Tôi, Alexandre Manette, một bác sĩ bất hạnh, sinh ở Beauvais, về sau sống ở Paris, viết di bút ai oán này trong ngục thất Bastille sầu thảm, vào tháng cuối cùng của năm 1767. Tôi lén lút viết từng đoạn một trong hoàn cảnh gian khổ mọi bề. Tôi cố ý giấu nó trong hốc tường của ống khói, nơi tôi đã vất vả rất lâu mới làm được một chỗ cất giấu. Một bàn tay thương tình nào đó có thể tìm thấy nó ở đó khi tôi và những đau khổ của tôi đã thành cát bụi.

Những dòng này được viết bằng mũi sắt nhọn gỉ sét chấm muội than cạo từ ống khói, hòa với máu, vào tháng cuối cùng của năm thứ mười tôi bị giam cầm. Lòng tôi đã hoàn toàn tuyệt vọng. Qua những dấu hiệu khủng khiếp mà tôi đã nhận thấy ngay bản thân mình, tôi biết rằng lý trí tôi sẽ không còn giữ nguyên vẹn được bao lâu nữa, nhưng tôi xin thề rằng ngay lúc này đây, tôi đang hoàn toàn sáng suốt - trí nhớ tôi vẫn chính xác và tường tận - và tôi xin thề viết ra đúng sự thật như đây là những lời trăng trối của mình, cho dù di bút này có được ai đọc hay không vào giờ Phán Xét Cuối Cùng.

Vào một đêm trăng mây phủ, vào tuần thứ ba của tháng Mười hai (tôi nhớ đó là ngày 22 trong tháng) năm 1757, tôi đang đi dạo ở một đoạn vắng của bến tàu sông Seine để tận hưởng khí trời mát lạnh, cách nhà tôi ở phố École de Médecine một giờ đường, thì một cỗ xe ngựa phóng rất nhanh từ phía sau chạy tới. Khi tôi e ngại tránh đường cho xe ấy đi qua kẻo bị cán phải, từ cửa sổ xe ngựa một cái đầu thò ra và một tiếng nói hô to bảo người xà ích dừng ngựa.

Cỗ xe dừng bánh ngay khi người xà ích ghì cương, và cũng tiếng nói ấy gọi đích danh tôi. Tôi đáp lại. Xe đã dừng ở xa đằng trước nên hai quý ông có thời gian mở cửa bước xuống trước khi tôi đến nơi.

Tôi thấy cả hai đều quấn kín người trong áo choàng, và có vẻ như che giấu nhân dạng. Lúc họ đứng cạnh nhau gần cửa xe, tôi cũng thấy cả hai đều trạc tuổi tôi, hoặc trẻ hơn một chút, và rất giống nhau, về vóc người, phong thái, giọng nói, và (theo như tôi thấy được) cả gương mặt nữa.

Ổng là bác sĩ Manette? - Một người hỏi.

Chính tôi.

Bác sĩ Manette, trước kia ở Beauvais, - người khác nói, - bác sĩ trẻ, nguyên là chuyên gia giải phẫu, người trong một hay hai năm vừa qua đã nổi tiếng nhanh ở Paris?

Thưa quý ông, - tôi đáp, - tôi chính là bác sĩ Manette mà ông đã ban cho những lời quý hóa đó.

Chúng tôi đã đến tư gia của ông, - người thứ nhất nói, - nhưng rủi thay không gặp ông ở nhà, và được biết ông có lẽ đang đi dạo ở hướng này, chúng tôi đi theo hy vọng đuổi kịp ông. Ổng vui lòng lên xe này cùng đi chứ?

Thái độ cả hai có vẻ hăm dọa và dứt lời là họ trở bộ để dồn tôi về phía cửa xe. Họ có khí giới. Tôi thì không.

Thưa quý ông, - tôi nói, - xin thứ lỗi nhưng tôi thường muốn biết tôi hân hạnh được ai cần tới, và bệnh tật cần đến tôi có tình trạng thế nào.

Bác sĩ, - người thứ hai đáp lại, - người bệnh của ông là người quyền quý. Còn tình trạng bệnh tật thì chúng tôi tin rằng chuyên môn của ông sẽ bảo đảm là ông nhận định rõ hơn là chúng tôi mô tả. Đủ rồi. Ông có vui lòng lên xe không?

Tôi đành phải tuân theo và im lặng lên xe. Cả hai vào xe sau tôi - người cuối cùng nhảy vào trong sau khi gập bậc thang lên xuống lại. Xe ngựa trở đầu và phóng nhanh như trước.

Tôi thuật lại cuộc đối đáp này đúng như đã xảy ra. Tôi tin chắc là đúng từng từ một. Tôi mô tả mọi chuyện đúng như đã diễn ra và buộc tâm trí mình phải tập trung vào việc này. Những chỗ tôi bỏ lửng ở phần sau là do tôi phải tạm ngừng viết và cất giấu di bút này...

ỀỀỀ

Cỗ xe băng qua nhiều ngả đường, vượt cổng thành phía bắc, và lại đi ra đường quê. Cách cổng thành chừng hai phần ba dặm - lúc đó tôi không ước lượng khoảng cách nhưng trên đường về sau đó tôi đã chú ý - xe rẽ khỏi đường chính và liền sau đó ngừng ở một ngôi nhà khuất nẻo. Ba chúng tôi xuống xe và theo một đường đất mềm ướt trong một hoa viên có một đài phun nước bị bỏ mặc cho ngập tràn, đi đến cửa chính. Cửa không mở ra ngay sau khi nhấn chuông và một trong hai người dẫn đường của tôi vung chiếc găng tay cưỡi ngựa to dày quật vào mặt người mở cửa.

