Trong lúc Sydney Carton và con cừu của nhà ngục ở trong phòng tối bên cạnh, nói chuyện nhỏ tới mức không nghe được tiếng nào, ông Lorry nhìn Jerry với vẻ e ngại và ngờ vực. Cách anh chàng “nàm ăn nương thiện” kia phản ứng trước ánh mắt của ông càng tăng thêm nghi hoặc; Jerry đứng nhấp nhổm không yên cứ như y có tới năm chục bàn chân và đang liên tục thử chống đỡ thân mình trên từng cái một; y săm soi các móng tay hết sức chăm chú thật đáng ngờ; hễ bắt gặp ánh mắt ông Lorry là y lại ho để đưa lòng bàn tay lên che miệng ra điều phải phép nhưng chỉ càng tăng thêm vẻ che giấu không thẳng thắn.
Jerry, - ông Lorry nói. - Tới đây.
Cruncher nhích vai tới trước, đi hàng ngang tới gần ông.
Trước kia chú vừa làm liên lạc cho hãng vừa làm việc gì?
Sau một lúc nghiền ngẫm, kèm theo cái nhìn chằm chằm về phía ông chủ, Cruncher nghĩ ra một câu trả lời sáng tạo:
Nàm nghề cày cuốc.
Ta nghi lắm, - ông Lorry tức giận vung ngón tay trỏ trước mặt Cruncher, - dám mi đã mượn danh và uy tín của hãng Tellson để che đậy việc làm phi pháp bỉ ổi của mi. Nếu vậy mi đừng hòng mong ta vẫn thân ái với mi khi quay lại nước Anh. Nếu vậy mi đừng mong ta sẽ im tiếng về việc làm của mi. Đừng hòng lợi dụng hãng Tellson nữa.
Thưa ông, - Cruncher luống cuống nài nỉ, - một người quý phái như ông mà tôi đã được may mắn nàm việc vặt cho tới giờ, xin đừng vội hại tôi, cho dù có thật như vậy... tôi không nói nà ông nói thật, nhưng mà tôi giả sử nà vậy. Mà ông phải nghĩ nại nà cho dù ông nói thật nà vậy đi nữa thì cũng đâu phải có mình tôi đâu. Phải nà do cả hai phía. Trong núc này đây có những tên bác sĩ kiếm được rất nhiều tiền trong lúc một người nàm ăn nương thiện kiếm được vài đồng xu đã khó khăn nắm rồi... Xu! Không, nửa xu cũng không kiếm được... Nửa xu! Không, kiếm được phần tư xu cũng đã khó... Mấy tên bác sĩ đó cứ nượn nờ xe nên xe xuống tới Tellson như nàn khói hoặc còn nhanh hơn thế nữa, ngầm nháy mắt ngỏ ý với người nàm ăn đó... Chà, đó cũng nà nợi dụng hãng Tellson mà, thưa ông. Ông không thể sơn ăn tùy mặt ma bắt tùy người vậy được. Rồi còn mụ Cruncher nhà tôi nữa chứ, không phải bây giờ nhưng ít ra nà hồi ở nước Anh trước kia và chắc mai mốt cũng vậy, mụ ấy cứ toàn ngồi phịch xuống trù ẻo nên tôi có nàm ăn gì được... toàn gặp xui xẻo! Trong núc đó vợ của mấy tên bác sĩ có trù ẻo chồng đâu... chúng ăn hết! Còn nếu các mụ có ngồi phịch xuống thì họ trù ẻo cho nhiều người đau ốm để chồng họ có thêm việc nàm, chẳng nhẽ tôi thì sai còn họ thì đúng? Rồi còn phải hối nộ bọn nhà đòn, bọn cai xóm đạo, bọn đào huyệt, bọn trông coi nghĩa địa, đứa nào cũng tham như nhau, thì người nàm ăn còn được bao nhiêu, cho dù có nà thật đi nữa. Có kiếm được chút đỉnh thì cũng chẳng khấm khá nổi gì, ông Lorry. Nàm có sung sướng gì đâu ông; ai nỡ sa vào việc nàm đó rồi cũng chỉ muốn bỏ thôi nếu có cơ hội thay đổi... cái việc mà ông nói đó.
Ôi! - Ông Lorry thốt lên, giọng có phần dịu lại. - Mi thật là kinh khủng. Cho nên, thưa ông, tôi năn nỉ xin ông, - Cruncher vẫn cố nói, - cái việc ấy đó, tôi sẽ không nói ra...
Đừng có quanh co nữa, - ông Lorry nói.
