Một góc phố lạ kỳ vang vọng âm ba, như đã nói ở phần trước, góc phố có ngôi nhà của bác sĩ. Luôn bận bịu với cuộn tơ vàng quấn quít người chồng, người cha, bản thân, và người bảo mẫu già kiêm bầu bạn, và một cuộc sống an vui, Lucie ngồi trong ngôi nhà im ắng ở góc phố tĩnh lặng đầy tiếng dội ấy, lắng nghe bước chân của tháng năm hồi vọng.

Ban đầu, dù là người vợ trẻ đầy hạnh phúc, có những lúc cô buông lơi công việc trên tay, mắt nhuốm u sầu. Bởi trong những tiếng dội ấy, cô cảm nhận được điều gì đó sẽ đến, một điều phảng phất, xa xăm và mơ hồ khiến lòng cô xao động. Lòng cô đôi ngả chập chờn giữa bao hy vọng và nghi ngại hy vọng của một tình yêu mới lạ; nghi ngại của nỗi lo không biết còn trên cõi đời bao lâu để tận hưởng tình yêu đó. Giữa những tiếng dội ấy có lúc vang lên tiếng chân cô sớm bước xuống mồ; và nghĩ đến người chồng còn lại một mình thương tiếc vợ, cô không ngăn được dòng lệ tuôn trào.

Thời gian trôi đi, trên tay cô giờ đã có bé Lucie. Rồi trong những tiếng vọng đang đi tới lại vẳng tiếng bước chân bé bỏng và tiếng bi bô trẻ thơ. Mặc kệ những tiếng dội lớn ầm vang, người mẹ trẻ bên vành nôi chỉ nghe toàn những âm ba hạnh phúc đó. Rồi những tiếng dội chờ mong cũng đến, ngôi nhà rợp mát này bừng sáng tiếng cười con trẻ; và Thiên Chúa, bạn của trẻ thơ, đấng tối cao cô đã phó thác ưu tư, dường như đã bế lấy con cô - như Người đã đón nhận Chúa Hài đồng - và biến nó thành niềm vui sướng thiêng liêng cho người mẹ trẻ.

Luôn bận bịu với cuộn tơ vàng quấn quít mọi người với nhau, đan quyện công lao xây hạnh phúc của cô vào cuộc đời họ nhưng không hề để lộ mình ra, Lucie nghe trong tiếng dội thời gian những âm ba vỗ về thân thương. Trong đó hồi vọng bước chân người chồng vững vàng và thành đạt, bước chân người cha ổn định và mạnh khỏe. Kìa, dưới cây tiêu huyền trong vườn, chị Pross như một con chiến mã bất kham đã được yên cương và roi da thuần hóa, đang khịt mũi, giậm chân, khuấy động thêm bao âm ba khác!

Ngay cả khi vang lên những tiếng vọng buồn đau, âm ba ấy cũng không bạo tàn hay nghiệt ngã. Ngay cả khi mái tóc vàng như tóc Lucie, sáng rực hào quang bao quanh mái đầu đứa con trai nằm trên gối sắp lìa đời, và thằng bé nói trong nụ cười rạng rỡ “Papa và maman ơi, con rất tiếc phải xa bố mẹ và chị xinh của con; nhưng Chúa đã gọi và con phải đi!” thì những dòng lệ ướt đẫm má người mẹ vẫn không phải là nỗi thống khổ cùng cực khi linh hồn nhỏ bé kia rời khỏi vòng tay đã được Chúa giao phó. Đau đớn nhưng chấp nhận. Rồi họ sẽ gặp lại trước Đức Chúa Trời. Ôi, nguyện danh Cha cả sáng!

Vậy đó, tiếng xào xạc của đôi cánh Thiên thần đã hòa lẫn với những hồi vọng khác, những âm ba không hoàn toàn trần thế mà chứa chất hơi thở Thiên Đàng. Thì thào khẽ khàng bên tai người mẹ, tiếng thở dài của gió thổi qua bia mộ nhỏ trong vườn cũng cuốn theo tiếng bé gái Lucie đang chăm chỉ đến buồn cười làm nhiệm vụ buổi sáng, hay đang thay đồ cho búp bê trên chiếc ghế kê chân của mẹ, vừa làm vừa bi bô bằng ngôn ngữ của cả hai kinh thành đều là nơi chốn quê hương.

