Tháng đi năm đến, sau mười hai tháng Charles Darnay đã ổn định ở Anh trong vai trò một giáo viên tiếng Pháp cấp cao am tường văn chương Pháp. Ở thời nay hẳn phải gọi anh là giáo sư; còn thời đó anh được gọi là phụ giáo Đại học*. Anh dạy cho những thanh niên nào thích thú và quan tâm đến việc học một sinh ngữ phổ biến toàn thế giới, anh bồi dưỡng cho họ một sở thích đối với kho tàng tri thức và những điều hay đẹp của Pháp ngữ. Ngoài ra anh còn có thể viết bằng tiếng Anh lưu loát về các đề tài này và dịch các trước tác sang Anh ngữ rất hay. Những người thầy như thế không dễ kiếm vào thời đó; giới hoàng thân quốc thích đang trông chờ kế vị vẫn chưa phải lưu vong dạy học mưu sinh, cũng chưa có nhà quý tộc nào cạn sạch tài khoản trong Ngân hàng Tellson để phải làm đầu bếp hay thợ mộc. Là phụ giáo với mục tiêu là làm sao cho sinh viên thấy việc học đầy hứng thú hữu ích, là dịch giả tài hoa có thể mang nhiều ý nghĩa mới cho bản dịch vượt khỏi giới hạn từ điển, chàng Darnay nhanh chóng nổi tiếng và được khuyến khích. Thêm nữa, anh hiểu rõ tình hình thời sự nước Pháp và những chuyện đó ngày càng được nhiều người quan tâm. Cho nên nhờ bền gan trì chí, anh đã thành công.
London, anh không trông mong bước trên hè phố dát vàng hay nằm trên nệm rải hoa hồng; nếu như anh có những kỳ vọng cao vời như thế thì anh đã thất bại rồi. Anh chỉ mong muốn làm việc và đã tìm được việc, đã nỗ lực và không hề nản lòng. Thành công của anh từ đó mà ra.
Một phần thời gian của anh là dạy ở Cambridge cho các sinh viên, trường này chấp nhận anh như một kẻ buôn lậu thứ hàng trốn thuế là các thứ tiếng châu Âu chứ không phải loại thương gia buôn cổ ngữ Hy Lạp và La-tinh đường đường đi thẳng qua cửa nhà đoan. Thời gian còn lại anh ở London.
Và thế, từ những ngày luôn là mùa hè trong vườn Địa đàng cho đến khi chuyển thành mùa đông của trần gian sa ngã, thế giới của trang nam tử ấy chỉ đi theo một đường chuyên chú, đường của Charles Darnay - đường đến trái tim một người phụ nữ.
Anh đã yêu Lucie Manette từ giờ phút tính mạng anh lâm nguy. Chưa bao giờ anh nghe được âm thanh nào dịu dàng và đáng yêu như tiếng nói cảm thông của nàng; chưa bao giờ anh nhìn thấy dung nhan nào xinh đẹp nhân hậu như nàng khi Lucie nhìn anh đang đứng bên rìa huyệt mộ đã đào sẵn chực chờ. Song anh vẫn chưa lần nào bày tỏ tình ý; vụ ám sát một năm trước lâu đài hoang vắng bên kia bờ biển sóng cồn và những dặm đường lê thê cát bụi - tòa lâu đài đá sừng sững giờ chỉ là giấc mộng mịt mờ - và anh vẫn chưa hề, dù chỉ một lời, thổ lộ lòng mình với Lucie.
Anh có lý do để im lặng; anh biết quá rõ. Rồi đến một ngày hè khi anh lại về đến London sau công việc giảng dạy đại học, Darnay rẽ vào góc phố bình yên ở Soho, quyết tìm cơ hội bộc bạch tâm tư với bác sĩ Manette. Hôm đó là một ngày cuối hè và anh biết Lucie sẽ ra ngoài cùng chị Pross.
Anh thấy bác sĩ đang đọc sách ở ghế bành bên cửa sổ. Nguồn sinh lực tưởng đâu cùng kiệt vì chống chọi với thời đau khổ xưa đã dần dà phục hồi. Ông bây giờ đúng là một người đầy sức sống, có mục đích kiên định, quyết tâm mạnh mẽ, và hoạt động hăng hái. Nguồn sinh lực ấy có lúc cũng đột ngột tiêu hao như đã thấy trong thời gian đầu hồi phục của ông; song những cơn suy sụp ấy cũng không xảy ra thường xuyên và ngày càng hiếm.