Không, tôi sẽ không nàm nữa, thưa ông, - Cruncher cứ nói theo cách nghĩ và thói quen của y. - Tôi sẽ không nói ra... chuyện tôi năn nỉ xin ông nà chuyện này. Ngồi trên cái ghế đó, ở cổng thành Temple, nà thằng con của tôi, tôi đã nuôi nấng nó khôn nớn rồi, nó sẽ nàm việc vặt cho ông, niên nạc cho ông, nàm mọi chuyện ông sai bảo cho đến chết, nếu như ông muốn. Cái việc ấy đó, tôi sẽ không nói ra, vì tôi sẽ không quanh co với ông nữa, thưa ông, xin để cho thằng nhỏ đó thế chỗ cha nó, chăm no cho mẹ nó, xin ông đừng có tố cáo thằng cha nó... đừng nàm thế, xin ông... và xin để cho thằng cha nó đi nàm việc đào huyệt chôn người chết đàng hoàng nuôn để bù nại những gì nẽ ra hắn không được đào nên... cái việc ấy đó, và tôi sẽ nàm việc chôn cất người ta đàng hoàng, tử tế mãi về sau. Vậy đó, ông Lorry, - Cruncher vừa nói vừa đưa tay quệt trán, như một cách tuyên bố rằng y đã đi đến đoạn kết bài diễn thuyết, - đó nà điều tôi kính cẩn thưa trình với ông. Bao nhiêu chuyện ghê gớm xảy ra chung quanh thế này thì ai thấy cũng phải suy nghĩ cẩn thận chứ, ôi trời, cứ thấy bao nhiêu thần dân mất đầu đó thì cũng đủ biết tiền công khuân vác giờ mất giá quá chừng. Và tôi cũng xin ông nhớ giùm cho việc mới đây thôi, cái việc ấy đó, nà những gì tôi đã nói ra núc nãy để nật mặt tên kia, tôi đã giúp cho ông Carton trong khi nẽ ra tôi có thể không nói gì cả.
Ít nhất thì điều này đúng, - ông Lorry nói. - Bây giờ đừng nói nữa. Có thể ta vẫn thân thiết với mi, nếu mi xứng đáng, và cải hối bằng hành động... chứ không phải bằng lời nói. Ta không muốn nghe lời nào nữa.
Cruncher gõ vào trán mình trong lúc Sydney Carton và tên mật thám từ trong phòng tối đi ra.
Tạm biệt ông Barsad, - Carton nói. - Đã thỏa thuận như thế rồi thì ông không việc gì phải e ngại tôi nữa.
Anh ngồi xuống ghế bên lò sưởi, đối diện ông Lorry như trước. Khi chỉ còn lại họ, ông Lorry hỏi anh đã làm gì?
Không có gì nhiều. Nếu có chuyện chẳng lành với Darnay thì tôi đã bảo đảm có cách gặp anh ấy một lần trong tù.
Nét mặt ông Lorry sa sầm.
Tôi chỉ làm được thế. - Carton nói. - Đề nghị quá mức thì sẽ khiến người này cho đầu vào máy chém, và như chính hắn đã nói đấy, có tố giác thì hắn cũng chết như thế thôi. Rõ ràng đây là điểm yếu trong vị thế của tôi. Đành chịu vậy thôi.
Nhưng chuyện vào gặp Darnay, - ông Lorry nói, - nếu có chuyện chẳng lành khi ra trước tòa thì cũng đâu cứu được anh ta.
Tôi không hề nói như thế.
Ánh mắt ông Lorry từ từ hướng về ánh lửa; tình thương ông dành cho Lucie và nỗi thất vọng não nề khi Darnay bị bắt lại đã khiến đôi mắt ấy thất thần; ông bây giờ là một lão già, gần đây phải chịu đựng bao lo lắng quá sức, và những giọt lệ tuôn trào trên má ông.
Ông là người hảo tâm và là người bạn chân tình, - Carton nói, đổi giọng khác. - Xin bỏ qua cho tôi thấy ông đang xúc động. Giá như ông là cha tôi thì tôi không thể ngồi cạnh bên nhìn thấy cha mình khóc mà không quan tâm. Tôi tôn trọng nỗi đau khổ của ông như là của cha mình vậy. Nhưng may cho ông vì tôi không phải là con ông.
Dù anh nói câu cuối cùng với thái độ bất cần như trước, trong giọng điệu và cảm xúc của anh vẫn đầy tình cảm và kính trọng tới mức ông Lorry hoàn toàn bất ngờ vì chưa bao giờ ông thấy anh bộc lộ như thế. Ông đưa bàn tay mình cho Carton và anh nhẹ nhàng nắm lấy.
