Trước khi đi theo người hùng của chúng ta, hiệp sĩ De Ragastens, chúng ta hãy trở lại cạnh bà phù thủy ở khu Ghetto… bà Maga.

Sau khi người khách đi rồi, bà vẫn còn ngồi chồm hỗm trong góc nhà của bà, gần bên các con rắn. Một sự mơ mộng sâu xa làm cho bà mở trừng trừng đôi mắt.

Đôi mắt của bà dường như không được tạo ra để khóc, nhưng một dòng suối lệ tuôn tràn ra từng giọt trên đôi má nóng bỏng vì sốt của bà… Phải, bà Maga đang khóc!...

- Kia là trời sắp sáng!... Bà lẩm bẩm, vừa lúc con gà trống cất tiếng gáy chào mừng ánh bình minh.

Bà đứng lên, lần mò đi đến mở chiếc tủ cũ. Bà nhận nút lò xo, một hộc tủ bật ra. Ở đáy tủ, tay bà nắm lấy một cái tráp nhỏ bằng cây phong, chạm trổ khảm vàng quý giá…

Trong tráp chỉ có hai vật:

Một con dao găm lưỡi bén ngót, hiển nhiên là do người Maures sản xuất. Con dao để sơ sài trong một cái bao bọc nhung đỏ thẫm đã bạc màu.

Vật kia là tấm ảnh nhỏ lồng vào một cái khung bằng vàng, trang hoàng kim cương và hồng ngọc. Chỉ nội cái khung cũng đủ làm giàu cho bà Maga.

Tấm ảnh nhỏ hình dung một thanh niên trẻ tuổi mặc bộ trang phục thông dụng trong giới sinh viên Tây Ban Nha của thế kỷ XV. Cái đầu đầy tình cảm mang đặc tính của một tính tình cương quyết cao ngạo với đôi mắt đen, cặp chân mày rậm, một cái miệng châm biếm, và một vẻ táo bạo lạ lùng, một vẻ bướng bỉnh mãnh liệt.

Nhưng tất cả những gì trong chân dung đó, có thể tách ra khỏi vẻ nghiêm khắc gần như là độc ác, sự thuần hậu hơn trong vẻ hớn hở của tuổi thanh xuân. Bà Maga nhìn tấm ảnh với vẻ đau đớn cùng tột.

- Ôi mối tình của ta!... ôi tuổi thanh xuân của ta! Bà lẩm bẩm. Hiện giờ mi ở đâu!... Trong cái tráp này mà ta không dám mở ra từ mười năm nay… kể từ lần viếng thăm cuối cùng…quả tim ta nằm yên nghỉ!... Ôi! quả tim khốn nạn… tại sao ta không có can đảm rứt đứt mày… Khi mà…

Thình lình, bà té quỵ xuống và bật khóc nức nở… miệng bà gắn chặt lên tấm ảnh nhỏ…

- Mẹ ơi!... Mẹ khốn khổ?... Mẹ vẫn còn khóc nữa sao…

Một giọng nói, với một vẻ âu yếm khó tả, vừa thốt ra những lời nói đó. Bà Maga vội vã đậy cái tráp, cái hộc tủ, cái tủ và quay về phía cánh cửa trổ qua một gian phòng bên cạnh.

- Mẹ đang ở đâu?... giọng nói tiến… Con nghe tiếng mẹ…

Bà Maga đốt lên một ngọn đuốc. Và trong khung cửa, xuất hiện một cô gái khoảng chừng mười sáu tuổi.

Tất cả những gì tâm hồn của một thi sĩ có thể thoáng thấy vẻ hớn hở tỏa ra trên trán nàng. Đôi mắt của nàng là cả một sự ngây thơ trong trắng, miệng nàng là một vòng hoa âu yếm, một đài hoa tình ái.

Đó không phải là một trinh nữ. Nàng chính là sự trinh bạch.

Ken ngọn đuốc được thắp lên, nàng thiếu nữ chỉ mặc quần áo sơ sài, chân trần,tiến đến về hướng bà già, quàng đôi cánh tay một màu trắng chói lọi quanh chiếc cổ khô héo của bà và để cho chiếc đầu dễ thương tựa lên bộ ngực gầy gò của bà.

- Rosita, nguồn an ủi duy nhất của ta! Bà Maga nói.

- Trái tim của mẹ đập mau quá, mẹ Rosa khốn khổ!...

