Sydney Carton dừng dưới đường, chưa biết sẽ đi đâu.
Ở Ngân hàng Tellson lúc chín giờ, - anh đăm chiêu nói một mình. - Trong lúc này mà mình lộ diện ra thì có nên chăng? Chắc là có. Tốt nhất những người ở đây phải biết hiện có một kẻ nhân dạng như mình; đó là cách đề phòng khôn ngoan, và có thể là sự chuẩn bị cần thiết. Nhưng cẩn thận, cẩn thận nào! Phải suy nghĩ cho kĩ!
Bước chân vừa quen đi theo con đường đã chọn, anh đã chùn lại, rẽ sang hai hay ba ngõ phố đang tối dần, trong đầu cân nhắc những hậu quả có thể xảy ra. Những ý nghĩ ban đầu được khẳng định.
Vậy là tốt nhất, - cuối cùng anh đã quyết, - những người ở đây phải biết hiện có một kẻ nhân dạng như mình. - Và anh đi về hướng Saint Antoine.
Defarge hôm nay đã tự xưng là người bán rượu ở khu Saint Antoine. Với kẻ thông thạo kinh thành này thì không cần hỏi ai cũng dễ dàng tìm ra nơi đó. Sau khi xác định địa thế, Carton lại từ những đường gần đấy ấy đi ra, vào một quán ăn dùng bữa tối và ngủ một giấc tại chỗ. Lần đầu tiên sau nhiều năm, anh không uống rượu mạnh. Từ đêm qua anh chẳng uống gì ngoài chút rượu vang loãng nhạt, và đêm qua đã chầm chậm trút hết những cốc rượu brandy vào lò sưởi của ông Lorry cứ như anh đã đoạn tuyệt với nó.
Đến bảy giờ, anh thức dậy thoải mái và lại đi ra đường. Lúc đi về hướng Saint Antoine, anh dừng trước một cửa sổ bày hàng có tấm gương soi, chỉnh đốn trang phục chút ít, sửa lại chiếc cà vạt lỏng, dựng cổ áo choàng lên và vuốt lại mái tóc rối bù. Xong đi thẳng đến tửu quán Defarge, và vào trong.
Tình cờ lúc đó không có khách nào trong quán ngoài Jacques Ba, kẻ có những ngón tay không yên và giọng nói ồm oàm. Người này anh đã thấy ngồi trong bồi thẩm đoàn; y đang ở bên quầy rượu nhỏ, vừa uống vừa trò chuyện với vợ chồng Defarge. Nữ Thần Báo Oán cũng tham gia câu chuyện, như một khách quen của quán này.
Lúc Carton bước vào, chọn chỗ ngồi và gọi (bằng tiếng Pháp rất kém) một phần rượu nhỏ, mụ Defarge thờ ơ liếc nhìn anh, sau đó nhìn kĩ hơn, rồi kĩ hơn nữa, và đích thân chị ta đi tới hỏi anh vừa gọi gì.
Anh lặp lại những gì đã nói.
Người Anh? - Mụ Defarge nhướng cặp chân mày đen đậm lên dò hỏi.
Sau khi nhìn mụ ta cứ như khó khăn lắm mới hiểu được một từ tiếng Pháp, Carton đáp bằng giọng nước ngoài lơ lớ như trước.
Phải, madame, phải. Tôi người Anh!
Mụ Defarge quay lại quầy lấy rượu và trong lúc anh cầm tờ báo của phe Jacobin giả vờ như đang cố đọc để hiểu mớ chữ nghĩa rối rắm đó, anh nghe chị ta nói:
Thề với anh, giống hệt Evrémonde!
Defarge mang rượu tới và chào.
Sao?
Xin chào.
A! Xin chào, Công dân, - Carton rót rượu vào ly mình. - A! Rượu ngon. Tôi uống mừng nước Cộng hòa.
Defarge trở lại quầy, và nói:
Đúng là hơi giống.
Tôi đã bảo là y hệt mà, - chị vợ lạnh lùng đáp.
Hắn ám ảnh trong tâm trí của bà, madame. - Jacques Ba giảng hòa.
Chứ còn gì nữa! - Nữ Thần Báo Oán bật cười, nói chen vào.
