Công sở thời nay tiềm ẩn rất nhiều thử thách cam go. Chúng ta bị yêu cầu làm nhiều hơn nhưng được nhận lại ít hơn, cạnh tranh với cả thế giới và đáp ứng được các đòi hỏi không ngừng tăng lên với các thời hạn phải hoàn thành công việc dày đặc. Trong môi trường phát triển nhanh, sự va chạm nảy sinh và thi thoảng, nó trở thành chuyện cá nhân. Lảng tránh, giận dỗi, mỉa mai hay gào thét và thi thoảng cả bạo lực đều có thể xuất hiện trong môi trường đòi hỏi cao như vậy.
Rất nhiều sách và website có thể chỉ cho bạn cách giải quyết xung đột cá nhân trong công việc (đây là vấn đề rất phổ biến). Họ đều nói những điều giống nhau. Nếu bạn là một quản lý, hãy cố gắng tách họ ra hoặc hòa giải cho họ hoặc gửi họ đi học lại. Nếu bạn là người trong cuộc, hãy bình tĩnh, tách vấn đề ra khỏi chủ thể, rút lui khỏi tình huống đó. Tất cả những lời khuyên này không sai. Chỉ là nó không có khả năng thay đổi. Nó chỉ giống như những giao dịch. Bạn chỉ giải quyết qua loa cho xong vấn đề theo cách của bạn trong khi vấn đề thực sự lại nằm ở mối quan hệ.
Nếu bạn có tinh thần hợp lực, bạn sẽ tìm cách thay đổi mối quan hệ. Bạn biết giá trị của bản thân và nhìn thấu giá trị của người khác. Hãy tìm một chỗ kín đáo, ngồi xuống với người đó và nói: “Quan điểm của bạn khác của tôi. Tôi cần phải lắng nghe bạn”. Và sau đó thì lắng nghe.
Bạn có thể sẽ phải nghe những lời giận dữ. Có thể mặt bạn sẽ đỏ lên không vui vì người đó đang xả cơn giận vào bạn. Nhưng hãy cứ để như thế. Đừng bị cám dỗ bởi nhu cầu bảo vệ chính bạn – cơ hội của bạn sẽ đến sau. Bạn ở đó để thấu hiểu, chứ không phải để chống trả.
Có thể bạn sẽ phát hiện ra: vấn đề không hẳn là vấn đề. Điều làm nảy sinh mâu thuẫn có thể chỉ là bề mặt của một vấn đề sâu kín liên quan đến bộ ba GET. Bộ mặt của nhân viên, sự an tâm về mặt cảm xúc hay “lãnh địa” của nhân viên đang gặp nguy hiểm. Có thể rất khó để tẩy não chính bạn và suy nghĩ theo cách nhìn nhận của người khác để hiểu xem người đó đang nghĩ như thế nào – và đây có thể là bài kiểm tra năng lực hợp lực khó nhất của bạn.
Một vài hoặc tất cả những gì bạn nghe đều vô nghĩa. Mặt khác, bạn có thể học được vài thứ về chính mình. Bạn được mở rộng tầm nhìn và ham học hỏi hơn. Bạn bất ngờ hiểu ra một quan điểm mà trước đó chưa từng biết đến. Tất cả những điều này đều không thể làm hại bạn hoặc ảnh hưởng tới giá trị của bạn – nếu bạn là một người thực sự có khả năng hợp lực – thì khả năng này sẽ không thể làm gì khác ngoài mở rộng tầm mắt của bạn.
Một người bạn của tôi, một nhà tư vấn kinh doanh rất thành công đã kể câu chuyện này.
Tôi làm tư vấn viên được nhiều năm và khá chuyên sâu ở lĩnh vực của mình. Một trong những đồng nghiệp (mà tôi sẽ gọi là Sid) lớn tuổi hơn tôi, anh ta thấp người, hói và thích mặc quần áo kiểu dã ngoại trong khi tất cả chúng tôi đều ăn mặc rất trịnh trọng.