Hành động đó không khiến tôi để tâm mấy, vì tôi từng nhìn thấy người bị đánh đập còn nhiều hơn chó. Nhưng người thứ hai, cũng tức giận như thế, cũng vung tay đánh người mở cửa theo cách đó; diện mạo và phong thái hai người này y hệt nhau cho nên lúc đó tôi mới nghĩ họ là anh em sinh đôi.

Từ lúc chúng tôi xuống xe ở cổng ngoài (cổng khóa chặt và một trong hai anh em kia phải mở cho chúng tôi vào rồi khóa lại), tôi đã nghe nhiều tiếng la hét vẳng ra từ một phòng trên lầu. Tôi được đưa thẳng tới phòng đó, tiếng la hét càng lúc càng lớn khi chúng tôi lên cầu thang và tôi thấy một bệnh nhân bị sốt viêm não đang nằm trên giường.

Bệnh nhân là một phụ nữ tuyệt sắc, tuổi còn trẻ; chắc chắn là không quá hai mươi. Mái tóc cô ta rối bời và hai cánh tay bị buộc vào hai bên sườn bằng nhiều thứ khăn quàng và khăn tay. Tôi để ý thấy những thứ ràng buộc đó toàn những món thuộc trang phục của một quý ông. Trong số đó có một dải băng có tua để quàng chéo trên lễ phục, có thêu gia huy của một dòng họ quý tộc và chữ E.

Tôi thấy điều này ngay trong phút đầu tiên tôi nhìn bệnh nhân; bởi vì trong lúc vật vã không yên cô ta đã quay mặt về phía cạnh giường, một đầu dải băng ấy nằm trong miệng cô, và có nguy cơ bị ngạt thở. Hành động đầu tiên của tôi là đưa tay ra rút dải băng cho cô dễ thở; và ngay lúc đó tôi thấy ngay dấu hiệu ấy thêu ở một góc.

Tôi nhẹ nhàng xoay cô ta lại, đặt tay lên ngực cô để trấn an và giữ cho cô nằm yên và nhìn vào gương mặt ấy. Trong mắt cô ta, hai đồng tử đã dãn nở và dại hẳn di; cô không ngừng la hét chói tai và lặp đi lặp lại mấy lời “Chồng tôi, cha tôi, em tôi!” rồi sau đó đếm từ một đến mười hai, rồi thốt lên, “Suỵt!”. Cô ta chỉ ngừng để lắng nghe trong một thoáng, không hơn, rồi những tiếng thét chói tai lại tiếp tục, và những lời cũ lặp lại “Chồng tôi, cha tôi, em tôi!” và lại đếm tới mười hai, lại “Suỵt!”. Cứ như thế tái diễn, không thay đổi. Không hề ngưng, trừ những khoảng dừng chóng vánh giữa những lời mê sảng.

Bị thế này bao lâu rồi, - tôi hỏi.

Để phân biệt hai anh em này, tôi sẽ gọi là người anh và người em; tôi gọi một người là anh vì người này tỏ ra có uy quyền nhất. Chính người anh trả lời:

Từ khoảng giờ này tối hôm qua.

Cô ấy có chồng, cha và em?

Một em trai.

Ổng không phải là anh cô ta à?

Không, - hắn ta trả lời giọng hết sức khinh miệt.

Cô ấy gần đây có liên quan gì đến số mười hai? Người em nóng nảy chen vào:

Mười hai giờ?

Đấy, thưa quý ông, - tôi nói, tay vẫn đặt trên ngực cô ta, - quý ông đưa tôi đi như thế này thì tôi đành bất lực! Nếu như biết trước những gì sẽ thấy thì tôi đã mang sẵn những thứ cần thiết. Còn như thế này thì mất thời gian. Ở nơi vắng vẻ này làm sao tìm được thuốc men.

Người anh nhìn người em.

Có một rương đủ thuốc men đây, - người em ngạo nghễ nói rồi lôi trong tủ ra một rương nhỏ đặt lên bàn...

ỀỀỀ

Tôi mở ra mấy chai lọ, ngửi qua, đưa nắp đậy lên môi. Tôi ắt sẽ không dùng những thứ này trừ phi tôi cần tới các dược phẩm gây mê có độc chất. Người em hỏi:

Không dùng được à?

Thưa ngài, tôi đành phải dùng thôi, - tôi đáp và không nói gì nữa.

