Giữa trưa hôm sau, Otto Fuchs mới từ Black Hawk trở về. Anh báo lại rằng viên điều tra nguyên nhân tử vong sẽ đến nhà Shimerda vào khoảng chiều nay, nhưng vị linh mục truyền giáo thì đang ở tận đầu kia của giáo xứ, cách xa cả trăm dặm, mà tàu hỏa lại không hoạt động. Fuchs đã tranh thủ ngủ được vài tiếng ở chuồng ngựa cho thuê trong trấn, nhưng anh lo con ngựa thiến xám của mình đã bị quá sức. Quả thực, về sau nó chẳng bao giờ còn phục hồi lại như xưa. Chuyến đi dài qua lớp tuyết sâu thẳm ấy đã vắt kiệt mọi sức chịu đựng của nó.
Fuchs dẫn về nhà một người lạ, một thanh niên người Bohemian trẻ tuổi vừa mới đến lập nghiệp gần Black Hawk. Cậu ta cưỡi con ngựa duy nhất của mình tới để giúp đỡ đồng bào trong lúc hoạn nạn. Đó là lần đầu tiên tôi gặp Anton Jelinek. Khi ấy cậu là một thanh niên lực lưỡng khoảng đầu đôi mươi, điển trai, nồng hậu và tràn đầy sức sống; sự xuất hiện của cậu giữa mớ bối cảnh u uất này chẳng khác nào một phép màu. Tôi vẫn nhớ như in khoảnh khắc cậu sải bước vào căn bếp nhà tôi trong đôi ủng dạ và chiếc áo khoác da sói dài, đôi mắt cùng hai gò má hồng rực lên vì cái lạnh. Vừa thấy bà tôi, cậu liền giật phắt chiếc mũ lông thú xuống, cất lời chào bằng một giọng trầm ấm, vang rền nghe già dặn hơn so với tuổi.
“Cháu xin cảm ơn bà rất nhiều, bà Burden, vì bà đã quá tốt bụng với những người tha hương nghèo khổ từ quê hương cháu.”
Cậu không hề ngập ngừng hay e ngại như những cậu con trai nông thôn khác, mà nhìn thẳng vào mắt người đối diện một cách hăng hái khi trò chuyện. Mọi điều ở cậu đều toát lên vẻ ấm áp và tự nhiên. Cậu bảo lẽ ra mình đã đến thăm nhà Shimerda từ trước, nhưng suốt cả mùa thu cậu phải đi làm thuê đập ngô, rồi từ khi mùa đông bắt đầu, cậu đi học ở ngôi trường cạnh cối xay gió cùng bọn trẻ con để học tiếng Anh. Cậu khoe với tôi rằng mình có một cô giáo rất tốt và cậu rất thích đến trường.
Trong bữa ăn trưa, ông tôi chuyện trò với Jelinek nhiều hơn lệ thường ông vẫn làm với người lạ.
“Liệu họ có thất vọng lắm không khi chúng ta không thể mời được linh mục?” ông hỏi.
Jelinek vẻ mặt đăm chiêu. “Thưa ông, có chứ ạ, điều đó tệ lắm cho họ. Cha của họ đã phạm một tội lỗi lớn,” cậu nhìn thẳng vào mắt ông tôi. “Chúa chúng ta đã phán như vậy.”
Có vẻ ông tôi thích sự thẳng thắn của cậu. “Chúng ta cũng tin như vậy, Jelinek. Nhưng chúng ta tin rằng linh hồn của ông Shimerda khi về với Đấng Tạo Hóa cũng sẽ nhận được sự dung thứ dù có linh mục hay không. Chúng ta tin rằng Chúa Kitô là Đấng trung bảo duy nhất của chúng ta.”
Chàng thanh niên lắc đầu. “Cháu hiểu cách nghĩ của ông. Cô giáo ở trường cũng giải thích vậy. Nhưng cháu đã chứng kiến quá nhiều rồi. Cháu tin vào việc cầu nguyện cho người chết. Cháu đã thấy quá nhiều.”
Chúng tôi hỏi cậu có ý gì.
