. Nguyên văn: Wellness.
Tại nơi từng là bãi biển Saida xinh đẹp của Lebanon, một bãi rác thải độc hại khổng lồ to lên từng giờ bởi những đống rác chất ngổn ngang từ các thị trấn lân cận. Cao gần bằng bốn tầng với khối lượng nửa triệu mét khối, rác từ núi rác này thường xuyên trôi nổi ra biển, giống như những tảng băng trôi từ một dòng sông băng, tràn ngập vùng biển Địa Trung Hải, làm nghẹt thở những con rùa biển nơi đây, gây tắc nghẽn đến tận những bãi biển Syria và Thổ Nhĩ Kỳ xa xôi.
Tất cả mọi người, từ cư dân ở đó đến những quốc gia láng giềng, đều muốn đống rác này biến mất.
Thành phố nói rằng đây là vấn đề của Chính phủ. Chính phủ nói rằng đó là trách nhiệm của thành phố. Cả hai bên đều có những lý lẽ rất thuyết phục, và các vấn đề chính trị cũng rất khó để giải quyết. Nhưng trong khi hai bên đang bận tranh cãi, núi rác vẫn ngày càng lớn hơn và đầu độc nguồn nước và không khí, giết chết sinh vật biển và khiến người dân địa phương nghẹt thở, đặc biệt là trẻ em phải đối mặt với tình trạng hen suyễn gia tăng.⁷
⁷ . “Mountain of Trash Blights Historic City of Saida”, Newscom, 24/9/2010, http://wwwvoanewscomenglishnewsmiddle-eastMountain-of-Trash-Blights-Historic-Lebanese-City-of-Saida-103741374.html; “Lebanon: Political Rivalries Prevent Clean-up of Toxic Rubbish Dump”, IRIN, 21/3/2008, http://wwwirinnewsorgReportaspx?ReportId=77399.
“Núi rác” Saida chỉ là một ví dụ địa phương cho thấy lối tư duy hai phương thức đã gây ra vấn đề suy thoái môi trường toàn cầu như thế nào. Không một nơi nào trên trái đất thoát khỏi điều này. Đây không phải là một vấn đề kiểu “phe tự do đối đầu phe bảo thủ”, thế nhưng họ vẫn tranh cãi dữ dội về nó. Với mọi xã hội, “sức khỏe” của hành tinh chúng ta là một trong những thách thức khó khăn nhất mà ta phải đối mặt. Những phản hồi trong cuộc khảo sát “Những Thách thức Nghiêm túc” của chúng tôi đã lựa chọn “quản lý môi trường” là một trong ba mối quan tâm toàn cầu hàng đầu, bạn có thể nhìn thấy những nhận xét điển hình này từ khắp nơi trên thế giới:
• Chi-lê: “Đa số các vấn đề của thế giới bắt nguồn từ lối sống không bền vững của con người”.
• Ấn Độ: “Chúng ta cần quan tâm đến môi trường. Chúng ta đã tàn phá nó theo những cách không tưởng”.
• Hà Lan: “Các nước nằm dưới mực nước biển⁷¹ có thể chịu hậu quả nặng nề từ những tác động gây mất cân bằng môi trường của chúng ta”.
⁷¹. Low Countries: chỉ khu vực ven biển ở Tây Âu, bao gồm Hà Lan, Bỉ và những vùng đồng bằng thấp của các con sông Rhine, Meuse, Scheldt và Ems -đây là khu vực có diện tích đất ngang hoặc thấp hơn mực nước biển. (ND)
• Hoa Kỳ: “Thực sự chúng ta không thể tiếp tục sống như thế này, trừ khi chúng ta tạo ra những thay đổi to lớn tới lối sống của mình. Nguồn tài nguyên thiên nhiên của chúng ta là hữu hạn. Chúng có giới hạn, và chúng ta thì quá tham lam. Sẽ không có bất cứ thứ gì còn lại cho các thế hệ sau”.