Tôi cho bệnh nhân uống thuốc rất khó khăn và sau nhiều lần cố gắng mới đủ liều lượng tôi muốn. Vì dự tính sau một lúc nữa sẽ cho uống thuốc trở lại vì tôi cần theo dõi tác dụng của thuốc, tôi bèn ngồi bên cạnh giường. Ngồi trong góc phòng là một bà nhút nhát và sợ hãi phụ giúp (bà ta là vợ của người đã ra mở cửa). Ngôi nhà ẩm thấp và mục nát, đồ đạc trang bị sơ sài - rõ ràng chỉ mới có người ở tạm gần đây. Mấy tấm màn dày cũ kĩ đã được đóng đinh vào cửa sổ để giảm bớt âm thanh của tiếng la hét. Bệnh nhân vẫn tiếp tục la hét theo nhịp điệu cũ, sau “Chồng tôi, cha tôi, em tôi!” là đếm tới mười hai, rồi “Suỵt!”. Cơn điên loạn của cô ta dữ dội quá nên tôi phải tháo các dải khăn đang buộc tay cô ta ra nhưng cẩn thận không để cho hai cánh tay vùng vẫy gây hại cho cô. Điều đáng mừng nhỏ nhoi duy nhất trong trường hợp này là bàn tay tôi đặt trên ngực bệnh nhân lại có tác dụng trấn an giúp bệnh nhân yên ổn được vài phút. Nhưng nó không ngăn được những tiếng thét; đều đặn còn hơn cả con lắc đong đưa.

Vì bàn tay tôi có tác dụng làm nguôi cơn điên loạn (tôi nghĩ thế), tôi ngồi bên cạnh giường suốt nửa giờ, còn hai anh em kia đứng nhìn, và cuối cùng người anh lên tiếng:

Còn một bệnh nhân nữa. Tôi giật mình hỏi:

Có nguy cấp không?

Tốt nhất ông nên đi xem bệnh, - hắn ta trả lời bừa; rồi cầm ngọn đèn lên...

ỀỀỀ

Bệnh nhân kia nằm trong phòng sau bên kia cầu thang thứ hai. Phòng giống như một gác xép bên trên chuồng ngựa; trên đầu một phần là trần nhà thấp quét vôi, phần còn lại để trống thông lên tận rìa mái ngói, thấy cả xà nhà bắc ngang. Ở phía trần trống đó là nơi chứa rơm rạ, những bó củi và một đống táo ủ trong cát. Tôi phải đi qua chỗ đó để sang phía bên kia. Tôi nhớ rất tường tận và chính xác. Tôi nhớ như in từng chi tiết và trong ngục thất Bastille, sau gần mười năm giam cầm, tôi vẫn nhớ như đã nhìn thấy đêm ấy.

Nằm ngửa trên một lớp rơm dưới đất, kê đầu trên chiếc gối là một cậu nông dân đẹp trai - một thanh niên chừng mười bảy tuổi là cùng. Cậu ta nằm ngửa, răng nghiến chặt, bàn tay phải ôm lấy ngực, và đôi mắt bừng bừng nhìn thẳng lên cao. Tôi không thấy vết thương của cậu ta ở đâu lúc tôi quỳ một chân bên cạnh, nhưng tôi nhận biết được cậu ta sắp chết vì một vết đâm.

Tôi là bác sĩ, tội nghiệp cậu, - tôi nói. - Để tôi khám cho.

Tôi không cần khám, - cậu ta đáp, - mặc kệ nó.

Vết thương nằm dưới bàn tay cậu ta, tôi dỗ dành cậu cho tôi nhấc bàn tay ra. Đó là một vết kiếm đâm thủng ngực từ hai mươi hay hai mươi bốn giờ trước, nhưng cho dù có chữa chạy ngay lúc đó thì cũng không tài nào cứu được. Chỉ lát nữa thôi là cậu ta sẽ chết. Lúc tôi quay về phía người anh, tôi thấy hắn đang nhìn xuống cậu thanh niên đẹp trai đang hấp hối này với ánh mắt dửng dưng như thể nạn nhân là con chim hay con thỏ rừng bị hại chứ không phải là một con người đồng loại.

Sao lại ra nông nỗi này, thưa ngài? - Tôi hỏi.

Một con chó dại phát rồ! Một đứa nông nô! Buộc em tôi phải rút kiếm và nó gục ngã dưới thanh kiếm của em tôi... như một người quý tộc.

Không có chút thương xót, buồn đau, hay tình người nào trong câu trả lời ấy. Người nói dường như thừa nhận sự bất tiện khi có một người thuộc tầng lớp khác chết tại đây, và lẽ ra sẽ tốt hơn nếu cậu ta chết ở một xó xỉnh khuất mắt nào đó như các thân phận thấp hèn khác. Hắn không có một chút tình cảm trắc ẩn nào dành cho chàng trai kia, hay cho phận số của anh ta.

Ánh mắt cậu nông dân chầm chậm hướng về phía người nói rồi bây giờ lại chầm chậm hướng về tôi.

Bác sĩ, họ rất kiêu ngạo, bọn quý tộc này; nhưng lũ nông dân mạt hạng chúng tôi cũng có lúc biết kiêu hãnh. Chúng nó cướp bóc chúng tôi, cưỡng đoạt chúng tôi, đánh đập chúng tôi, giết chết chúng tôi, nhưng chúng tôi có lúc cũng còn lại chút kiêu hãnh. Chị tôi... ông đã gặp chị tôi chưa, bác sĩ? đây vẫn nghe được những tiếng la hét, dù khoảng cách đã làm giảm âm vang. Cậu ta nói cứ như chị cậu đang hiện diện ở đây.

- Tôi đã gặp, - tôi nói.