Cậu nhìn quanh bàn ăn. “Mọi người muốn cháu kể không? Khi cháu còn là một cậu bé cỡ như cháu đây, cháu đã bắt đầu phụ giúp linh mục bên bàn thờ. Cháu rước ban thánh thể lần đầu khi còn rất nhỏ; những gì Giáo hội dạy bảo cháu đều thấy rõ ràng. Sau đó chiến tranh đến, khi người Áo đánh chúng cháu. Rất nhiều quân lính đóng trại gần làng cháu, rồi bệnh dịch tả bùng phát trong trại đó, người ta chết như rạ. Suốt cả ngày vị linh mục của chúng cháu phải đi khắp nơi ban Bí tích cho những người sắp chết, và cháu đi theo ngài để mang các bình đựng Thánh thể. Ai đi gần cái trại đó cũng dính bệnh, trừ cháu và cha xứ. Nhưng chúng cháu không hề ốm đau, không hề sợ hãi, vì chúng cháu mang theo máu và thịt của Chúa Kitô, và Ngài đã bảo vệ chúng cháu.” Cậu ngập ngừng, nhìn ông tôi. “Điều đó cháu biết rõ, ông Burden ạ, vì nó xảy ra với chính bản thân cháu. Tất cả lính xá cũng đều biết. Khi chúng cháu đi trên đường, vị linh mục già và cháu, chúng cháu luôn gặp lính diễu binh và sĩ quan cưỡi ngựa. Tất cả các vị sĩ quan đó, khi thấy những gì cháu mang dưới tấm vải che, liền ghìm ngựa lại và quỳ xuống đất ngay trên mặt đường cho đến khi chúng cháu đi qua. Vì thế cháu thấy rất đau lòng cho người đồng hương của cháu khi chết mà không có Bí tích, chết trong một cảnh tượng không tốt cho linh hồn, và cháu thấy buồn cho gia đình ông ấy.”
Chúng tôi chăm chú lắng nghe. Không thể nào không ngưỡng mộ đức tin chân thành, kiên định ấy của cậu.
“Ta luôn vui khi gặp một thanh niên biết suy nghĩ nghiêm túc về những điều này,” ông tôi nói, “và ta sẽ không bao giờ là người bảo rằng cháu không được Chúa chở che khi ở giữa những người lính.”
Sau bữa trưa, mọi người quyết định để Jelinek trẻ tuổi thắng hai con ngựa béo khỏe nhà tôi vào chiếc máy cào để dọn một con đường qua nhà Shimerda, phòng khi cần dùng đến xe ngựa. Fuchs, người thợ mộc duy nhất trong vùng, bắt tay vào đóng một chiếc quan tài.
Jelinek khoác chiếc áo da sói dài vào, và khi chúng tôi trầm trồ khen ngợi, cậu kể rằng mình đã tự tay bắn và lột da những con sói cọp đó, rồi anh bạn trẻ ở cùng nhà với cậu, Jan Bouska—vốn là thợ làm đồ lông thú ở Vienna—đã may chiếc áo này. Từ phía cối xay gió, tôi nhìn Jelinek dắt cặp ngựa đen ra khỏi chuồng và dọn dẹp đường lên triền đồi hướng về phía cánh đồng ngô. Thỉnh thoảng cậu hoàn toàn bị che khuất bởi những đám mây tuyết tung bay mù mạt xung quanh; rồi cậu cùng cặp ngựa lại hiện ra, đen nhánh và bóng bẩy.
Bàn thợ mộc nặng trịch của chúng tôi phải khiêng từ chuồng ngựa xuống đặt trong bếp. Fuchs chọn ra những tấm ván từ đống gỗ ông tôi chở từ trên trấn về hồi mùa thu để làm sàn mới cho thùng chứa yến mạch. Khi gỗ và dụng cụ đã tập kết xong xuôi, các cánh cửa khép chặt để ngăn gió lạnh lùa vào, ông tôi cưỡi ngựa đi đón viên điều tra nguyên nhân tử vong tại nhà Shimerda, còn Fuchs cởi áo khoác và bắt đầu làm việc. Tôi ngồi trên bàn làm việc của anh quan sát. Mới đầu anh chưa chạm vào dụng cụ ngay mà tính toán hồi lâu trên một mảnh giấy, đo đạc rồi đánh dấu lên các tấm ván. Trong lúc mải mê làm việc, anh khẽ huýt sáo một mình, hoặc tinh nghịch kéo kéo bên tai sứt. Bà tôi đi lại lặng lẽ để không làm anh xao nhãng. Cuối cùng, anh gập thước lại và quay khuôn mặt rạng rỡ về phía chúng tôi.