Tất nhiên, những quan điểm này không hoàn toàn chính xác, nhưng chúng cho thấy nỗi sợ của con người ở khắp mọi nơi. Khát khao giải quyết vấn đề này rất mãnh liệt, chẳng hạn như những phản hồi mạnh mẽ dành cho “Giờ Trái đất” – một hiện tượng qua mạng Internet khuyến khích con người và các tổ chức trên toàn cầu tắt đèn trong một giờ cố định mỗi năm. Những biểu tượng như tháp Eiffel, nhà hát Sydney, cùng với hàng triệu hộ gia đình đã tắt đèn để tiết kiệm một lượng điện đáng kể trong một giờ. Trớ trêu thay, tại nhiều thành phố, Giờ Trái đất lại được tổ chức với những cuộc diễu hành cùng đuốc – nó tất nhiên sẽ làm ô nhiễm không khí với khí đốt bị thải ra – điều này minh họa cho sự phức tạp của vấn đề, dù chúng ta đã có những ý định tốt nhất để bảo vệ môi trường.
Cuộc tranh cãi về môi trường có thể bị phân cực đầy gay gắt ở mọi mức độ xã hội, từ cá nhân đến toàn cầu. Nó có thể nằm ngay ở cấp độ khu phố. Như tôi đã chia sẻ, ở bang Utah xinh đẹp nơi tôi sống, hàng nghìn người dân giận dữ với quyết định của bang: dỡ bỏ nhà ở của họ để xây dựng một con đường thay vì xây dựng nó ở phía tây, qua một vùng đất ngập nước tràn đầy cuộc sống hoang dã. “Ai quan trọng hơn kia chứ?”, họ gào khóc. “Gia đình của tôi hay là mấy con ếch quý hiếm?” Những người khác phản bác lại: “Bạn luôn có thể tìm một ngôi nhà khác – nhưng lũ ếch thì không!”.
Vấn đề này có thể tóm tắt trong câu hỏi đầy tính gợi mở từ nhà văn David Pepper: “Liệu chúng ta có thể đạt được những giải pháp ‘cùng thắng’ thay vì ‘thắngthua’ cho những mâu thuẫn trong phát triển môi trường không? Là một xã hội công nghệ toàn cầu, liệu chúng ta có thể cải thiện môi trường thành công như ta cải thiện cho bản thân?”.⁷²
⁷². David Pepper, Environmentalism: Critical Concepts (Florence, KY: Taylor & Francis, 2003), 78.
Ở mức độ toàn cầu, người ta căng thẳng với những thông tin từ các nhóm nghiên cứu khoa học, rằng hoạt động của con người có thể khiến cho khí hậu biến đổi theo chiều hướng xấu hơn. Phải công nhận rằng các nhà khoa học đã tạo nên nỗ lực thực sự để trình bày những phát hiện của mình khách quan nhất có thể, và thường họ cũng không khăng khăng rằng kết luận của mình luôn đúng. Đó là cách khoa học nên hoạt động, nhưng nó lại được trình bày các vấn đề tới những người thực sự phải đưa ra quyết định.
Đa số các nhà khoa học dường như nghiêng về quan điểm rằng, hoạt động công nghiệp đang làm nóng trái đất một cách bất thường, và một số vô cùng chắc chắn về điều đó. “Con cháu của chúng ta sẽ rơi vào thời kỳ khó khăn”, nhà vật lý James Hansen từ Viện nghiên cứu vũ trụ không gian NASA nói. “Trái đất có thể gặp nguy hiểm bất cứ lúc nào.” Ông dự đoán rằng nhiệt độ tăng lên vì lượng dầu khí khổng lồ được tiêu thụ sẽ khiến cho “băng ở Bắc cực biến mất, các lớp băng và sông băng sẽ tan chảy” – điều này sẽ gây ra sự tàn phá khí hậu “đe dọa không chỉ hàng triệu sinh vật trên hành tinh này mà còn cả sự tồn tại của chính loài người”.⁷³
⁷³. James Hansen, Storms of My Grandchildren (New York: Bloomsbury USA, 2009), ix.
Mặt khác, lại có những nhà khoa học nổi tiếng cho rằng mối đe dọa này đang bị phóng đại. Richard Lindzen, một nhà khí tượng học tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) kết luận rằng: “Không có một cơ sở vững chắc nào cho những dự đoán về hiện tượng nóng lên toàn cầu đáng kể được quan sát là do sự gia tăng của các khí nhà kính như CO2, methan, và CFC”.⁷⁴
⁷⁴. “Is Global Warming is a Myth?”, Scientific American, 8/4/2009.