Những âm ba ấy hiếm khi hồi vọng bước chân thật sự của Sydney Carton. Một năm chừng sáu lần là cùng, anh ta sử dụng đặc quyền ghé thăm ngôi nhà này mà không cần mời trước, anh thường ngồi cùng mọi người cả buổi tối như ngày xưa. Anh không bao giờ đến khi người nồng mùi rượu. Và có một điều nữa liên quan đến Carton vẫn âm thầm hồi vọng, điều mà suốt bao đời qua mọi tiếng dội đích thực đều lặng thầm tiếp nối.

Người đàn ông nào thật sự yêu một phụ nữ, dù không được đáp tình nhưng vẫn một lòng một dạ yêu không oán trách, thì khi nàng đã thành vợ, thành mẹ, không có đứa con nào của nàng lại không có tình cảm lạ thường với người ấy - một lòng trắc ẩn tế nhị trong bản năng dành cho anh ta. Những rung cảm thầm kín nào đã rung ngân trong những trường hợp như thế? Không có tiếng vọng nào cho biết những điều đó xảy ra và với Carton cũng thế. Anh là người lạ đầu tiên mà bé Lucie chìa đôi tay mũm mĩm ra và anh giữ một vị trí trong đời cô bé. Còn bé trai đã qua đời gần đến phút cuối vẫn còn nói “Tội nghiệp Carton! Hãy hôn bác ấy cho con!”.

Còn Stryver vẫn sấn sổ bon chen trong ngành luật, như một con tàu động cơ lớn xé dòng nước đục, và lôi theo sau người bạn đắc lực như kéo một chiếc thuyền con. Như những con thuyền được kéo thường là thuyền gặp nạn dữ, hầu hết đều bị chìm, cho nên Sydney cứ ngập lún trong cuộc đời đó. Nhưng sự nhu nhược và thói quen thâm căn của Sydney, tiếc thay, lại quá nhu nhược và quá thâm căn khiến anh không còn ý thức muốn từ bỏ hay thấy nhục nhã, anh chọn cách sống đó, không còn nghĩ đến việc thoát khỏi tình trạng làm Chó rừng cho Sư tử - chứ không như loại lâm cẩu đích thực có thể ôm mộng trở thành mãnh sư. Stryver vốn đã giàu lại cưới một bà góa diêm dúa có tài sản và ba thằng con, ba đứa chẳng có gì đặc biệt chói sáng ngoại trừ mái tóc thẳng suôn trên cái đầu tròn quay.

Từ mọi lỗ chân lông đều toát ra vẻ bề trên chướng mắt nhất, Stryver đã từng bắt ba quý tử này đi trước mặt mình như ba con cừu tới góc phố bình lặng ở Soho, và anh ta đã đề nghị chồng Lucie nhận chúng làm học trò. Stryver đã nói rất ư tế nhị: “Này bạn! Đây là ba miếng bánh mì pho mát tôi mang tới cho cuộc du hý hôn nhân của cậu đấy, Darnay!” Việc ba miếng bánh mì pho mát đó bị lịch sự từ chối khiến Stryver tức tối không chịu nổi, nhưng sau đó lại trở thành bài học hữu ích để anh ta dạy dỗ ba quý tử này phải đề phòng lòng kiêu hãnh của bọn ăn mày, giống như vị gia sư đồng hương kia. Khi bụng nốc căng rượu, Stryver cũng hay hùng hồn nói chuyện Lucie, về những ngón nghề mà cô đã sử dụng để “bẫy” anh ta, và về những ngón nghề dĩ độc trị độc của chính mình để “không bị dính bẫy”. Mấy đồng nghiệp của Stryver ở Tối cao Pháp viện thỉnh thoảng đàn đúm để nốc rượu căng bụng và nghe chuyện nói láo đó nhưng đâu ai tin; họ bỏ qua những lời bịa đặt vì cho rằng Stryver tự lặp lại điều đó thường xuyên tới mức chính anh ta đâm ra tin là thật - ai nói thế mà Stryver nghe được thì lỗi lầm của người đó chỉ càng trầm trọng thêm vô phương cứu vãn, chỉ còn nước lôi kẻ vi phạm tới chỗ nào vắng vẻ thích hợp mà treo cổ quách cho đáng tội.

