Tòa án đáng sợ của năm pháp quan, một ủy viên công tố, và một bồi thẩm đoàn định đoạt xét xử hàng ngày. Danh sách xét xử được ban hành mỗi tối và được các giám ngục ở đủ loại nhà tù đọc cho các phạm nhân nghe. Câu bông đùa quen thuộc của các giám ngục là: “Ra đây nghe đọc báo mới buổi chiều, mấy người trong kia!”.

- Charles Evrémonde, tức Darnay!

Thế là cuối cùng giờ đọc báo mới buổi chiều đã bắt đầu ở ngục La Force. Khi một cái tên được đọc lên, người có tên ấy bước ra một chỗ dành riêng cho những kẻ sẽ được phán quyết số phận. Charles Evrémonde, tức Darnay, hiểu rõ điều này bởi vì anh đã từng nhìn thấy hàng trăm người đi vào cõi chết theo cách đó.

Gã giám ngục béo múp đang đeo kính để đọc danh sách, liếc mắt qua đám tù nhân để biết chắc là Darnay đã bước ra rồi đọc tiếp, sau mỗi cái tên lại dừng một chút liếc nhìn như vậy. Danh sách có hai mươi ba tên nhưng chi có hai mươi người bước ra; bởi vì một tù nhân có trong danh sách đã chết trong ngục mà không ai nhớ, thêm hai người đã lên máy chém mà không ai nhớ. Danh sách đã đọc xong, trong gian phòng mái vòm nơi Darnay lần đầu tiên gặp những tù nhân cùng giai cấp vào cái đêm anh bị đưa đến đây. Tất cả những người đó đã mất mạng trong cuộc thảm sát không còn ai, mọi con người kể từ ngày đó anh đã quan tâm và rồi giã biệt đều chết trên đoạn đầu đài.

Những lời chia tay ân cần vội vã vang lên, nhưng cuộc biệt ly nhanh chóng kết thúc. Đó là việc hàng ngày, và đám tù nhân ở La Force tối đó đang bận rộn chuẩn bị cho mấy trò chơi thưởng phạt cùng một buổi hòa nhạc nhỏ. Họ túm tụm và nhỏ lệ ở các ô cửa song sắt, nhìn số người bị gọi đi; nhưng các trò vui dự trù đã bị khuyết hai mươi người cần phải thay thế, và thời gian đã cấp bách, gần đến giờ trở lại buồng giam rồi, giờ mà các phòng sinh hoạt chung và các hành lang sẽ được giao phó cho những con chó to lớn canh gác suốt đêm. Tù nhân không phải là những kẻ vô cảm hay vô tình; chính cảnh lao tù này đã khiến họ hành xử như thế. Cũng hoàn cảnh này đã sinh ra một biểu hiện khác khó hiểu hơn: những thái độ cuồng ngông chắc chắn đã khiến nhiều người phải đối đầu với máy chém một cách không cần thiết và mất mạng oan uổng - đó không phải là thái độ huênh hoang mà là một kiểu dịch bệnh cứ như đã lây lan từ sự điên loạn của dân chúng. Trong mùa dịch bệnh, chúng ta nhiều người cũng âm thầm mắc cái chứng này - một khuynh hướng ghê gớm nhất thời muốn được chết vì dịch bệnh. Chúng ta ai cũng mang trong lòng những khao khát kỳ lạ chỉ chực chờ có điều kiện là bùng phát.

Đoạn đường đến ngục Conciergerie ngắn và tăm tối; đêm trong những buồng giam đầy chuột bọ lạnh lẽo lê thê. Hôm sau, mười lăm tù nhân được đưa ra tòa xử trước khi Charles Darnay được gọi tên. Cả mười lăm người đều bị kết án và các phiên xét xử kéo dài cả một tiếng rưỡi.

- Charles Evrémonde, tức Darnay, - rốt cuộc tới lượt anh.

