Hầu hết những buổi tập huấn bán hàng đều bắt đầu với kỹ năng lắng nghe. Dù vậy, hầu hết thời gian lại dành để tập trung tìm ra “dấu hiệu mua hàng” chứ không phải lắng nghe để hiểu. Một cuốn sách bán rất chạy về nghệ thuật đàm phán đề cập đến việc lắng nghe chỉ duy nhất một lần, và sau đó xem nó như một sự “nhượng bộ” với người mua hàng bởi “bạn chẳng tốn đồng nào cả”. Kiểu lắng nghe này không đòi hỏi chút đồng cảm nào.
Nếu bạn trân trọng mối quan hệ giữa bạn và đối phương trong cuộc đàm phán, bạn sẽ lắng nghe chủ động, có sự phản ánh và đồng cảm. Bạn sẽ không giả tạo lắng nghe chỉ để chờ đợi một thời cơ để nhào ra tấn công. Bạn sẽ thể hiện sự đồng cảm bởi đó là con người bạn, chứ không phải vì nó là thứ bạn phải quan tâm nhất lúc đó.

Nếu bạn cố gắng trở thành một đối tác hợp lực chứ không đơn giản là người bán hàng tầm thường, kỹ năng lắng nghe thấu hiểu sẽ giúp bạn đứng vào vị trí của khách hàng.
Bạn sẽ nhìn nhận vấn đề từ góc độ của khách hàng, cùng họ giải quyết các nỗi bất an, cảm nhận nỗi đau của họ và chia sẻ tầm nhìn của họ. Tôi biết điều này rất khó với bạn dưới tư cách là người bán hàng bởi vì về mặt tinh thần bạn không thể dễ quên đi sản phẩm hay các giải pháp của mình. Nhưng nếu bạn đủ thông thái, bạn sẽ ra khỏi thế giới tinh thần của riêng bạn để bước vào thế giới tinh thần của họ. Như Mahan Khalsa đã từng khuyên nhủ, “Hãy xem toàn bộ cuộc hội thoại như một hành trình khám phá những gì chúng ta chưa biết... Hiểu rõ rằng không phải là bạn đang đi tìm giải pháp cho khách hàng. Cả bạn và khách hàng đều đang tham gia vào một quá trình cùng nhau khám phá”.¹⁴ Đây là một sự thấu hiểu đầy sức mạnh: đó không còn là việc đưa ra giải pháp cho khách hàng nữa mà là cùng nhau tìm ra giải pháp. Không có giải pháp nào trong túi bạn có thể đáp ứng hoàn toàn được các nhu cầu của khách hàng. Nhưng bạn và khách hàng có thể cùng nhau tạo ra một giải pháp hoàn hảo như vậy.
¹⁴. Khalsa, Let’s Get Real, 29.
Nếu bạn lắng nghe thấu hiểu, bạn sẽ cảm nhận được những nỗi lo của khách hàng. Bạn sẽ nghe thấy các câu kiểu như: “Nó đang giết chết chúng tôi”, “Chúng tôi đang chết dần”, “Điều mà đang ngăn cản chúng tôi là...”. Bạn sẽ nắm bắt được tầm nhìn của họ: “Giá như chúng tôi có thể....”, “Mục tiêu quan trọng nhất của chúng tôi là...”, “Tôi có thể nhìn thấy một ngày khi...”. Là một người hợp lực, nhiệm vụ của bạn là tập trung và cảm nhận sức nặng của những thời khắc này. Suy ngẫm và nhắc lại những biểu hiện của những nỗi lo và hy vọng. Cuối cùng, bạn sẽ yêu cầu họ biến những biểu cảm nhẹ nhàng này thành sự đo lường rõ ràng cụ thể. Giống như một nhà vật lý học, bạn sẽ muốn biết họ đang chảy máu nhiều như thế nào. Bạn sẽ muốn biết, nếu được lượng hóa, họ nghĩ về tầm nhìn của họ như thế nào – họ muốn có thêm bao nhiêu doanh thu nữa, họ muốn cổ phiếu tăng lên thế nào, và việc đạt tới các mục tiêu giúp ích cho họ như thế nào. Khalsa đã quan sát các khách hàng của ông ấy và chia sẻ: “Thường thì họ chưa từng tính toán con số cụ thể chính xác, để biết những vấn đề hay cơ hội mà họ nhận thức hoặc cảm nhận sẽ mang hệ quả như thế nào. Nắm bắt được điểm cốt lõi của vấn đề mang đến những giá trị gia tăng cho khách hàng”.¹⁵ Một khi bạn đã biết điều gì khiến họ bận tâm và bạn có thể đóng góp những gì, bạn có thể dựa vào đó để định giá các dịch vụ của bạn. Từ đó, bạn có thể thấy rằng giá trị của các dịch vụ của bạn cao hơn rất nhiều bảng báo giá ban đầu của bạn. Bạn có thể đòi hỏi vài phần trăm chiết khấu. “Hãy đốt bỏ bảng giá cố định của bạn đi”, Khalsa nói.