Đó là những âm ba mà Lucie, lúc buồn sầu, lúc cười vui, đã nghe thấy ở góc phố vang tiếng dội này cho đến khi cô con gái nhỏ lên sáu tuổi. Ôi trìu mến xiết bao âm ba của tiếng bước con thơ, cùng tiếng bước cha già - luôn nhanh nhẹn, điềm tĩnh - và khỏi phải nói, tiếng bước của người chồng yêu thương. Cũng không cần phải nói, từng âm ba nhẹ nhàng nhất trong gia đình gắn bó này, nhờ Lucie thu vén khéo léo và tài tình khiến mọi thứ đều sung túc, đều là tiếng nhạc ngọt ngào đối với cô. Cũng không cần phải nói, êm ái thay những âm ba chung quanh Lucie khi biết bao lần ông Manette bảo cô rằng con gái đã có chồng rồi (nếu đúng là thế) mà còn tận tụy với cha hơn cả lúc còn độc thân, và khi biết bao lần Darnay bảo cô rằng dường như lòng hiếu thảo của vợ không hề chia rẽ tình yêu hay sự đỡ đần cô dành cho chồng, anh hỏi cô: “Em yêu ơi, có phép thuật gì mà ai em cũng lo chu toàn được hết, cứ như cả gia đình chỉ có độc một người, vậy mà vẫn không hề thấy em vội vàng hay tất bật?”

Nhưng có những tiếng vọng khác từ xa đã ầm ào tràn tới đe dọa góc phố này trong suốt thời gian đó. Giờ đây, lúc bé Lucie tròn sáu tuổi, những tiếng vọng ấy bắt đầu rung rền đáng sợ như biển động phong ba kinh hoàng dội từ nước Pháp.

Vào một tối giữa tháng Bảy năm 1789, ông Lorry từ Ngân hàng Tellson ghé đến muộn và ngồi xuống cạnh vợ chồng Lucie bên khung cửa sổ tối tăm. Đêm ấy oi bức và trời sấm động, cả ba đều nhớ đến một đêm Chủ nhật xưa khi họ cũng ngồi đây nhìn ánh chớp xé trời. Ông Lorry vừa nói vừa đẩy ngược bộ tóc giả màu nâu ra sau:

Ta bắt đầu nghĩ tới việc phải ngủ lại đêm ở Tellson. Ở đó công việc đang ngập đầu tới mức mọi người không biết phải làm cái gì trước hay xoay xở cách nào. Bên Paris đang có bất ổn lớn tới mức thiên hạ đổ xô gửi tiền vào ngân hàng này! Thân chủ bên đó ồ ạt ủy thác tài sản của họ cho Tellson không giải quyết kịp. Rõ ràng là nhiều người trong số này đã phát rồ lên vì muốn chuyển của cải sang Anh quốc.

Thế là đáng ngại đấy - Darnay nói.

Cháu nói đáng ngại phải không, cháu Darnay? Đúng đấy, nhưng ta không biết vì sao. Thiên hạ thật vô lý! Bọn ta ở Tellson nhiều người đã già cả rồi, và bọn ta thật sự không thể bận tâm tới những chuyện bất bình thường nếu không có lý do chính đáng.

Dù sao thì ông cũng biết tình hình đang bất ổn đáng lo mà, - Darnay nói.

Hẳn rồi, - ông Lorry đồng tình, trong lòng cố thuyết phục chính mình rằng chẳng qua ông đang trong tâm trạng khó chịu và chỉ ca thán cho qua chuyện. - Nhưng sau một ngày dài phiền toái, ta đang bực bội muốn kêu ca.

Ông Manette đâu rồi?

Tôi đây, - tiếng ông bác sĩ, ông đi vào phòng khách tăm tối đúng ngay lúc đó.

Ông có nhà thật tôi mừng quá; vì bao chuyện tất bật và đáng ngại này bủa vây suốt ngày hôm nay mà tôi nổi nóng vô lý. Chắc là ông không ra ngoài đi dạo đấy chứ?

