Nếu bạn là một nhà quản lý với tư duy Lựa chọn tối ưu thứ 3, bạn không bỏ chạy cũng không chiến đấu. Bạn sẽ tìm kiếm một điều gì đó tuyệt vời hơn, một giải pháp giúp nhân viên của bạn có được sự đền đáp lớn về mặt tinh thần và tạo ra cho công ty giá trị quan trọng mới.
Một người bạn của tôi đã giải thích cách một vị lãnh đạo với tư duy Lựa chọn tối ưu thứ 3 giải quyết vấn đề trong cuộc sống như thế này:
Tôi là nhân viên mới và tôi muốn được hưởng mức lương cao hơn. Tôi chấp nhận lương thấp hơn nhiều so với mức kỳ vọng chỉ để có việc. Nhưng sau đó vài tháng, gia đình tôi gặp nhiều khó khăn. Chúng tôi không thể chi trả các chi phí y tế. Ngoài ra, tôi ngày càng cảm thấy khoản tiền mình được trả là quá ít ỏi so với công việc mà tôi đang làm. Vì thế tôi chấp nhận rủi ro và đi nói chuyện với sếp về việc tăng lương. Tôi không biết rõ bà ấy lắm và bà ấy cũng không biết tôi. Tôi chưa thực sự làm được gì nhiều cho công ty đó.
Bà ấy mời tôi vào văn phòng và tôi giải thích lý do tôi đến. Tôi đã khá ngạc nhiên khi bà ấy nói: “Hãy kể rõ hơn tôi nghe xem nào!”. Tôi kể bà ấy nghe về khó khăn của gia đình tôi. Bà ấy chỉ lắng nghe và tôi đã nói rất nhiều về những gì tôi đã và đang làm cho công ty. Bà ấy hỏi quan điểm của tôi về công ty, về khách hàng và về sản phẩm. Điều đó thật kỳ quặc. Cuộc hội thoại của chúng tôi kéo dài đến mức, ban đầu tôi nghĩ chủ đề sẽ về vấn đề mức lương của tôi, nhưng cuối cùng nó lại về chính tôi – về những gì tôi đang làm, những gì tôi đang nghĩ và những gì tôi học được trong vài tháng vừa rồi ở công ty.
Sau đó, bà ấy hỏi tôi về một khách hàng mà tôi đang phụ trách. Bà ấy muốn biết tôi có ý tưởng gì trong việc khai thác thêm cơ hội kinh doanh với khách hàng đó và tôi đã chia sẻ những ý tưởng mà mình có.
Vài ngày sau, bà ấy mời tôi vào văn phòng lần nữa. Ba hoặc bốn người khác cũng ở đó, và bà ấy viết lên bảng trắng những ý tưởng tôi vạch ra đối với khách hàng của mình. Chúng tôi đã thảo luận, và sau ngày hôm đó còn trao đổi lại thêm nhiều lần nữa. Tôi cảm thấy rất phấn khích. Cuối cùng, họ đã cho phép tôi đảm nhiệm nhiều việc hơn với mức lương cao hơn, trách nhiệm lớn hơn trong việc phụ trách dịch vụ chăm sóc khách hàng cho khách hàng quan trọng đó.
Đối với bạn tôi, những cuộc thảo luận như thế này chỉ là điểm khởi đầu của sự phát triển trong công ty đó; cuối cùng anh ta đã trở thành một “đối tác” của sếp.
Tôi hiếm khi nghe được câu chuyện về vị lãnh đạo nào thông thái hơn người phụ nữ đó. Bà có năng lực tư duy Lựa chọn tối ưu thứ 3 tuyệt vời. Bà ấy có thể dễ dàng phản đối lại lời nghị của bạn tôi, hoặc đơn giản là gạt nó sang một bên. Nhưng thay vào đó, bà ấy nhìn ra được khả năng về một tình thế mà cả hai bên đều được hưởng lợi. Thay vì mặc cả qua lại tranh giành một chiếc bánh, bà ấy nhìn ra được sự tồn tại của một chiếc bánh lớn hơn. Bà ấy cho rằng kết hợp nhu cầu và khả năng của bạn tôi cùng với nhu cầu của khách hàng sẽ mang đến lợi ích và sự phát triển cho mọi người. Kết quả cuối cùng là một hoạt động kinh doanh mới và một đối tác-nhân viên có thể gia tăng giá trị của mình và đóng góp công sức cho công ty mỗi năm. Từ những gì mà tôi biết về sự đóng góp của chàng trai trẻ này đối với công ty, anh ta cuối cùng đã giúp nhân đôi quy mô của công ty.
Xem kỹ cách người phụ nữ này đã lãnh đạo nhóm của bà ấy đến với một Lựa chọn tối ưu thứ 3:
• Đầu tiên, bà ấy dành thời gian để lắng nghe thấu hiểu. Bà ấy muốn hiểu được vấn đề của cậu nhân viên trẻ tuổi và những cảm xúc của anh ta xoay quanh vấn đề đó. Khi biết được rồi, bà muốn biết vì sao mức lương lại khiến anh ta bận tâm đến vậy. Nhưng quan trọng hơn, bà muốn hiểu được tất cả về anh ta và muốn biết anh ta có thể làm gì cho công ty – để gia tăng lợi ích cho tất cả mọi người chứ không chỉ cho chính anh ta.
