Tôi chẳng nhớ gì về khoảng thời gian chúng tôi đến trang trại của ông nội trước lúc bình minh, sau chặng đường gần hai mươi dặm kéo bằng đàn ngựa cày nặng nề. Lúc tôi tỉnh dậy thì trời đã về chiều. Tôi đang nằm trong một căn phòng nhỏ, diện tích chẳng lớn hơn cái giường là bao, tấm mành che cửa sổ phía đầu giường khẽ phập phồng trong làn gió ấm. Một người phụ nữ cao rón, làn da nâu nhăn nheo cùng mái tóc đen, đang đứng nhìn xuống tôi; tôi biết bà hẳn là bà nội mình. Tôi nhận ra bà vừa mới khóc, nhưng khi thấy tôi mở mắt, bà mỉm cười, lo lắng nhìn tôi rồi ngồi xuống phía cuối giường.
“Cháu ngủ ngon chứ, Jimmy?” bà đon đả hỏi. Rồi bằng một giọng khác hẳn, bà thì thầm như tự nói với chính mình: “Chao ôi, sao cháu giống hệt cha cháu thế này!” Tôi nhớ ra rằng cha tôi từng là cậu con trai bé nhỏ của bà; hẳn ngày trước bà cũng thường đến đánh thức ông như thế mỗi khi ông ngủ quên. “Quần áo sạch của cháu đây,” bà nói tiếp, bàn tay nâu sạm khẽ vuốt ve tấm chăn của tôi. “Nhưng trước tiên cháu cứ xuống bếp với bà, tắm rửa ấm áp đằng sau chiếc bếp sưởi đã. Mang theo đồ đạc nhé, dưới đó chẳng có ai đâu.”
Cụm từ “xuống bếp” làm tôi thấy là lạ; bởi ở nhà tôi, người ta luôn nói “ra bếp”. Tôi nhặt giày cùng tất rồi đi theo bà qua phòng khách, xuống một cầu thang dẫn vào gian hầm. Gian hầm này được chia thành hai phần: bên phải cầu thang là phòng ăn, bên trái là nhà bếp. Cả hai phòng đều được trát vữa và quét vôi trắng—lớp vữa được trát trực tiếp lên tường đất, giống như cách người ta vẫn làm trong các nhà hầm. Nền nhà làm bằng bê tông cứng. Ngay dưới trần nhà bằng gỗ là những ô cửa sổ nhỏ có rèm trắng, trên bậu cửa sâu đặt mấy chậu phong lữ và cây thài lài tím. Vừa bước vào bếp, tôi đã ngửi thấy mùi bánh gừng nướng thơm nức. Chiếc bếp sưởi rất lớn, có viền niken sáng bóng; đằng sau bếp là một chiếc ghế gỗ dài đặt sát tường cùng một chiếc chậu tắm bằng tôn, nơi bà đã rót sẵn nước nóng và nước lạnh. Khi bà mang xà phòng cùng khăn tắm đến, tôi bảo bà rằng tôi đã quen tự tắm một mình.
“Cháu tự kỳ tai được không đấy, Jimmy? Có chắc không nào? Chà, vậy thì cháu đúng là một cậu bé ngoan và tự lập đấy.”
Cảm giác ở trong gian bếp thật dễ chịu. Ánh nắng chiều chiếu qua ô cửa sổ hướng tây rọi vào chậu nước tắm của tôi, một chú mèo Maltese to béo tiến lại gần, cọ mình vào thành chậu và tò mò quan sát tôi. Trong lúc tôi kỳ cọ, bà bận rộn dọn dẹp ở phòng ăn bên cạnh, cho đến khi tôi lo lắng gọi lớn: “Bà ơi, cháu e là bánh sắp cháy mất rồi!” Bà liền cười òa chạy vào, xua xua chiếc tạp dề trước mặt như thể đang đuổi gà.