Các pháp quan ngồi trên ghế quan tòa đội mũ gắn lông chim; nhưng khắp phòng xử án tràn ngập những chiếc mũ đỏ xác xơ gắn phù hiệu tam tài. Nhìn bồi thẩm đoàn và đám đông náo loạn kia, Darnay tưởng như trật tự bình thường đã đảo lộn, bọn tội phạm bây giờ lại xét xử những người lương thiện. Phường hạ cấp nhất, độc ác nhất, và xấu xa nhất của một thành phố đầy rẫy hạng hạ cấp, độc ác, và xấu xa, đang điều khiển phiên tòa: bình luận, tán thưởng, phản đối, mong chờ, và thúc giục kết quả, ầm ĩ không ngừng. Cánh đàn ông phần lớn đều mang vũ khí đủ loại; cánh đàn bà một số cầm dao, một số cầm kiếm, số khác ăn uống trong lúc theo dõi xét xử, nhiều người đan len. Trong số đan len là một người không ngừng tay với một kiểu đan riêng biệt. Người đàn bà đó ngồi ở hàng đầu, cạnh một người đàn ông mà Darnay không còn thấy mặt từ khi anh đến cổng thành Paris, nhưng anh nhớ rõ gã ta là Defarge. Anh để ý thấy có một đôi lần ả kia nói thầm vào tai Defarge và có vẻ là vợ của gã; nhưng điều anh chú ý nhất ở hai người này là mặc dù họ ngồi hết sức gần chỗ anh nhưng không hề nhìn về phía anh. Dường như họ đang chờ đợi gì đó hết sức kiên trì, và không rời mắt khỏi bồi thẩm đoàn. Ngồi phía dưới Chánh án là bác sĩ Manette, trong trang phục giản dị thường ngày. Darnay thấy rõ, không kể các pháp quan, ông Manette và ông Lorry là hai người duy nhất ở đó mặc trang phục bình thường chứ không mặc đồ của đám nhảy múa Carmagnole.

Charles Evrémonde, tức Darnay, bị ủy viên công tố buộc tội là quý tộc lưu vong, phải đền mạng cho Nền Cộng Hòa, chiếu theo sắc lệnh xử tử mọi quý tộc lưu vong. Y bất kể việc sắc lệnh ấy được ban hành sau khi Darnay đã trở lại nước Pháp. Anh đã ở Pháp, sắc lệnh đã có; anh bị bắt ở Pháp, và phải mất đầu.

- Chặt đầu hắn đi! - Đám đông la ó. - Kẻ thù của Nền Cộng Hoà!

Chánh án rung chuông cho đám đông im lặng, và hỏi tù nhân có đúng là đã sống nhiều năm ở nước Anh hay không?

Chắc chắn là đúng.

Như vậy anh không phải là quý tộc lưu vong sao? Vậy anh tự xưng là gì?

Không phải quý tộc lưu vong, Charles Darnay hy vọng, theo ý nghĩa và tinh thần của luật này.

Sao lại không? Chánh án muốn biết.

Bởi vì Charles đã tự nguyện từ bỏ cái tước danh mà anh ghê tởm, cái địa vị mà anh căm ghét, và đã rời khỏi đất nước - trước khi từ “lưu vong” được dùng chỉ giới quý tộc theo ý nghĩa mà pháp đình này chấp nhận - để tự lao động mưu sinh ở Anh chứ không sống bám vào sức lao động của nhân dân bị áp bức ở Pháp.

Việc này anh có bằng chứng gì không?

Anh nêu tên hai người làm chứng: Theophile Gabelle, và Alexandre Manette.

Nhưng anh đã lập gia đình ở Anh? Chánh án nhắc nhở.

Đúng, nhưng không phải với một phụ nữ Anh.

Một nữ Công dân Pháp?

Phải. Sinh quán tại Pháp.

Họ tên cô ta và gia đình vợ?

Lucie Manette, con gái duy nhất của bác sĩ Manette, vị bác sĩ uy tín đang có mặt tại tòa.

Câu trả lời này khiến đám đông vui vẻ hẳn. Cả phòng xét xử vang tiếng la hét tán dương vị bác sĩ nổi tiếng. Những người này bốc đồng đến mức một số kẻ mới phút trước còn trừng mắt hung hăng nhìn tù nhân kia như muốn lôi ngay ra đường giết chết, giờ lại lập tức giàn giụa nước mắt.

Những bước đi trên con đường nguy hiểm này, Charles Darnay đã làm đúng theo hướng dẫn nhắc đi nhắc lại của bác sĩ Manette. Những bước sắp tới ông bác sĩ cũng đã chỉ dẫn từng li từng tí và anh đã được chuẩn bị kĩ càng.

Chánh án hỏi tại sao anh lại trở về Pháp vào lúc đó mà không sớm hơn?

Anh đáp mình không trở về sớm hơn, đơn giản chỉ vì anh không có kế mưu sinh ở Pháp, nếu không sống nhờ vào những gì đã từ bỏ; trong khi đó ở Anh, anh sống bằng việc giảng dạy ngôn ngữ và văn chương Pháp. Anh trở lại vào lúc đó vì bức thư khẩn cầu cấp thiết của một Công dân Pháp, người đã nói rằng tính mạng của mình sẽ bị lâm nguy vì sự vắng mặt của anh. Anh đã trở về để cứu tính mạng người này, và để đối mặt với sự thật, bất kể mọi rủi ro cho bản thân. Điều này có phải là phạm tội đối với Nền Cộng Hòa không?