Và chị đang nôn nóng vui mừng muốn gặp lại hắn ngày mai.
Carton đưa ngón tay trỏ chậm chạp dò theo từng dòng từng chữ trên trang báo, vẻ mặt vờ như chăm chú. Nhóm người kia chống tay lên quầy rượu chụm sát lại nói khẽ. Sau một lúc tất cả im lặng cùng nhìn về phía Carton mà không quấy nhiễu việc tập trung đọc tờ báo Jacobin của anh, họ tiếp tục câu chuyện.
Những gì madame nói là đúng, - Jacques Ba lên tiếng. - Tại sao lại ngừng? Rất chí lý mà. Sao lại ngừng?
À, à, - Defarge cãi lý, - nhưng người ta phải ngừng lại ở đâu đó chứ. Nói cho cùng, vấn đề là ở đâu?
Lúc nào tiêu diệt hết, - mụ vợ Defarge nói.
Tuyệt! - Jacques Ba ồm ồm nói. Nữ Thần Báo Oán cũng nhiệt tình tán thành.
Tiêu diệt là thượng sách, mình à, - Defarge có phần bất an. - Nói chung tôi không hề chống lại chuyện đó. Nhưng ông bác sĩ này đã đau khổ quá nhiều; hôm nay mình đã thấy ông ta rồi đó; mình đã thấy mặt ông ta như thế nào khi xấp giấy đó được đọc lên.
Tôi đã thấy bản mặt đó! - Giọng mụ vợ tức tối và khinh bỉ. - Đúng. Tôi đã thấy bản mặt đó! Tôi đã thấy bản mặt lão không phải là mặt một người bạn đích thực của nước Cộng hòa. Hãy để lão tự lo cho bản mặt của lão!
Mình cũng đã thấy con gái ông ta đau khổ thế nào rồi, - Defarge nói đầy vẻ khẩn khoản, - điều đó cũng khiến ông ấy đau khổ kinh khủng!
Tôi đã thấy con gái lão, - tiếng mụ vợ Defarge. - Đúng, tôi đã thấy con gái lão, không chỉ một lần. Tôi đã thấy nó hôm nay và nhiều lần khác. Tôi đã thấy nó trong phiên tòa, và tôi đã thấy nó ngoài đường phố bên cạnh nhà tù. Tôi chỉ cần nhấc một ngón tay!... - Mụ Defarge dường như đang đưa ngón tay trỏ lên và thả cho buông phịch trên cạnh quầy trước mặt chị ta, như lưỡi dao máy chém phập xuống. Ánh mắt người nghe lỏm vẫn dán vào tờ báo.
Nữ Công dân ưu việt! - Jacques Ba nói ồm oàm.
Chị là thiên thần! - Nữ Thần Báo Oán ôm chầm lấy mụ vợ Defarge.
Còn anh, - mụ khăng khăng nói với chồng, - may là anh không quyền gì; nếu anh mà có thì anh nhất định sẽ cứu sống cả tên con rể ngay bây giờ.
Không! - Defarge phản đối. - Không hề, cho dù tôi có thừa sức làm thế đi nữa! Nhưng tôi dừng chuyện này lại ở đây. Tôi nói, dừng ở đây.
Vậy thì hẹn gặp lại, Jacques, - mụ Defarge giọng đầy tức giận. - Hẹn gặp lại chị nữa, Nữ Thần Báo Oán. Sẽ gặp lại cả hai! Nhớ đó! Tôi đã đưa cả dòng họ nhà này vào danh sách kết tội và tiêu diệt từ lâu rồi, vì đủ loại tội ác của bọn bạo ngược và áp bức. Cứ hỏi chồng tôi xem có đúng không.
Đúng thế đó, - Defarge xác nhận không cần ai hỏi.
Vào ngày bắt đầu thời vinh quang này, lúc ngục Bastille thất thủ, chồng tôi đã tìm được xấp giấy đã đọc ở tòa hôm nay, chồng tôi đã mang về nhà, lúc nửa đêm, khi quán đã đóng cửa yên vắng, chúng tôi đã đọc, ngay chỗ này, dưới ngọn đèn này. Cứ hỏi chồng tôi xem có đúng không.
Đúng thế đó, - Defarge xác nhận.