Không, tôi tính chơi cờ với ông, nếu ông thích, - bác sĩ nói.

Tôi nghĩ là tôi không thích đâu, xin được nói thẳng. Tối nay tôi không thể đấu với ông được. Trà nước còn đó không, Lucie? Ta không thấy đâu cả.

Tất nhiên là còn, cháu đã để dành cho ông.

Cảm ơn, cháu yêu. Còn con bé cưng của ta đã lên giường ấm nệm êm rồi chứ?

Và đã ngủ ngon rồi.

Được đấy; tất cả đều an lành! Ta thấy không có lý do gì mà nơi này không an lành, tạ ơn Chúa; nhưng ta mệt đừ cả ngày hôm nay, đâu còn sức như hồi trẻ nữa! Trà đây rồi, cháu chu đáo quá! Cảm ơn. Rồi, bây giờ cháu hãy đến cùng ngồi quanh bàn này đi, chúng ta hãy ngồi im nghe những tiếng dội mà cháu đã có giả thuyết ấy.

Giả thuyết gì đâu; tưởng tượng thôi mà.

Thì tưởng tượng, cháu yêu của ta, - ông Lorry vừa nói vừa vỗ nhẹ lên bàn tay Lucie. - Những tiếng dội này rất nhiều và rất lớn, phải vậy không? Cứ nghe thì rõ!

Những bước chân xông tới, điên cuồng, nguy hiểm, đột nhập vào cuộc đời bất kỳ ai, những bước chân không dễ rửa sạch một khi đã nhuộm máu, những bước chân thịnh nộ ở Saint Antoine xa xôi, trong lúc mọi người ngồi vòng quanh bên khung cửa sổ tăm tối ở London.

Cũng buổi sáng hôm ấy ở Saint Antoine, một rừng người đen đúa xác xơ như bù nhìn đang lui tới tràn ngập, nắng rọi xuống làn sóng đầu người này cứ lóe ngời ánh thép của lưỡi lê và đao kiếm. Một tiếng gầm kinh động đã rống lên từ cuống họng Saint Antoine, và một biển cánh tay trần vung lên trời trông như những cành khô héo hon trong gió đông, mọi ngón tay hung hăng ghì chặt mọi thứ khí giới hay bất cứ thứ gì moi móc được từ mọi tầng sâu có thể dùng làm khí giới.

Ai phân phát khí giới, từ đâu mà có, từ nơi nào đến, qua trung gian nào, không ai trong rừng người đó biết được; chỉ thấy khí giới từng đợt, từng đợt hai chục cái, cứ được tung ra rồi dựng phắt lên trên đầu đám đông như ánh chớp; không chỉ có súng hỏa mai - có cả đạn dược, thuốc súng, đạn chì, thanh sắt, gậy gỗ, dao, rìu, cuốc chim, mọi thứ vũ khí mà trí óc điên loạn có thể tìm được hay chế tạo ra. Những người không vớ được cái gì làm vũ khí bèn dùng đôi tay rỉ máu nạy gạch đá trên tường. Mọi mạch đập và nhịp tim ở Saint Antoine đều bừng bừng, hừng hực nóng bỏng. Mọi con người ở đây đều coi mạng sống như không, và đều điên cuồng sẵn sàng thí bỏ.

Như mọi dòng nước sôi sục cuộn xoáy đều hướng về tâm, mọi biến động dữ dội ở đây đều xoay quanh tửu quán của Defarge, và mỗi một người chìm trong chảo lửa này đều bị hút vào tâm xoáy cuồng nộ nhất, nơi đích thân Defarge lấm lem mồ hôi và thuốc súng, đang dốc sức ra mệnh lệnh, phát vũ khí, xô người này ra sau, đẩy kẻ nọ lên trước, tước súng người kia phát cho kẻ khác.

Hãy đứng gần tôi, Jacques Ba, - Defarge kêu to, - còn mấy anh, Jacques Một và Hai, tách ra mà đi chỉ huy những người ái quốc kia, càng nhiều càng tốt. Có thấy vợ tôi đâu không?