“Không!” Đám đông hăng hái la to, và Chánh án rung chuông để bắt im lặng cũng bằng thừa. Đám đông cứ tiếp tục la to “Không!” cho đến lúc họ tự động ngừng lại.

Chánh án hỏi tên Công dân đó. Phạm nhân giải thích Công dân đó chính là người làm chứng đầu tiên mà anh đã nêu tên. Anh cũng tự tin nhắc tới bức thư của Công dân đó, vốn đã bị tước khỏi tay anh ở cổng thành Paris, nhưng anh tin chắc sẽ tìm thấy trong các hồ sơ trước mặt Chánh án.

Bác sĩ Manette đã lo liệu cho bức thư ấy nằm ở đó - ông quả quyết với Charles là nó sẽ có ở đó - và tới đây thì bức thư được lấy ra đọc. Công dân Gabelle được gọi ra xác minh, và người này khẳng định sự thật đó. Công dân Gabelle hết sức tế nhị và lịch sự ám chỉ rằng trong áp lực công việc mà Tòa án này phải giải quyết với vô số kẻ thù của Nền Cộng Hòa, ông ta gần như đã bị bỏ quên trong ngục Abbaye - thực tế là Tòa án ái quốc đã hoàn toàn quên ông ta - mãi tới ba ngày trước đây; khi ông được gọi ra xét xử và được bồi thẩm đoàn phán quyết trả tự do khi xét thấy không còn cơ sở buộc tội vì Công dân Evrémonde, tức Darnay đã nộp mình.

Người bị chất vấn kế tiếp là bác sĩ Manette. Uy tín của cá nhân ông và những câu trả lời rõ ràng đã gây ấn tượng mạnh; nhưng ông vẫn tiếp tục trình tòa rằng bị can chính là người bạn đầu tiên của ông khi ông được tự do sau một thời gian dài ngục tù; rằng bị cáo đã ở lại nước Anh, vẫn luôn chung thủy và tận tụy với cha con ông trong cảnh lưu vong; rằng, không những không được chính phủ quý tộc ở Anh chiếu cố, bị can này thực tế đã bị xử án tử ở đó vì tội danh chống lại nước Anh và cảm tình với Hoa Kỳ. Trong lúc ông trình bày những hoàn cảnh đó, hết sức thận trọng và chân thành thẳng thắn đầy thuyết phục, bồi thẩm đoàn và đám đông xem xử án đều nhất lòng đồng tình. Cuối cùng, khi ông nêu tên ngài Lorry, một người Anh quý phái hiện đang có mặt tại tòa, người cũng như ông, đã là nhân chứng ở vụ xét xử bị can này ở bên Anh và có thể ra xác nhận tường trình của ông, bồi thẩm đoàn tuyên bố họ đã nghe đủ và sẵn sàng biểu quyết nếu như Chánh án chấp nhận.

Theo từng biểu quyết được từng bồi thẩm hô to, đám đông trong tòa reo hò vỗ tay. Mọi biểu quyết đều thuận lợi cho tù nhân, và Chánh án tuyên bố Charles Darnay được tự do.

Rồi bắt đầu một cảnh tượng kỳ lạ của đám người trong tòa án giống như khi đám đông có lúc cũng muốn thỏa mãn tính bất nhất của mình hay buông thả cảm xúc nhân từ và độ lượng, hoặc đó là một cách để họ bù đắp lại quá khứ đầy thịnh nộ bạo tàn. Lúc này không ai có thể xác định cảnh tượng kỳ lạ này bắt nguồn từ động cơ nào; có thể là tổng hợp cả ba động cơ đó nhưng cảm xúc nhân từ và độ lượng áp đảo hơn. Lệnh tha bổng vừa được ban ra thì nước mắt đã tuôn trào ào ạt như máu rơi trong lúc khác, cả đàn ông lẫn đàn bà đều xông tới Charles ôm chầm tỏ tình thân ái cuồng nhiệt tới mức anh muốn ngất đi vì kiệt sức sau một thời gian dài giam cầm khổ sở; tuy nhiên anh biết rất rõ cũng chính những con người này, cuốn theo thời cuộc, cũng sẽ xông tới anh cuồng nhiệt như thế, để xé tan xác anh quẳng ra đường.