Thiếu nữ được bà vừa gọi với cái tên Rosita (3) ngước mắt lên nhìn bà phù thủy với vẻ âu yếm.

--------------------

(2) Bức tranh của Raphael Sanzio được biết dưới cái tên “Thánh nữ đồng trinh ngồi trên ghế” (La vierge à la chaise) hiện ở Florence trong bộ sưu tập Pilti. Về Raphael, hãy nói rằng ông tên là Raffaelo Santi hoặc là Santo. Có nhiều lúc ông ký tên là Sanctius (có nói tiểu sử ở đoạn trước)

(3) Tên Rosita gọi theo âm điệu Tây Ban Nha, âm điệu người Ý gọi là: Rosina.

--------------------

- Mẹ khóc, hở mẹ, nàng nói tiếp… Mẹ có một mối ưu phiền, và mẹ không chịu tỏ… với đứa con gái duy nhất của ta!...

- Con gái của ta!... Phải, con gái của ta… con gái duy nhất của ta!...

Và âm thầm, bà tự nói trong lòng:

- Cầu cho người đàn bà đó đáng bị nguyền rủa vì đã nhẫn tâm làm tan nát cõi lòng mẹ của ta, cũng như “chàng” đã làm tan nát cõi lòng người nhân tình của ta!

Bà nói tiếp:

- Thật đúng, Rosita của mẹ: mẹ có một nỗi ưu phiền từ từ giết chết mẹ… Nhưng nỗi ưu phiền đó, mẹ không được nói với con bởi vì cần phải kể lại cho con nghe cuộc đời của mẹ! Và nó sẽ ném lên trên sự ngây thơ của con một tấm màn mỏng ô uế, có thể làm vẩn đục sự trong trắng của con.

- Thưa mẹ, con thương mẹ với tất cả tấm lòng, con đau khổ vì thấy mẹ đau khổ, và con muốn được biết những nỗi đau đớn của mẹ để chia sẻ… để an ủi mẹ…

- Chỉ còn có Rosita của mẹ, sự có mặt của con là một nguồn an ủi vô biên… Chỉ một cái vuốt ve của con đủ để cho mẹ quên đi trong giây lát sự khổ sở ghê gớm đang làm hao mòn tâm hồn của mẹ… Đây này, con xem, ta không còn khóc nữa… Chúng ta hãy trò chuyện một chút… Mẹ có nhiều chuyện để nói với con… Đã đến lúc…

Trời sáng rọi vào căn nhà tồi tàn.

- Mẹ muốn nói gì? Thiếu nữ hỏi.

Bà già không trả lời, ngắm nhìn đứa trẻ.

- Hỡi ôi! Tại sao ta không phải là mẹ ruột của con!

- Mẹ đang là mẹ ruột của con!... Mẹ là người mẹ duy nhất của con… bởi vì người mẹ thật sự của con… đã… ruồng bỏ con..

- Phải! và chính về vi.

ệc đó mà ta muốn bày tỏ cùng con.

- Để làm gì, hở mẹ… Tại sao lại gợi dậy các kỷ niệm đó?...

- Cần phải làm việc đó! Hôm nay con có phải đi đến xưởng vẽ của Raphael không?...

Nghe đến tên đó, Rosita thốt lên một tiếng kêu vui vẻ.

- Raphael, nàng lẩm bẩm.

Bà già cầm lấy tay nàng.

- Con thương nó lắm sao?...

- Phải! mẹ Rosita ạ! Con thương chàng hết cả tâm hồn, cũng như chàng thương con… chàng rất đẹp trai… rất tốt…

- Thật đúng, đó là một bản chất tốt đẹp của thi sĩ và của nghệ sĩ.

- Chúng con đã ấn định ngày hôn lễ của chúng con!.. Còn chờ sự ưng thuận của mẹ! Raphael ngày mai phải đến nói chuyện với mẹ về việc đó!...

- Ngày tháng có gì đáng kể!... Con được hạnh phúc, đó là việc đáng kể đối với mẹ… Nhưng ngày hôm nay con có cần gặp nó không?

- Không, thưa mẹ: Chàng đã kết thúc nét vẽ cuối cùng cho bức tranh “Thánh nữ đồng trinh” rất là đẹp đẽ… mà con đã ngồi mẫu. Chúng con sẽ gặp lại nhau ở đây ngày mai… Chắc chàng đã mang bức tranh của chàng đến cho Đức Thánh Cha của chúng ta.

- Đến cho giáo hoàng! Bà Maga trầm giọng thốt lên.