Đây này! Tôi đây này! - tiếng chị vợ bình thản như mọi khi, nhưng hôm nay chị ta không đan len. Bàn tay phải chị ta thay vì cầm những dụng cụ mềm mại quen thuộc lại đang nắm chặt một cái rìu, và giắt ngang thắt lưng là một khẩu súng ngắn và một con dao ghê gớm.

Mình tính đi đâu?

Lúc này tôi đi với mình, - chị nói. - Mình sẽ thấy tôi chỉ huy các chị em liền thôi.

Thế thì đi nào! - Defarge hô to, giọng oang oang. - Hỡi những người ái quốc và các bằng hữu, hãy sẵn sàng! Ngục Bastille!

Với tiếng gầm vang như thể mọi hơi thở ở Pháp quốc đã kết tinh thành cái tên đáng ghê tởm đó, biển người dâng lên, từng đợt sóng, từng tầng sâu, tràn vào kinh thành đổ về nơi đó. Chuông báo động rung rền, trống nện liên hồi, biển cuồng nộ thét gào xô sóng vào bờ bến mới, cuộc tấn công bắt đầu.

Băng những hào sâu, ào qua đôi cầu treo, vượt những tường đá đồ sộ, tràn tới tám tòa tháp lớn, thần công và hỏa mai đọ súng, lửa và khói bao trùm. Xuyên qua khói lửa - trong màn lửa khói mịt mù biển người cuốn Defarge lên khẩu thần công và ngay lập tức anh trở thành pháo thủ. Anh chủ tửu quán bắn liên hồi như một chiến sĩ can trường. Suốt hai giờ liền.

Lại hào sâu, cầu treo, tường đá đồ sộ, hướng tới tám tòa tháp lớn, thần công, hỏa mai, khói lửa. Một cầu treo đã bị giật sập!

Ra tay đi, tất cả các bạn, ra tay! Ra tay đi, Jacques Một, Jacques Hai, Jacques Một Ngàn, Jacques Hai Ngàn, Jacques Hai Mươi Lăm Ngàn; nhân danh mọi Thiên thần và Quỷ sứ... Quỷ thần gì cũng được... Ra tay đi! - Chủ tửu quán Defarge vẫn nã đạn, khẩu thần công đã nóng lên.

Theo tôi, các chị em! - Vợ anh ta hô to. - Nào! Đàn bà chúng ta cũng giỏi giết người chẳng kém đàn ông khi gặp chuyện! - Và đáp lời chị là một tiếng thét thèm thuồng inh tai của một rừng phụ nữ trang bị khí giới đủ loại nhưng đều mang chung một nỗi đói khát và hận thù.

Thần công, hỏa mai, khói lửa; nhưng chưa hết hào sâu, cầu treo, tường đá đồ sộ, và chưa tới tám tòa tháp lớn. Biển cuồng nộ biến hình theo sóng người thương vong gục ngã. Khí giới chói ngời, đuốc cháy sáng rực, đoàn đoàn xe chở rơm ướt, lớp lớp người từ mọi hướng xông tới các chướng ngại vật gần kề, tiếng hò hét, tiếng đạn rền, tiếng chửi rủa, cái chết nhẹ tựa lông hồng, ầm ầm tan nát kinh hồn, biển người cứ gầm lên xô sóng tới; nhưng vẫn chưa hết hào sâu, cầu treo, tường đá đồ sộ, và chưa tới tám tòa tháp lớn, và chủ tửu quán Defarge vẫn bên khẩu thần công nóng bỏng vì hỏa lực suốt bốn giờ ác liệt.

Một lá cờ trắng từ trong pháo đài phất lên, rồi đàm phán - việc diễn ra lờ mờ trong cơn bão táp điên loạn này, không ai nghe được gì - đột ngột biển người dâng lên càng lúc càng cao, càng lúc càng lan rộng, và cuốn chủ tửu quán Defarge lên một cầu treo đã hạ xuống, vượt qua lớp tường đá đồ sộ bọc bên ngoài, và lọt vào giữa tám tòa tháp vừa thất thủ!

