúc chị Defarge đi từ nhóm này sang nhóm khác, cả ba thứ đó đều hoạt động nhanh hơn và hung tợn hơn trong từng đám phụ nữ mà chị ta đã nói chuyện rồi bỏ đi.
Anh chồng đứng hút thuốc ở ngưỡng cửa, nhìn theo vợ nể phục. “Đàn bà dễ có mấy tay,” anh tự nhủ, “một người đàn bà mạnh mẽ, cừ khôi, giỏi ghê gớm!”
Bóng tối buông dần, rồi tiếng chuông nhà thờ ngân nga và xa xa vọng về nhịp trống của Vệ binh Hoàng gia trong lúc những người đàn bà ngồi đan, vẫn đan. Bóng tối bao trùm họ. Một màn đêm khác chắc chắn cũng đang kéo đến khi những chiếc chuông giáo đường lúc này còn vui vẻ ngân nga trên tháp cao khắp nước Pháp, sẽ bị nung chảy đúc thành đại bác kinh thiên; khi nhịp trống vốn thường nện vang át tiếng kẻ khốn cùng sẽ gầm lên trong màn đêm ấy tiếng thét của Quyền lực và No ấm, của Tự do và Sinh mệnh. Lớp lớp bóng tối phủ kín những người đàn bà đang ngồi đan, vẫn đan, lòng chôn giấu giấc mơ thấy chính họ đang xúm xít quanh một đài cao chưa dựng lên, nơi họ ngồi đan, đan, đếm, đếm rụng rơi từng thủ cấp.