Chị tôi đó, bác sĩ. Chúng nó, bọn quý tộc này, bao năm nay có cái quyền ngang ngược là xâm phạm tiết hạnh các chị em gái của chúng tôi, nhưng chúng tôi vẫn có những cô gái nết na. Tôi biết diều đó, và đã nghe cha tôi nói thế. Chị tôi là cô gái nết na. Chị đã hứa hôn với một chàng trai tốt, cũng là tá điền của hắn. Chúng tôi tất cả đều là tá điền của hắn... kẻ đang đứng đó. Còn tên kia là em hắn, đứa tệ hại nhất của dòng họ xấu xa này.

Cậu ta phải gắng hết sức lực mới nói được, nhưng lại nói với giọng mạnh mẽ thật đáng sợ.

Chúng tôi đã bị kẻ đứng kia cướp đoạt vô độ, như mọi nông dân mạt hạng khác... bị buộc cống nạp tô thuế không chút thương xót, bị buộc phải làm không công cho hắn, buộc phải xay ngũ cốc ở máy xay của hắn, buộc phải lấy mùa màng thất bát của chúng tôi mà nuôi đàn chim của hắn, còn chúng tôi muốn nuôi một con chim cũng không được, bị cướp đoạt tới mức nếu chúng tôi có được chút thịt để ăn thì phải ăn trong sợ hãi, cửa đóng then cài, không cho người của hắn thấy vì sợ bị cướp miếng ăn... Thế đấy, chúng tôi bị cướp bóc, bị săn đuổi, và bị tước đoạt cho bần cùng tới độ cha tôi bảo rằng sinh một đứa trẻ ra đời là có tội, và điều đáng cầu nguyện nhất là đám phụ nữ của lũ chúng tôi tiệt đường sinh đẻ để cái giống loài khốn khổ này diệt vong cho rồi!

Tôi chưa bao giờ thấy ai nói về cảnh bị áp bức của họ bừng bừng phẫn nộ như thế. Tôi nghĩ điều đó chắc hẳn phải tiềm tàng chất chứa trong lòng họ, nhưng tôi chưa từng thấy cảm xúc ấy bùng nổ ra ngoài cho đến khi gặp chàng nông dân hấp hối này.

Nhưng bác sĩ ơi, chị tôi đã có chồng. Anh rể tôi, tội nghiệp, lúc đó đang đau yếu, và chị tôi cưới người mình yêu để chăm sóc anh ấy trong túp lều của chúng tôi... cái mà kẻ đứng kia gọi là ổ chó. Chị tôi mới lấy chồng được mấy tuần thì em của tên kia gặp chị tôi và đem lòng ham muốn, đòi anh hắn phải cho mượn chị tôi... Thân phận làm chồng của bọn đàn ông chúng tôi như thế đó! Anh hắn cũng bằng lòng nhưng chị tôi là người đức hạnh, nết na nên đâm ra thù ghét cả em của hắn chẳng kém gì tôi. Chẳng biết hai tên kia đã làm gì để bắt anh rể tôi phải thuyết phục cho vợ thuận theo.

Đang nhìn tôi đăm đăm, ánh mắt chàng trai từ từ hướng về kẻ đứng kia, và qua cả hai gương mặt tôi biết những gì cậu ta nói đều đúng sự thật. Hai niềm kiêu hãnh khác biệt đang đối đầu nhau, và ngay trong ngục thất Bastille này, tôi vẫn thấy rõ vẻ dửng dưng bất chấp của nhà quý tộc đối chọi với cảm xúc bị chà đạp và thù hận ngùn ngụt của chàng nông dân.

Ông biết đó, bác sĩ, bọn quý tộc này có quyền buộc lũ mạt hạng chúng tôi vào cỗ xe và quất roi bắt kéo đi. Chúng đã xử sự với anh rể tôi như thế. Ông biết chúng có quyền bắt chúng tôi ở ngoài vườn suốt đêm cho lũ ếch nhái im tiếng để bọn quý tộc ngủ yên giấc. Chúng đã bắt anh rể tôi ở ngoài sương lạnh suốt đêm, và sáng ra lại buộc anh tôi vào xe. Nhưng anh tôi không khuất phục. Không! Một ngày kia được tháo cương vào giữa trưa để ăn... nếu như anh tôi tìm được thức ăn... anh tôi khóc nấc lên mười hai tiếng, mỗi tiếng nấc là một tiếng chuông đồng hồ điểm giờ chính ngọ, rồi chết trong vòng tay chị tôi.

Chỉ có lòng quyết tâm phi phàm muốn vạch trần tội ác mới kéo dài được sức sống của cậu ta. Chàng trai ấy cố cưỡng lại bóng tối chết chóc đang tụ về và vẫn cố nắm chặt bàn tay phải không buông lơi, đè lên vết thương.

Rồi với sự đồng tình và thậm chí giúp sức của kẻ đứng kia, gã em hắn bắt chị tôi đi, bất kể những điều tôi biết là chị tôi chắc chắn đã nói với gã em hắn... điều đó là gì thì không lâu nữa ông cũng sẽ biết, bác sĩ... Hắn bắt chị tôi đi... để hưởng lạc một lúc. Tôi đã thấy chị tôi băng ngang trên đường. Lúc tôi về nhà báo tin, cha tôi lên cơn đau tim chết ngay không kịp nói với tôi một lời chất chứa trong lòng. Tôi đưa em gái tôi, tôi còn đứa em gái nữa, tới một nơi ẩn náu xa khuất gã man rợ kia, nơi ít nhất em tôi sẽ không bao giờ thành nô lệ của hắn. Sau đó, tôi theo dấu gã em đến tận đây, và đêm qua leo vào nhà... một con chó mạt hạng, nhưng có kiếm trong tay... Cửa sổ gác xép ở đâu? Đâu đó gần đây phải không?