Tôi nhận ra anh ta không phục thành công của tôi trong công ty bởi trong các buổi họp, anh ta thường cười khẩy vào những gì tôi nói. Mặc dù anh ta không nói thẳng, nhưng những bình luận của anh ta ám chỉ rằng tôi còn trẻ, ngây ngô và còn “rất nhiều thứ phải học”. Nhưng theo những gì tôi nghe được từ người khác, một vài khách hàng của Sid cũng không mấy hài lòng với anh ta.
Một ngày nọ tôi đã thực sự nổi điên với anh ta. Tôi chửi mắng anh ta và gọi anh ta là lão già khô khan, tẻ ngắt và chẳng còn khả năng làm việc hiệu quả nữa. Ngày hôm sau, tôi nhận được một lá thư cộc lốc của anh ta phủ nhận những gì tôi nói. Tôi cố gắng cười và bỏ qua lá thư đó. Trong gần hai năm, Sid và tôi luôn tránh chạm mặt nhau.
Rồi một ngày, chúng tôi được phân công đến Washington, DC. và cùng nhau tư vấn cho một khách hàng. Tôi không thoải mái chút nào nhưng chúng tôi là hai người duy nhất có đủ chuyên môn để giải quyết vụ đó. Tôi ngồi cạnh anh ta trong chuyến bay dài bốn tiếng đồng hồ. Anh ta nhìn tôi lạnh lùng. Tôi không biết làm sao để cư xử cho phải và tôi gợi chuyện trước: “Đã lâu chúng ta chưa nói chuyện, Sid. Hãy kể cho tôi nghe về anh đi”. Và thế là từ từ, anh ta bắt đầu kể.
Vài tiếng sau, toàn bộ cách nghĩ của tôi đều bị thay đổi – không chỉ về Sid mà còn về tất cả mọi thứ liên quan đến công việc tư vấn kinh doanh cho khách hàng. Sau nhiều năm, anh ta trở thành một tín đồ của phương pháp phân tích “nguyên nhân – kết quả”, phương pháp tìm và sửa các nguyên nhân gốc rễ của các vấn đề trong kinh doanh. Anh ta hiểu biết rất rõ lĩnh vực này và tỏ ra phẫn uất khi tất cả các cộng sự của anh ta đều không làm việc nghiêm túc như mình.
Vài năm trước, anh ta đã nói tôi có rất nhiều thứ phải học. Anh ta đã đúng. Tôi có rất nhiều thứ phải học. Trong ba ngày tiếp theo, trong lúc tư vấn cho khách hàng, Sid đã chỉ dạy tôi nhiều điều về lĩnh vực mà tôi chỉ biết qua loa và thay đổi cách suy nghĩ của tôi về phương thức làm việc.
Mỗi chiều sau giờ làm việc, chúng tôi đi bộ quanh khách sạn và Sid cởi mở với tôi về những lần anh ấy cảm thấy thất vọng trong lúc làm việc ở công ty, khi những kiến thức chuyên môn của anh ấy không được xem trọng. Anh ấy giải thích tại sao anh ấy từ chối một vài khách hàng – anh ấy có một thói quen dễ gây mất lòng đó là luôn nói thẳng một cách bộc trực. Sid cũng nói tôi nghe cơn tức giận của tôi năm đó đã làm anh ta tổn thương như thế nào và tôi rất ăn năn khi nghe điều đó.
Tôi cũng biết thêm về cuộc sống của Sid, về tuổi thơ khó nhọc và vụ ly hôn gây hoang mang. Tôi biết anh ấy đã phải làm việc chăm chỉ như thế nào để trở thành một người có học, và không chỉ hiểu biết về kinh doanh mà còn hiểu biết về văn học và nghệ thuật. Tôi biết về tính kỷ luật mà Sid áp dụng trong mọi thứ mình làm, bao gồm cả đánh golf, trượt tuyết và câu cá bằng mồi nhân tạo.