Ông đọc nhiều, ngủ ít, chịu thương chịu khó, và lúc nào cũng vui vẻ. Thấy Charles Darnay bước vào, ông bỏ cuốn sách sang một bên và chìa tay ra bắt.
Charles Darnay! Gặp cậu thật là mừng. Chúng tôi đã tính toán là cậu hẳn phải về lại đây từ ba hay bốn ngày rồi. Hôm qua cả trạng sư Stryver lẫn cậu Sydney Carton đều đến đây và cả hai đều bảo lần này cậu đi lâu hơn bình thường.
Cảm ơn họ đã quan tâm đến cháu, - anh đáp, hơi lạnh lùng khi nghe nhắc đến hai người kia dù vẫn ân cần với bác sĩ. - Tiểu thư Manette...
Vẫn khỏe, - bác sĩ cắt lời, - và chúng tôi ai cũng vui khi anh quay về. Lucie đã ra ngoài lo mấy việc nhà, nhưng sẽ về ngay thôi.
Bác sĩ Manette, cháu biết cô ấy không có nhà nên nhân cơ hội này cháu xin được thưa chuyện với bác.
Im lặng trống rỗng.
Thế à? - Bác sĩ rõ ràng cố giữ bình tĩnh. - Mang ghế lại đây rồi ta nói chuyện.
Anh mang ghế tới nhưng thấy khó mở lời.
Thưa bác sĩ, - một hồi sau anh mới nói, - cháu đã hân hạnh được đón tiếp thân tình ở đây cả năm rưỡi nay, cho nên cháu mong là chuyện cháu sắp nói ra đây sẽ không...
Bác sĩ đưa tay ra chặn lời anh và cứ để bàn tay trước mặt một lúc mới rút về rồi nói:
Có phải chuyện Lucie không?
Dạ đúng.
Lúc nào ta cũng thấy khó khăn khi phải nói về Lucie. Và cũng rất khó cho ta khi nghe cậu nói về Lucie với giọng điệu như vậy, cậu Charles Darnay.
Đó là giọng ngưỡng mộ thiết tha, tôn trọng chân thành, và yêu thương sâu sắc, thưa bác sĩ Manette! - Lời Darnay đầy cung kính.
Một lúc im lặng trống rỗng nữa rồi người cha mới đáp lại:
Ta tin cậu. Cậu là người đáng tin, ta biết.
Vẻ kiềm chế của bác sĩ bộc lộ vì ông không muốn nói đến cô con gái và và thái độ ấy rõ rệt tới mức khiến Charles Darnay ngần ngại.
Cháu nói tiếp được chứ, thưa bác? Một lúc trống rỗng nữa.
Được, nói tiếp đi.
Bác hẳn đã biết trước điều cháu sẽ nói, dù bác không thể biết cháu sẽ nói nghiêm túc ra sao, cháu cảm xúc chân thành ra sao, nếu không hiểu được nỗi lòng thầm kín của cháu, hiểu được bao hy vọng, sợ hãi và lo lắng nặng trĩu bấy lâu. Thưa bác sĩ Manette, cháu yêu con gái bác say đắm, thiết tha, hết lòng, vô vị lợi. Nếu trên đời này có tình yêu thì đó là tình cháu yêu nàng. Bác cũng đã từng yêu; hãy để tình xưa của bác nói thay cho cháu!
Bác sĩ ngồi nghe, mặt quay đi, ánh mắt hướng xuống đất. Nghe câu cuối cùng, ông lại hấp tấp giơ tay ra, kêu lên:
- Đừng nói điều đó, thưa cậu! Bỏ qua đi! Xin cậu đừng nhắc chuyện xưa! Như một tiếng kêu đau đớn thực sự, lời ông đã dứt mà âm ba còn rền trong tai Charles Darnay. Bàn tay chìa ra run run như van nài Darnay ngừng nói. Chàng trai ngầm hiểu và giữ im lặng.
Xin lỗi cậu, - một lúc sau bác sĩ mới nói khe khẽ. - Ta không hề nghi ngờ tình yêu cậu dành cho Lucie; cậu có thể tin ta.
Vẫn ngồi trên ghế, ông quay về hướng Darnay nhưng không nhìn anh hay ngẩng đầu lên, tay vẫn chống cằm, mái tóc bạc phủ khuất gương mặt.
Cậu đã nói chuyện với Lucie chưa?
Chưa.
Cũng không viết thư?
Không hề.
