Trên các đường phố Paris, những cỗ xe tử tội lăn bánh ầm ầm, chát chúa; rung rền. Sáu cỗ xe chở khẩu phần rượu hàng ngày dâng cho ả La Guillotine. Bao nhiêu quái vật tham lam đói khát từ tận cùng cội nguồn của trí tưởng tượng đều kết hợp thành một thực thể: máy chém. Thế nhưng ở nước Pháp, với đất đai khí hậu phong nhiêu này, không một ngọn cỏ, lá cây, cội rễ, chồi non, gié lúa nào có thể phát triển trong điều kiện chắc chắn như là những gì đã sinh sản ra nỗi kinh hoàng đó. Cứ đập bẹp nhân tính một lần nữa thì lập tức nó sẽ oằn oại sinh sôi ngay dưới nhát búa trong cùng hình thù đã bị biến dạng méo mó đó. Cứ gieo xuống cũng một thứ hạt giống đặc quyền tham tàn và bạo ngược thì nhất định nó sẽ mọc ra thứ trái quả tương ứng.

Sáu cỗ xe tử tội lăn bánh qua phố phường. Hỡi Thời Gian, pháp sư quyền năng, hãy đem chúng ngược trở về, chúng sẽ trở thành những chiếc long xa của vương quyền tối thượng, đoàn ngựa xe của giới quý tộc phong kiến, đồ trang sức của các dâm nương lộng lẫy, những nhà thờ không phải nhà Chúa mà là ổ cướp, những túp lều của hàng triệu nông dân chết đói! Không; pháp sư vĩ đại uy nghiêm thừa lệnh Đấng Tạo Hóa này sẽ không bao giờ đảo ngược mọi đổi thay. Trong tích xưa minh triết Ả Rập, những nhà tiên tri nói với những kẻ bị phép thuật biến hóa, “Nếu ngươi biến thành hình dạng này bởi ý Thượng Đế thì cứ hãy như thế! Nhưng nếu người mang hình hài này chỉ do phù phép nhất thời thì hãy trở lại như xưa!”. Không thay đổi và không hy vọng, những cỗ xe tử tội vẫn lăn bánh.

Những bánh xe buồn thảm quay tròn như đang cày những luống quanh co giữa đám đông chen chúc phố phường. Những luống mặt người bị cày bật ra hai bên trên đường xe đều đều lăn bánh. Dân chúng ở các nhà ven phố đã quá quen với cảnh tượng này tới mức nhiều người chẳng buồn ra cửa sổ đứng xem, và có người dù mắt đảo qua những gương mặt tử tội trên xe nhưng tay họ vẫn không ngừng công việc đang làm. Đôi chỗ, người ở trong nhà ven phố có khách ghé vào tiện để xem đám rước này; chủ nhà bèn đắc ý chỉ trỏ hết xe tù này đến xe khác cứ như một nhà sưu tầm cổ ngoạn hay một chuyên gia sành điệu đang giảng giải rằng hôm qua, hôm kia ai đã ngồi trên những cỗ xe định mệnh ấy.

Người ngồi trên xe có kẻ dửng dưng nhìn những cảnh đó và mọi thứ trên chặng đường cuối cùng của đời mình; có kẻ nhìn cuộc sống cùng con người đang lướt qua với ánh mắt tiếc nuối. Một số ngồi gục đầu, đắm chìm trong tuyệt vọng; lại có người quá chú ý đến diện mạo bản thân tới mức họ ném cho đám đông những cái nhìn tỏ vẻ anh hùng như thường thấy trong tuồng kịch hay tranh vẽ. Vài người nhắm mắt suy nghĩ hay cố tập trung tư tưởng. Chỉ có một người, một kẻ khốn khổ, trông như đã hóa rồ, quá choáng váng và kiệt quệ vì kinh hoảng tới mức y bật lên tiếng hát và định nhảy múa trên xe. Không một người nào bằng cái nhìn hay cử chỉ tỏ ra cầu xin lòng thương xót của dân chúng bên đường.