Ba ngày ở Washington của tôi chỉ dành để lắng nghe Sid – và đó là khoảnh khắc mà tôi đã thay đổi. Cách tôi tư vấn khách hàng cũng đã thay đổi dựa trên sự hiểu biết mà tôi vừa học được về việc giải quyết vấn đề, và tôi đã làm việc hiệu quả hơn rất nhiều. Tất nhiên, tôi không áp dụng tất cả mọi điều Sid dạy tôi. Tôi nghĩ rằng anh ấy quá thô lỗ với khách hàng. Nhưng ngay cả những suy nghĩ ấy cũng rất nhẹ nhàng. Quan trọng hơn, tôi có thêm một người bạn và một quân sư – người đã có tầm ảnh hưởng lớn đối với cuộc sống của tôi.
Những bức tường kinh khủng giữa Sid và bạn của tôi đã sụp đổ bởi một trong hai người bọn họ đã sẵn sàng ngồi lại và lắng nghe câu chuyện của người kia. Dù mất đến vài ngày, nhưng “hiệu suất đầu tư” của vài ngày đó được đền đáp lại bằng một tình bạn thân thiết và một cách thức làm việc mới. Vài năm sau, họ đã cùng nhau kiến tạo ra các giải pháp sáng tạo cho những vấn đề hóc búa của khách hàng.
Khi chúng ta cảm thấy bị đối xử bất công, chúng ta rất dễ bị cuốn vào sự bất công đó. Thường thì chúng ta chối bỏ trách nhiệm gây ra xung đột, lúc nào cũng là lỗi của người khác. Tư tưởng này đã “ăn mòn” chúng ta, khiến chúng ta rơi vào trạng thái phòng vệ và chống đối người khác, và cái vòng mâu thuẫn lẩn quẩn cứ thế trở nên căng thẳng hơn cho đến khi công việc của chúng ta bắt đầu chịu ảnh hưởng.
Chúng ta có thể đi một con đường khác. Chúng ta có thể chọn cách thực sự lắng nghe những nhu cầu và mối quan tâm của người mà chúng ta đang xung đột.
Nếu chúng ta chọn cách thực sự lắng nghe thấu hiểu họ, không chút màu mè, giả tạo, ta sẽ phải ngạc nhiên về dòng chảy kiến thức và hiểu biết sâu sắc bên trong một con người khác – giống như điều mà bạn tôi đã trải nghiệm từ cuộc nói chuyện với Sid. Anh ấy thậm chí đã không hề cảm thấy họ cần phải nói chuyện để đồng cảm. Thực tế, nhiều lúc lời nói tự động dẫn đường cho cả quá trình.
Bây giờ, lại có hai người không chấp nhận sự đồng cảm của nhau. Họ tấn công nhau bằng hành động hay cảm xúc và tất nhiên, không ai chấp nhận điều đó. Nhưng hầu hết những cuộc xung đột cá nhân trong công sở đều không nặng nề đến mức đó. Thường thì những bức tường xuất hiện do họ cho rằng người khác khinh thường mình, do các vấn đề tranh giành vị trí, do các cuộc xung đột về tính cách – tất cả các yếu tố của bộ ba GET.
Trong những cuốn sách mới được phát hành về kiểm soát các mâu thuẫn nơi công sở, bạn sẽ thấy rất nhiều gợi ý liên quan đến tĩnh tâm, đàm phán và thỏa hiệp - nhưng lại không có một gợi ý nào liên quan đến hợp lực. Những cuốn sách này đều nói về cách tiếp cận theo hướng giao dịch, trao đổi; những phương thức hời hợt để sống sót qua xung đột và tìm lại sự cân bằng. Nhưng họ hầu như không nói gì về việc cải thiện chất lượng của mối quan hệ.
Nguy hiểm của cách tiếp cận trên đối với xung đột nằm ở chỗ những thiệt hại về mặt tinh thần vẫn ở đó. Con người có thể giảng hòa, bắt tay và làm việc trở lại, nhưng nếu không có sự thay đổi nào đó trong cấu trúc của mối quan hệ, những cảm xúc ẩn sâu vẫn giày vò họ.
Cách tiếp cận trao đổi cho qua này với xung đột xoay quanh “tôi”: “Làm thế nào để tôi có được thứ tôi muốn với mức thiệt hại ít nhất có thể?”. Cách tiếp cận mang tính thay đổi với xung đột lại xoay quanh “chúng ta”: “Làm thế nào để chúng ta có thể cùng nhau tạo ra thứ gì đó tuyệt vời?”.