¹⁵. Khalsa, Let’s Get Real, 97.
Một người bán hàng biết lắng nghe, hẳn nhiên, trái ngược với một người chỉ biết áp dụng các định kiến để nói chuyện với người khác. Hầu hết các chuyên gia bán hàng đều nói rất nhiều, điều này gây ra các vấn đề như không hiểu ý khách hàng và bán hàng quá lố. Và ngay cả khi họ có vẻ như đang lắng nghe, thực sự là họ đang nói – trong đầu họ.
Jim Usry, một chuyên viên bán hàng kỳ cựu trong ngành công nghiệp dược phẩm nói rằng vài năm trước mối quan hệ giữa người bán thuốc và dược sĩ chỉ giống như kiểu giao tiếp một chiều. “Chúng tôi lặp đi lặp lại cùng một thông điệp bất kể khách hàng có quan tâm hay không.” “Chiến lược của các công ty dược phẩm thời điểm đó được gọi là ‘tiếp cận và tần suất’ – nhiều đại diện bán hàng hơn gọi tới các bác sĩ nhiều hơn. Đến mức mà có tới tám đại diện bán hàng của cùng một công ty gọi đến cho một bác sĩ để nói về cùng một sản phẩm, đưa ra cùng một thông điệp và các mẫu thuốc thử giống nhau.” Chỉ tính riêng ở Mỹ, số lượng đại diện bán hàng trong ngành dược gọi đến các dược sĩ đã đạt tới con số 95.000. “Điều này thật điên rồ - không hiệu quả và mang tính bền vững chút nào.”
Usry biết rằng các bác sĩ cảm thấy không hài lòng chút nào với việc bị “tấn công” nhiều như thế. “Vị bác sĩ khổ sở lúc nào cũng thiếu thời gian. Các tổ chức chăm sóc sức khỏe, bệnh nhân, công nhân viên và hàng đống giấy tờ đều cần đến thời gian của họ. Giờ thêm cả các đại diện bán hàng của các công ty dược phẩm và vị bác sĩ phải từ bỏ thêm thời gian của việc khác”. Các bác sĩ bắt đầu phản ứng lại. “Nếu họ mang đến điều gì đó mới, tôi sẽ lắng nghe. Nhưng tôi không có thời gian nghe đi nghe lại cùng một câu chuyện đã cũ, tôi phải khám cho bệnh nhân”.¹ Tiến sĩ Jordan Asher, chuyên gia chăm sóc sức khỏe và thầy thuốc hàng đầu của vùng Nam Mỹ đã nói ra quan điểm của rất nhiều bác sĩ: “Các công ty dược phẩm cũng không khác so với các công ty thức ăn nhanh. Kinh doanh công khai, mục đích của họ chính là tạo ra tiền cho những nhà đầu tư. Điểm khác biệt duy nhất giữa chúng là các công ty dược phẩm thì kinh doanh thuốc. Những điều họ đặt ra khác với bác sĩ chúng tôi. Họ sẽ nói bất cứ điều gì có thể để bán được hàng”.¹⁷
¹ . Phỏng vấn Jim Usry, Nashville, TN, 03/08/2010.
¹⁷. Phỏng vấn Jordan Asher, 15/10/2010.
“Đây là mối quan hệ sai lệch”, Usry nói. “Không ai đặt câu hỏi ‘Bệnh nhân của chúng ta sẽ đứng ở đâu trong mối quan hệ này?’”. Những bức tường giữa hai thế giới đã và đang tồn tại, sừng sững cao. Các công ty dược phẩm liên tục bị buộc tội cố gắng “mua chuộc” các dược sĩ thông qua các chương trình tài trợ, phí trao đổi, cả những bữa ăn trưa và thậm chí họ còn đang đi quá xa ra khỏi những mối tương tác kiểu này.
Nhưng một vài người có khả năng tư duy hợp lực đã tìm ra cách đột phá, tìm ra Lựa chọn tối ưu thứ 3 bằng cách lắng nghe lẫn nhau. Một ví dụ là Jim Fuqua, một trong những đại diện hàng đầu với nhiều năm kinh nghiệm của một trong những công ty dược phẩm hàng đầu nước Mỹ. “Chúng tôi đã bán sản phẩm thuốc rất lâu rồi”, ông ấy nói, “nhưng chúng tôi cần phải tự cải tổ lại chính mình để thúc đẩy không chỉ thành công về mặt thương mại mà còn cả xây dựng mối quan hệ với khách hàng. Chúng tôi đã không làm tốt nhiệm vụ thể hiện được các giá trị của mình, thay vào đó, chúng tôi đã thể hiện rằng mình chỉ biết quan tâm đến việc tạo ra tiền. Nên chúng tôi đã dành rất nhiều thời gian để kiến tạo lại mô hình của mình”.