Bà tôi là một người phụ nữ cao, gầy, lưng hơi còng, và bà có thói quen nhô đầu về phía trước như thể đang chú ý quan sát hoặc lắng nghe một điều gì đó ở rất xa. Khi lớn lên, tôi mới hiểu rằng đó là vì bà thường hay hoài niệm về những chuyện đã xa xôi. Mọi thao tác của bà đều nhanh nhẹn và tràn đầy năng lượng. Giọng bà cao và hơi chói, bà thường nói với ngữ điệu lo ân, bởi bà luôn muốn mọi việc phải diễn ra theo đúng trật tự và nề nếp. Tiếng cười của bà cũng cao và có phần hơi gắt, nhưng ẩn chứa trong đó sự thông tuệ và linh lợi. Khi ấy bà năm mươi lăm tuổi, một người phụ nữ khỏe mạnh và có sức chịu đựng phi thường.
Sau khi mặc quần áo xong xuôi, tôi đi khám phá căn hầm dài ngay bên cạnh bếp. Căn hầm này được đào bên dưới gian nhà phụ, cũng được trát vữa và đổ bê tông, có lối cầu thang riêng và một cánh cửa mở ra ngoài cho những người thợ đi lại. Dưới một ô cửa sổ có bố trí chỗ rửa tay chân cho họ mỗi khi đi làm về.
Trong lúc bà bận rộn chuẩn bị bữa tối, tôi ngồi yên vị trên chiếc ghế gỗ dài đằng sau bếp sưởi và làm quen với chú mèo—nghe nói chú không chỉ bắt chuột nhắt, chuột cống mà còn bắt cả chuột túi gopher. Vệt nắng vàng trên sàn nhà thu hẹp dần về phía cầu thang, bà cháu tôi vừa trò chuyện về chuyến đi của tôi, vừa bàn về gia đình người Bohemia mới chuyển đến; bà bảo họ sẽ là những người hàng xóm gần nhất của chúng tôi. Chúng tôi không nhắc gì đến trang trại ở Virginia, nơi từng là nhà của bà trong suốt bao nhiêu năm. Nhưng sau khi những người thợ từ ngoài đồng trở về và tất cả ngồi vào bàn ăn, bà mới hỏi Otto về chốn cũ cùng những người bạn, người hàng xóm nơi quê nhà.
Ông nội tôi ít nói. Khi mới bước vào, ông hôn tôi và nói những lời ấm áp, nhưng ông không phải là người ưa thể hiện tình cảm ra bên ngoài. Ngay lập tức, tôi cảm nhận được sự điềm tĩnh và uy nghiêm ở ông, khiến tôi có phần kiêng nể. Điều người ta chú ý ngay ở ông chính là bộ râu trắng như tuyết, xoăn tít và tuyệt đẹp. Tôi từng nghe một vị truyền giáo nói rằng bộ râu ấy giống hệt râu của một thủ lĩnh Ả Rập. Đỉnh đầu hói càng làm tăng thêm vẻ uy nghi của ông.
Đôi mắt của ông nội chẳng giống mắt người già chút nào; chúng có màu xanh sáng và ánh lên vẻ tinh anh, sắc sảo. Răng ông trắng và đều—khỏe đến mức cả đời ông chưa từng phải đến nha sĩ. Da ông khá nhạy cảm, dễ bị sạm chàm bởi nắng gió. Thời trẻ, tóc và râu ông từng có màu đỏ; đến nay lông mày ông vẫn còn giữ ánh màu đồng.
Trong lúc ngồi ở bàn ăn, tôi và Otto Fuchs cứ lén nhìn nhau. Lúc chuẩn bị bữa tối, bà đã kể cho tôi nghe rằng Otto là một người Áo sang Mỹ từ khi còn nhỏ, từng trải qua một cuộc sống phiêu lưu ở miền Tây xa xôi giữa các trại thợ máy và những toán chăn bò. Thể trạng như sắt đá của anh từng bị suy giảm đôi chút do căn bệnh viêm phổi vùng núi, nên anh đã trôi dạt về đây sống tạm một thời gian ở nơi khí hậu ôn hòa hơn. Anh có người thân ở Bismarck, một khu định cư của người Đức ở phía bắc chúng tôi, nhưng cả năm nay anh đã làm việc cho ông nội.