Đây sẽ chỉ là một cuộc thảo luận khoa học nhẹ nhàng thú vị nếu xã hội chúng ta đang không gặp quá nhiều rủi ro. Nếu khí hậu biến đổi theo chiều hướng khiến chúng ta không thể tồn tại trên hành tinh này, ai đó sẽ phải quyết định xem nên làm gì với nó – và việc “không làm gì” cũng chỉ là một quyết định giống như là “làm gì đó”. Thật không may, vấn đề này đang ngày càng bị chính trị hóa sâu sắc, và các nhà tư tưởng hai phương thức đang bận rộn khiến chúng ta xao nhãng và bôi nhọ lẫn nhau. Một bên phủ nhận rằng biến đổi khí hậu cần một lời hồi đáp:
[Các nhà môi trường học] muốn bạn sống trong một nơi nhỏ hơn, bất tiện hơn, kém thoải mái hơn, đắt đỏ hơn, buồn chán hơn, và ít hy vọng hơn. Và sự quát tháo về đạo đức sống xanh chỉ là sự bắt đầu [qua] lòng nhiệt thành nóng vội [của họ] để bắt đầu quy định khả năng di chuyển của bạn, chế độ ăn của bạn, việc sử dụng năng lượng gia đình của bạn, kích thước nhà cửa của bạn, bạn có thể đi xa đến đâu, và thậm chí là số con cái mà bạn có thể có thông qua áp lực cưỡng chế về pháp luật… Sống xanh thực chất chỉ là ai đó điều chỉnh trong phạm vi nhỏ của bạn mà thôi – thu hẹp ước mơ của bạn và ép tất cả chúng ta vào một trật tự xã hội mới… Rằng bạn đang sống dưới một bàn tay chăm bẵm.⁷⁵
⁷⁵. Steve Milloy, Green Hell: How Environmentalists Plan to Control Your Life (Washington, DC: Regnery, 2009), 2-3.
Và phe còn lại cũng khăng khăng rằng những kẻ hoài nghi kia là sai lầm:
Thái độ chối bỏ hiện tượng biến đổi khí hậu đang lan rộng như một căn bệnh truyền nhiễm. Nó tồn tại trong một quả cầu mà không thể tiếp cận bằng bằng chứng hay những lý lẽ thuyết phục; bất cứ nỗ lực gây chú ý nào tới các phát hiện khoa học đều phải đón nhận sự phẫn nộ, tức giận. Quả cầu này đang phình to ra với tốc độ kinh ngạc… Những cuốn sách và website phục vụ cho một thị trường văn học mới: những người có chỉ số IQ từ 80 trở xuống⁷ . Tôi liên tục bị tấn công bởi lối suy nghĩ của những người này… những người tuyên bố rằng họ là người hồ nghi, nhưng lại tin vào bất cứ ý tưởng ngớ ngẩn cũ kỹ nào vừa ý với quan điểm của họ.⁷⁷
⁷ . Room-temperature IQs: chỉ số IQ “nhiệt độ phòng”, chỉ những người có chỉ số IQ từ 80 trở xuống. Nhiệt độ phòng thông thường là 72 độ F (22 độ C). (ND)
⁷⁷. George Monbiot, “Climate Change Deniers Are Not Sceptics – They're Suckers”, Guardian (Manchester), 3/11/2009.
Tất nhiên, đấy là tiếng nói từ những người tư duy hai phương thức, trắngđen rõ ràng – những người biết rằng ném những lời xúc phạm qua lại sẽ gây được nhiều chú ý. Thật dễ dàng để họ gắn cái mác tâm thần, nham hiểm hay ngu ngốc lên phe đối đầu. Theo tổ chức Gallup, quan điểm của thế giới có xu hướng phân thành hai cực với những vấn đề này.⁷⁸
⁷⁸. Anita Pugliese và Julie Ray, “Awareness of Climate Change and Threat Vary by Region”, Gallupcom, 11/12/2009; Frank Newport,“Three Key Findings on Americans’Views of the Environment”, Gallupcom, 18/3/2011.