Trào ra các hành lang tù mù của tòa án, những cặn bã cuối cùng của món hầm thịt người đã sôi sục cả ngày nay giờ đang khô cạn dần khi bác sĩ Manette, ái nữ Lucie Manette, ông Lorry, và trạng sư biện hộ Stryver đứng bao quanh Charles Darnay - vừa được phóng thích - chúc mừng anh ta thoát chết.
Dưới nguồn sáng mạnh hơn, có lẽ ta khó mà nhận ra bác sĩ Manette với gương mặt thông tuệ cùng dáng đứng thẳng tắp này, lại là người thợ giày trên gác xép ở Paris. Thế nhưng ai đã một lần nhìn kĩ ông đều không khỏi nhìn thêm lần nữa; dẫu cho họ không có cơ hội nghe được âm điệu sầu não trong giọng nói nhỏ nhẹ nghiêm trang, hay thấy cái vẻ lơ đãng lâu lâu lại vô cớ hiện lên trên nét mặt ông. Giống như lúc xử án, chỉ cần một tác động bên ngoài nhắc nhớ tới nỗi thống khổ bao năm đằng đẵng là cảm xúc u ám đó lại từ đáy sâu tâm hồn ông trỗi dậy, nhưng biểu hiện thất thần ấy cũng thường tự bộc lộ, gây sửng sốt cho những ai không biết chuyện quá khứ của bác sĩ Manette; cứ như thể họ đang nhìn thấy ngục Bastille đích thực đang hắt bóng đen lên mặt ông dưới nắng hè trong khi thực tế thì chốn giam cầm đó cách xa nơi này hàng ba trăm dặm.
Chỉ có cô con gái mới có quyền năng xua tan đám mây u tối khỏi tâm trí cha. Cô là sợi tơ vàng kết nối ông với dĩ vãng trước khi lâm nạn, và với hiện tại sau khi thoát cảnh giam cầm; tiếng nói của cô, gương mặt rạng ngời của cô, bàn tay vỗ về của cô, hẳn luôn có uy lực tối cao giúp ông vui sống. Nhưng không phải lúc nào cũng thế, vì cô còn nhớ cũng có khi quyền năng của cô đã thất bại; nhưng chuyện đó cũng ít xảy ra và không nghiêm trọng mấy, nên cô nghĩ rằng sẽ không còn lặp lại.
Darnay nồng nhiệt và cảm kích hôn tay cô gái rồi quay sang trạng sư Stryver cám ơn hết lời. Stryver, tuổi mới hơn ba mươi nhưng trông già cứ như năm mươi, mập mạp, oang oang, hồng hào, bộc trực, và không biết tế nhị là gì; anh ta cứ hay sấn sổ (về cả tinh thần lẫn thể xác) vào những nhóm người và những cuộc trò chuyện - điều này cho thấy rõ cái cách anh ta bon chen để vươn lên với đời.
Vẫn còn đội tóc giả và khoác áo choàng trạng sư, Stryver vừa nói vừa xen vào đứng chắn ngay trước mặt thân chủ mới tới mức đẩy bật ông Lorry ra khỏi nhóm:
Tôi rất vui được hân hạnh bào chữa thành công cho anh, anh Darnay. Đây là một vụ án bỉ ổi; hết sức bỉ ổi; nhưng không phải muốn kết tội là được.
Tôi mang ơn ông cứu mạng suốt đời, - thân chủ vừa nói vừa bắt tay trạng sư.
Tôi đã làm hết sức mình, anh Darnay; và tôi nghĩ là ai cũng phải làm hết sức như tôi thôi.
Nói vậy thì buộc ai đó phải khen “Không ai sánh bằng,” chính ông Lorry đã nói câu đó, không hẳn là vô tư mà vì ý đồ muốn chen trở lại vào trong nhóm.
Ông nghĩ thế sao? - Stryver nói. - Chà! Ông đã ở đây cả ngày hôm nay, ắt ông biết rõ. Ông cũng là người của công việc mà.
Đúng như vậy, - ông Lorry giờ đã được vị trạng sư luật gia kia huých vai đẩy vào nhập bọn giống y như cách anh ta huých vai xô bật ông ra lúc nãy, - và vì đúng như vậy nên tôi yêu cầu bác sĩ Manette kết thúc cuộc hội ý này và chúng ta tất cả đều ra về. Tiểu thư Lucie trông không khỏe, cậu
Darnay đã trải qua một ngày kinh khủng, chúng ta ai cũng mệt đừ rồi.