Bạn có thể tự làm điều này. Nếu bạn phải tham gia cuộc tranh luận, hãy ngừng tranh luận và bắt đầu lắng nghe. Nếu bạn cảm thấy nhu cầu “Tôi phải đúng” đang lấn chiếm con người bạn, hãy tạm ngưng nhu cầu ấy lại và chỉ lắng nghe mà thôiVà nếu bạn thấy mình đang suy nghĩ theo tư duy hai phương thức, hãy hỏi người khác: “Bạn có sẵn sàng tìm ra phương thức tốt hơn các phương thức mà cả hai chúng ta từng nghĩ ra không?”.
Hơn cả “các bên cùng thắng”: Hợp lực trong Bán hàng và Đàm phán
Nhân viên bán hàng kiểu truyền thống đang dần biến mất. Có rất nhiều lý do cho điều này. Một nhân tố chính là mạng Internet, nó mang đến rất nhiều phương tiện tạo ra hàng tỷ giao dịch mà trước đây chỉ có thể tiến hành khi chúng ta gặp mặt trực tiếp. Tuy nhiên, những người bán hàng cũng đang dần biến mất thậm chí trong thế giới B2B⁷ (doanh nghiệp-với-doanh nghiệp) – nơi cách liên hệ trực tiếp giữa người bán và người mua vẫn được áp dụng. Tôi tin rằng lý do chính là quan điểm cũ về “người bán” cũng đang dần trở nên lạc hậu.
. Xem James Ledbetter, “The Death of a Salesman: Of Lots of Them, Actually”,
Slate, 21/09/2010.
⁷. Business - to - business.
Tại sao? Bởi vì nghề bán hàng chưa bao giờ vượt xa được kiểu tư duy hai phương thức “chúng ta chống lại họ”. Tất nhiên, có rất nhiều trường hợp ngoại lệ, nhưng động lực cổ điển đằng sau nghề bán hàng là các con số, và doanh thu đóng vai trò quan trọng hơn tất cả. Vui lòng đừng hiểu sai ý tôi. Lợi nhuận rất quan trọng, và nếu không có lãi, cũng chẳng có sứ mệnh nào nữa. Nhưng nếu trái tim của người bán hàng chỉ tập trung vào các con số thay vì phục vụ khách hàng, thì cuối cùng anh ta cũng sẽ thất bại ở cả hai đầu việc mà thôi. Nguyên tắc rất rõ ràng và không thể thay đổi: Chìa khóa của cuộc sống không phải là sự cộng gộp mà là sự đóng góp – không phải là tích lũy các sản phẩm vật chất mà là xây dựng và đóng góp phục vụ khách hàng.
Kiểu bán hàng hay đàm phán cổ xưa nhất chính là mặc cả, trò chơi có tổng bằng không: bên này thắng thì bên kia thua và ngược lại. Trong trò chơi này sẽ có hai bên cùng cố gắng giành được nhiều lợi so với bên kia. Những người bán hàng ba hoa nói rằng mình là những người đi săn và sẽ săn được nhiều. Rồi cũng có nhiều kiểu bán hàng tư vấn khác nhau – trong đó, người bán sẽ cố gắng tạo ra một kết quả “các bên cùng thắng” khiến cả hai bên hài lòng. Kiểu bán hàng các bên cùng thắng là một bước cải tiến tuyệt vời so với mặc cả.
Tôi tin rằng kiểu tư duy các bên cùng thắng đóng vai trò căn bản không chỉ trong kinh doanh mà trong tất cả các mối quan hệ của đời sống. Nó là chìa khóa để bước vào trái tim của bất kỳ người nào khác. Nếu không có tư duy các bên cùng thắng, sẽ không có sự tin tưởng, không có sự tự tin và không thể cùng nhau tiến về phía trước.
Tôi tin rằng những người làm kinh doanh đều hiểu được điều này và tôi cảm thấy rất hài lòng khi dành nhiều năm để nghiên cứu ý niệm các bên cùng thắng đã được sử dụng trên khắp thế giới như thế nào. Về phần mình, tôi cũng đã và đang cố gắng làm nó xảy ra.⁸
⁸. Đọc 7 Thói quen hiệu quả, Thói quen 4: Tư duy cùng thắng.