Căn phòng đen tối dần trong mắt cậu ta; thế giới chung quanh đang thu hẹp lại. Tôi liếc nhìn quanh và thấy rơm rạ bị giẫm đạp trên sàn như là đã có một cuộc quần thảo.

Nghe tiếng tôi, chị tôi chạy vào. Tôi bảo chị tôi đừng tới gần khi hắn chưa chết. Hắn vào đây, đầu tiên ném cho tôi ít tiền; rồi sau đó lấy roi quất tôi. Nhưng tôi dù là kẻ mạt hạng cũng đã ra đòn khiến hắn phải rút kiếm. Cứ để hắn đâm gãy thanh kiếm đã vấy máu mạt hạng của tôi thành bao nhiêu mảnh cũng được; hắn đã phải giở hết kiếm pháp ra tự vệ mới giữ được toàn mạng.

Mấy phút trước tôi đã nhìn thấy những đoạn kiếm gãy nằm trong lớp rơm rạ. Thanh kiếm của nhà quý tộc. Nằm ở chỗ khác là một thanh kiếm cũ có lẽ là loại kiếm của một binh sĩ.

Giờ hãy đỡ tôi lên, bác sĩ; đỡ tôi lên. Hắn đâu rồi?

Hắn không có ở đây, - tôi vừa nói vừa đỡ chàng trai, nghĩ rằng cậu ta muốn nói đến người em sinh đôi.

Hắn! Bọn quý tộc kiêu ngạo là thế mà hắn sợ gặp tôi. Người ban nãy đứng đây đâu rồi? Hãy quay mặt tôi về hướng hắn ta đi.

Tôi làm theo, nâng đầu chàng trai tựa vào đầu gối tôi. Nhưng ngay lúc đó cậu ta đột ngột có sức mạnh phi thường, cậu ta đứng hẳn dậy, buộc tôi phải đứng lên theo mới đỡ cậu ta được.

Hầu tước, - cậu ta vừa nói vừa mở to mắt quay về hướng người kia, bàn tay phải giơ cao, - rồi tới ngày phán xét mọi sự, ta sẽ bắt anh em mi và cả dòng họ nhà mi, cho đến người cuối cùng, phải đền tội. Ta sẽ làm dấu huyết thập tự này mà thề với mi. Vào cái Ngày Phán Xét mọi sự, ta sẽ bắt em mi, kẻ tồi tệ nhất của dòng họ xấu xa này phải đền tội riêng. Ta sẽ làm dấu huyết thập tự này mà thề với mi.

Hai lần, chàng trai đặt bàn tay vào vết thương trên ngực, và dùng ngón trỏ vẻ một chữ thập vào khoảng không. Cậu ta đứng yên một thoáng với ngón tay vẫn giơ cao, và khi cánh tay buông rơi thì thân hình cũng gục theo, và tôi đặt cậu ta nằm xuống, đã chết...

ỀỀỀ

Khi tôi quay lại bên giường người phụ nữ kia, tôi thấy cô ấy vẫn la hét mê sảng y như trước. Tôi biết tình trạng này có thể kéo dài nhiều giờ và có lẽ chỉ im lặng dưới mồ...

Tôi lại cho cô ấy uống các liều thuốc ban nãy và ngồi bên giường cho đến lúc đêm đã về khuya. Cô ấy không hề ngưng những tiếng hét inh tai, không hề nhầm lẫn thứ tự chính xác của những lời kêu la. Luôn luôn là “Chồng tôi, cha tôi, em tôi! Một, hai, ba, bốn, năm, sáu, bảy, tám, chín, mười, mười một, mười hai. Suỵt!”.

Cứ như thế suốt hai mươi sáu giờ kể từ lúc đầu tiên tôi gặp cô ta. Tôi đã hai lần đi và đến và lại ngồi bên cạnh thì cô ta bắt đầu đuối sức. Tôi làm mọi cách có thể để chữa chạy và một lát sau cô chìm vào hôn mê, nằm im như chết.

Giống như mưa gió cuối cùng đã ngưng sau cơn bão dữ kéo dài. Tôi buông hai cánh tay cô ấy ra và gọi bà phụ việc giúp tôi chỉnh đốn lại tư thế và trang phục của cô gái. Đến lúc đó tôi mới biết cô ấy vừa mới mang thai; và đến lúc đó tôi đã hết hy vọng cứu chữa cô.

Nó chết chưa? - Tiếng của Hầu tước, người mà tôi gọi là người anh. Hắn vừa xuống ngựa di vào phòng, chân còn mang ủng kỵ mã.

Chưa chết, - tôi nói, - nhưng sắp chết rồi.

Bọn mạt hạng này dai sức thế! - Hắn vừa nói vừa cúi nhìn cô ấy với vẻ tò mò.

Trong đau khổ và tuyệt vọng có sức mạnh phi thường, - tôi đáp.