Xin đừng nói thay người khác, ông Lorry, - Stryver nói, - tôi còn việc phải làm đêm. Xin đừng nói thay người khác.
Tôi nói cho tôi, - ông Lorry đáp, - và cho cậu Darnay, và cho tiểu thư Lucie, và... Tiểu thư Lucie này, theo cô thì tôi thay mặt cho tất cả chúng ta được không? - Ông hỏi thẳng cô gái, mắt lại liếc người cha.
Gương mặt bác sĩ Manette lúc đó đã đông cứng trong một cái nhìn rất kỳ lạ hướng về Darnay - một cái nhìn chăm chú, dưới đôi mày chau càng lộ rõ ác cảm và ngờ vực, có vẻ gì đó sợ hãi. Với nét mặt lạ lùng đó, tâm trí ông đã lang thang chốn khác.
Thưa cha, - Lucie vừa nói vừa nhẹ nhàng nắm lấy bàn tay cha.
Nét mặt u ám dần dần tan biến, người cha quay sang nhìn con gái.
Ta về nhà chứ, thưa cha?
Sau tiếng thở dài là một tiếng “Ừ”.
Đám bạn bè của phạm nhân được trắng án đã giải tán từ lâu, với ý nghĩ - phát xuất từ chính anh ta - rằng anh sẽ không được tha bổng tối nay. Đèn đuốc trong các hành lang hầu như đã được dập tắt hết, các cổng sắt đang đóng lại ầm ầm, và kịch trường ghê gớm này sẽ hoang vắng cho tới sáng mai khi niềm thích thú các giá treo cổ, giàn gông, trụ quất roi, và đóng dấu nung lại kéo khán giả tới. Đi giữa cha mình và Darnay, Lucie Manette bước ra đường. Một cỗ xe song mã được gọi tới và hai cha con lên xe ra đi.
Stryver lúc nãy bỏ mặc mọi người ở hành lang để sấn sổ quay lại phòng thay đồ. Một người khác, nãy giờ không nhập bọn hay nói một lời nào với bất kỳ ai trong nhóm ấy mà chỉ dựa lưng vào tường ở nơi tối tăm nhất, lúc này mới tản bộ đi ra theo và đứng nhìn cho đến khi chiếc xe ngựa đã khuất xa. Bây giờ anh ta mới bước lên vỉa hè chỗ ông Lorry và Darnay đang đứng.
À, ông Lorry! Con người của công việc giờ được nói chuyện công khai với anh Darnay rồi phải không?
Không một ai đề cập gì về vai trò của Carton trong vụ xét xử hôm nay; không một ai để ý tới anh ta. Carton đã cởi áo choàng trạng sư và trông bộ dạng cũng vẫn bệ rạc như trước.
Anh Darnay, giá mà anh biết cái gì đang giằng co trong tâm trí của một người chỉ biết làm việc, khi cái đầu óc công việc đó bị phân chia giữa thôi thúc của lòng tốt và phong thái chuyên nghiệp bề ngoài, thì anh sẽ thấy rất hay ho.
Ông Lorry đỏ mặt và nói, giọng nhiệt thành:
Lúc nãy cậu đã nói tới điều đó rồi, thưa cậu. Những con người của công việc như chúng ta, những người phục vụ cho một hãng, đâu có được nghĩ cho bản thân mà thôi. Chúng ta phải nghĩ đến hãng nhiều hơn bản thân mình.
Tôi biết, tôi biết, - Carton thản nhiên đáp ngay. - Đừng bực mình, ông Lorry, ông cũng tuyệt vời như mọi người, tôi tin chắc như thế; tôi còn dám nói là không ai bằng ông.
Đúng vậy đấy, thưa cậu, - ông Lorry nói tiếp, không bận tâm đến lời châm chọc của Carton. - Thật tình tôi không biết cậu có liên quan gì đến chuyện này. Xin cậu bỏ qua cho tôi, một người lớn tuổi hơn cậu nhiều, là đã nói như vậy, tôi thật tình không biết cậu làm công việc gì trong chuyện này.
Công việc! Lạy Chúa, tôi chẳng có công việc gì, - Carton nói.
Thật tiếc cho cậu đó, thưa cậu.
Tôi cũng nghĩ vậy đó.
Nếu như cậu có công việc gì, - ông Lorry nói tiếp, - có lẽ cậu sẽ dốc lòng cho nó.
Chúa thương ông, ồ không... tôi không như vậy đâu! - Carton nói.