Biển người ấy xô anh ta đi tới không cưỡng lại được, thậm chí không thể dừng lấy hơi hay ngoái đầu nhìn lui, cứ như anh đang vùng vẫy trong sóng dữ biển Nam, cho đến khi anh đã được lùa tới sân trước ngục Bastille. Ở đó, dựa lưng vào góc tường, anh cố sức nhìn quanh. Jacques Ba đang ở gần bên; bóng chị Defarge, vẫn đang chỉ huy nhóm phụ nữ của chị ta, hiện ra cách xa phía trong, dao lăm lăm trong tay. Khắp nơi náo động, vui mừng, tiếng cuồng loạn inh tai nhức óc, không ai nghe thấy ai và mọi người vung tay ra dấu như một màn kịch câm tàn bạo.

- Tù nhân!

Hồ sơ!

Buồng giam bí mật!

Dụng cụ tra khảo!

Tù nhân!

Trong số những hò hét ấy và hàng vạn tiếng la ó huyên náo không nghe rõ, “Tù nhân!” là tiếng gầm lớn nhất được biển người cuốn theo, hồi vọng, tiếp nối tưởng chừng vô cùng vô tận. Khi những đợt sóng người đầu tiên tràn qua, lôi theo đám quan giám ngục, đe dọa giết họ tức khắc nếu không tiết lộ bất cứ ngóc ngách bí mật nào, Defarge đưa bàn tay mạnh mẽ nắm cổ một viên cai tù - một người tóc xám tay cầm cây đuốc cháy sáng - kéo người này ra đẩy sát tường rồi đứng chặn trước mặt.

Chỉ đường tới Tháp Bắc! - Defarge nói. - Mau lên!

Tôi sẽ chỉ ngay nếu ông đi cùng tôi, - người này đáp. - Nhưng ở đó không có người nào đâu.

Một Trăm Lẻ Năm, Tháp Bắc nghĩa là gì? - Defarge hỏi. - Nói mau.

Là sao, thưa ông?

Đó là tù nhân hay là phòng giam? Hay là mi muốn ta đấm chết tươi!

Giết nó đi! - Jacques Ba rít lên, y vừa mới tới gần.

Thưa ông, đó là phòng giam.

Đưa ta tới đó!

Vậy thì đi lối này.

Với thói quen đói khát quen thuộc, Jacques Ba rõ ràng thất vọng khi mấy câu đối thoại lại xoay theo chiều hướng không hứa hẹn đổ máu, y bèn nắm lấy cánh tay Defarge lẫn cánh tay viên cai ngục. Ba cái đầu chụm sát lại trong cuộc trao đổi ngắn ngủi và ngay cả như thế họ cũng khó nghe rõ lời nhau, tiếng biển người chung quanh kinh động điếc tai khi ùa vào pháo đài, tràn ngập các khoảng sân, lối đi và cầu thang. Bốn bề bên ngoài cũng ầm vang tiếng đám đông gầm gào và chốc chốc lại có một tiếng thét náo loạn bật rú lên như bọt sóng bắn lên không trung.

Xuyên qua những căn hầm tối tăm chưa từng thấy ánh sáng ban ngày, băng qua những cánh cửa ngục thất, buồng giam đen đúa gớm ghê, đi xuống những dãy bậc cấp như hang động, rồi lại ngược lên những nấc gạch đá lởm chởm dốc đứng như vách thác cạn khô hơn là cầu thang, Defarge, viên cai tù, và Jacques Ba, nắm chặt tay nhau, cố đi nhanh hết sức. Chốc chốc, nhất là lúc đầu, biển người cứ tràn tới cuốn họ theo; nhưng khi họ đã hết đi xuống và cứ theo một cầu thang xoáy ốc đi lên một tháp cao thì chỉ còn lại ba người. Ở đây, bao quanh bằng những vách tường dày và nhũng vòm cuốn, cơn bão táp trong và ngoài pháo đài chỉ còn là một âm thanh mơ hồ, chẳng khác gì tiếng ồn mà họ vừa thoát ra đã suýt hủy hoại hết khả năng thính giác của ba người.

Viên cai tù dừng ở một cánh cửa thấp, tra chìa khóa kèn kẹt vào ổ khóa, từ từ mở cửa ra, và nói khi cả ba cúi đầu đi vào trong:

- Một Trăm Lẻ Năm, Tháp Bắc!