- Phải, mẹ ạ! Và bức tranh của Raphael của con rất xứng đáng được có mặt ở giữa những tác phẩm của điện Vatican…

Im lặng trong vài phút.

Rồi nàng thiếu nữ được bà già gọi là Rosita, và được những người láng giềng gọi giản dị là Flornarina vì không biết tên nào khác của nàng, có một nụ cười ngây ngất.

- Khi con nghĩ đến sự hạnh phúc của con, nàng nói, con tự hỏi xem con có sắp phải chịu đền tội bằng một tai ương nào đó…

Bà Maga giật nẩy mình.

- Con muốn nói gì?... Bà hỏi với một sự lo sợ.

- Ồ! Chỉ là những ý nghĩ điên rồ, mẹ ạ… Nhưng thật sự con hết sức là hạnh phúc… từ sáu năm nay, con được ở với mẹ… Mẹ nhớ không, trước kia con đã chịu đau đớn biết bao nhiêu…

Bà Maga rùng mình đau khổ.

- Do lỗi của ta! Bà nói nho nhỏ.

- Lúc đó con được mười tuổi, Rosita nói tiếp. Càng lần lên xa hơn trong những ký ức của con, con thấy con bị hắt hủi, bị đánh đập… Những người này khác thề rằng con vẫn chưa được rửa tội… Người đàn bà giữ con ở nhà bà, đánh đập con… Cứ mỗi một lỗi nhỏ, bà dùng một cây gậy nặng đập lên vai con…

Bà già chăm chú lắng tai nghe kể lại câu chuyện mà bà đã hơn một lần nghe kể.

- Người đàn bà đó rất đỗi độc ác nên được người ta gọi là La Stryga (4). Con không được biết bà có tên nào khác nữa, và bà nói rằng chính con cũng không có tên họ… Vì thế nên người ta có thói quen gọi là nàng “Fornarina”… và cái tên đó còn sót lại, đến nỗi chính Raphael cũng thường gọi con như thế… ôi! Thời kỳ buồn thảm trong cuộc đời của con làm sao?... Mặc những quần rách rưới, đi chân trần, con phải đi đến lò làm việc suốt cả ngày. Bà Stryga chỉ cho con vừa đủ ăn… Một hôm, con ngỡ rằng giờ chết của con đã đến… Con thấy ở trong lò của bà Stryga những ổ bánh mì làm cho con thèm thuồng… Con đói… con chờ đến ban đêm… và con lấy trộm một ổ bánh mì… Vào lúc con sắp sửa chạy trốn vào trong cái ổ ngủ của con, bà Stryga chận trước mặt con! Bà đã trông thấy! Bà xô con ngã xuống đất… rồi bà dẫm đạp lên mình con… và cuối cùng, bà cúi xuống, cắn con mạnh đến nỗi máu vọt ra!... lạnh mình vì khủng khiếp làm con bất tỉnh… Đến khi tỉnh dậy, con đã ở đây, trong cánh tay của mẹ, mẹ Rosa… và mẹ khóc nức nở… đây này… như là bây giờ!... tại sao mẹ khóc, hở mẹ?... Những việc đó đã qua…

-------------------------

(4) La Stryga: con ma cà rồng. Con dơi hút máu (La Vam Pytre)

-------------------------

- Những việc đó đã qua, nhưng kỷ niệm của nó đốt cháy chúng ta như một mảnh sắt nóng…

- Mẹ Rosa tốt! thiếu nữ kêu lên. Con khá dại dột để nói với mẹ những chuyện mà đáng lẽ không nên cho mẹ biết… nếu như con không thuật cho mẹ nghe câu chuyện đó.. nhưng mà… đã kết thúc…

- Việc chưa kết thúc, chính là sự hối hận, bà già nói.

- Sự hối hận! nàng Fornarina kêu lên.

- Phải!... Con sẽ biết được việc mà con chưa được biết…

- Ồ! Mẹ làm cho con sợ hãi, mẹ ơi…

- Dù cho mẹ có làm cho con khủng khiếp! Đó sẽ là sự trừng phạt của ta!

- Mẹ! mẹ! nàng Fornarina ấp úng, mẹ làm cho con bị choáng váng! Những lời nói của mẹ làm cho con kinh sợ…

- Và tuy nhiên, con cần phải biết! bà Maga nói vừa vặn vẹo hai cánh tay. Việc đó là công bình. Nghe đây, nếu như con đã bị hành hạ, nếu như con đã chịu cực khổ, nếu như tuổi thơ ngây của con chỉ là một chuỗi dài đau khổ, là chính mẹ đã muốn… như thế…

Bà Maga quì xuống. Trán bà dập sát đất.