- Trở lại chuyện Darnay tội nghiệp, - Carton nói. - Xin đừng cho Lucie biết chuyện trao đổi này, hay thỏa thuận này. Cô ấy không thể nào đi gặp Darnay được. Cô ấy có thể nghĩ rằng đây là chuyện trù tính để trong trường hợp xấu nhất, sẽ chuyển cho anh ấy phương cách tự sát trước khi bắt lên máy chém.
Ông Lorry không hề nghĩ tới điều đó, và liếc nhanh về phía Carton xem có thật anh nghĩ như thế không. Có vẻ là thật; anh đáp lại cái nhìn của ông và rõ ràng hiểu ý.
Cô ấy có thể tưởng tượng ra cả ngàn chuyện, - Carton nói, - và chuyện nào cũng chỉ khiến cô ấy thêm khổ sở mà thôi. Đừng nói với cô ấy về tôi. Như tôi đã nói với ông khi mới tới đây, tốt nhất tôi không nên gặp cô ấy. Tôi vẫn có thể ra tay làm bất kỳ chuyện gì có ích cho Lucie trong khả năng của mình mà không cần phải gặp mặt. Ông sắp đi tới nhà Lucie phải không, tôi hy vọng là thế? Tối nay cô ấy hẳn là tuyệt vọng lắm.
Tôi đi bây giờ, đi ngay.
Thế thì tôi rất mừng. Cô ấy hết sức quyến luyến và tin cậy ông.
Cô ấy bây giờ trông thế nào nhỉ?
Lo lắng và buồn khổ, nhưng rất xinh đẹp.
A!
Một âm thanh kéo dài, não lòng, như tiếng thở dài - gần như một tiếng nấc. Tiếng thốt ấy khiến ông Lorry chăm chú nhìn gương mặt Carton đang quay về phía ánh lửa. Ánh sáng, hay bóng tối (ông già không thể xác định được) đang lướt nhanh trên mặt Carton như những vùng sáng tối quét nhanh trên sườn đồi vào ngày nắng gắt, và anh nhấc một bàn chân đẩy một thanh củi nhỏ đang cháy cho nó ngã nhào vào trong lò sưởi. Anh mặc chiếc áo khoác trắng, mang ủng cao cổ, kiểu đang thịnh hành: ánh lửa phản chiếu trên những trang phục màu sáng càng khiến anh thêm nhợt nhạt dưới mái tóc nâu dài rối bời buông xõa. Vẻ thờ ơ của anh trước ngọn lửa cũng đủ khiến ông Lorry thốt ra một lời nhắc nhở; chiếc giày ủng của anh vẫn đang đặt trên tàn lửa đỏ khúc củi cháy khi nó vỡ vụn dưới sức nặng của bàn chân anh.
- Tôi quên mất, - anh nói.
Ánh mắt ông Lorry lại nhìn lên gương mặt anh. Để ý thấy vẻ mỏi mòn che phủ những đường nét vốn thanh tú của Carton, ông nhớ ngay đến vẻ mặt của người tù vẫn còn in đậm trong tâm trí.
Còn công việc của ông ở đây đã sắp kết thúc chưa? - Carton vừa nói vừa quay lại nhìn ông.
Xong rồi. Như tôi đang nói với anh tối qua khi Lucie đến đây đột ngột, cuối cùng tôi đã làm xong những việc cần làm ở đây. Tôi hy vọng họ sẽ ở lại đây hoàn toàn bình an, rồi tôi giã từ Paris. Tôi có giấy thông hành. Tôi đã sẵn sàng ra đi.
Cả hai đều im lặng.
Ông có cả một cuộc đời dài để nhìn lại, phải không ông? - Carton nói, vẻ đăm chiêu.
Tôi đã bảy mươi tám tuổi rồi.
Ông đã có cả một cuộc đời hữu ích, lúc nào cũng ổn định và bận rộn; được tin cậy; được kính trọng; và ngưỡng mộ.
Tôi từ khi trưởng thành tới nay chỉ biết làm việc kinh doanh. Quả thực tôi có thể nói tôi làm kinh doanh từ nhỏ.
Hãy xem ông ở tuổi bảy mươi tám mà hãng cần ông đến thế. Bao nhiêu người sẽ nhớ ông khi ông ra đi!
Một lão già độc thân cô độc, - ông Lorry vừa đáp vừa lắc đầu. - Chẳng có ai thương tiếc tôi đâu.