Có một toán kỵ vệ tạp nham cưỡi ngựa đi cạnh đoàn xe tử tội, và những mặt người qua đường thường hướng về họ thốt lên vài câu hỏi. Dường như luôn là một câu hỏi bởi vì sau đó luôn luôn có một đám người chen nhau bu lại cỗ xe thứ ba. Những tay kỵ vệ đi cạnh cỗ xe ấy luôn vung kiếm chỉ về phía một người trong xe. Ai cũng hiếu kỳ muốn biết tử tội nào là y; y đứng ở phía sau cỗ xe, cúi đầu trò chuyện với một cô gái tầm thường ngồi bên hông xe và nắm tay y. Y chẳng hề tò mò hay bận tâm đến cảnh tượng chung quanh và chỉ nói chuyện với cô gái ấy. Thỉnh thoảng trên con phố dài St. Honoré, nhiều tiếng hét vang lên nguyền rủa y. Nếu những lời đó có khiến y động lòng thì y chỉ cười nhạt trong lúc lắc đầu cho mái tóc xõa bù xù thêm quanh gương mặt một chút. Y không đưa tay lên mặt được, hai cánh tay đã bị trói.

Trên bậc cấp nhà thờ, đang đứng chờ đoàn xe tử tội đến là tên mật thám và một tên cừu của nhà tù. Tên mật thám nhìn vào cỗ xe đi đầu: không có. Gã nhìn cỗ xe thứ hai: không có. Gã đang tự nhủ, “Hay là hắn phản bội mình rồi?” thì nét mặt bừng sáng khi gã nhìn vào cỗ xe thứ ba.

Người nào là Evrémonde? - Tên đứng cạnh gã hỏi.

Đó. Đứng cuối xe.

Người có con nhỏ nắm tay đó à?

Đúng.

Đả đảo Evrémonde! - Tên đó la lên. - Đưa bọn quý tộc lên máy chém hết! Đả đảo Evrémonde!

Suỵt, suỵt! - Tên mật thám sợ hãi nài nỉ.

Sao lại suỵt chứ, Công dân?

Hắn sắp đền tội rồi; chỉ hơn năm phút nữa là xong nợ. Hãy để hắn yên.

Nhưng tên kia vẫn tiếp tục đả đảo và trong một lúc Evrémonde quay mặt về phía kẻ ấy và nhìn thấy tên mật thám đứng cạnh. Nhìn chăm chú, rồi cỗ xe đi qua.

Các đồng hồ đều báo đúng ba giờ, luống cày người giữa đám đông dân chúng rẽ một vòng, tiến vào nơi hành quyết, và dừng lại. Những luống người bị cày sang hai bên giờ đã tràn lấp lại phía sau cỗ xe cuối cùng đang tới, bởi tất cả đều kéo nhau đi theo tới nơi đặt máy chém. Ngay phía trước máy chém, ngồi trên những chiếc ghế cứ như xem giải trí công cộng ở hoa viên là nhiều người đàn bà đang bận bịu đan len. Đang đứng trên một chiếc ghế ngay hàng đầu nhìn quanh quất chính là Nữ Thần Báo Oán đang tìm bạn mình.

Thérèse! - Mụ la to, giọng lanh lảnh. - Có ai thấy chị ta không? Thérèse Defarge!

Bà ấy không bỏ lỡ lần nào trước giờ, - một người đàn bà trong đám đan len lên tiếng.

Không, lần này cũng không, - Nữ Thần Báo Oán nóng nảy lớn tiếng. - Thérèse.

Gọi to hơn đi, - bà kia mách nước.

Đúng! To hơn, Nữ Thần Báo Oán, la to hơn nữa, và chị ta cũng không nghe được. La to hơn nữa, Nữ Thần Báo Oán, có chửi thề đệm thêm, nhưng cũng chẳng thấy chị ta xuất hiện. Sai bảo mấy người đàn bà khác xuôi ngược kiếm tìm chị ta đang nấn ná đâu đó; thế nhưng những nữ sứ giả này dù đã làm nhiều việc kinh khủng nhưng chưa chắc họ muốn đi xa để tìm mụ vợ Defarge!

Xui thật! - Nữ Thần Báo Oán vừa la vừa giậm chân trên ghế. - Xe tử tội đến đây rồi! Chút nữa thôi là sẽ kết liễu đời tên Evrémonde, vậy mà không có chị ta ở đây! Tôi còn cầm đồ đan len của Thérèse đây này. Tôi bực mình, thất vọng muốn khóc đây!