Bên trong có một ô cửa sổ không lắp kính, dày đặc chấn song nằm cao trên tường, trước cửa lại bị chắn bằng một phiến đá cho nên phải ngồi thụp xuống ngước lên mới nhìn thấy được mảnh trời. Cách vài bước chân là một ống khói nhỏ, cũng bắt chấn song dày đặc. Trên nền lò sưởi là một đống tàn tro gỗ cháy đã lâu. Một ghế đẩu, một chiếc bàn, một chiếc giường rơm. Bốn bức tường đen đúa, và trên một bức tường có gắn một khoen sắt gỉ.

Từ từ lướt cây đuốc dọc theo mấy vách tường này để tôi nhìn qua, - Defarge nói với viên cai tù.

Người này nghe theo, và Defarge chăm chú dõi theo luồng sáng.

Dừng lại!... Nhìn này, Jacques!

“A. M.”! - Jacques Ba nói như rên trong lúc đọc hai chữ tắt đó một cách ham hố.

“Alexandre Manette”, Defarge nói khẽ, dò theo mấy chữ cái bằng ngón tay trỏ ngăm đen ám đầy thuốc súng. - Còn ở đây ông ta khắc chữ “bác sĩ đáng thương”. Và chắc chắn là ông ta chứ không ai khác đã khắc vạch đếm ngày tháng trên tấm đá này. Anh cầm cái gì đó? Xà beng à? Đưa cho tôi!

Defarge vẫn còn cầm thanh mồi lửa súng thần công trong tay. Anh đổi ngay dụng cụ với Jacques Ba rồi quay sang quất vài cú đập tan tành cái ghế đẩu và chiếc bàn mối mọt.

Giơ đuốc cao lên một chút! - Giọng uất ức, anh nói với gã cai tù rồi quay sang Jacques. - Tìm kĩ trong mớ gỗ vụn đó đi, Jacques. Đây này! Lấy dao của tôi đi! - Anh thảy con dao cho bạn. - Rạch tung cái giường luôn, tìm trong lớp nệm rơm. Giơ đuốc cao lên, tên kia!

Trừng mắt dọa gã cai tù xong Defarge bò trên sàn lò sưởi, chăm chú nhìn ngược lên ống khói, dùng xà beng gõ, nạy vào thành lò và cố cạy bật những song sắt bắt chéo qua lỗ ống khói. Mấy phút sau, vôi vữa và bụi đất rơi xuống, anh nghiêng mặt tránh; rồi cẩn thận mò mẫm tìm kiếm trong đống tro củi lâu năm, trong hốc ống khói mà thanh xà beng đã luồn vào được.

Trong đống gỗ rơm kia không có gì sao, Jacques?

Chẳng có gì.

Gom hết lại ngay giữa phòng. Rồi! Đốt đi, tên kia!

Gã cai tù châm đuốc vào cái đống đó và rơm gỗ cháy phừng phừng. Lại khom người đi qua cửa vòm thâm thấp, cả ba để mặc đống lửa cháy, quay lại đường cũ ra ngoài sân; cứ xuống tới đâu thì thính giác như lại được phục hồi, cho đến khi họ lại ở trong biển người cuồng nộ một lần nữa.

Biển người ấy vẫn đang trào dâng, sôi sục tìm kiếm chính Defarge. Dân Saint Antoine đang la ó đòi phải cho anh chủ tửu quán đứng đầu nhóm canh gác tên quan tổng quản, kẻ đã bắn vào dân chúng để bảo vệ ngục Bastille. Nếu không, họ sẽ không thể đưa tên quan này tới Tòa Đô Chính chịu xét xử. Nếu không, tên quan này sẽ trốn thoát và những người đã đổ máu sẽ không được báo thù (sau bao nhiêu năm vô giá trị, máu thường dân bỗng dưng có chút quý báu).

Giữa biển nhân gian gào rú tranh cãi hung hăng như muốn dìm ngập viên quan già mặc áo khoác xám, đeo huân chương đỏ, chỉ có một người hoàn toàn bình tĩnh, và đó là một người đàn bà.

- Kìa, chồng tôi đây rồi! - Chị ta kêu to, tay chỉ trỏ. - Defarge kìa!