Anh tạm thời thoát khỏi những cái ôm ghì ấy do phải nhường chỗ cho các bị can khác ra xét xử. Sau đó là năm người bị xét xử chung một tội là kẻ thù của Nền Cộng Hòa, bởi vì họ đã không ủng hộ bằng lời nói hay hành động. Mất cơ hội xử tử Charles Darnay, phiên tòa tự đền bù cho nó và quốc gia một cơ hội khác nhanh chóng đến độ anh chưa ra khỏi tòa thì năm bị can mới đã bị tuyên án tử hình trong vòng hai mươi bốn giờ. Người đầu tiên trong nhóm này đã cho anh biết bằng cách giơ một ngón tay lên - dấu hiệu quen thuộc trong tù chỉ tội chết - và cả năm đều thốt lên, “Nền Cộng Hòa muôn năm!”.

Thực tế không còn người xem xử án nữa để kéo dài việc phán xét, bởi vì khi Charles và bác sĩ Manette ra khỏi cổng thì đã thấy một đám đông dày đặc dường như đủ mọi gương mặt anh đã nhìn thấy trong tòa - chỉ thiếu hai gương mặt anh tìm mãi không thấy. Thấy anh đi ra, đám đông lại ban phát cho anh những giọt lệ, vòng ôm, và tiếng hò hét, từng người hay đồng loạt, tới độ sóng nước dưới dòng sông cạnh tòa án như cũng phát điên giống đám người trên bờ.

Họ đặt anh lên một chiếc ghế bành lớn giữa đoàn người, cái ghế họ đã lấy từ trong phòng xử án ra, hay từ trong một phòng hay hành lang của tòa án. Trên ghế, họ đã phủ một lá cờ đỏ, sau lưng ghế họ đã buộc một ngọn giáo cắm chiếc mũ đỏ. Bất chấp những lời nài nỉ của ông bác sĩ, đám đông vẫn kề vai khiêng Charles đi trên chiếc kiệu khải hoàn này, chung quanh anh là một biển mũ đỏ hỗn loạn dâng trào sóng dữ quẳng vào tầm mắt anh những bộ mặt trôi dạt, khiến anh không ít lần tưởng chừng như mình cũng loạn trí và đang ngồi trên cỗ xe kéo đưa đến gặp ả La Guillotine.

Trong đám rước như ác mộng đấy, đám người kiệu Charles đi và ôm chầm bất kỳ ai gặp trên đường và chỉ về phía anh. Những con đường ngập tuyết ngập tràn màu đỏ Cộng hòa như nhuộm máu khi đoàn người ngoằn ngoèo dấn bước, công kênh Darnay vào tận sân ngôi nhà của gia đình. Ông Manette đã đi trước báo tin cho Lucie, và khi chồng nàng bước xuống đứng trên mặt đất, nàng ngất đi trong vòng tay anh.

Trong lúc Charles ôm ghì vợ vào lòng và quay gương mặt nàng về phía anh để không ai nhìn thấy những giọt lệ của anh và đôi môi nàng tìm nhau, vài người trong đám đông bắt đầu nhảy múa. Tức khắc, những người còn lại cũng nhảy múa theo và khoảng sân tràn ngập điệu múa Carmagnole. Kế đó, họ đặt một cô gái trong đám đông lên chiếc ghế trống để khiêng đi như một Nữ Thần Tự Do, và rồi đoàn người cuồn cuộn tràn ra những con đường kế cận, dọc theo bờ sông, vượt qua cầu, và điệu múa Carmagnole thu hút tất cả mọi người là cuốn họ đi như cơn lốc xoáy.

Sau khi nắm chặt bàn tay bác sĩ Manette trong lúc ông đứng kiêu hãnh và đắc thắng bên cạnh; sau khi nắm chặt tay ông Lorry vừa hào hển chạy tới thoát khỏi dòng lũ cuốn Carmagnole; sau khi hôn bé Lucie vừa được nhấc cao để ôm choàng cổ cha; và sau khi ôm chầm chị Pross trung thành và sốt sắng đang bế bé Lucie; Charles ôm Lucie trong vòng tay và dìu vợ lên nhà.

Lucie! Em yêu! Anh đã an toàn.

Ôi Charles thương yêu, hãy để em quỳ xuống tạ ơn Chúa như vẫn cầu nguyện lâu nay.

Họ thành tâm cúi đầu cầu nguyện. Khi Lucie đã trở lại vòng tay mình, Charles nói với nàng:

Tất cả là nhờ cha em hết, em yêu. Khắp nước Pháp này không có ai làm được những gì cha em đã làm vì anh.

Nàng ngả đầu vào lòng cha, giống như ngày xưa, xưa lắm nàng đã ôm cha vào lòng mình. Bác sĩ Manette rất sung sướng được đáp đền những gì Lucie đã làm cho ông, bao đau khổ trước đây giờ được bù đắp, ông tự hào với sức mạnh của mình:

Đừng yếu đuối thế, con à, - ông trách yêu, - đừng run rẩy thế.

Cha đã cứu được Charles.