Chưa bao giờ mặt trời lặn trên góc phố yên tĩnh Soho lại huy hoàng rực rỡ như buổi chiều đáng nhớ ây khi ông bác sĩ và cô con gái ngồi bên nhau dưới gốc tiêu huyền. Chưa bao giờ vầng trăng mọc trên kinh thành London rộng lớn lại tỏa sáng dịu dàng như đêm ây khi hai cha con vẫn còn ngồi đây và ánh trăng xuyên qua tàng lá soi chiếu gương mặt hai người.

Lucie ngày mai sẽ thành hôn. Cô đã dành buổi tối cuối cùng này cho cha, và chỉ có hai cha con dưới bóng cây.

Cha có vui không, cha thân yêu?

Hẳn rồi, con gái bé bỏng.

Cha con ngồi đã lâu nhưng ít nói gì. Trời còn đủ ánh sáng để làm việc và đọc sách nhưng cô lại không bận bịu như thường lệ mà cũng không đọc sách cho cha nghe. Thường khi ở bên cha dưới tàng cây này, cô vẫn làm việc hay đọc, nhưng lần này thì khác hẳn, không gì có thể thay đổi được hôm nay.

Còn con tối nay cũng rât vui, thưa cha. Con hạnh phúc vô cùng trong tình yêu Chúa đã ban ơn; tình yêu con dành cho Charles và Charles dành cho con. Nhưng nếu đời con không còn được thờ kính cha, hoặc giả việc gia thât này được sắp đặt để chia lìa cha con, cho dù chỉ xa cách vài dãy phố, thì bây giờ chắc con sẽ buồn khổ và ân hận không lời nào tả xiết. Cho dù...

Dấu thế nào thì Lucie cũng nghẹn ngào bỏ lửng câu nói.

Dưới ánh trăng buồn, cô vòng tay ôm cổ ông Manette, ngả đầu vào ngực cha. Ánh trăng lúc nào cũng buồn, buồn như ánh mặt trời - huy hoàng rồi tắt lịm - như chính phận người phù du.

Cha thân yêu! Cha nói con nghe một lần cuối được không, có thật cha hoàn toàn chắc chắn là không có tình cảm mới mẻ nào, hay trách nhiệm mới mẻ nào của con có thể chia lìa tình phụ tử? Con tin chắc điều đó, nhưng còn cha? Trong thâm tâm, cha có hoàn toàn tin như thế không?

Người cha đáp với giọng vui tươi xác tín không thể nào giả tạo được:

Chắc chắn hoàn toàn, con yêu! Còn hơn thế, Lucie, - ông nói thêm trong lúc trìu mến hôn con gái, - thấy con thành gia thất thì tương lai ta càng tươi đẹp hơn nữa kia... ồ, còn hơn cả khi không có việc hôn nhân này.

Con chỉ mong thật là vậy, thưa cha!

Hãy tin ta, con yêu! Quả thật vậy mà. Con thử nghĩ đi; điều đó rõ ràng, tự nhiên như thế còn gì nữa. Con nặng lòng với ta và còn thơ dại, con không thể hiểu hết nỗi lo của ta lâu nay là không muốn đời con uổng phí...

Lucie đưa tay lên môi cha chặn lời, nhưng ông bác sĩ nắm tay con gái và lặp lại.

...Uổng phí, con à... không được uổng phí, không được đi ngược với lẽ thường của tự nhiên... chỉ vì ta. Con không ích kỷ nên đâu hiểu hết được lòng ta đã lo nghĩ chuyện này xiết bao; nhưng con hãy tự hỏi bản thân; hạnh phúc của cha làm sao trọn vẹn được nếu như con lại thiệt thòi chứ?

Nếu con chưa từng gặp Charles, thưa cha, con sẽ hoàn toàn hạnh phúc mà không cần anh ấy.

Người cha mỉm cười trước lời thú nhận vô tình của con gái, ắt Lucie sẽ buồn lắm khi không có chàng trai kia trong đời. Ông đáp:

Con yêu, con đã gặp Charles, và con đã có Charles. Nếu không gặp Charles rồi con cũng sẽ gặp chàng trai khác. Mà nếu con không gặp ai nữa thì đó là lỗi tại ta, và như thế phần đời u ám của ta không chỉ khiến ta đau khổ mà còn làm khổ cho cả con nữa.

Ngoại trừ lần ra tòa trước đây, hôm nay là lần đầu tiên cô gái nghe cha mình nhắc tới thời đau khổ đó. Lời cha vang vọng trong tai khiến cô xúc động lạ thường và cảm xúc ấy sẽ còn in sâu trong lòng cô mãi về sau.