Tinh thần các bên cùng thắng. Thắng – Thua có nghĩa bên tôi có được thứ chúng tôi muốn. Thua – Thắng có nghĩa bên bạn có được thứ các bạn muốn. Các bên cùng thua nghĩa là cả hai chúng ta đều không có được thứ mình muốn – đây là tư duy kiểu thỏa hiệp. Các bên cùng thắng là cả hai cùng thắng, là tư duy theo Lựa chọn tối ưu thứ 3. Nó không phải là cách của tôi hay của bạn, đó là một cách tốt hơn cho cả hai chúng ta.
Vẫn còn một lý do nữa cho tình trạng đi xuống của nghề bán hàng, đó là tư duy các bên cùng thắng không được sử dụng đủ rộng rãi như nó nên được sử dụng. Giáo sư Horacio Falcao tin rằng mô thức Thắng – Thua vẫn là chế độ mặc định của hầu hết các tình huống: “Rất nhiều lần, các bên cùng thắng bị xem là cách giải quyết quá mềm mỏng và đó là một sai lầm lớn. Các bên cùng thắng nghe có vẻ khá ngây thơ bởi nhiều người đã không biết cách nhận ra nó hoặc, nhìn nhận sai lầm rằng nó quá ‘nhu nhược’. Tuy nhiên, các bên cùng thắng là cách giải quyết tích cực chứ không phải ngây thơ, đó là một sự khác biệt đáng kể”.
. Falcao, “Negotiating to Win”, INSEAD Knowledge, 16/04/2010.
http://knowledgeinseadedustrategy-value-negotiation-100419.cfm?vid=404.
Đồng thời, tư duy các bên cùng thắng không phải là điểm cuối mà là điểm đầu của bất kỳ mối quan hệ hiệu quả nào. Tương tự như vậy, trong giới kinh doanh, tư duy các bên cùng thắng là điểm khởi đầu chứ không phải điểm cuối của hợp lực. Một giao dịch các bên cùng thắng không nhất thiết là giao dịch tốt nhất. Các bên cùng thắng có nghĩa cả hai bên đều không phải thua thiệt bất cứ thứ gì, cả hai đều cảm thấy hài lòng và vui vẻ với kết quả và chẳng còn gì bất ổn nữa. Nhưng những cái đầu hợp lực còn có thể làm được tốt hơn thế. Không gì có thể giới hạn những giá trị họ có thể cùng nhau tạo ra.
Trong thời đại của mặc cả, con người đã mua xe hơi từ những người bán hàng họ không mấy tin tưởng và hy vọng rằng họ không bị lừa. Định kiến về người bán xe hơi chất lượng kém là một chuyện đùa từ rất lâu. Giờ đây, hầu hết những người bán xe đều trở nên phức tạp hơn và minh bạch hơn, và đặc biệt dành nhiều sự cố gắng để mang đến cho khách hàng những giao dịch tốt nhất.
