Lựa Chọn Tối Ưu Thứ 3

Lượt đọc: 984 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tư Duy Hai Phương Thức

❊ ❊ ❊

Các ví dụ này đã chỉ ra, thiếu đi tư duy theo Lựa chọn tối ưu thứ 3 là một rào cản rất lớn với hợp lực. Trong các trường hợp nhất định, những người với tư duy hai phương thức sẽ không thể đạt được sự hợp lực cho đến khi họ thừa nhận rằng hợp lực là hoàn toàn có thể. Những người suy nghĩ theo tư duy hai phương thức chỉ có thể nhìn thấy sự ganh đua, họ không bao giờ nhìn thấy sự hợp tác mà luôn chỉ biết đến “chúng ta chống lại họ”. Những người tư duy kiểu này chỉ có thể thấy được các tình thế tiến thoái lưỡng nan sai lệch; luôn phải là “chỉ có thể tuân theo cách của tôi”. Họ mắc phải một kiểu “mù màu”. Họ chỉ có thể nhìn thấy màu xanh da trời hoặc màu vàng. Họ không bao giờ có thể nhìn thấy màu xanh lá cây.

Tư duy hai phương thức ở khắp mọi nơi. Biểu hiện cực đoan nhất của kiểu tư duy này chính là chiến tranh nhưng nói ngắn gọn thì nó có nghĩa tham gia vào một cuộc “Tranh luận lớn” (Great Debate). Chúng ta nhìn thấy nó ở những người thuộc Đảng Tự do bịt tai lại không muốn nghe những người thuộc Đảng Bảo thủ nói và ngược lại. Chúng ta nhìn thấy nó khi các nhà lãnh đạo kinh tế hy sinh khoản tiền lãi dài hạn của công ty chỉ để đổi lấy phần lợi trước mắt; nhưng đồng thời, còn ở cả những người khăng khăng rằng họ hướng tới “tầm nhìn lâu dài” dù công ty đang trong tình trạng khó khăn chỉ bởi họ từ chối nghĩ đến hiệu quả trước mắt. Chúng ta nhìn thấy điều này trong một người sùng đạo ra sức phủ nhận khoa học còn các nhà khoa học thì không tìm thấy giá trị nào trong tôn giáo. (Tại một trường đại học ở Luân Đôn, các nhà khoa học thậm chí không ăn trưa trong phòng ăn nếu các nhà thần học cũng đang ở đó!).

Hai phương thức. Trong mâu thuẫn, chúng ta quá quen sử dụng những từ ngữ như “cách của tôi” hay “cách của anh”. Những người tư duy hợp lực sẽ chọn cả hai hoặc đơn giản tiến thêm một bước để thoát khỏi lối tư duy hạn hẹp này và hướng đến một Lựa chọn tối ưu thứ 3.

Những người suy nghĩ theo tư duy hai phương thức thường không thể nhìn và xem xét người khác với tư cách một cá thể - họ chỉ có thể nhìn thấy tư tưởng của người khác. Họ không xem trọng các quan điểm, cách nghĩ khác nhau nên họ không cố gắng để hiểu chúng. Họ có thể giả vờ tỏ ra tôn trọng nhưng thực sự không muốn lắng nghe. Họ chỉ muốn sử dụng mánh khóe để giành quyền kiểm soát. Họ thường ở thế tấn công bởi họ thấy bất an: lãnh địa của họ, hình ảnh của họ và danh tính của họ đều bị đe dọa. Cuối cùng, chiến lược mà họ áp dụng để đối phó với sự khác biệt chính là “tìm kiếm và tiêu diệt”. Đối với những người này, một cộng một bằng không, hoặc thậm chí là số âm. Hợp lực không thể phát triển trong môi trường như vậy.

Hẳn là bạn đang tự đặt câu hỏi: “Liệu có thể hợp lực với tất cả mọi người không?”. Đó là một nhiệm vụ rất khó khăn, đặc biệt khi chúng ta làm việc với những người khiếm khuyết về mặt nhận thức và cảm xúc – họ thiếu hụt khả năng kiểm soát động lực của chính mình. Tất nhiên, bạn không thể hợp lực với một người bệnh tâm thần. Nhưng phần lớn mọi người đều là người bình thường. Vấn đề nguy hiểm ẩn sâu trong cách tư duy hai phương thức này là cái bẫy hai chiều mà chúng ta, những người bình thường và hiểu biết lại thường dễ dàng mắc phải. Nó giống như bảng minh họa sau. “Những người ở phe tôi đều có những đức tính [liệt kê ở cột A]. Những người thuộc phe anh đều là những người [cột B]”.

Tôi đã từng cho rằng hầu hết người trưởng thành đều không mắc phải lỗi này, rằng họ hiểu được sự phức tạp của thế giới mà chúng ta đang sống. Thế nhưng, sau khi theo dõi truyền thông của thời đại này và những người đang kiếm được rất nhiều tiền nhờ việc quảng bá lối tư duy hai phương thức, tôi lại có chút đắn đo.

Ngoài ra, lối tư duy hai phương thức khiến ta khó chịu khi phải đứng giữa tình thế tiến thoái lưỡng nan (dilemma) – được định nghĩa là một vấn đề dường như không có cách giải quyết nào có thể khiến ta thực sự hài lòng. Tôi đã nghe về những vấn đề như vậy rất nhiều lần và hẳn bạn cũng thế. Một giáo viên nói: “Tôi không thể dạy em học sinh này được nữa, nhưng tôi cũng không thể bỏ mặc em ấy được”. Một lãnh đạo doanh nghiệp nói: “Chúng ta không thể phát triển doanh nghiệp này khi không có thêm vốn, nhưng chúng ta cũng không thể kêu gọi thêm vốn nếu chúng ta không phát triển được nó. Đây là điển hình của cách nghĩ hai phương thức!”. Một chính trị gia nói: “Chúng ta không thể chu cấp dịch vụ chăm sóc y tế chất lượng cho tất cả mọi người, nhưng chúng ta không thể để những người không đủ khả năng chi trả chịu đựng bệnh tật!”. Một giám đốc bán hàng nói: “Hai nhân viên bán hàng giỏi nhất của tôi nói xấu nhau và liên tục tìm cách dìm người kia xuống. Nhưng không có họ, chúng tôi sẽ mất đi những người làm việc giỏi nhất”. Một người vợ nói về chồng mình: “Tôi không thể sống với anh ta, và tôi cũng không thể sống thiếu anh ta”.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 15 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.