Lúc Nữ Thần Báo Oán bước xuống ngồi khóc thì các cỗ xe bắt đầu thả tử tội xuống. Các đao phủ đã mặc áo sẵn sàng. Phập! - Một thủ cấp được giơ lên, đám đàn bà ngồi đan một phút trước đây không thèm ngước mắt nhìn khi tử tội còn thở còn sống, giờ đồng thanh đếm: Một!

Cỗ xe thứ hai trút tử tội xuống rời chạy đi; cỗ xe thứ ba chạy tới. Phập!

- Và đám đàn bà đan len không hề ngừng tay đan một phút, lại đếm: Hai!

Kẻ được cho là Evrémonde xuống xe và cô thợ may được đỡ xuống tiếp theo. Anh không buông mà vẫn giữ bàn tay nhẫn nhục của cô gái kia như đã hứa. Anh nhẹ nhàng kéo cô quay lưng lại với cỗ máy đang không ngừng rút lên phập xuống ầm ầm gần đó, và cô nhìn anh cảm kích.

Hỡi người xa lạ, nếu không có ông thì tôi không thể bình tĩnh được thế này, bởi tôi phận hèn mọn, nhút nhát; không có ông thì tôi không thể nghĩ tới Chúa đã chết cho chúng ta hôm nay có thể còn hy vọng và an vui. Tôi tin là Chúa đã phái ông tới giúp tôi.

Hoặc là đã phái cô đến giúp tôi, - Sydney Carton nói. - Cứ nhìn thẳng vào tôi, cô gái, đừng lo lắng gì cả.

Tôi không lo gì hết khi nắm tay ông. Tôi sẽ không lo gì hết khi tôi buông tay, nếu chuyện xảy ra nhanh chóng.

Sẽ rất nhanh chóng. Đừng sợ!

Hai người đứng trong đám nạn nhân đang thưa dần, nhưng vẫn trò chuyện cứ như chỉ có mình họ. Mắt nhìn mắt, lời đáp lời, tay nắm tay, tim kề tim, hai đứa con của Mẹ Tạo Hóa, hai kẻ quá cách xa và khác biệt nhau giờ lại cùng gặp nhau trên con đường tới cái chết, cùng về một nhà yên nghỉ trong lòng Mẹ.

Người bạn can trường hào hiệp ơi, xin cho tôi hỏi ông câu cuối cùng nhé? Tôi dốt nát nên có một điều thắc mắc... chuyện nhỏ thôi.

Cô cứ nói đi.

Tôi có cô em họ, người thân duy nhất và cũng mồ côi như tôi, tôi thương lắm. Con bé nhỏ hơn tôi năm tuổi, và đang sống ở một nông trang miền nam. Cái nghèo đã chia lìa chị em, và con bé không hề biết gì về số phận của tôi... vì tôi không biết chữ nên không thể viết thư... mà nếu biết viết thì làm sao tôi kể được chuyện mình đây! Em tôi không biết thì tốt hơn.

Đúng, đúng, vậy thì tốt hơn.

Điều tôi nghĩ trên đường tới đây, và giờ vẫn còn thắc mắc khi tôi nhìn gương mặt kiên cường đã nâng đỡ tôi, đó là... Nếu nền Cộng hòa này quả thật mang lại điều tốt đẹp cho người nghèo, giúp họ đỡ đói hơn, bớt khổ hơn mọi bề, em tôi chắc sẽ được sống lâu hơn, thậm chí sống tới già...

Rồi sao nữa, em gái?

Ông có nghĩ là... - lệ rưng rưng trên đôi mắt cam chịu không chút than vãn, đôi môi thoáng run run mấp máy, - tôi có phải chờ đợi em tôi quá lâu không trên Thiên Đàng, nơi mà tôi tin là cả ông và tôi sẽ được Chúa ban ơn đón vào?

Không lâu đâu, em gái; ở đó không có Thời Gian, và không hề có muộn phiền.

Ông giúp tôi an lòng hết sức! Tôi dốt nát quá. Bây giờ cho tôi hôn ông nhé? Sắp tới lúc rồi phải không?

Phải.

Cô gái hôn lên môi anh; anh hôn môi cô; họ nghiêm trang chúc phúc cho nhau. Bàn tay lẻ loi không còn run rẩy khi anh buông ra; không chút vẩn đục, gương mặt nhẫn nhục kia hoàn toàn rạng rỡ, hân hoan. Cô gái lên máy chém trước anh - và lìa đời; đám đàn bà đan len đếm: Hai Mươi Hai.