Và có một người hiếm hoi có khả năng hợp lực và luôn tìm kiếm những Lựa chọn tối ưu thứ 3 để mang đến các giá trị cho khách hàng của mình. Đối với những người sở hữu xe hơi, tốn nhiều tiền vào xe là điều không thể tránh được. Giá trị của chiếc xe hơi tụt giảm rất nhanh cho đến khi, khoảng vài năm sau đó, khoản đầu tư của người chủ chiếc xe gần như không còn giá trị. Đây là điều bực bội khi bạn sở hữu một chiếc xe hơi. Nhận ra điều này, một người bán xe mà tôi biết đã tìm ra được những cách tuyệt vời để giúp khách hàng của ông ấy bảo vệ được khoản đầu tư mà họ đã gửi gắm. Mỗi năm, hầu hết bọn họ đều mua những chiếc xe hơi mới từ ông chỉ với vài trăm đô la. Sau đó, ông ấy giúp họ bán xe trong thời điểm hãng xe tung ra mẫu mới và thu được số tiền gần bằng số tiền họ đã bỏ ra khi mua xe. Kết quả là, khách hàng của ông luôn có xe mới để lái và họ mất rất ít hoặc gần như không mất chút tiền nào cho chi phí chuyển đổi xe – trong suốt nhiều năm liền! Ông ấy đã nghiên cứu để đảm bảo rằng, mình bán cho khách hàng những chiếc xe với khả năng bán lại khả quan nhất. Mặc dù chỉ kiếm được rất ít lợi nhuận từ mỗi chiếc xe, nhưng tổng doanh số bán lại cho thấy ông ấy cực kỳ thành công. “Tôi thà bán 150 chiếc xe trong vòng một tháng với mức giá 500 đô la còn hơn là 25 chiếc xe với mức giá 1.800 đô la”, ông ấy nói. Bởi tất cả các xe của ông ấy đều mới và hầu như không cần phải sửa chữa gì cả, ông ấy không cần phải có dịch vụ sửa chữa xe và do đó không có nhiều chi phí phát sinh, ngoại trừ chi phí thuê địa điểm trưng bày. Và ông ấy có được lực lượng khách hàng rất mực trung thành.
Lựa chọn tối ưu thứ 3 được người bán xe hơi này áp dụng trong kinh doanh đã giúp xóa bỏ quá trình đàm phán và bán hàng tốn thời gian. Đơn giản là vì ông không phải làm những điều đó. Ông phải từ bỏ một số đơn hàng bởi đã được biết đến quá nhiều. Khi quyết tâm giúp khách hàng khỏi mất mát quá nhiều tiền, ông ấy còn tự mình tiết kiệm được rất nhiều thời gian và giảm được rất nhiều căng thẳng, và việc kinh doanh của ông ấy cứ thế phất lên.
Người mua đã từng phải giao dịch với nhân viên bán hàng. Chỉ qua họ, người bán mới có thể có được sản phẩm, dịch vụ hoặc thông tin mà họ cần. Người mua cũng thường xuyên phật ý với nhân viên bán hàng và những trò lanh trí của họ. Ngày nay, người mua có thể mua được bất cứ thứ gì họ muốn từ Internet. Do đó, chúng ta thậm chí chẳng cần tới những người bán hàng với tư duy các bên cùng thắng. Dù vậy, một điều mà bạn không thể có được từ Internet đó là hợp lực – phương án hỗ trợ sáng tạo mà chỉ con người có thể nghĩ ra như người bán xe hơi này – người sẽ thực sự quan tâm đến sở thích, mong muốn của bạn.
Mahan Khalsa – một người bạn rất giỏi đàm phán của tôi đã nói: “Bán hàng nghĩa là bạn làm điều gì đó cho một ai đó, thay vì làm điều gì đó cho hay với người nào đó. Bán hàng đã trở thành mối quan hệ dựa trên nỗi e sợ. Khách hàng e sợ rằng họ sẽ bị lừa gạt và người bán hàng thì sợ thất bại”. Không ai muốn bị lừa gạt cả.
Theo phán đoán của tôi, cách định nghĩa bán hàng như vậy đang chết dần. Thay vào đó là ý niệm về kiểu hợp tác mang tính hợp lực. Trong công ty, chúng tôi có “những đối tác khách hàng” – công việc của họ là tìm cách hợp lực với khách hàng, giúp họ tạo ra các Lựa chọn tối ưu thứ 3 mang đến các lợi thế cạnh tranh. Nhiệm vụ của họ là giúp khách hàng của chúng tôi thành công.
Mahan có nói: “Bạn phải giúp khách hàng của bạn thành công. Đó là sự thay đổi lớn về mặt suy nghĩ”. Sự hợp tác mang tính hợp lực là sự chuyển dịch mô thức cho hầu hết tất cả chúng ta. Chỉ thuyết phục khách hàng mua hàng đã không còn đủ nữa. Bạn phải cắt giảm chi phí, tăng doanh thu, tăng nguồn vốn, giúp họ phát triển chất lượng sản phẩm và sự trung thành của khách hàng hoặc giúp họ làm việc hiệu quả hơn. Bạn giúp họ đạt được những mục tiêu cao cả của họ.