Đêm đó, tôi bảo chồng tôi khi đọc xong xấp giấy, đèn đã cạn dầu, và hừng đông đã ló dạng qua những khe cửa chớp và những chấn song kia, tôi đã nói tôi cần tiết lộ một bí mật. Cứ hỏi chồng tôi xem có đúng không.
Đúng thế đó, - Defarge lại xác nhận.
Tôi đã kể lại bí mật đó cho chồng tôi. Tôi đã đấm ngực mình bằng hai bàn tay này giống như tôi đấm ngực mình lúc này đây, và tôi nói, “Defarge, tôi được những ngư dân bên bờ biển nuôi nấng, nhưng gia đình ruột thịt của tôi chính là gia đình nông dân bị hai anh em nhà Evrémonde hãm hại, như xấp giấy trong ngục Bastille đã thuật lại. Defarge, người chị của cậu nông dân bị sát thương nằm trên sàn nhà đó chính là chị tôi, người chồng đó chính là anh rể tôi, đứa bé chưa chào đời đó là con của họ, cậu nông dân đó là anh tôi, người cha đó là cha tôi, những người chết đó đều là người thân của tôi, và chỉ còn lại tôi phải đòi chúng nó đền tội!”. Cứ hỏi chồng tôi xem có đúng không.
Đúng thế đó, - Defarge xác nhận lần nữa.
Vậy thì hãy chỉ chỗ cho gió với lửa dừng lại! - Mụ Defarge đáp. - Đừng có nói với tôi!
Biết được lý do hận thù ghê gớm của mụ Defarge, hai người nghe lấy làm khoái chí một cách kinh tởm và cả hai đều hết lòng cổ vũ, trong lúc người khách đơn độc đằng kia, mắt dán vào tờ báo, vẫn có thể cảm nhận được nỗi hận tím tái của người đàn bà này. Defarge, thiểu số yếu ớt, chen vào mấy lời nhắc nhớ đến người vợ có lòng trắc ẩn của ông Hầu tước, nhưng chỉ khiến chị vợ lặp lại câu nói ban nãy:
- Vậy thì hãy chỉ chỗ cho gió với lửa dừng lại! Đừng có nói với tôi!
Có mấy khách bước vào tửu quán và nhóm bên trong giải tán. Người khách Anh quốc trả tiền rượu, lúng túng đếm tiền thối, rồi xin chỉ đường tới Lâu đài Quốc Gia như người xứ lạ. Mụ Defarge đưa khách ra cửa, nắm lấy cánh tay khách, chỉ hướng đi. Khách không nén được ý nghĩ rằng phải chi được tóm chặt cánh tay mụ vợ chủ quán, nhấc lên và đâm vào hông mụ ta một nhát kiếm ngập sâu, thì thật ơn phước cho bao người.
Nhưng rồi Carton im lặng ra đi và chẳng mấy chốc đã khuất dạng trong bóng tối của tường thành nhà tù. Đến giờ hẹn, anh lại từ đó đi đến chỗ ông Lorry, và thấy ông già đang lo lắng bồn chồn đi tới đi lui. Ông đã ở bên Lucie mãi tới mấy phút trước mới ra về cho kịp cuộc hẹn này. Không thấy bóng bác sĩ Manette đâu từ khi ông rời ngân hàng này lúc gần bốn giờ. Lucie vẫn còn bám víu vào hy vọng mong manh là cha nàng có thể dàn xếp để cứu Charles. Ông bác sĩ đã đi được năm tiếng đồng hồ rồi; không biết ông ấy đi đâu.
Ông Lorry chờ đến mười giờ nhưng vẫn không thấy bác sĩ Manette trở lại, ông không muốn để Lucie lo lắng thêm nữa nên thu xếp quay lại nhà Lucie và sẽ trở về Ngân hàng lúc nửa đêm. Trong lúc đó, Carton một mình ngồi bên lò sưởi chờ ông bác sĩ.
Anh chờ, chờ mãi, và đồng hồ đã điểm mười hai tiếng mà vẫn không thấy bóng bác sĩ Manette trở lại. Ông Lorry quay về, không có tin tức gì từ ông bác sĩ và từ bất kỳ ai. Không biết ông ấy đi đâu?