Sao ông nói thế được? Lucie chẳng lẽ không khóc thương ông sao? Con của cô ấy nữa chứ?
Phải, phải, tạ ơn Chúa. Ý tôi không hẳn là vậy.
Đó là điều phải tạ ơn Chúa, phải thế không?
Chắc chắn là thế.
Nếu như tối nay, ông có thể nói thành thật với chính cõi lòng cô đơn của ông là, “không một ai từng yêu thương, quyến luyến, mang ơn hay kính trọng ta; không một ai dành cho ta chút tình cảm nào; ta chẳng làm được điều gì tốt đẹp hay hữu ích để có người nhớ đến!”, nếu như vậy thì bảy mươi tám năm đời ông sẽ là bảy mươi tám lời nguyền rủa, phải thế không?
Đúng vậy, anh Carton; tôi nghĩ là thế.
Sydney lại hướng mắt về lò sưởi, và sau một lúc im lặng anh nói:
Tôi muốn hỏi ông... Thời thơ ấu của ông chắc là đã quá xa xôi phải không? Thời mà ông còn ngồi trên lòng mẹ chắc là đã mịt mù?
Trước thái độ đâm ra yếu mềm của anh, ông Lorry đáp:
Hai mươi năm trước thì đúng vậy; còn đến tuổi này thì không. Bởi vì, khi tôi càng lúc càng gần tới phút cuối, tôi đã đi trọn chu kỳ, càng lúc càng gần điểm khởi đầu. Dường như đó là cách ta chuẩn bị từ từ cho kết cuộc. Lòng ta bây giờ lại rung động vì nhiều kỷ niệm đã quên từ lâu về người mẹ trẻ đẹp ngày trước; vì ta bây giờ quá già!... Và về nhiều chuyện liên quan thời ấy, thời mà cái thực tế ta gọi là thế giới này chưa tồn tại đối với ta, và những lỗi lầm trong ta chưa thành thói tật.
Tôi hiểu cảm giác đó! - Carton kêu lên, mặt bừng bừng phấn khích. - Và điều ấy làm ông cảm thấy dễ chịu hơn?
Ta hy vọng thế.
Carton kết thúc cuộc trò chuyện bằng cách đứng lên giúp ông già mặc áo khoác.
Như anh, anh còn trẻ mà, - ông Lorry trở lại đề tài đó.
Vâng, - Carton đáp. - Tôi chưa già, nhưng tuổi trẻ của tôi không phải là kiểu để được yên hưởng tuổi già đâu. Nói về tôi thế đủ rồi.
Về tôi cũng vậy, khỏi nói nữa, - ông Lorry đáp. - Anh có ra ngoài không?
Tôi sẽ đưa ông đến tận cổng nhà cô Lucie. Ông biết cái thói lêu lổng không ngồi yên được của tôi mà. Nếu tôi có lang thang ngoài đường lâu về thì cũng đừng lo; tôi sẽ lại xuất hiện trong buổi sáng. Ngày mai ông có tới chỗ tòa án không?
Có, khổ thay.
Tôi cũng sẽ tới, nhưng chỉ đứng trong đám đông. Tên mật thám của tôi sẽ tìm một chỗ cho tôi. Khoác tay tôi nào, thưa ông.
Ông Lorry làm theo, và họ xuống nhà đi ra đường. Chỉ vài phút là họ đã tới đích đến của ông Lorry. Carton để ông ở đó; nhưng nán lại ở cách xa một chút, rồi quay trở lại khi cánh cổng đã khép và chạm tay vào cánh cổng. Anh đã nghe chuyện nàng hàng ngày đi đến chỗ nhà tù.
Nàng đã từ nơi này đi ra, - anh vừa nói vừa nhìn quanh, - rẽ theo lối này, và hẳn là thường đi trên những phiến đá lát đường này. Ta hãy theo bước chân nàng.
Đã mười giờ đêm khi anh tới trước ngục La Force, nơi nàng đã đứng hàng trăm lần. Tay thợ cưa thấp bé vừa đóng cửa tiệm xong, đang đứng ở ngưỡng cửa hút tẩu.
- Xin chào, Công dân, - Sydney Carton cất tiếng chào, dừng bước trên đường đi qua; bởi vì gã này nhìn anh đầy tọc mạch.
Xin chào, Công dân.
Nền Cộng hòa thế nào rồi?