Kìa! - Vị bác sĩ ở Beauvais đưa tay chỉ vầng trăng. - Ta đã nhìn trăng từ cửa sổ nhà tù, khi ta không chịu đựng nổi ánh sáng đó. Ta đã nhìn trăng khi trong lòng đau đớn nghĩ đến chuyện ánh trăng ấy cũng đang soi chiếu những gì ta đã mất, đau đớn tới mức đập đầu vào tường ngục thất. Ta đã nhìn trăng trong lúc tuyệt vọng, chán chường tới độ không còn nghĩ đến gì nữa ngoại trừ chuyện phải vạch bao nhiêu đường ngang dọc mới băm vằm, bôi xóa hết mặt trăng tròn. - Ông nhìn trăng rồi nói thêm, vẻ trầm ngâm tư lự. - Phải hai mươi đường cả ngang lẫn dọc, ta còn nhớ, và rất khó mới chen vào được đường thứ hai mươi.

Cảm giác lạ lùng khi nghe cha nhắc lại thời xưa dâng trào trong Lucie khi ông bác sĩ nói; nhưng ông nói hoàn toàn không phải vì ý định làm con gái đau buồn. Có vẻ như ông chỉ muốn so sánh cái hiện tại hạnh phúc, vui sướng này với cái quá khứ cam khổ cùng cực đã qua.

Ta đã nhìn trăng, không biết bao lần nghĩ đến đứa con chưa ra đời mà ta bị chia lìa. Không biết nó còn sống không. Không biết nó chào đời mạnh khỏe hay nỗi đau khổ của người mẹ đã tước đoạt sự sống của bào thai. Không biết nó có phải là con trai để ngày nào đó rửa hận cho ta. Nhiều lúc ở trong tù, ta thèm khát trả thù không chịu nổi. Không biết nó có phải là đứa con trai không hề hay biết chuyện cha mình, hay là đứa thậm chí còn nghĩ rằng việc biến khỏi đời con là ý muốn tự nguyện của người cha. Không biết nó có phải là con gái để sau này trở thành một người phụ nữ.

Lucie nép sát vào cha, rồi hôn hai má và bàn tay ông Manette.

Ta từng tưởng tượng đứa con gái ấy đã quên hẳn cha mình... hay đúng hơn, hoàn toàn không biết gì về ta, không màng đến ta. Năm này sang năm khác, ta đã đếm từng tuổi con gái mình. Ta tưởng tượng con gái mình đã thành hôn với một người không hay biết gì về số phận của ta. Và ta đã lụi tàn trong ký ức của những người đang sống, rồi đến thế hệ sau chẳng còn ai nhớ đến ta nữa.

Cha ơi! Dù đã nghe chính cha nói rằng đó chỉ là tưởng tượng, con vẫn thấy đau lòng như thể mình là đứa con gái trong tưởng tượng của cha!

Con ư, Lucie? Nếu không có con an ủi và phục hồi trí lực cho ta thì làm gì có đêm cuối cùng này để nhớ kỷ niệm xưa và cha con trò chuyện dưới trăng chứ... Lúc nãy ta nói đến đâu rồi?

Đứa con gái trong tưởng tượng ấy không biết gì về cha, không màng đến cha.

À! Nhưng có nhiều đêm trăng khác, khi nỗi sầu và tĩnh lặng gợi lên tâm trạng khác... một tâm trạng bình an u uất giống như mọi cảm giác đau đớn đã đến mức tận cùng... ta lại thấy con gái mình vào ngục thất gặp cha, đưa cha ra khỏi chốn giam cầm trở lại với tự do. Dưới ánh trăng, ta thường thấy rõ gương mặt đứa con gái ấy, rõ ràng như là đang nhìn thấy con đây; chỉ có điều là ta không bao giờ ôm được con mình vào lòng; đứa con ấy cứ đứng giữa ô cửa sổ nhỏ có chấn song và cửa chính. Nhưng con phải hiểu rằng con không phải là đứa con ta đang nói tới nhé?

Hình bóng ấy... ảo ảnh ấy... không phải là tưởng tượng sao?

Không. Chuyện này khác. Nó cứ đứng trước đôi mắt thất thần của ta, nhưng không hề tan biến. Hình dung trong trí tưởng tượng của ta là một đứa con khác và sống thực hơn. Ta không biết gì về diện mạo của nó trừ một điều là nó giống mẹ. Còn cái ảo ảnh trước mặt cũng có nét giống đó... giống như con vậy... nhưng lại không phải. Con có hiểu ý ta không, Lucie? Chắc là không? Ta e rằng con phải sống trong cảnh giam cầm cô độc thì mới hiểu được những điều khác biệt khó diễn tả ấy.

Thái độ bình tĩnh và tự chủ của ông Manette cũng không ngăn được Lucie lạnh toát người trong lúc người cha cứ cố gắng phân tích tâm trạng của mình ngày xưa.