Lúc đầu nghe thế hắn cười nhạo, rồi sau đó khó chịu. Hắn lấy chân đẩy một chiếc ghế lại gần tôi, lệnh cho bà phụ việc đi ra, và hạ giọng nói:

Bác sĩ, thấy em tôi gặp rắc rối với đám tá điền này, tôi đã đề nghị nên mời ông tới giúp. Ông có danh tiếng, và là một bác sĩ đang tạo sự nghiệp, nên có lẽ ông biết lo cho lợi ích của mình. Những gì ông thấy ở đây là điều chỉ nhìn thấy chứ không được nói ra.

Tôi lắng nghe nhịp thở của bệnh nhân, và tránh trả lời.

Ổng có hạ cố nghe tôi nói không, bác sĩ?

Thưa ngài, - tôi nói - nghề nghiệp của tôi là phải luôn luôn giữ bí mật cho bệnh nhân. - Tôi trả lời thận trọng vì trong lòng thầm lo ngại với những chuyện đã mắt thấy tai nghe.

Hơi thở của cô gái đã yếu tới mức tôi cẩn thận bắt mạch và nghe nhịp tim. vẫn còn sống, nhưng rất yếu. Trở lại ghế ngồi và nhìn quanh, tôi thấy cả hai anh em đang chăm chăm nhìn tôi...

ỀỀỀ

Tôi viết hết sức khó khăn vì trời lạnh như dao cắt, tôi cũng sợ bị phát giác và bị tống vào ngục thất dưới lòng đất hoàn toàn tăm tối, cho nên tôi phải giản lược câu chuyện này. Trí nhớ tôi vẫn hoàn toàn minh mẫn và chính xác; tôi có thể nhớ và thuật lại từng lời đã nói giữa tôi và hai anh em đó.

Cô ấy cầm cự được một tuần. Cho đến phút cuối, tôi chỉ có thể hiểu được vài từ cô ấy nói với tôi bằng cách kề sát tai vào môi cô. Cô gái hỏi tôi rằng cô đang ở đâu, và tôi cho biết; hỏi tôi là ai, và tôi cho biết. Nhưng tôi cố hỏi họ tên cô cũng uổng công. Cô chỉ khẽ lắc đầu trên gối, và giấu kín bí mật, như chàng trai em cô.

Tôi không có cơ hội hỏi thêm câu nào nữa cho đến lúc tôi báo với hai anh em kia biết cô đang kiệt sức rất nhanh và không thể sống thêm một ngày nữa. Cho tới lúc đó, dù không ai hiện diện lúc cô ấy còn tỉnh ngoài bà phụ việc và tôi, một trong hai anh em luôn ngờ vực ngồi sau bức màn ở đầu giường cô gái khi có mặt tôi. Nhưng khi đã đến tình trạng này thì họ dường như bất cần những lời cô gái có thể phó thác cho tôi nữa, cứ như là tôi cũng sắp chết vậy - tôi đã có ý nghĩ đó.

Tôi luôn để ý thấy họ, do lòng kiêu ngạo, rất khó chịu việc người em (như tôi đã gọi) đã đấu kiếm với một nông dân và lại là một nông dân trai trẻ. Điều duy nhất khiến họ bận tâm có lẽ là việc đấu kiếm ấy hết sức nhục nhã với danh giá dòng tộc; thật lố bịch. Tôi thường bắt gặp ánh mắt người em đó, ánh mắt luôn nhắc tôi nhớ là hắn căm ghét tôi lạ lùng vì hắn biết tôi đã nghe cậu nông dân thuật lại sự tình. Hắn tỏ ra mềm mỏng và lịch thiệp với tôi hơn người anh; nhưng tôi vẫn nhận ra sự căm ghét đó. Tôi cũng nhận ra mình chính là một sự phiền toái trong tâm trí người anh nữa.

Bệnh nhân của tôi đã chết, hai giờ trước nửa đêm - theo đồng hồ của tôi, gần như đúng ngay giờ phút lần đầu tiên tôi gặp cô ấy. Chỉ có một mình tôi bên cạnh khi mái đầu son trẻ tuyệt vọng kia từ từ ngả sang một bên, kết thúc bao khổ não trần gian.

Hai anh em đang chờ trong phòng dưới nhà, nóng lòng muốn lên đường. Lúc một mình bên giường bệnh nhân, tôi đã nghe tiếng họ quất roi ngựa vào ủng, loanh quanh đi tới đi lui.

Rốt cuộc nó đã chết? - Người anh hỏi khi tôi xuống nhà.

Cô ấy đã chết, - tôi nói.

Chúc mừng chú, - hắn quay lại nói với người em.

Trước đó hắn đã trả tiền cho tôi nhưng tôi đã thoái thác. Bây giờ hắn đưa cho tôi một cọc tiền vàng bọc trong giấy. Tôi cầm lấy nhưng để lên bàn. Tôi đã suy nghĩ điều này và quyết không nhận gì cả.

- Xin thứ lỗi cho, - tôi nói. - Trong trường hợp này thì không.

Hai anh em nhìn nhau, nhưng rồi họ cúi đầu chào tôi, tôi cũng chào lại, và rồi đường ai nấy đi không nói một lời...

ỀỀỀ

Tôi mệt, mệt, mệt mỏi mòn vì nỗi khốn khổ của mình. Tôi không đọc được những gì đã viết bằng bàn tay gầy guộc này.