Ý ông là cái máy chém đấy à? Vẫn mạnh khỏe. Hôm nay sáu mươi ba mạng, sắp tới sẽ nhanh chóng tăng lên một trăm. Nhiều lúc Samson và người của hắn cũng kêu ca là kiệt sức. Ha, ha, ha! Hắn ta rất hài hước, tay Samson ấy. Một tay thợ cạo ra trò!
Ông có thường thấy ông ta...
Cạo hả? Thấy hoài. Hàng ngày. Một tay thợ cạo ra trò! Ông đã thấy hắn làm việc chưa?
Chưa hề.
Hãy đi xem khi nào hắn phải cạo cả một đám. Thử tưởng tượng đi, Công dân ơi; hôm hay hắn cạo sáu mươi ba mạng, trong thời gian chưa hút xong hai tẩu thuốc! Chưa hút xong hai tẩu thuốc. Nói danh dự đó!
Trong lúc gã thấp bé cười nhăn nhở này chìa tẩu thuốc đang hút ra để giải thích cách gã tính thời gian của tay đao phủ, Carton quay đi để cố đè nén nỗi khao khát trào dâng thôi thúc anh đánh chết gã này.
Nhưng ông không phải người Anh, - gã thợ cưa nói, - dù ông mặc đồ kiểu Anh?
Phải mà, - Carton nói, lại dừng bước, ngoái qua vai trả lời.
Ông nói tiếng Pháp như người Pháp.
Trước kia tôi từng học ở đây.
A ha, giống hệt người Pháp! Tạm biệt, ông người Anh.
Tạm biệt, Công dân.
Nhưng nhớ đi xem tên hề thợ cạo đó, - gã nhỏ con ấy cứ nhất định nói với theo. - Và nhớ mang theo cái tẩu thuốc!
Sydney chưa đi xa khuất thì đã dừng ngay giữa đường dưới một ngọn đèn chập chờn và lấy bút chì ra viết vào một mẩu giấy. Rồi, bằng bước chân quả quyết của người thạo đường lối, anh băng qua nhiều ngả đường tăm tối và bẩn thỉu - bẩn thỉu hơn thường lệ bởi vì ngay cả những đường chính đông đúc nhất cũng không được quét dọn vào thời kinh hoàng này. Anh dừng trước một tiệm bào chế, đích thân chủ tiệm đang đóng cửa. Một tiệm nhỏ bé, mập mờ, hắc ám, nằm trên con đường quanh co ngược lên đồi, của một tay chủ nhỏ bé, mập mờ, hắc ám.
Cất tiếng chào Công dân này xong, anh đi thẳng vào quầy thuốc đặt mẩu giấy trước mặt hắn.
Phù! - Chủ tiệm bào chế khẽ huýt gió khi đọc mẩu giấy. - Ái chà! Ái chà! Ái chà! - Thấy Sydney Carton không quan tâm, hắn hỏi tiếp. - Cho ông à, Công dân?
Cho tôi.
Ông phải cẩn thận để riêng các thứ ra nhé, Công dân? Ông có biết hậu quả khi chúng trộn lẫn với nhau không?
Biết rõ.
Mấy gói nhỏ được chuẩn bị rồi trao cho anh. Carton cất từng gói một vào túi trên ngực áo choàng bên trong, đếm tiền thanh toán, và thong thả đi ra.
Bây giờ chẳng còn việc gì làm nữa cho đến mai, - anh ngước nhìn trăng, nói một mình. - Mình không ngủ được.
Đó không phải là thái độ bất chấp hay biểu hiện khinh suất mà là sự thách thức khi anh thốt ra những lời ấy dưới vòm mây trôi nhanh. Đó là quyết tâm của một kẻ đã mỏi mệt, kẻ đã lang thang, gắng sức, lầm lạc nhưng cuối cùng đã tìm thấy con đường đúng và đích đến cuối cùng.
Thời xưa, lúc anh nổi tiếng là một thanh niên đầy triển vọng trong đám chúng bạn ganh đua cùng trang lứa thì cha anh mất. Mẹ anh đã qua đời nhiều năm trước đó. Những lời uy nghiêm anh đã nghe đọc khi đứng trước mộ cha lúc đó giờ lại trỗi dậy trong tâm trí khi anh đi qua những ngõ tối, ngập chìm trong bóng đêm dày, với vầng trăng và những đám mây trôi tít trên cao. “Đức Chúa phán rằng: Ta là sự phục sinh và là sự sống; kẻ nào tin ta thì sẽ sống, mặc dầu đã chết rồi. Còn ai sống mà tin ta thì không hề chết.”