Ta sẽ là kẻ hẹp hòi nếu ta giả vờ không biết cậu đã cố tránh không ngỏ với cô con gái là vì tôn trọng người cha. Ta cảm ơn cậu.
Ông chìa bàn tay ra nhưng ánh mắt không nhìn theo.
Cháu biết, - Darnay kính cẩn nói, - làm sao cháu không biết được, bác sĩ Manette, cháu đã thấy hai cha con bên nhau hàng ngày, đã thấy bác và tiểu thư Manette thương yêu nhau xiết bao, cảm động xiết bao, gắn bó xiết bao, đã hiểu hoàn cảnh hai cha con đã trải qua, quả thật hiếm thấy tình cha con nào sánh bằng. Cháu biết, thưa bác sĩ... làm sao lại không biết được,... rằng ngoài tình yêu thương và bổn phận làm con của một phụ nữ trưởng thành, trong lòng Lucie còn dành cho bác tất cả yêu thương và trông cậy của một trẻ thơ. Cháu biết từ nhỏ Lucie đã sống thiếu cha mẹ, cho nên nàng giờ đây dành hết cho cha tất cả sắt son tha thiết của những năm tháng hiện tại, cùng với lòng tin cậy và quyến luyến mà từ nhỏ nàng đã thiếu vắng. Cháu biết rất rõ là dẫu bác có từ thế giới bên kia hồi sinh trở về cõi đời này thì trong mắt nàng, bác cũng không thể nào thiêng liêng hơn như bấy lâu nay. Cháu biết khi nàng ôm chặt cha mình thì vòng tay quanh cổ cha vừa là vòng tay của một trẻ thơ, vừa của một thiếu nữ, vừa của một phụ nữ trưởng thành. Cháu biết là bằng tình yêu thương dành cho cha, nàng nhìn thấy và yêu thương người mẹ thời trẻ, nhìn thấy và yêu thương người cha thời trẻ, thương người mẹ đau khổ, thương người cha gặp nạn kinh hoàng và đã may mắn sống còn. Cháu đã biết điều ấy, bao ngày bao đêm qua, kể từ khi cháu viếng thăm bác ở ngôi nhà này.
Người cha ngồi im lặng, đầu cúi gằm. Hơi thở có chút gấp gáp hơn nhưng ông không để lộ dấu hiệu gì là bực tức.
Thưa bác sĩ Manette, vì luôn biết điều ấy, vì luôn gặp hai cha con bên nhau trong hào quang tình phụ tử ấy, cháu đã cố kềm lòng, và kềm lòng đến tận cùng sức lực con người. Cháu đã cảm thấy, thậm chí lúc này cũng đang cảm thấy, rằng nếu để cho tình yêu của cháu... ngay cả tình yêu của cháu,... chen giữa hai cha con thì chẳng khác nào đã làm hoen ố tình phụ tử ấy bằng một tình cảm khác thấp kém hơn. Nhưng cháu yêu cô ấy. Có cao xanh chứng giám là cháu yêu cô ấy!
Ta tin điều đó, - người cha rầu rĩ đáp, giọng nói buồn bã nghe như lời than trách. - Trước đây ta đã từng nghĩ thế. Ta tin điều đó.
Nhưng bác ơi, - Darnay nói, - xin đừng nghĩ rằng nếu cháu may mắn được hưởng hạnh phúc có nàng làm vợ thì cháu phải chia lìa tình phụ tử của hai cha con; nếu vậy thì cháu đã không thể hoặc không dám hé một lời những gì cháu đang nói. Hơn nữa, cháu biết rõ không thể nào chia rẽ cha con, cháu biết rõ làm thế là hèn hạ. Nếu như cháu có ý định đó, cho dù năm tháng xa vời đến đâu, vẫn ấp ủ trong đầu, ngấm ngầm trong tim... nếu cháu mà có ý định đó... nếu cháu mà đã nghĩ như thế... thì lúc này làm sao cháu dám chạm vào bàn tay tôn kính này.
Anh đặt tay mình lên tay người cha trong lúc cảm xúc tuôn trào.
Không, thưa bác sĩ Manette. Giống như bác, một người tự nguyện rời nước Pháp sống tha hương; giống như bác, buộc phải ra đi vì bao điều cùng quẫn, áp bức và bất hạnh; giống như bác, phải cố mưu sinh bằng chính sức lực của mình và tin vào tương lai tươi sáng hơn; cháu chỉ muốn đồng cam cộng khổ với bác, cùng san sẻ cuộc sống và gia đình với bác, cùng trung thành với bác tới chết. Không phải để tước đoạt của Lucie những đặc ân được làm con, làm bạn, làm bằng hữu với bác mà là để giúp sức cho hai cha con thêm gắn bó hơn nữa, nếu như có thể làm được.
