Vào buổi sáng Giáng sinh, khi tôi xuống nhà bếp, mấy người làm vừa hoàn thành xong công việc buổi sáng trở vào—lũ ngựa và lợn luôn được ăn sáng trước chúng tôi. Jake và Otto reo lên chúc tôi "Giáng sinh vui vẻ!", rồi nháy mắt với nhau khi thấy những khuôn nướng bánh waffle đặt trên bếp. Ông nội bước xuống, mặc chiếc áo sơ mi trắng và khoác áo chẽn đi lễ Chủ nhật. Buổi cầu nguyện ban sáng kéo dài hơn thường lệ. Ông đọc các chương trong Phúc âm Thánh Matthew về sự ra đời của Chúa Kitô; khi lắng nghe, chúng tôi cảm thấy mọi chuyện dường như mới xảy ra gần đây và ngay bên cạnh mình. Trong lời cầu nguyện, ông tạ ơn Chúa vì kỳ Giáng sinh đầu tiên cùng tất cả những ý nghĩa thiêng liêng mà sự kiện đó mang lại cho thế giới từ bấy đến nay. Ông tạ ơn vì đồ ăn thức uống cùng sự ấm êm của gia đình, rồi cầu nguyện cho những người nghèo khổ, cơ nhỡ nơi thành thị lớn, những nơi mà cuộc đấu tranh sinh tồn cam go hơn vùng đất của chúng tôi rất nhiều. Lời cầu nguyện của ông nội thường vô cùng cuốn hút. Ông có tài diễn đạt giản dị mà xúc động. Vì bình thường ít nói nên từng lời ông thốt ra đều có một sức nặng kỳ lạ; chúng không bị mòn đi vì sử dụng quá thường xuyên. Lời cầu nguyện phản ánh chính những điều ông đang trăn trở lúc bấy giờ, và đó cũng là kênh chính để chúng tôi hiểu được tâm tư cùng quan điểm của ông về mọi việc.
Sau khi ngồi vào bàn thưởng thức bánh waffle và xúc xích, Jake kể cho chúng tôi nghe nhà Shimerda đã vui mừng thế nào khi nhận được quà; ngay cả Ambrosch cũng tỏ ra thân thiện và còn cùng anh ra bờ suối chặt cây Giáng sinh. Bên ngoài, trời mù ảm đạm, những đám mây nặng trĩu giăng ngang bầu trời, thỉnh thoại lại có những cơn lốc tuyết thổi qua. Ngay cả vào ngày lễ, trong khu chuồng trại vẫn luôn có những việc vặt phải làm, nên mấy người đàn ông bận rộn mãi cho tới chiều. Sau đó, tôi và Jake chơi cờ domino, còn Otto ngồi viết một bức thư dài gửi về cho mẹ anh. Anh bảo năm nào vào ngày Giáng sinh anh cũng viết thư cho bà, bất kể anh đang ở đâu và đã bao lâu rồi anh chưa gửi thư. Cả buổi chiều anh ngồi trong phòng ăn. Viết được một lúc, anh lại ngồi thẫn thờ, bàn tay nắm chặt đặt trên mặt bàn, mắt dõi theo những đường hoa văn trên tấm khăn trải bàn bằng vải dầu. Đã lâu lắm rồi anh ít khi nói và viết tiếng mẹ đẻ, nên việc viết lách trở nên thật ngượng nghịu. Anh chìm đắm hoàn toàn vào nỗ lực nhớ lại từng từ ngữ.