“Phần khó nhất của công việc xong rồi,” anh thông báo. “Mấy khoản tính toán đầu óc này mới làm tôi nhức đầu, nhất là khi lâu ngày không thực hành. Lần gần đây nhất tôi đóng một cái thế này, bà Burden ạ,” anh tiếp tục vừa nói vừa lựa chọn và thử các lưỡi đục, “là cho một anh bạn ở mỏ Black Tiger, tận trên Silverton, Colorado. Miệng cái mỏ đó nằm ngay trên vách đá đứng, người ta thường thả chúng tôi vào một cái thùng rồi dùng cáp treo trượt qua để thả xuống giếng mỏ. Cái thùng đó trượt qua một hẻm núi sâu ba trăm bộ, đáy hẻm có nước dâng lên chừng một phần ba. Đã từng có hai người Thụy Điển rơi khỏi cái thùng đó, rơi cắm chân xuống nước. Tin được không, hôm sau họ vẫn đi làm bình thường. Người Thụy Điển thì không giết nổi đâu. Nhưng hồi tôi ở đó, có một anh chàng người Ý nhỏ thó cũng thử cú nhảy từ trên cao xuống, và kết cục thì khác hẳn. Hồi đó chúng tôi cũng bị tuyết bao vấp như bây giờ, và tôi vô tình lại là người duy nhất trong trại biết đóng quan tài. Đó là cái nghề khá tiện lợi khi lăn lộn khắp nơi như tôi đấy.”
“Bây giờ mà chú không biết làm thì chúng ta đến khốn mất, Otto ạ,” bà tôi nói.
“Vâng, thưa bà,” Fuchs thừa nhận với vẻ tự hào khiêm tốn. “Hiếm người biết cách đóng một chiếc hòm chắc chắn, kín kẽ để chống thấm nước lắm. Đôi khi tôi tự hỏi liệu sau này có ai ở quanh đây đóng cho mình một cái như vậy không. Mặc dù tôi chẳng cầu kỳ chuyện đó làm gì.”
Suốt cả buổi chiều, dù đi đâu trong nhà, người ta cũng nghe thấy tiếng cưa sột soạt gấp gáp hay tiếng bào gỗ êm ái vui tai. Đó là những âm thanh thật rộn rã, như hứa hẹn những điều mới mẻ cho người đang sống: thật đáng tiếc khi những tấm ván thông vừa được bào nhẵn thín ấy lại sớm phải vùi sâu dưới lòng đất. Gỗ rất cứng và khó làm vì ngấm băng giá, nhưng khi đống phoi bào màu vàng cứ cao dần lên, những tấm ván lại tỏa ra một mùi hương gỗ thông ngọt ngào. Tôi tự hỏi sao Fuchs không tiếp tục gắn bó với nghề thợ mộc đồ gỗ, bởi anh làm công việc này với một sự thành thục và mãn nguyện đến thế. Anh cầm nắm dụng cụ như thể rất yêu thích cảm giác chạm vào chúng; và khi bào gỗ, đưa tay qua lại trên các tấm ván, động tác của anh ân cần, hăng hái như thể đang ban phúc cho chúng. Thỉnh thoảng anh lại cất tiếng hát những bài thánh ca tiếng Đức, như thể công việc này đang gợi lại trong anh những ngày tháng cũ.
Vào lúc bốn giờ, ông Bushy, viên bưu điện trưởng, cùng một người hàng xóm khác sống ở phía đông nhà chúng tôi, ghé vào nhà để sưởi ấm. Họ đang trên đường sang nhà Shimerda. Tin tức về chuyện xảy ra bên đó bằng cách nào đó đã lan truyền khắp vùng quê đang bị tuyết bao phủ này. Bà tôi chiêu đãi khách bánh ngọt phủ đường và cà phê nóng. Trước khi họ rời đi, người anh trai của bà góa Steavens, sống trên đường đi Black Hawk, tạt xe vào cửa nhà tôi, rồi sau đó là người cha của gia đình người Đức, hàng xóm gần nhất của chúng tôi ở phía nam. Họ xuống ngựa và cùng gia nhập với chúng tôi trong phòng ăn. Ai nấy đều háo hức muốn biết chi tiết về vụ tự sát, và họ vô cùng lo lắng về nơi ông Shimerda sẽ được an táng. Nghĩa trang Công giáo gần nhất là ở Black Hawk, mà có khi phải mất vài tuần nữa xe ngựa mới sang tới đó được. Ngoài ra, ông Bushy và bà tôi đều tin chắc rằng một người tự kết liễu đời mình thì không thể được chôn cất trong nghĩa trang Công giáo. Có một khu nghĩa địa bên nhà thờ Na Uy, phía tây rạch Squaw; có lẽ người Na Uy sẽ chấp nhận cho ông Shimerda nằm nhờ.