Bàn tay anh vẫn nấn ná trên tay bác sĩ. Ông nắm tay Darnay một lúc bày tỏ tình cảm rồi tựa cả hai bàn tay mình trên thành ghế bành, lần đầu tiên từ lúc bắt đầu trò chuyện ông mới ngước nhìn lên. Trên gương mặt ông là một cuộc đấu tranh, ông đang chống chọi với nỗi hoài nghi và sợ hãi thỉnh thoảng vẫn trỗi dậy trong tâm tư.
Cậu nói rất cảm động và rất có chí khí, Charles Darnay, ta cảm ơn cậu hết lòng, và cũng sẽ trải lòng với cậu... hoặc gần như thế. Cậu có lý do gì để tin là Lucie cũng yêu cậu không?
Chẳng có gì. Cho tới nay vẫn không có.
Có phải mục đích chính của cuộc trò chuyện này là cậu muốn thông qua ta để biết tình ý của Lucie không?
Hoàn toàn không. Phải nhiều tuần sau nữa cháu mới dám mong điều đó; nhưng cháu hy vọng, dù đúng hay sai, là bác sẽ cho phép cháu được biết trong ngày mai.
Cậu cần ta khuyên bảo gì chăng?
Dạ thưa không. Nhưng cháu nghĩ bác có toàn quyền khuyên bảo cháu điều gì đó, nếu như bác thấy được thì cháu xin nghe.
Cậu cần ta hứa hẹn gì chăng?
Dạ đúng là có.
Điều gì?
Cháu biết rõ là nếu không có bác thì cháu chẳng có hy vọng gì. Cháu hiểu rõ là cho dù ngay lúc này đã có hình bóng cháu trong trái tim thơ ngây của tiểu thư Manette, xin bác đừng nghĩ là cháu tự phụ khi giả sử như vậy, thì cháu cũng không có ý nghĩa gì nếu như cha nàng không chấp thuận. Cứ cho là thế, nhưng nếu thực tế không phải vậy thì cậu nghĩ sao? Cháu cũng hiểu rõ là một lời nói của người cha tỏ ý thuận tình với ai đeo đuổi nàng sẽ có trọng lượng hơn cả ý muốn riêng tư của nàng và hơn cả mọi điều trên đời. Vì lý do đó, thưa bác sĩ, - Darnay nói khiêm tốn nhưng quả quyết, - cháu không muốn xin lời nói đó, dù cháu có chết đi nữa.
Ta tin lời cậu. Charles Darnay, nhưng cả những tình cảm gần gũi nhất cũng như xa cách nhất đều đầy những bí mật; trong trường hợp gần gũi thì tình cảm lại luôn tế nhị, kín đáo và khó đoán biết, về chuyện này thì Lucie con gái ta đúng là một bí mật; ta không thể nào biết được trong tim con gái ta có hình bóng ai.
Cho phép cháu hỏi, nếu bác nghĩ rằng cô ấy... - Thấy anh ngần ngừ, người cha ngầm hiểu và nói tiếp lời.
Có ai khác đeo đuổi chứ gì?
Ý cháu định nói như thế ạ.
Chính cậu đã gặp cậu Carton lui tới nhà này rồi đó. Trạng sư Stryver thỉnh thoảng cũng ghé đến. Nếu có ai đeo đuổi con gái ta thì chỉ có thể một trong hai người đó.
Hoặc cả hai, - Darnay nói.
Ta chưa hề nghĩ tới cả hai; ta không nghĩ là cả hai đều có tình ý với con gái ta. Cậu muốn ta hứa điều gì thì cứ nói.
Đó là, nếu tiểu thư Manette một lúc nào đó tự ý thổ lộ những tâm tình giống như những gì cháu đã mạo muội bộc lộ với bác, xin bác thuật lại điều cháu đã nói và bảo cô ấy rằng bác tin cháu. Cháu hy vọng là bác có thiện cảm với cháu để cô ấy khỏi phật lòng. Cháu chỉ dám xin mỗi một điều ấy thôi. Để được như vậy, cháu chấp nhận ngay mọi điều kiện mà bác hoàn toàn có quyền đặt ra.