Trong một thành phố hãi hùng dưới bóng đoạn đầu đài, anh lẻ loi trong đêm buồn thương cho sáu mươi ba người đã bị hành quyết hôm nay, và cho những nạn nhân ngày mai hiện đang đợi chờ số phận trong các ngục tù, cho những nạn nhân của ngày sau và ngày sau nữa, chuỗi liên tưởng ấy khiến anh dễ dàng nhớ lại những lời thánh ngày xưa, giống như tìm lại chiếc neo của con tàu cũ sét gỉ đã chìm dưới đáy sâu. Anh lặp lại những lời ấy và đi tiếp.
Anh chăm chú nhìn những ô cửa sổ sáng đèn nơi những con người sắp đi ngủ trong vài giờ bình an để quên lãng bao nỗi kinh hoàng vây quanh; anh nhìn những tháp nhà thờ nơi không một kinh cầu nào vang lên nữa bởi vì bao nhiêu năm mạo nhận, cưỡng đoạt và suy đồi dưới lớp áo thầy tu đã khiến dân chúng không còn tin đạo; anh nhìn những nghĩa địa đằng xa dành sẵn cho Giấc Ngàn Thu, như dòng chữ viết trên các cổng vào; nhìn nhà tù đầy rẫy; nhìn những con đường mà từng đoàn sáu mươi người lên cỗ xe đi về cõi chết, một điều đã trở nên hết sức bình thường và quen thuộc tới mức người ta thờ ơ với mọi câu chuyện đau buồn về những oan hồn chết dưới máy chém. Nghĩ đến mọi người sống và kẻ chết trong kinh thành đang yên giấc tạm ngưng thịnh nộ trong chốc lát hàng đêm, Sydney Carton băng qua sông Seine lần nữa đi về hướng những đường phố sáng sủa hơn.
Ít thấy xe ngựa trên đường vì khách đi xe ngựa dễ bị tình nghi, những ai có gia thế đều giấu mặt trong những chiếc mũ đỏ, mang giày thô và cứ lê bước lội bộ. Nhưng các nhà hát thì đông người, lúc anh ngang qua, dân chúng đang tràn ra cửa vui vẻ và tán gẫu trên đường về nhà. Trước cửa một nhà hát có một bé gái đứng cùng mẹ đang tìm cách vượt bùn sình để băng qua đường. Anh giúp bế đứa trẻ qua, và trước khi đôi tay cánh tay nhút nhát của em nhỏ buông khỏi cổ anh, Carton xin bé cho anh một chiếc hôn.
“Đức Chúa phán rằng: Ta là sự phục sinh và là sự sống; kẻ nào tin ta thì sẽ sống, mặc dầu đã chết rồi. Còn ai sống mà tin ta thì không hề chết.”
Lúc này, khi phố xá tĩnh mịch và đêm đã khuya, những lời ấy hồi vọng trong tiếng bước chân anh, và trong không gian bao quanh. Hoàn toàn bình tĩnh và vững tâm, anh có lúc cũng lặp lại những lời ấy trên đường đi; nhưng lúc nào lời kinh này cũng âm vang trong anh.
Đêm tàn dần, khi anh đứng trên cầu lắng nghe dòng sông vỗ nước vào bờ kè quanh Ile de la Cité, nơi một khối nhà cửa và giáo đường hỗn độn đẹp mắt sáng rực dưới ánh trăng, hừng đông lạnh lùng ló dạng như bộ mặt xác chết ở chân trời. Rồi màn đêm cùng trăng sao nhạt màu và tàn phai, và có một lúc tưởng như vạn vật đã đi vào cõi tử.
Nhưng vầng dương huy hoàng đang lên, những tia nắng tỏa rộng như đập tan bức bối của đêm, như lặp lại những lời thánh ấy sưởi ấm trái tim anh. Đưa tay kính cẩn che mắt, anh nhìn thẳng vào nắng bình minh; một chiếc cầu ánh sáng dường như nối liền anh với vầng dương trong lúc dòng sông bên dưới lấp lánh nắng mai.
Dòng nước chảy xiết, sâu thẳm, và bất biến, như người bạn tương đắc trong buổi sáng yên tĩnh. Anh tản bộ ven sông, xa dần khu dân cư, và trong ánh nắng ấm anh ngủ thiếp bên bờ nước. Lúc thức dậy và tiếp tục đi, anh nấn ná ở đó thêm chút nữa, nhìn một xoáy nước xoay tròn vô định cho đến khi dòng sông cuốn trôi ra biển. - “Giống như ta.”