Ngay khi bữa tối vừa kết thúc, Otto kéo tôi vào bếp để thì thầm về một chú ngựa con dưới nhà kho mà ông vừa mua lại cho tôi trong một buổi đấu giá; anh đã cưỡi thử để xem nó có tật xấu gì không, nhưng nó là một “gã quý tộc hoàn hảo” và tên là Dude. Fuchs kể cho tôi nghe mọi điều tôi muốn biết: chuyện anh bị mất một bên tai trong cơn bão tuyết ở Wyoming hồi còn làm tài xế xe ngựa kéo, và cách quăng dây thòng lọng. Anh hứa sẽ trói thử một con bò bò ngót cho tôi xem trước khi mặt trời lặn ngày mai. Anh lấy bộ quần da chaps cùng đôi cựa bạc ra khoe với tôi và Jake, rồi cả đôi ủng bốt bồi thợ bò đẹp nhất của anh với phần cổ ủng được thêu hoa văn táo bạo—hình hoa hồng, nút dây tình nhân, và những hình nữ thể trần trụi. Anh nghiêm nghị giải thích rằng đó là những thiên thần.
Trước khi đi ngủ, Jake và Otto được gọi lên phòng khách để đọc kinh. Ông nội đeo chiếc kính lão gọng bạc và đọc một vài bài Thánh vịnh. Giọng ông truyền cảm và cách đọc thu hút đến mức tôi ước gì ông chọn một trong những chương yêu thích của tôi trong Thánh thư King James. Tôi tràn ngập cảm giác thành kính trước cách ông phát âm từ “Selah”. “Ngài sẽ chọn phần cơ nghiệp cho chúng ta, sự vinh hiển của Jacob mà Ngài yêu mến. Selah.” Tôi chẳng hiểu từ đó có nghĩa là gì; có lẽ chính ông cũng vậy. Nhưng khi ông thốt lên, từ ấy trở nên linh thiêng như một lời sấm truyền, từ ngữ thánh thiện nhất.
Sáng hôm sau, tôi dậy sớm chạy ra ngoài trời ngó quanh. Người ta bảo tôi rằng nhà chúng tôi là căn nhà gỗ duy nhất ở phía tây Black Hawk—cho đến khi tới khu định cư Na Uy, nơi có vài căn như thế. Hàng xóm của chúng tôi sống trong những căn nhà làm bằng cỏ sod hoặc nhà hầm—ấm cúng nhưng không mấy rộng rãi. Căn nhà khung gỗ màu trắng của chúng tôi, gồm một tầng rưỡi phía trên gian hầm, nằm ở phía đông của mảnh sân trang trại, với chiếc cối xay gió đặt ngay sát cửa bếp. Từ cối xay gió, mặt đất thoải dần về phía tây, xuống tận các nhà kho, kho chứa hạt và chuồng heo. Khoảng dốc này bị giẫm đạp đến trần trụi, bị mưa giội thành những mương rãnh ngoằn ngoèo. Phía sau vựa ngô, dưới đáy vùng đất trũng nông, là một cái ao nhỏ bùn lầy, xung quanh mọc những bụi liễu xơ xác. Con đường từ bưu điện dẫn thẳng qua cửa nhà chúng tôi, băng qua sân trang trại rồi uốn quanh cái ao nhỏ này, trước khi bắt đầu leo lên ngọn đồi uốn lượn nhẹ nhàng của đồng cỏ hoang sơ về phía tây. Ở đó, dọc theo đường chân trời phía tây, con đường chạy ven một cánh đồng ngô bao la, lớn hơn bất kỳ cánh đồng nào tôi từng thấy. Cánh đồng ngô này cùng với dải ngô bao sau nhà kho là những khoảng đất duy nhất được cày xới trong tầm mắt. Khắp nơi, xa tận tầm mắt chỉ toàn là lớp cỏ đỏ thô ráp, xù xì, phần lớn đều cao ngang người tôi.