Hai người đang bàn bạc chuyện này, hầu như đã cho rằng sự vắng mặt kéo dài của bác sĩ Manette là dấu hiệu mong manh của hy vọng thì họ nghe tiếng chân bác sĩ lên cầu thang. Ngay khi ông Manette bước vào phòng, rõ ràng là tất cả đã tiêu tan.
Không bao giờ biết được bác sĩ thực tế đã gặp ai hay chỉ xuôi ngược trên đường. Lúc bác sĩ Manette đăm đăm nhìn họ, không ai hỏi câu nào vì gương mặt bác sĩ đã nói hết mọi điều.
Tôi không tìm ra, - bác sĩ nói, - tôi phải tìm cho ra. Nó đâu rồi?
Đầu không mũ nón, cổ không khăn quàng, và trong lúc bác sĩ vừa nói vừa bất lực đảo mắt khắp phòng, ông cởi áo khoác ra thả luôn xuống sàn.
Băng ghế thợ giày của tôi đâu? Tôi đã tìm nó khắp nơi mà không thấy.
Họ làm gì với mấy chiếc giày dang dở của tôi? Gấp lắm rồi, tôi phải làm cho xong mấy chiếc giày đó.
Carton và ông Lorry nhìn nhau, lòng chết điếng.
Mau, mau! - Bác sĩ Manette vẫn nói với giọng rên rỉ khốn khổ. - Để cho tôi làm việc. Trả lại giày cho tôi.
Không nghe ai đáp lời, ông vò đầu bứt tóc, và giậm chân xuống sàn, như một đứa trẻ tức tối.
Đừng hành hạ kẻ khốn khổ cô độc tội nghiệp này nữa, - ông Manette nài nỉ họ bằng tiếng hét đáng sợ. - Trả lại giày cho tôi! Tối nay mà không xong đôi giày thì sẽ ra sao đây?
Mất trí rồi, mất trí hoàn toàn!
Rõ ràng là không còn hy vọng gì thuyết phục hay cố làm cho bác sĩ tĩnh trí lại, không ai bảo ai, Carton và ông Lorry cùng đặt tay lên vai ông bác sĩ, dỗ dành ông ấy ngồi xuống trước lò sưởi và hứa hẹn sẽ cho ông làm giày ngay. Ông Manette ngồi lọt thỏm trong ghế, ủ ê nhìn những tàn lửa, và khóc. Mọi chuyện đã xảy ra từ ngày ông bác sĩ rời khỏi gác xép Saint Antoine cứ như một giấc mơ hay ảo tưởng thoáng qua, và trong mắt ông Lorry, ông bác sĩ đã trở lại đúng như con người mà Defarge đã trông chừng ngày xưa.
Dù sững sờ và đau lòng trước cảnh tượng suy sụp ghê gớm này, cả Carton lẫn ông Lorry đều biết bây giờ không phải lúc buông thả theo cảm xúc. Họ buộc phải kiên cường khi cô con gái đơn chiếc của ông bác sĩ đã không thể nương tựa vào niềm hy vọng cuối cùng này. Một lần nữa, không ai bảo ai, hai người nhìn nhau, vẻ mặt đầy ngụ ý. Carton là người đầu tiên lên tiếng:
Cơ hội cuối cùng vốn đã mong manh giờ cũng đã mất. Phải, nên đưa ông ấy về với Lucie. Nhưng trước khi ông đi, xin ông một phút nghe thật kĩ tôi nói. Đừng hỏi tại sao lại có những điều kiện như tôi sẽ đặt ra, đừng hỏi tại sao lại có những lời hứa như tôi sẽ đòi hỏi. Tôi có lý do... lý do chính đáng.
Ta không hề nghi ngờ, - ông Lorry đáp. - Xin cứ nói.
Người ngồi trên ghế ở giữa họ cứ không ngừng lắc lư tới lui một kiểu và than van. Hai người hạ giọng nói chuyện như thể đang ngồi cạnh bên giường người bệnh giữa đêm.
Carton cúi xuống nhặt lên chiếc áo khoác của bác sĩ đang nằm vướng víu dưới chân anh. Vừa cầm lên thì từ trong áo rơi xuống sàn chiếc hộp nhỏ mà bác sĩ thường cất giữ những ghi chép về công việc thường ngày. Carton nhặt chiếc hộp lên, bên trong có một tờ giấy gấp lại.