- Con hãy nguyền rủa ta, Rosita!... Bởi chính ta là người đao phủ của con..

- Nguyền rủa mẹ, mẹ, trong lúc mẹ đã cứu vớt con, trong lúc nhờ ở mẹ mà con biết được sự êm ái, được yêu thương!...

- Con nghe đây… chính mẹ đã giao con cho mụ Stryga!...

- Đây là một giấc mơ ghê gớm! nàng Fornarina lắp bắp.

- Không những mẹ đã giao cho con quỷ đó, mà ta còn cho nó tiền để nó thù ghét con, để làm cho con đau đớn.

- Ồ! Mẹ Rosa! Mẹ hãy đứng lên… Con van mẹ…

- Chừng nào con chưa được biết hết tất cả! Ta theo dõi những sự đau đớn của con, mà ta không chán. Những giọt nước mắt của con làm mát dịu quả tim bị lở loét của ta. Và mọi việc đó kéo dài cho đến cái đêm mà ta thấy con phập phồng, hấp hối dưới hàm răng của mụ Stryga. Bấy giờ một sự biến đổi xúc động nổi dậy trong lòng ta… Ta đem con đi… Và ta sẵn sàng đổi lấy đời ta để cho con quên đi sự đày ải của con… nhưng con chưa quên… Ôi! Những giờ ghê gớm mà ta đã trải qua khi con thuật lại những cảnh khổ đã qua… Sự hối hận đó làm cho ta nghẹn ngào… bây giờ con đã biết… Con hãy nguyền rủa ta!

Nàng Fornarina thét lên một tiếng. Nàng cúi xuống gần như ẵm bà già lên, ôm chặt trong hai cánh tay.

- Mẹ! nàng nói với một giọng run rẩy, mẹ, con thương mẹ… và mẹ… mẹ không còn thương đứa con gái của mẹ sao?..

Bà Maga có một tiếng gầm thét…

- Chúa ơi! Chúa ơi! Bà kêu lên. Nó tha thứ cho ta!... Nó không xô đuổi ta… nó vẫn gọi ta là mẹ nó!

Trong vòng vài phút, căn nhà khốn khổ vang lên những lời than vãn của những kẻ đáng thương mà cơ hội vui mừng làm cho lo sợ như là một sự đau đớn cuối cùng!...

Bà già Rosa gạt nước mắt và nói tiếp:

- Bây giờ, con gái của ta, con cần phải biết tất cả…

- Mẹ, đã đến lúc con đi đến lò bánh Nuneia.

- Ngày hôm nay, con sẽ không đi, con ạ…

- Tuy nhiên, mẹ sẽ hụt mất giá tiền công trong ngày của con.

- Rosita!... mẹ nói rằng con sẽ biết tất cả, bà Maga nóng nảy trả lời. Số tiền công đáng thương của con! Này, con nhìn xem!

Bà kéo thiếu nữ đến trước cái tủ, mở một hộc tủ. Hộc tủ đó chứa đầy những đồng tiền vàng và những đồng tiền bạc.

- Con không hiểu sao, bà phù thủy kêu lên, là nếu ta để cho con đi làm những công việc tầm thường đó, là vì ta không muốn cho người ta nghi ngờ… Hôm nay, con gái của ta, con sẽ không đi đến lò,, cả ngày mai và những ngày tiếp theo…

Bà già ngừng lại.

Ồ! Bà hổn hển… Nó đã đến… Nó kia kìa! Kia kìa…

Rồi trở lại nàng Fornarina, bà rùng mình nói tiếp:

- Nghe đây Rosita! Con sắp biết tại sao con là một đứa con gái không có tên họ và không có gia đình… Con sắp biết tại sao ta gọi con là “Rosita” còn ta tên là “Rosa”… Con sắp biết tại sao ta thù ghét con đến điên cuồng. Con sắp biết tất cả, bởi vì việc nguy hiểm đang hăm dọa con, con của ta, vượt quá ghê gớm tất cả những gì tuổi thơ khốn khổ của con đã chịu đau khổ… Bởi vì chính mụ Stryga đối với con sẽ còn dịu dàng hơn bên cạnh con cọp đang rình rập con trong bóng tối….