Kìa, cậu! - Ông Lorry kêu to, sự dửng dưng của Carton khiến ông nổi nóng. - Làm việc là điều rất tốt, rất đáng tôn trọng. Và thưa với cậu, nếu công việc buộc ta phải kiềm chế, phải im lặng, phải chấp nhận thì quý cậu Darnay tử tế đây là người hiểu rõ những ràng buộc ấy. Tạm biệt cậu Darnay, Chúa phù hộ cậu! Tôi hy vọng từ hôm nay cậu sẽ có cả một cuộc đời thành đạt và hạnh phúc trước mặt. Xe tới rồi kìa!
Có lẽ hơi tức giận với bản thân cũng như với chàng trạng sư kia, ông Lorry hấp tấp lên chiếc xe độc mã đi về Ngân hàng Tellson. Còn nồng mùi rượu porto và hình như chưa tỉnh táo hẳn, Carton lúc đó bật cười rồi quay sang Darnay:
Anh với tôi tình cờ gặp nhau quả đúng là kỳ lạ. Anh có thấy kỳ lạ không khi đêm nay đứng một mình ở đây với một kẻ giống hệt anh trên những phiến đá lát đường này?
Tôi dường như không cảm thấy mình thuộc về thế giới này nữa, - Charles Darnay đáp lại.
Tôi không ngạc nhiên đâu; chỉ mới đây thôi anh suýt nữa đã bước chân sang thế giới bên kia rồi. Anh nói như hụt hơi muốn ngất vậy.
Tôi nghĩ là tôi sắp ngất thật.
Vậy sao không ăn cái quái quỷ gì đi chứ? Tôi đã ăn rồi, tôi ăn lúc cái đám ngu đần kia đang cân nhắc xem anh thuộc về thế giới nào... bên này hay bên kia. Để tôi chỉ cho anh quán rượu gần nhất có món ngon.
Khoác tay Darnay, chàng trạng sư kéo anh xuống đồi Ludgate tới phố Fleet rồi từ đó, theo một lối đi có mái che, vào một tửu quán. Tới nơi, họ được đưa vào một phòng nhỏ và Charles Darnay lập tức phục hồi sức lực bằng một bữa ăn tối đơn giản ngon miệng cùng với rượu đậm đà; trong lúc đó Carton ngồi cùng bàn ở phía đối diện, trước mặt là một chai porto riêng, và cái phong thái ngông nghênh lại lộ rõ.
Giờ anh đã thấy mình lại thuộc về cõi trần thế này chưa, anh Darnay?
Còn hoảng loạn về thời gian và nơi chốn; nhưng tôi đã khỏe lại để cảm nhận chúng.
Cái cảm giác ấy hẳn là tuyệt vời lắm! - Carton nói cay đắng rồi lại rót rượu đầy ly; chiếc ly cỡ lớn. - Về phần tôi, mong muốn lớn nhất của tôi là quên chuyện mình thuộc về thế giới này đi. Nó chẳng có ích lợi gì cho tôi... ngoại trừ rượu ngon như thế này... mà tôi cũng chẳng có ích lợi gì cho nó. Ở điểm này thì tôi với anh chẳng hề giống nhau. Quả thực, tôi bắt đầu nghĩ là chúng ta chẳng giống nhau cái gì cả, anh và tôi.
Hoang mang vì bao cảm xúc của ngày hôm nay và cứ ngỡ như đang mơ khi đối mặt với kẻ chung diện mạo, tác phong thô lỗ kia, Charles Darnay không biết trả lời sao; và cuối cùng anh không nói gì. Lát sau Carton nói tiếp:
Giờ anh đã xong bữa tối, sao không cạn ly vì sức khỏe, anh Darnay? Sao anh không nâng ly lên uống mừng nào?
Sức khỏe gì? Uống mừng gì chứ?
Ồ, anh biết mà không muốn nói đấy thôi. Phải là thế, nhất định phải thế, tôi dám thề với anh đấy.
Mừng tiểu thư Manette vậy!
Mừng tiểu thư Manette vậy!
Nhìn thẳng vào mặt Darnay đang uống ly rượu mừng, Carton ném ly của mình ra sau vai, chiếc ly va vào tường vỡ tan tành, rồi anh rung chuông gọi mang ly khác vào.
Đúng là một tiểu thư xinh đẹp để ta được dìu nàng lên xe trong đêm, anh Darnay! - Carton vừa nói vừa rót đầy cốc mới.
Một thoáng chau mày và một tiếng “Vâng!” vắn tắt.