Một tàu buôn giương cánh buồm rủ màu lá chết lướt vào tầm mắt, trôi ngang qua, và mờ khuất. Lúc làn nước âm thầm sau đuôi tàu biến mất cũng là lúc lời kinh cầu - vẫn âm vọng trong lòng anh xin ơn trên thương xót cho mọi lỗi lầm mù quáng của mình - kết thúc ở câu: “Ta là sự phục sinh và là sự sống”.
Ông Lorry đã đi vắng khi anh về tới nhà, không khó đoán ông già từ tâm này đã đi đâu. Sydney Carton chỉ uống chút cà phê, ăn ít bánh mì, xong, tắm rửa và thay đồ cho thoải mái, rồi đi tới chỗ xử án.
Trong tòa xôn xao, huyên náo khi lũ cừu đen - lũ người mà nhiều thường dân sợ hãi tránh xa - dồn ép anh vào một góc khuất trong đám đông. Ông Lorry đã ở đó, và bác sĩ Manette đã ở đó. Nàng cũng đã ở đó, ngồi cạnh cha.
Khi Darnay được đưa vào xử, để anh an tâm, nàng gửi cho chồng một cái nhìn đầy cảm thông và khích lệ, đầy yêu thương ngưỡng mộ và âu yếm xót xa, nhưng cũng đầy can đảm khiến Darnay cũng đỏ bừng gương mặt, rạng ngời ánh mắt, và bồi hồi nhịp tim. Nếu như có ai để ý đến sự hiện diện của nàng đã tác động đến Sydney Carton như thế nào thì hẳn sẽ thấy anh cũng có chung niềm phấn chấn như chính Darnay. tòa án bất công ấy hầu như không có trình tự tố tụng nào để bảo đảm cho bất kỳ ai bị buộc tội đều được xét xử hợp lý. Lẽ ra đã không hề xảy ra cuộc Cách mạng như thế nếu mọi luật lệ, thủ tục, nghi thức, ngay từ đầu đã không bị chà đạp tàn bạo, tới mức cuộc Cách mạng ấy giờ đây vứt bỏ hết mọi thứ pháp luật để trả thù điên cuồng như là tự sát.
Mọi người đều hướng về bồi thẩm đoàn. Cũng cùng những nhà ái quốc kiên quyết và nhà cộng hòa uy tín giống như hôm qua và ngày trước đó, cũng như ngày mai và ngày kế tiếp. Hăm hở và đáng chú ý nhất trong số này là một gã có bộ mặt tham lam và những ngón tay liên tục chờn vờn quanh miệng; sự hiện diện của gã khiến đám đông đi xem xử án hết sức hể hả. Viên bồi thẩm đầu óc khát máu, bộ dạng như muốn ăn tươi nuốt sống đó, chính là Jacques Ba của khu Saint Antoine. Toàn bộ bồi thẩm đoàn như một đàn chó săn họp lại để xử tội một con hươu sa cơ.
Mọi người sau đó hướng về năm pháp quan và ủy viên công tố. Nhóm này hôm nay chẳng người nào có vẻ khoan dung; ai cũng đầy vẻ nhẫn tâm, sắt đá, và tàn bạo. Rồi đám đông nhìn nhau, mắt lộ vẻ tán thành, đầu gật gù đắc ý, rồi lại rướn cổ ra phía trước chú ý vào phiên tòa.
Charles Evrémonde, tức Darnay. Được phóng thích hôm qua. Bị tố giác lần nữa và bắt giam lại hôm qua. Cáo trạng đã được phát cho y hôm qua. Kẻ bị tình nghi lên án là kẻ thù của nước Cộng hòa, thành phần quý tộc, thuộc một dòng họ bạo ngược, thuộc loại bị bài trừ, vì đã lợi dụng đặc quyền thủ tiêu của chúng để đàn áp tàn bạo thường dân. Charles Evrémonde, tức Darnay, chiếu theo luật bài trừ đó, chắc chắn phải lãnh án tử hình.
Chỉ bằng mấy lời vắn tắt như thế, ủy viên công tố đã buộc tội xong. Chánh án hỏi bị cáo bị tố giác công khai hay bí mật?
Công khai, thưa Chánh án.
Do ai?
Ba người. Ernest Defarge, bán rượu ở Saint Antoine.
Được.
Thérèse Defarge, vợ ông ta.
Được.
Alexandre Manette, bác sĩ.
Cả phiên toàn náo động và ở giữa đám đông bác sĩ Manette tái mặt, run rẩy đứng dậy ở chỗ vẫn ngồi nãy giờ.