Những lúc bình lặng hơn, ta thấy dưới ánh trăng, cô gái ấy đến và đưa ta ra ngoài, đi thăm mái ấm gia đình của cô ấy, nơi đầy ắp những kỷ niệm yêu thương về người cha đã mất. Trong phòng cô ấy có treo ảnh của ta, trong lời kinh cầu cô ấy luôn nhắc đến tên ta. Cuộc đời cô ấy đầy năng động, vui sướng, hữu ích; nhưng bàng bạc trong cuộc đời ấy vẫn là câu chuyện đau buồn của ta.

Cô gái ấy chính là con, cha ơi, dẫu con không bằng được một nửa cô ấy, nhưng con cũng yêu thương cha như thế.

Rồi cô ấy cho ta gặp lũ trẻ của cô, - vị bác sĩ ở Beauvais nói, - và chúng đều biết đến ta, đều được dạy dỗ để biết xót thương ta. Khi chúng đi ngang qua nhà tù quốc gia, chúng lùi xa những bức tường đe dọa, nhìn lên những ô song sắt trên cao, và nói thì thầm. Cô gái ấy không thể nào giải thoát cho ta; ta thấy cô ấy cứ luôn đưa ta quay lại ngục thất sau khi cho ta xem bao điều như thế. Nhưng những lúc ấy, ta đã ứa lệ vì mừng vui, ta đã quỳ xuống cầu phúc cho cô ấy.

Con là cô gái ấy, con mong được như thế, thưa cha. Ôi cha ơi, cha ơi, ngày mai cha có cầu phúc cho con thiết tha như thế chăng?

Lucie, lý do ta kể lại chuyện thời xưa đau khổ là vì tối nay ta yêu thương con khôn xiết, và tạ ơn Chúa đã ban cho ta hạnh phúc này. Những tưởng tượng của ta thời đó, dù hoang đường đến mấy, cũng không thể nào cho ta niềm hạnh phúc như những ngày cha con ta bên nhau và những gì sẽ tới.

Ông Manette ôm lấy con gái, cầu Chúa phù hộ cho Lucie và tạ ơn Chúa đã ban cho ông đứa con yêu thương. Rồi hai cha con đi vào nhà.

Người duy nhất được mời dự lễ thành hôn là ông Lorry; thậm chí không có ai làm phù dâu mà chỉ có chị Pross hốc hác. Hôn lễ này không hề thay đổi chỗ ở; nhà chỉ có thêm người, Charles và Lucie sẽ dọn lên các phòng tầng trên vốn trước kia là của những người khách trọ hư ảo không hề thấy mặt, và đôi vợ chồng mới cưới không mong muốn gì hơn thế.

Bác sĩ Manette rất vui vẻ trong bữa ăn tối. Bàn ăn chỉ có ba người, chị Pross là người thứ ba. Ông tiếc là không có Charles ở đây, trong lòng cũng phản đối cái âm mưu tình cảm lặt vặt đã khiến chàng rể phải vắng mặt, và ông nâng cốc thầm thương cho Charles.

Thế là đã đến lúc phải lui về phòng và cha con tạm biệt. Nhưng trong đêm tĩnh mịch lúc ba giờ sáng, Lucie lại xuống dưới nhà lén vào phòng cha, lòng vẫn chưa yên vì những nỗi sợ mơ hồ từ trước.

Nhưng mọi thứ vẫn ở nguyên vị trí; bốn bề bình lặng; và người cha đang say ngủ, mái tóc bạc như tranh xõa trên gối êm, và hai bàn tay cha nằm im dưới tấm chăn phủ. Cô đặt cây nến vướng víu vào vùng bóng tối đằng xa, rón rén tới giường cha, hôn lên môi ông rồi cứ cúi nhìn hồi lâu.

Trên gương mặt đẹp kia, nét cay đắng của những ngày giam cầm đã phai, nhưng bác sĩ đã che đậy hết dấu vết quá khứ bằng một quyết tâm mạnh mẽ tới mức cả trong giấc ngủ ông cũng không cho phép để lộ ra. Đêm ấy trong khắp cõi miên trường bao la, không thể tìm thấy một gương mặt nào bình an hơn, quả quyết hơn, và âm thầm hơn trong cuộc chống cự với kẻ tấn công vô hình.

Lucie rụt rè đặt tay lên ngực ông, và cầu nguyện xin cho cô được hết lòng hiếu thảo cho xứng đáng với những khổ đau người cha đã gánh chịu. Rồi cô rụt tay về, hôn lên môi cha lần nữa, và ra khỏi phòng. Thế là bình minh đến, và bóng lá tiêu huyền xao động trên gương mặt ông, khẽ khàng như đôi môi Lucie mấp máy lời kinh cầu.