Đúng là một tiểu thư xinh đẹp để ta được nàng xót thương nhỏ lệ vì mình! Cảm thấy thế nào? Có đáng để đem cả sinh mạng ra tòa xử để được làm đối tượng của lòng trắc ẩn và cảm thông ấy không, anh Darnay?
Darnay vẫn không đáp lời nào.
Tiểu thư ấy hết sức đẹp lòng khi nhận lời nhắn của anh lúc tôi chuyển đến. Không phải là cô ấy bộc lộ ra điều đó, nhưng tôi nghĩ như thế.
Lời bóng gió ấy là một nhắc nhở đúng lúc để Darnay nhớ lại rằng người bạn khó chịu này đã chủ động giúp đỡ anh trong cảnh hoạn nạn hôm nay. Anh lái cuộc trò chuyện sang hướng đó và cám ơn việc Carton đã chuyển lời.
Tôi chẳng cần cảm ơn mà cũng không mong đền đáp gì, - câu đáp lễ bất cần. - Trước hết là việc này chẳng mất công gì, thứ đến là tôi cũng không hiểu tại sao tôi lại làm giúp nữa. Anh Darnay, cho tôi hỏi anh một câu.
Sẵn lòng thôi, như một chút đáp lại sự giúp đỡ của anh.
Anh có nghĩ là tôi quý mến gì anh không?
Ồ, anh Carton, - người kia đáp lại, bối rối lạ lùng, - quả thực là tôi chưa tự hỏi mình điều đó.
Vậy bây giờ tự hỏi đi.
Anh đã hành xử cứ như có lòng quý mến; nhưng tôi không nghĩ thế.
Tôi cũng không nghĩ thế, - Carton nói. - Tôi bắt đầu đánh giá cao trí tuệ của anh rồi đó.
Tuy vậy, - Darnay vừa nói tiếp vừa rung chuông gọi bồi bàn, - tôi mong là không có lý do gì ngăn cản việc tôi gọi tính tiền và việc chúng ta chia tay nhau không hề thù hận.
Không đời nào! - Carton đáp ngay. Darnay rung chuông. - Anh trả tiền hết tất cả ư? - Carton hỏi và nói với bồi bàn sau câu trả lời khẳng định. - Vậy thì anh bồi, mang cho ta thêm chai rượu loại này nữa, và tới mười giờ thì vào đánh thức ta dậy.
Thanh toán xong, Charles Darnay đứng dậy chào tạm biệt. Không buồn chào lại, Carton cũng đứng lên, nói với giọng có phần thách thức:
Một lời cuối, anh Darnay. Anh nghĩ tôi có say không?
Tôi nghĩ anh đã uống nhiều rồi, anh Carton.
Nghĩ ư? Anh thừa biết tôi đã uống nhiều.
Vì tôi phải nói thế chứ tôi biết mà.
Vậy thì anh cũng phải biết lý do. Tôi là kẻ làm công mạt hạng, thưa anh. Tôi chẳng quan tâm tới ai trên đời, và chẳng có ai trên đời quan tâm tới tôi.
Thật đáng tiếc cho anh. Lẽ ra anh đã sử dụng tài năng của mình tốt hơn.
Chắc là vậy, anh Darnay; mà cũng chưa chắc. Nhưng đừng vội mừng vì bộ mặt tỉnh táo của mình, anh không biết chuyện gì sẽ tới đâu. Tạm biệt!
Còn lại một mình, con người kỳ lạ này cầm một ngọn nến lên, đi tới tấm gương treo trên tường xem xét từng li từng tí bóng hình trên mặt kính.
Mi có quý mến gì người này không? - Carton lẩm bẩm với chính hình bóng anh. - Tại sao mi lại quý mến chi một kẻ giống mi? Mi chẳng có gì đáng quý mến; mi biết rõ điều đó. A, đồ khốn khiếp! Mi đã làm cho mi thay đổi biết bao! Lý do chính đáng để quý mến ai là vì người đó cho thấy mi đã từng như thế nào, và lẽ ra mi đã trở thành người như thế nào! Nếu đổi chỗ với hắn thì mi có được nhìn bằng đôi mắt xanh ấy như hắn không, mi có được xót thương bằng gương mặt xúc động ấy như hắn không? Nào, hãy nói thẳng thừng đi! Mi oán ghét kẻ đó.
Anh lại cầu đến chai rượu để giải sầu, chỉ vài phút đã uống cạn sạch, rồi gục đầu trên hai cánh tay ngủ thiếp đi, mái tóc lòa xòa trên mặt bàn, và sáp nến nhỏ giọt như một tấm khăn liệm phủ xuống mái đầu.