Thưa Chánh án, tôi phẫn nộ xin phản đối rằng đó là giả mạo và man trá. Ông biết rõ bị cáo là chồng của con gái tôi. Con gái tôi và những ai thân yêu của con tôi còn quan trọng hơn cả chính sinh mạng của tôi đây. Người mưu đồ mạo nhận này là ai và ở đâu mà dám nói là tôi tố giác con rể của tôi!
Công dân Manette, hãy bình tĩnh. Không tuân thủ thẩm quyền của Tòa án là ông sẽ vi phạm luật đấy. Còn về cái gì quan trọng hơn cả chính sinh mạng ta thì, đối với một Công dân tốt, không có gì quan trọng bằng chính nước Cộng hòa.
Lời khiển trách ấy được hoan hô tán thưởng ầm ĩ. Chánh án rung chuông và hăm hở nói tiếp:
Nếu nước Cộng hòa đòi hỏi ta phải hy sinh chính con mình thì bổn phận của ta là phải hy sinh. Hãy nghe tòa xử tiếp. Còn lúc này, phải im lặng!
Đám đông lại tán thưởng điên cuồng. Bác sĩ Manette ngồi xuống, mắt nhìn quanh, môi run run; con gái ông nép sát vào cha. Kẻ khát máu trong bồi thẩm đoàn xoa hai bàn tay vào nhau, rồi lại quen tật đưa một bàn tay lên miệng.
Defarge được gọi ra. Khi tiếng ồn ào trong tòa đã lắng, gã trình bày nhanh câu chuyện bác sĩ Manette bị giam cầm, chuyện hắn từ nhỏ đã giúp việc cho bác sĩ, chuyện bác sĩ được tha tù và tình trạng của ông khi được giao phó cho gã. Sau đó là phần thẩm tra chóng vánh vì tòa làm việc rất nhanh:
Ông đã có công lao trong việc chiếm ngục Bastille phải không, Công dân?
Tôi nghĩ vậy.
Tới đây, trong đám đông có tiếng một người đàn bà kích động thét to:
Ông là một trong những người yêu nước nhất ở đó. Sao không nói hết đi? Ông là người bắn súng thần công ngày hôm đó ở đấy, và ông ở trong toán đầu tiên đi vào cái pháo đài đáng nguyền rủa đó lúc nó thất thủ. Thưa các nhà ái quốc, tôi nói sự thật!
Đó chính là Nữ Thần Báo Oán, trong sự cổ vũ hăng say của đám đông, đang thao túng việc xét xử. Chánh án rung chuông; nhưng Nữ Thần Báo Oán đang hào hứng vẫn hét to:
Tôi thách thức tiếng chuông đó! - Và đám đông lại hoan hô hưởng ứng.
Hãy trình với tòa việc ông đã làm ngày hôm đó trong ngục Bastille, Công dân.
Tôi đã biết trước, - Defarge vừa nói vừa nhìn vợ, mụ ta đang đứng cuối bậc thềm dẫn lên chỗ gã đang đứng, mắt nhìn lên phía chồng. - Tôi đã biết là người tù mà tôi đã nói bị nhốt ở buồng giam Một Trăm Lẻ Năm, Tháp Bắc, khi ông ta làm giày dưới sự bảo vệ của tôi. Lúc tôi bắn súng thần công vào hôm ấy, tôi quyết định khi chỗ đó thất thủ thì sẽ đi xem xét buồng giam ấy. Bastille thất thủ. Tôi đi lên buồng giam ấy cùng với một Công dân hiện đang trong bồi thẩm đoàn này, có một cai ngục dẫn đường. Tôi xem xét rất kĩ. Trong một cái lỗ trong ống khói, chỗ một viên đá đã được nạy ra và lắp lại, tôi tìm được một tập giấy viết tay. Đây là tập giấy viết tay đó. Tôi đã bỏ công xem xét một số mẫu chữ viết của bác sĩ Manette. Đúng là nét chữ của ông ta. Tôi xin giao tập giấy đó, viết bằng chính nét chữ của bác sĩ Manette, cho ông Chánh án.
Để tòa đọc lên.
Cả phòng xử án im lìm như nấm mồ - người tù bị xét xử trìu mến nhìn vợ, vợ anh chỉ rời mắt khỏi chồng để lo âu nhìn cha mình, bác sĩ Manette đăm đăm nhìn người cầm tập giấy, mụ Defarge không hề rời mắt khỏi người tù, Defarge chỉ thấy người vợ đang hả hê, và mọi con mắt khác đều hướng về phía ông bác sĩ, người không để ý tới ai cả. Tập giấy ấy được đọc lên.