Ta hứa với cậu vô điều kiện, - bác sĩ nói. - Ta tin cậu những gì cậu nói là chân thành và thanh cao. Ta tin ý định của cậu là thắt chặt chứ không chia lìa tình phụ tử đã gắn bó ta với đứa con yêu quý nhất đời. Nếu Lucie mà thổ lộ rằng cậu là hạnh phúc không thể thiếu được, ta sẽ giao con gái ta cho cậu. Nếu như... Charles Darnay, nếu như có...
Chàng trai cảm kích nắm lấy bàn tay bác sĩ; họ siết chặt tay nhau trong lúc người cha nói tiếp:
...bất kỳ ý nghĩ nào, bất kỳ lý do nào, bất kỳ e ngại nào, bất kỳ điều gì, cũ hoặc mới, chống lại người mà con gái ta thật sự yêu thương... những gì mà người đó không trực tiếp chịu trách nhiệm,... thì ta cũng sẽ bỏ qua hết vì hạnh phúc của con gái ta. Lucie là tất cả đời ta, ý nghĩa hơn bao đau khổ, hơn bao bất công ta phải gánh chịu, ý nghĩa hơn cả... Ồ! Có nói cũng bằng thừa.
Cái cách bác sĩ rơi vào im lặng thật kỳ lạ, và ánh mắt đăm đăm của ông khi ngừng nói cũng thật lạ lùng, tới mức Darnay nhận ra tay mình lạnh dần trong bàn tay đang từ từ buông tay anh ra.
Cậu vừa nói gì với tôi, - bác sĩ Manette lên tiếng, miệng nở nụ cười. - Cậu đã nói với tôi điều gì vậy?
Anh không biết trả lời sao, cho đến lúc sực nhớ mình đã nói đến một điều kiện. An tâm trở lại, anh đáp:
Bác đã tin tưởng cháu như thế thì cháu phải đem hết lòng tin của cháu để đáp lại. Danh tính hiện thời của cháu, dù có thay đổi chút ít từ tên của mẹ cháu, như bác đã biết, lại không phải là tên thật. Cháu muốn cho bác biết danh tính đích thực của cháu và lý do cháu lại ở Anh quốc.
Đừng! - Vị bác sĩ ở Beauvais kêu lên.
Cháu muốn như thế, để xứng đáng hơn với niềm tin của bác, cháu không muốn giấu bác điều gì cả.
Đừng!
Trong một thoáng, bác sĩ còn đưa cả hai bàn tay lên bịt tai; một thoáng sau, cũng hai bàn tay ấy lại đặt trên môi Darnay.
Khi nào ta hỏi hãy nói, đừng nói lúc này. Nếu việc đeo đuổi của cậu thành công, nếu Lucie yêu cậu, thì cậu sẽ cho ta biết vào buổi sáng ngày cử hành hôn lễ. Cậu có hứa với ta không?
Sẵn lòng.
Đưa tay cho ta bắt. Lucie sắp về rồi, và tốt nhất là đừng để Lucie thấy chúng ta gặp gỡ tối nay. Đi đi! Chúa phù hộ cậu!
Trời đã sẩm tối khi Darnay ra về, và càng tăm tối hơn một giờ sau đó khi Lucie về tới nhà; cô hối hả một mình đi vào phòng khách - vì chị Pross đã đi thẳng lên lầu - và ngạc nhiên thấy chiếc ghế bành vắng bóng cha.
- Cha ơi! - Cô gọi bác sĩ. - Cha à?
Không có tiếng trả lời, nhưng cô nghe tiếng gõ búa khe khẽ vẳng ra từ phòng ngủ của cha. Nhẹ nhàng đi vòng qua phòng kế cận, cô đứng ở ngưỡng cửa nhìn vào rồi hoảng hốt vừa chạy ngược lại vừa than thầm, lòng tê tái. “Làm sao đây? Làm sao đây?”
Chỉ do dự một chút rồi cô hấp tấp quay lại gõ cửa, và dịu dàng gọi cha. Tiếng gõ bên trong dừng lại ngay khi tiếng cô cất lên, rồi bác sĩ đi ra đón Lucie, và hai cha con cùng nhau đi đi lại một hồi lâu.
Đêm ấy, cô rời giường ghé xuống phòng cha nhìn ông ngủ. Giấc ngủ nặng nề, và chiếc khay đựng dụng cụ làm giày cùng chiếc giày đóng dang dở ngày xưa được bày ra y hệt như thuở nào.