Phía bắc căn nhà, bên trong dải đất cày chắn lửa, mọc lên một dải cây phong lá phong mọc dày đặc, thấp và xum xuê, lá của chúng đã bắt đầu chuyển sang màu vàng. Hàng rào cây này dài gần một phần tư dặm, nhưng tôi phải nhìn kỹ lắm mới nhận ra. Những cây nhỏ bé ấy trở nên lọt thỏm giữa biển cỏ. Có cảm giác như biển cỏ sắp tràn qua chúng, và tràn qua cả bãi mận đằng sau cái chuồng gà làm bằng đất turf.
Nhìn ra xung quanh, tôi cảm thấy biển cỏ chính là vùng đất này, giống như nước làm nên biển cả vậy. Sắc đỏ của cỏ khiến cả vùng đồng cỏ rộng lớn mang màu của những vệt rượu vang, hay màu của một số loài tảo biển khi mới dạt vào bờ. Và nơi đây tràn ngập sự chuyển động; toàn bộ vùng đất như thể đang cuộn chảy.
Tôi gần như quên mất mình có một người bà, cho đến khi bà bước ra ngoài, đầu đội mũ che nắng, tay cầm chiếc bao tải, và hỏi tôi có muốn cùng bà ra vườn đào khoai tây cho bữa trưa không. Kỳ lạ thay, khu vườn nằm cách nhà đến một phần tư dặm, và đường tới đó đi ngược lên một vùng đất trũng nông qua chuồng gia súc. Bà chỉ cho tôi thấy một chiếc gậy gỗ sồi chắc chắn, bọc đồng ở đầu, treo bằng dây da bên hông dải lưng của bà. Bà bảo đó là chiếc gậy đuổi rắn độc. Bà dặn tôi không bao giờ được ra vườn mà không mang theo một chiếc gậy nặng hoặc một con dao phát ngô; bà đã đập chết rất nhiều rắn độc trên đường đi đi về về. Một cô bé sống trên đường Black Hawk từng bị cắn vào cổ chân và phải nằm bệnh suốt cả mùa hè.
Tôi vẫn nhớ như in cảnh vật hiện ra trước mắt khi tôi bước đi bên cạnh bà nội theo những vệt bánh xe mờ nhạt vào buổi sáng đầu tháng Chín ấy. Có lẽ cảm giác bồng bềnh của chuyến đi tàu kéo dài vẫn còn đọng lại trong tôi, bởi hơn bất cứ điều gì, tôi cảm nhận được sự chuyển động trong cảnh vật; trong làn gió sáng tươi mát, thổi nhẹ nhàng, và trong chính lòng đất, như thể lớp cỏ xù xì kia là một tấm da lỏng lẻo, còn bên dưới nó là những đàn bò rừng đang phi nước đại, phi nước đại…
Nếu đi một mình, tôi sẽ chẳng bao giờ tìm thấy khu vườn—ngoại trừ những quả bí ngô vàng rực nằm chơ vơ không được che chắn bởi những dây dây héo rụi—và tôi chẳng mấy hứng thú với nó khi tới nơi. Tôi chỉ muốn đi thẳng qua dải cỏ đỏ và bước qua rìa thế giới, nơi có lẽ chẳng còn xa lắm. Làn không khí nhẹ bẫng quanh tôi như báo rằng thế giới kết thúc tại đây: chỉ còn lại mặt đất, mặt trời và bầu trời, và nếu đi xa hơn một chút nữa, sẽ chỉ còn mặt trời cùng bầu trời, và người ta sẽ trôi bồng bềnh vào đó, giống như những con chim ưng vàng óng đang chao nghía trên đầu chúng tôi, đổ những cái bóng chậm rãi xuống mặt cỏ. Trong khi bà lấy chiếc chĩa cày tìm thấy ở một trong các luống đất để đào khoai tây, còn tôi nhặt chúng lên từ lớp đất nâu mềm mại cho vào bao, tôi cứ ngước nhìn lên những con chim ưng đang làm cái điều mà tôi có thể dễ dàng làm theo.