Chúng ta nên xem qua cái này! - Anh nói.
Ông Lorry gật đầu đồng tình. Anh mở ra và thốt lên:
Tạ ơn Chúa!
Gì thế? - Ông Lorry nôn nao hỏi.
Khoan! Rồi tôi sẽ nói rõ sau. Trước hết, - anh cho tay vào túi khoác của mình lấy ra một tờ giấy khác, - đây là giấy thông hành cho phép tôi rời khỏi kinh thành này. Ông xem đi. Thấy không...? Sydney Carton, người Anh quốc?
Ông Lorry cầm tờ giấy mở rộng trong tay, chăm chú nhìn gương mặt hăng hái của Carton.
Hãy giữ giúp tôi cho tới ngày mai. Ngày mai tôi sẽ gặp Darnay trong tù, ông nhớ không, và tôi không nên mang giấy này theo.
Sao lại không?
Tôi không biết; tôi không muốn mang theo. Bây giờ hãy xem tờ giấy mà bác sĩ Manette mang theo trong người. Cũng là một giấy thông hành tương tự, cho phép ông ấy và con gái cùng đứa bé, vượt qua cổng thành và biên giới, bất cứ lúc nào! Thấy chưa?
Rồi!
Có lẽ ông Manette đã xin được giấy này hôm qua, như một phương cách cuối cùng đề phòng chuyện dữ. Giấy được ký ngày nào nhỉ? Nhưng không quan trọng; đừng mất thời giờ tìm hiểu; hãy cất kĩ cùng với giấy thông hành của tôi và của ông. Bây giờ, nghe tôi nói! Mãi đến một, hai giờ trước đây, tôi vẫn không hề nghĩ là bác sĩ có được giấy thông hành như thế. Giấy vẫn dùng được cho đến khi hết hiệu lực. Nhưng có thể sẽ sớm hết hiệu lực đấy, và tôi có lý do để tin như thế, chắc chắn.
Họ không gặp nguy hiểm gì chứ?
Họ đang gặp nguy hiểm vô cùng. Họ có nguy cơ bị mụ Defarge tố giác. Tôi đã nghe chính miệng bà ta nói. Tối nay tôi đã nghe lỏm được những lời của bà ta khiến tôi thấy rõ nguy cơ đang chờ chực họ. Không chậm trễ, ngay sau đó tôi đã đi gặp tên gián điệp. Hắn đã xác nhận với tôi. Hắn biết có một tên thợ cưa, sống cạnh tường thành nhà tù, là người dưới quyền điều khiển của vợ chồng Defarge, và hắn đã báo cho mụ Defarge biết là đã thấy Lucie lui tới đó... hắn không hề nói tên Lucie... thấy Lucie làm dấu và ra hiệu với tù nhân. Rất dễ thấy trước đây là cái cớ cho một tội phổ biến, tội mưu đồ với người trong tù, sẽ liên lụy đến tính mạng của Lucie... và có lẽ đến con cô ấy nữa... vì cả hai đều bị nhìn thấy đã đứng ở đó. Đừng kinh hoảng như thế. Ông sẽ cứu tất cả.
Cầu Chúa cho ta cứu được họ, Carton! Nhưng bằng cách nào?
Tôi sẽ cho ông biết cách. Tất cả trông cậy ở ông và không thể có ai khác tốt hơn. Việc tố giác này chắc chắn sẽ không xảy ra từ giờ cho đến sau ngày mai; có lẽ hai, ba ngày nữa cũng chưa; nhưng một tuần sau thì có khả năng. Ông biết cả việc để tang than khóc, hay thông cảm với nạn nhân bị lên máy chém cũng là một trọng tội. Lucie và cha cô ấy chắc chắn sẽ bị tội này, và người đàn bà kia, với thù hận thâm căn khôn tả, sẽ chực chờ để tố giác thêm tội đó cho tăng sức mạnh của bà ta, và cho thêm chắc chắn khả năng kết án. Ông hiểu ý tôi chứ?