Từ sáng sớm, trước cửa nhà tôi đã có người đặt cọc tiền vàng trong một chiếc tráp nhỏ có ghi tên tôi bên ngoài. Ngay từ đầu, tôi đã lo nghĩ mình phải làm sao. Hôm đó, tôi quyết định viết thư riêng cho ngài Thượng thư về hai bệnh nhân mà tôi được gọi tới cứu chữa, và mô tả nơi mình đã tới; thực tế là thuật lại mọi chuyện. Tôi biết uy thế của triều đình là như thế nào, và giới quý tộc có những quyền miễn trừ gì, tôi không ngạc nhiên nếu vấn đề này sẽ không bao giờ được cứu xét; nhưng tôi muốn viết ra cho nhẹ lòng. Tôi đã giấu kín chuyện này, ngay cả với vợ tôi; và tôi cũng nói rõ điều này trong bức thư của mình. Tôi không hề lo sợ mình gặp hiểm nguy nào; nhưng tôi hiểu rõ tai họa có thể giáng xuống người khác nếu họ mà biết những điều tôi đã biết.

Tôi quá bận việc ngày hôm đó nên đến tối vẫn chưa viết xong bức thư. Sáng hôm sau tôi dậy sớm hơn thường lệ để viết nốt. Đó là ngày cuối cùng trong năm. Lá thư vừa kết thúc nằm trước mặt thì tôi nghe báo có một quý cô đang chờ, muốn gặp tôi...

ỀỀỀ

Tôi càng lúc càng đuối không đủ sức hoàn tất công việc tôi đã đặt ra. Trời lạnh quá, u ám quá, các giác quan của tôi đã tê liệt và bóng tối bao trùm quanh tôi quá gớm ghê.

Quý cô ấy còn xuân, duyên dáng và xinh đẹp, nhưng có vẻ yểu mệnh. Trông cô ta đầy lo lắng. Cô ta tự giới thiệu là phu nhân của Hầu tước St. Evrémonde. Tôi liên tưởng đến cái tước hiệu mà cậu nông dân đã gọi người anh, và chữ viết tắt thêu trên dải khăn ấy, rồi dễ dàng kết luận rằng mới đây tôi đã gặp đúng vị quý tộc ấy.

Trí nhớ tôi vẫn chính xác nhưng tôi không thể ghi lại từng lời cuộc trò chuyện này. Tôi ngờ rằng mình đang bị canh chừng chặt chẽ hơn trước và tôi không biết mình sẽ bị theo dõi vào lúc nào. Cô ta một phần nghi ngờ, một phần phát giác ra những sự việc chính trong câu chuyện tàn nhẫn ấy, chuyện chồng cô có dự phần vào, và chuyện tôi được mời tới. Cô ta không biết là cô gái kia đã chết. Rất khổ tâm, cô ta cho biết cô hy vọng là có thể âm thầm chia sẻ niềm thương cảm của một người phụ nữ. Cô mong trời cao đừng trừng phạt cái dòng họ quý tộc lâu nay bị oán ghét vì đã gây đau khổ cho bao người.

Cô ta có lý do để tin rằng cô gái kia vẫn còn một người em gái, và mong muốn lớn nhất của cô là giúp đỡ cô em gái đó. Tôi chỉ biết nói rằng quả đúng là có một người em gái nhưng ngoài ra tôi không biết gì hơn. Trông cậy vào sự kín đáo của tôi, cô ta đã nóng lòng tới tìm gặp với hy vọng tôi sẽ cho biết tên và chỗ ở của cô em này. Nhưng cả hai diều đó cho tới giờ tôi nào biết được...

ỀỀỀ

Những mảnh giấy này khiến tôi gặp rắc rối. Hôm qua tôi đã bị tịch thu một tờ và bị cảnh cáo. Tôi phải viết xong câu chuyện trong hôm nay.

Cô ta là người tốt, có lòng trắc ẩn, và không hạnh phúc trong hôn nhân. Làm sao hạnh phúc được! Người em chồng không tin tưởng và lại ghét cô, hắn dùng mọi cách để chống lại người chị dâu; cô ta khiếp sợ hắn và khiếp sợ luôn cả chồng mình. Lúc tôi tiễn cô ra cửa, tôi thấy trên xe ngựa của cô có một bé trai xinh đẹp chừng hai hay ba tuổi.

- Vì con tôi, thưa bác sĩ, - cô ta vừa nói trong dòng lệ vừa chỉ đứa bé, - vì con tôi mà tôi làm tất cả những gì có thể để bù đắp lại. Nếu không con tôi sẽ thừa kế cả những oán thù. Tôi có linh cảm rằng nếu việc sai trái này không được ai đền bù thì có ngày chính con tôi phải trả món nợ ấy. Tất cả những gì tôi có... chỉ trị giá không hơn mấy món châu báu bao nhiêu... tôi nhất quyết phó thác cho con tôi như một nghĩa vụ đầu tiên là phải vì lòng thương xót người mẹ đã qua đời mà dùng nó để bù đắp cho gia đình bị hại này, nếu như có thể tìm ra người em gái ấy. - Bà hôn chú bé kia, rồi vừa nói vừa âu yếm đứa con. - Tất cả là vì con. Con phải làm đúng những gì mẹ dặn nhé, Charles?

Dạ! - Đứa trẻ đáp lại đầy gan dạ. Tôi hôn tay cô ta, cô ôm đứa bé vào lòng âu yếm rồi ra đi. Từ đó tôi không hề gặp lại.