Khi bà đã sẵn sàng trở về, tôi bảo tôi muốn ở lại trên vườn một lúc.
Bà nheo mắt nhìn tôi từ dưới vành mũ che nắng. “Cháu không sợ rắn sao?”
“Có một chút ạ,” tôi thú nhận, “nhưng cháu vẫn muốn ở lại.”
“Ừm, nếu thấy một con thì đừng dây vào nó nhé. Mấy con to màu vàng nâu thì không cắn đâu; đó là rắn bull-snake, chúng giúp bắt chuột gopher đấy. Đừng sợ nếu thấy có cái gì nhô ra từ cái hang trên bờ đất đằng kia. Đó là hang con dơi badger. Nó to khoảng bằng con 'possum to, mặt có vằn đen trắng. Thỉnh thoảng nó có bắt mất một con gà, nhưng bà không cho mấy người thợ làm hại nó đâu. Ở vùng đất mới, người ta thấy thân thương với loài vật lắm. Bà thích nó chui ra nhìn bà mỗi khi bà làm việc.”
Bà vác bao khoai tây lên vai rồi đi xuống đường nhỏ, lưng hơi khòm về phía trước. Con đường uốn lượn theo vùng đất trũng; khi đến khúc ngoặt đầu tiên, bà vẫy tay chào tôi rồi khuất bóng. Tôi được ở lại một mình với cảm giác thảnh thơi và mãn nguyện mới mẻ này.
Tôi ngồi xuống giữa khu vườn, nơi rắn khó có thể tiếp cận mà tôi không nhìn thấy, và tựa lưng vào một quả bí ngô vàng ấm áp. Có mấy bụi tầm bóp mọc dọc theo các luống cày, trĩu quả. Tôi bóc các lớp vỏ giấy hình tam giác bảo vệ quả ra và ăn vài quả. Xung quanh tôi, những con châu chấu khổng lồ, to gấp đôi bất kỳ con nào tôi từng thấy, đang thực hiện những động tác nhào lộn giữa những dây cành khô. Những con chuột gopher hối hả chạy ngược chạy xuôi trên khoảng đất đã cày. Nơi đáy vùng đất trũng kín gió này, gió không thổi quá mạnh, nhưng tôi có thể nghe thấy nó cất tiếng rì rào trên khoảng đất bằng phẳng, và tôi có thể thấy những ngọn cỏ cao vẫy gọi. Mặt đất ấm áp dưới thân tôi, và ấm áp khi tôi vê nó qua các kẽ tay. Những con bọ nhỏ màu đỏ kỳ lạ chui ra, di chuyển thành những đội hình chậm rãi quanh tôi. Lưng chúng có màu đỏ chuối bóng loáng với những chấm đen. Tôi giữ yên lặng hết mức có thể. Chẳng có gì xảy ra cả. Tôi cũng chẳng mong đợi điều gì xảy ra. Tôi chỉ là một sinh thể nằm dưới ánh mặt trời và cảm nhận nó, giống như những quả bí ngô kia, và tôi chẳng muốn làm gì hơn thế. Tôi hoàn toàn hạnh phúc. Có lẽ chúng ta cũng cảm thấy như vậy khi qua đời và trở thành một phần của một điều gì đó toàn vẹn, dù đó là mặt trời và không khí, hay sự thiện lương và tri thức. Dù sao đi nữa, đó chính là hạnh phúc; được tan hòa vào một điều gì đó trọn vẹn và vĩ đại. Khi nó đến với ta, nó đến tự nhiên như một giấc ngủ.