Khoảng bốn giờ chiều, một người khách xuất hiện: ông Shimerda, đầu đội mũ da thỏ, cổ quấn khăn da thỏ và đeo đôi găng tay mới do chính tay vợ ông móc. Ông đến để cảm ơn chúng tôi về những món quà, cũng như vì tấm lòng tốt của bà nội dành cho gia đình ông. Jake và Otto từ dưới tầng hầm đi lên cùng tham gia, tất cả chúng tôi vây quanh chiếc bếp sưởi, tận hưởng sắc xám đang đậm dần của buổi chiều mùa đông cùng bầu không khí ấm cúng, an lành trong ngôi nhà của ông nội. Cảm giác này dường như xâm chiếm trọn vẹn tâm trí ông Shimerda. Tôi đoán rằng trong cái hang chật chội, bừa bộn của gia đình mình, người ông già nua ấy đã từng tin rằng sự bình yên và trật tự đã biến mất khỏi trái đất, hoặc chỉ còn tồn tại ở cựu lục địa mà ông đã bỏ lại quá xa đằng sau. Ông ngồi yên lặng và thụ động, đầu tựa vào thành chiếc ghế bập bấp bằng gỗ, hai tay thả lỏng trên tay vịn. Gương mặt ông hiện lên vẻ mệt mỏi nhưng mãn nguyện, giống như người bệnh vừa được dịu bớt cơn đau. Bà nội nhất quyết bắt ông uống một ly rượu táo Virginia sau quãng đường dài đi trong giá lạnh; khi một vệt hồng nhạt ửng lên trên má, các nét mặt ông trong suốt đến mức trông như thể được chạm khắc từ một vỏ ốc. Ông hầu như không nói gì và hiếm khi mỉm cười; nhưng khi nhìn ông nghỉ ngơi ở đó, tất cả chúng tôi đều cảm nhận được sự hài lòng tuyệt đối của ông.

Khi trời bắt đầu sẩm tối, tôi xin phép được thắp sáng cây Giáng sinh trước khi đem đèn dầu ra. Khi những mẩu nến bùng lên ngọn lửa vàng hình nón, tất cả những bức tượng nhỏ nhiều màu sắc mang từ Áo sang hiện lên rõ nét và đong đầy ý nghĩa trên nền cành lá xanh tươi. Ông Shimerda đứng dậy, làm dấu thánh giá, rồi lặng lẽ quỳ xuống trước cây Giáng sinh, đầu cúi gập về phía trước. Thân hình dài ngoẵng của ông uốn cong thành hình chữ "S". Tôi thấy bà nội nhìn ông nội với vẻ lo lắng. Ông nội vốn khá khắt khe trong chuyện tôn giáo, đôi khi lại thẳng thắn cất lời làm tổn thương tình cảm của người khác. Trước đó cây Giáng sinh chẳng có gì lạ kỳ, nhưng giờ đây, khi có người quỳ gối trước nó—với những bức tượng nhỏ, những ngọn nến... Ông nội chỉ đưa các đầu ngón tay lên trán và cúi cái đầu đáng kính của mình xuống, qua đó "Tin Lành hóa" lại bầu không khí.
Chúng tôi thuyết phục vị khách ở lại dùng bữa tối cùng gia đình. Ông chẳng cần phải nài nỉ nhiều. Khi ngồi vào bàn ăn, tôi chợt nhận ra ông rất thích ngắm nhìn chúng tôi, và gương mặt của chúng tôi giống như những cuốn sách rộng mở đối với ông. Khi ánh mắt sâu thẳm, thấu suốt của ông dừng lại trên người tôi, tôi cảm thấy như ông đang nhìn thấu vào tương lai xa xôi của mình, dọc theo con đường mà tôi sẽ phải bước đi.
Đến chín giờ, ông Shimerda thắp một chiếc đèn lồng của chúng tôi, khoác chiếc áo khoác ngoài và quấn khăn cổ bằng da thú. Ông đứng ở sảnh vào nhỏ hẹp, kẹp chiếc đèn lồng cùng chiếc mũ da thỏ dưới tay, bắt tay tạm biệt từng người. Khi nắm lấy tay bà nội, ông cúi người xuống như vẫn thường làm và chậm rãi nói: "Người phụ-nữ tốt!" Ông làm dấu thánh giá chúc phúc cho tôi, đội mũ lên rồi bước ra ngoài trời tối. Khi quay trở vào phòng khách, ông nội nhìn tôi với vẻ dò hỏi. "Lời cầu nguyện của mọi người tốt lành đều tốt đẹp cả," ông nhẹ nhàng nói.