• Sau đó, bà ấy cố gắng đi sâu vào suy nghĩ của anh ta. Bà ấy nói chuyện với anh ta nhiều lần, khám phá suy nghĩ của anh ta và xem xét cả cách suy nghĩ của những người khác. Bà ấy đánh giá cao cách nhìn nhận vấn đề và những tài năng khác biệt của anh ta.

• Cuối cùng, cả nhóm đã đạt tới điểm hợp lực: những dịch vụ mới, những sản phẩm mới, những phương pháp mới giúp đáp ứng nhu cầu khách hàng, và hơn thế nữa, đáp ứng nhu cầu của một phân khúc khách hàng mới.
Tất cả những điều này có thể xảy ra bởi vị sếp luôn có thói quen tìm kiếm Lựa chọn tối ưu thứ 3 mỗi khi có cơ hội. Một nhân viên đến phàn nàn và bà đã nhìn ra cơ hội để phát triển doanh nghiệp trong lời phàn nàn đó. Bà xem xung đột như một nền tảng tốt thay vì một trận chiến.
Hầu hết những người suy nghĩ về cách giải quyết xung đột đều xem xung đột như một giao dịch – giao dịch phân chia chiếc bánh. Bạn có thể hoặc chấp nhận hoặc đối đầu với bên kia. Bạn có thể từ bỏ chiếc bánh hoặc chiến đấu để giành lấy nó, và có rất nhiều kỹ thuật và mánh khóe để có được lợi thế. Nhưng dù chia nhỏ chiếc bánh đến đâu, như cách bạn sẽ làm, đến cuối cùng, nó cũng vẫn chỉ là chiếc bánh đó.
Ngược lại, Lựa chọn tối ưu thứ 3 có thể thay đổi cả thế trận. Nó làm cho chiếc bánh trở nên to hơn và tốt hơn – hoặc thậm chí to hơn theo cấp số nhân. Nếu như hầu hết cách giải quyết mâu thuẫn thông thường đều giống một giao dịch thì Lựa chọn tối ưu thứ 3 lại xuất hiện như một phép màu có khả năng thay đổi tình thế.
Nếu tôi cảm thấy bị mắc kẹt trong cuộc xung đột nào đó nơi công sở, tôi không được tự động rơi vào cái bẫy của tư duy phòng vệ. Điều này quan trọng nhưng cũng rất trái ngược với lẽ thường. Cách phản ứng tự nhiên và thiếu suy nghĩ trước một thử thách là chiến đấu hoặc bỏ chạy. Đó là bản năng của động vật, chúng chỉ có tư duy hai phương thức. Nhưng những con người trưởng thành có thể lựa chọn Lựa chọn tối ưu thứ 3.
Hãy nhớ lại mô thức đầu tiên của hợp lực: “Tôi nhìn nhận chính mình”. Tôi có khả năng đứng ngoài chính mình và nghĩ về những suy nghĩ và cảm xúc của tôi. Tôi có thể xem xét các động lực của chính tôi: “Tại sao tôi lại mắc kẹt ở đây? Có phải là tôi đang ích kỷ? Tôi cần sự chú ý hay sự xác nhận? Tôi có thấy rằng vị trí của tôi đang bị đe dọa? Hay là tôi chỉ đang quan tâm quá đáng tới vấn đề này?”. Nếu tôi đã nắm rõ giá trị của bản thân mình, nếu tôi đã cảm thấy đủ tự tin về khả năng và sự đóng góp của mình, tôi không cần phải bảo vệ chính tôi khỏi bạn. Tôi có thể bộc lộ thẳng thắn quan điểm của mình trước bạn.
Nhưng tôi cũng cần nhớ mô thức thứ hai của hợp lực: “Tôi nhìn nhận bạn”. Có nghĩa tôi dành cho bạn thật nhiều sự tôn trọng. Tôi đánh giá cao ý tưởng, trải nghiệm, quan điểm và cảm xúc của bạn.
Do đó, tôi thực hành mô thức thứ ba của hợp lực: “Tôi cố gắng thấu hiểu bạn”. Tôi cảm thấy thán phục – chứ không phải cảm thấy bị đe dọa – trước sự khác biệt giữa hai chúng ta. Không gì có thể phá tan năng lượng tiêu cực của một cuộc xung đột nhanh hơn việc chúng ta nói: “Quan điểm của bạn khác của tôi. Tôi cần phải lắng nghe bạn!” và chúng ta thực sự nghĩ như vậy.
Nếu bạn thực hành những mô thức này, bạn sẽ sớm tìm ra Lựa chọn tối ưu thứ 3 để hóa giải mọi cuộc xung đột: “Hãy tìm ra điều tuyệt hơn những gì cả tôi và bạn từng nghĩ”. Mọi người đều chiến thắng, mọi người đều cảm thấy có thêm năng lượng. Thường thì bạn thậm chí không thể nhớ được vì sao lại có “trận chiến” vừa rồi.