Nghe rất kĩ, và hết lòng tin vào lời anh nói tới mức, nghe anh nói ta quên luôn cả nỗi đau buồn này, - ông Lorry chạm tay vào lưng ghế của bác sĩ Manette.
Ông có tiền, và có thể mua phương tiện đi tới bờ biển nhanh nhất để thực hiện hành trình. Mấy ngày trước ông đã chuẩn bị xong phần mình để về lại nước Anh. Sáng sớm ngày mai ông phải lo ngựa xe sẵn sàng để có thể khởi hành đúng hai giờ chiều.
Sẽ lo được!
Phong thái Carton đầy sôi nổi và lây lan khiến ông Lorry cũng hừng hực theo và nhanh nhẹn như trai trẻ.
Ông là người cao quý. Tôi đã nói là không thể trông cậy ai tốt hơn mà. Đêm nay hãy nói với Lucie những gì ông biết về nguy cơ đang chờ đợi và liên lụy đến cả cha cùng con cô ấy. Hãy nhấn mạnh điều đó bởi vì Lucie lại đang sẵn lòng được chết theo chồng. - Anh ngần ngừ một lúc rồi nói tiếp. - Hãy vì đứa bé và cha cô ấy mà thúc giục Lucie phải rời Paris ngay, vào giờ đó, ông với cả nhà họ cùng đi. Hãy nói đây là việc thu xếp cuối cùng của chồng cô ấy. Hãy nói với Lucie là tất cả đều trông cậy vào mỗi điều này, hơn cả cô ấy tưởng hay hy vọng. Theo ông thì cha cô ấy trong tình trạng đáng tiếc này có chịu thuận theo ý của cô con gái không?
Ta chắc là chịu.
Tôi cũng nghĩ thế. Cứ âm thầm, lặng lẽ chuẩn bị mọi việc ngay dưới sân này, thậm chí ông lên ngồi sẵn trên xe. Ngay lúc tôi đến gặp ông, tôi lên xe là đi ngay.
Như vậy là trong tình huống nào cũng phải chờ cậu?
Ông đã giữ giấy thông hành của tôi cùng với mọi người rồi đó, và phải dành chỗ cho tôi. Không chần chờ gì hết, tôi đến là đi ngay, về Anh quốc!
Ồ, - ông Lorry nắm chặt bàn tay bình tĩnh và quả quyết của Carton, - thế thì tất cả không chỉ trông cậy vào mỗi lão già này đâu, mà bên cạnh ta còn có một người trai tráng nhiệt huyết.
Có Chúa giúp thì ông sẽ toại nguyện! Ông phải hứa chắc chắn với tôi là không có bất cứ điều gì có thể thay đổi được phương kế mà chúng ta đã cam kết với nhau ở đây.
Chắc chắn, Carton.
Ngày mai phải nhớ những lời này; nếu thay đổi phương kế, hay trì hoãn vì bất cứ lý do gì thì không thể cứu sống được ai mà nhất định còn khiến nhiều người phải hy sinh tính mạng.
Ta sẽ ghi nhớ. Ta mong sẽ làm chu tất phần mình.
Và tôi mong sẽ làm chu tất phần của tôi. Bây giờ, xin tạm biệt!
Dù anh nói với một nụ cười nghiêm trang và chân thành thậm chí còn hôn tay ông già, anh vẫn chưa ra đi ngay. Anh giúp ông Lorry đỡ bác sĩ Manette nãy giờ vẫn ngồi lắc lư trước tàn lửa tắt dần trong lò sưởi đứng dậy, đội mũ khoác áo cho bác sĩ, và dỗ dành cho ông ta thôi rên rỉ về chuyện phải tìm cho ra nơi cất giấu băng ghế thợ với những chiếc giày. Anh đi một bên dìu ông bác sĩ, đưa đến tận sân nhà Lucie, nơi cô gái đau khổ ấy vẫn thức canh đêm trường ghê sợ, cô gái thuở nào từng hạnh phúc khi anh thổ lộ nỗi lòng cô quạnh của mình. Anh bước vào sân và đứng một mình vài phút, ngước nhìn lên ánh đèn trên cửa sổ phòng nàng. Trước khi ra đi, anh gửi theo gió về nơi ấy một chiếc hôn, và một lời vĩnh quyết.