“Đức Chúa phán rằng: Ta là sự phục sinh và là sự sống; kẻ nào tin ta thì sẽ sống, mặc dầu đã chết rồi. Còn ai sống mà tin ta thì không hề chết.”

Nhiều giọng nói lao xao, nhiều gương mặt ngẩng lên nhìn, nhiều bước chân chen lấn tiến gần từ vòng ngoài của đám đông khiến một làn sóng người tràn tới, rồi vụt biến mất. Hai Mươi Ba.

ỀỀỀ

Khắp kinh thành đêm ấy, người ta bảo nhau rằng trong tất cả những ai lên đoạn đầu đài ở Paris, anh là người có gương mặt bình thản nhất. Nhiều người còn nói trông anh uy nghi, siêu phàm như một đấng tiên tri.

Trước đó không lâu, một trong những tử tội nổi tiếng nhất của chiếc máy chém ấy - một phụ nữ - khi đứng dưới chân đoạn đầu đài đã xin được ghi lại những suy nghĩ cuối cùng. Nếu như anh cũng thốt lên những gì đang nghĩ, nếu như anh có thể nhìn thấu tương lai, thì hẳn anh đã nói:

“Ta thấy Barsad, và Cly, Defarge, Nữ Thần Báo Oán, bồi thẩm viên, Chánh án, biết bao kẻ áp bức mới đã nảy sinh khi tiêu diệt những kẻ áp bức cũ, tất cả rồi sẽ đều bỏ mạng dưới cỗ máy trừng phạt này trước khi nó bị loại bỏ không còn dùng tới. Ta thấy một kinh thành hoa lệ và một dân tộc anh minh sẽ vươn lên từ vực thẳm này; trong cuộc tranh đấu vì tự do chân chính của họ, trong thắng lợi và thất bại của họ, sau nhiều năm dài nữa, ta thấy đất nước này sẽ dần dần chuộc lại những điều xấu xa tai ác của thời nay và của những gì trước đó đã gây ra cuộc tao loạn này.

Ta thấy những người mà vì họ ta đã hy sinh đời mình, được sống bình yên, hữu ích, thịnh vượng và hạnh phúc, ở nước Anh mãi mãi không còn gặp lại. Ta thấy nàng ôm trong lòng một đứa trẻ mang tên ta. Ta thấy cha nàng, tuổi già sức yếu, nhưng đã bình phục, tận tâm chữa bệnh cho người, và sống an nhàn. Ta thấy người bạn già tử tế kia, thân thiết với gia đình này từ lâu, mười năm nữa vẫn sẽ dốc lòng vì họ và bình yên nhận phần thưởng bên kia cõi thế.

Ta thấy mình được dành một chỗ tôn nghiêm trong tim họ, trong tim con cháu họ, nhiều thế hệ sau. Ta thấy nàng, một lão bà, nhỏ lệ tiếc thương ta vào ngày này mỗi năm. Ta thấy nàng cùng chồng, cuối đường đời, nằm bên nhau chung một mộ phần, và ta biết mình cũng có vị trí vinh dự thiêng liêng trong tâm hồn họ chẳng kém gì họ dành trân trọng ấy cho nhau.

Ta thấy đứa bé trong lòng nàng và mang tên ta trở thành một người thành đạt trên con đường sự nghiệp mà ta dang dở. Ta thấy chàng trai ấy danh tiếng vang lừng khiến tên ta cũng được thơm lây và xóa sạch những vết nhơ ta đã trót làm hoen danh tính ấy. Ta thấy chàng trai ấy thành một quan tòa công minh nhất, một người được tôn vinh, sẽ đưa đứa con trai cũng mang tên ta và có vầng trán cùng mái tóc vàng mà ta đã thân quen, đến nơi này - nơi lúc ấy sẽ thành tráng lệ không còn dấu vết xấu xa của hôm nay - và ta nghe người ấy lại bồi hồi xúc động kể cho con trai câu chuyện về ta.

Đó là điều tốt đẹp nhất đời ta làm được, hơn hẳn những gì ta đã hoàn thành; đó là nơi an nghỉ tốt đẹp nhất đời ta sẽ đến, hơn hẳn những gì ta đã từng quen.”

HẾT