Do cô ta đã nêu tên chồng ra vì nghĩ tôi đã biết rồi, tôi không thêm điều này vào bức thư của mình nữa. Tôi niêm kín thư, và không tin ai, tôi đích thân đi gửi bức thư ấy trong ngày hôm đó.

Tối đó, đêm cuối cùng trong năm, gần chín giờ tối, một người áo đen rung chuông trước cổng đòi gặp tôi và lặng lẽ theo sau gia nhân trẻ tuổi của tôi, cậu Ernest Defarge, đi lên lầu. Tôi đang ngồi bên người vợ. - Ổi người vợ yêu dấu của lòng tôi! Người vợ Anh quốc yêu kiều! - Thì gia nhân đi vào phòng, chúng tôi nhìn thấy sau lưng Defarge là người lạ mặt im lìm kia, người lẽ ra phải đứng chờ ngoài cổng.

Có ca bệnh cấp bách ở đường St. Honoré, hắn nói thế. Sẽ không mất nhiều thời gian của tôi vì hắn đã có xe ngựa chờ sẵn.

Xe đã đưa tôi đến đây, đến nấm mồ này. Tôi vừa ra khỏi nhà thì một dải khăn đen từ phía sau đã buộc chặt miệng tôi, và trói chặt hai tay. Từ một góc tối bên kia đường, hai anh em nhà ấy băng qua và chỉ phất tay một cái ra dấu rằng đã nhận ra tôi. Hầu tước lấy trong túi ra bức thư tôi đã gửi, chìa cho tôi xem, rồi đốt cháy trong ngọn lửa đèn lồng cầm trên tay và dùng bàn chân dập tắt tàn tro. Không thốt một lời. Tôi bị đưa đến đây, tôi bị đưa đến nấm mồ chôn sống này.

Giá như trong bao nhiêu năm khủng khiếp vừa qua, Chúa đã khiến một trong hai anh em nhà ấy thương tình báo cho tôi biết tin tức gì về người vợ yêu dấu của tôi - dù chỉ một lời cho biết nàng còn sống hay đã chết - thì tôi hẳn còn nghĩ là Chúa vẫn chưa từ bỏ anh em chúng. Nhưng bây giờ tôi tin rằng dấu huyết thập tự chính là số phận của chúng vì Chúa đã từ khước khoan dung. Với chúng và cả hậu duệ dòng họ của chúng, tới người cuối cùng, tôi, Alexandre Manette, tù nhân bất hạnh, vào đêm cuối cùng của năm 1767 này, trong nỗi thống khổ khôn kham, xin thề sẽ có lúc mọi tội lỗi này phải bị phán xét. Tôi xin tố cáo chúng với cả Trời Đất.

ỀỀỀ

Tiếng đọc tài liệu này vừa dứt là cả Tòa án náo động kinh khủng. Một âm thanh đầy thèm khát và háo hức chỉ rung rền một điều duy nhất: máu. Câu chuyện này đã kích động những cơn giận dữ trả thù điên cuồng nhất thời ấy, và cả nước Pháp ắt hẳn không có một cái đầu nào mà không cúi gằm run sợ trước cơn thịnh nộ ấy.

Trong phiên tòa và tiếng la ó hỗn loạn, không cần nói cũng biết vợ chồng Defarge đã cất giấu những giấy tờ này, cùng với các tài liệu ghi chép khác lấy từ ngục Bastille đã được chuyền quanh, và đã chờ cơ hội công bố. Không cần nói cũng biết dòng họ bị căm ghét này từ lâu đã bị dân chúng khu Saint Antoine nguyền rủa, và nằm trong danh sách tử hình. Không có một người nào, dù có đức độ và công trạng đến đâu, mà thoát nạn được hôm ấy với lời tố cáo ấy.

Và càng tệ hại hơn cho kẻ bị kết án kia, người tố cáo lại là một Công dân tiếng tăm, là người bạn gắn bó của chính y, là người cha vợ của y. Một trong những khát vọng điên rồ của quần chúng là bắt chước công đức đáng ngờ của thời xa xưa mà hiến tế và tự hy sinh trước bàn thờ nhân dân. Cho nên khi Chánh án nói (mà nói khác đi thì đầu hắn có nguy cơ bị chém), rằng vị bác sĩ uy tín kia đã có công lớn với nước Cộng hòa vì đã diệt trừ một dòng họ quý tộc đáng ghê tởm, rằng ông ta chắc chắn phải thầm tự hào và mừng vui vì đã biến con gái mình thành góa phụ và cháu ngoại mình thành con côi, thì những lời đó đã kích động một cảm xúc ái quốc cuồng điên không còn chút tính người.

Ông bác sĩ có thể tác động những người ở đây không? - Mụ Defarge vừa thì thầm vừa cười với Nữ Thần Báo Oán. - Bây giờ hãy cứu hắn đi, ông bác sĩ, cứu đi!

Theo từng biểu quyết của ủy viên bồi thẩm là một tiếng gầm rú của đám đông. Biểu quyết và biểu quyết. Gầm rú và gầm rú.

Tất cả một lòng. Là tên quý tộc từ dòng dõi và từ bản chất, là kẻ thù của nước Cộng hòa, là kẻ áp bức nhân dân khét tiếng. Trở lại ngục Conciergerie, và chịu án tử hình trong hai mươi bốn giờ tới!