Chị ta đứng kè sát bên viên quan già dữ tợn kia; và vẫn nhất nhất kè sát một bên; chị ta kề sát bên ông ta khi đoàn người kéo qua các ngả đường trong lúc Defarge và đám đông điệu người ấy đi; vẫn kè sát bên khi ông ta gần tới đích và bị ai đánh từ phía sau; vẫn kè sát bên khi ông ta hứng chịu một một trận mưa đấm đá tích tụ đã lâu; vẫn kè sát bên khi người ấy chết gục dưới mưa đòn, và rồi thình lình chị ta sôi nổi hẳn lên, đạp chân lên cổ ông ta và rút lưỡi dao tàn bạo - rất dài - chặt phăng cái đầu.

Đã đến lúc dân Saint Antoine thi hành cái ý tưởng kinh hoàng là treo người lên cột đèn để chứng tỏ họ là ai và làm được gì. Máu dân Saint Antoine đã sôi sục và máu của ách thống trị bạo tàn sắt đá đã tuôn chảy - trên những bậc thềm Tòa Đô Chính nơi phơi xác quan tổng quản kia - dưới gót giày của chị Defarge nơi chị ta giẫm lên cái xác cho vững để chém lìa thủ cấp.

Xuống cột đèn đằng kia! - Dân Saint Antoine hét lên sau khi trừng mắt nhìn quanh tìm thêm người mới để hành hình. - Còn một tên lính gác của lão quan đây này! - Người lính gác bị treo cổ lên lủng lẳng và biển người lại tràn tới, tràn tới.

Biển trùng trùng đe dọa và đen tối; biển dựng từng đợt, từng đợt sóng hủy diệt; biển sâu khôn dò; biển mạnh khôn xiết. Biển tàn bạo cuồn cuộn sóng người nghiêng ngả, ầm vang tiếng gọi trả thù, nung nấu những gương mặt tàn nhẫn trong lò đau khổ cho đến khi khô kiệt không còn chút dấu vết từ tâm.

Nhưng trong biển người mặt mày hừng hực sinh lực thịnh nộ, dã man ấy, có hai nhóm hoàn toàn khác hẳn đám đông - mỗi nhóm là bảy gương mặt - khác đến mức làn sóng cồn đang cuốn theo càng lúc càng nhiều những mảnh vụn ký ức trôi dạt kia cũng không thể nhấn chìm. Bảy bộ mặt là của bảy người tù, bất ngờ được bão táp phá tan ngục thất trả tự do, họ đang được biển người công kênh trên đầu; hết thảy đều hãi hùng, hết thảy đều lạc lõng, hết thảy đều bàng hoàng kinh ngạc như thể Ngày Phán Xét Cuối Cùng đã tới và đám đông đang mừng vui là những linh hồn chết. Còn bảy bộ mặt khác, giơ cao hơn, là bảy cái thủ cấp, những mi mắt khép hờ trên đôi mắt trân trối chờ Ngày Phán Xét. Những bộ mặt bất động, đông cứng một cảm xúc ngưng tụ; những bộ mặt hóa đá giữa cơn hãi hùng, chưa kịp mở to mắt chứng kiến đôi môi tái nhợt thét lên “QUÂN GIẾT NGƯỜI!”.

Bảy tù nhân được tự do, bảy thủ cấp bêu trên cọc nhọn, các chìa khóa của pháo đài tám ngọn tháp đáng nguyền rủa đó, mấy bức thư tìm thấy và nhiều hồi ức khác của số tù nhân đã chết từ lâu vì đau khổ - biết bao nhiêu điều như thế - hết thảy đều ầm vang trong tiếng bước chân của đoàn dân chúng Saint Antoine diễu khắp phố phường Paris giữa tháng Bảy năm 1789. Lúc này đây, cầu mong cho trí tưởng tượng của Lucie Darnay bế tắc để những bước chân ấy tránh xa cuộc đời cô! Bởi đó là những bước chân xông tới, điên cuồng, nguy hiểm; vì rất nhiều năm sau cái ngày vỡ thùng rượu trước cửa tửu quán Defarge, những bước chân ấy không dễ rửa sạch một khi đã nhuộm máu.