Sau khi các vị khách nối đuôi nhau cưỡi ngựa qua ngọn đồi rời đi, chúng tôi quay lại bếp. Bà tôi bắt đầu làm lớp kem phủ cho chiếc bánh sô-cô-la, và Otto lại lấp đầy ngôi nhà bằng tiếng bào gỗ rộn ràng, đầy mong đợi. Một điều dễ chịu trong khoảng thời gian này là ai nấy đều trò chuyện nhiều hơn thường lệ. Chưa bao giờ tôi nghe thấy viên bưu điện trưởng nói câu nào khác ngoài “Hôm nay chỉ toàn báo thôi,” hoặc “Tôi có cả một bao thư từ cho nhà bác đây,” mãi cho đến chiều nay. Bà tôi thì lúc nào cũng trò chuyện, người phụ nữ thân thương ấy; bà tự nói chuyện với chính mình hoặc với Chúa nếu không có ai nghe; nhưng ông tôi vốn dĩ trầm lặng, còn Jake và Otto sau bữa tối thường mệt đến mức tôi có cảm giác như mình đang bị bao quanh bởi một bức tường im lặng. Giờ đây, ai nấy đều hăng hái muốn trải lòng. Buổi chiều hôm đó Fuchs kể cho tôi nghe hết câu chuyện này đến câu chuyện khác; về mỏ Black Tiger, về những cái chết thảm khốc cùng những vụ chôn cất qua loa, và cả những tâm nguyện kỳ quặc của những người sắp giã từ cõi đời. Anh bảo, người ta chẳng bao giờ thực sự hiểu hết một con người cho đến khi chứng kiến người đó nhắm mắt xuôi tay. Hầu hết mọi người đều kiên cường và ra đi không một niềm oán hận.
Viên bưu điện trưởng trên đường về nhà ghé qua nhắn rằng ông tôi sẽ đưa viên điều tra nguyên nhân tử vong về nhà dùng bữa và ở lại qua đêm. Ông bảo, ban quản trị nhà thờ Na Uy đã họp và quyết định rằng nghĩa trang Na Uy không thể tiếp nhận ông Shimerda.
Bà tôi vô cùng bất bình. “Nếu những người ngoại quốc này mà cứ cục bộ như thế, ông Bushy ạ, chúng ta sẽ phải có một nghĩa trang kiểu Mỹ với tư tưởng cởi mở hơn. Tôi sẽ bảo Josiah bắt tay vào làm ngay một cái vào mùa xuân này. Giả sử tôi có mệnh hệ gì, tôi không muốn người Na Uy lại mở cuộc xét đoán xem tôi có đủ tốt để được nằm giữa họ hay không đâu.”
Chẳng bao lâu sau ông tôi trở về, dẫn theo Anton Jelinek và nhân vật quan trọng kia, viên điều tra nguyên nhân tử vong. Đó là một ông lão hiền lành, bối rối, một cựu chiến binh thời Nội chiến với một bên tay áo buông thõng trống rỗng. Ông có vẻ thấy vụ án này vô cùng rắc rối, và nói rằng nếu không nhờ có ông tôi thì ông đã phát lệnh bắt giữ Krajiek rồi. “Cái thái độ của hắn, cùng với việc cái rìu của hắn hoàn toàn khớp với vết thương, đủ để kết tội bất kỳ ai.”
Mặc dù rõ ràng là ông Shimerda đã tự sát, Jake và viên điều tra vẫn nghĩ nên làm điều gì đó với Krajiek vì hắn cư xử như một kẻ có tội. Hắn nhất định là đã hoảng sợ tột cùng, và có lẽ hắn cũng cảm thấy đôi chút ăn ăn hối hận vì sự thờ ơ của mình trước nỗi khổ sở và cô đơn của ông lão.
Trong bữa ăn tối, mấy người đàn ông ăn uống ngấu nghiến như những chiến binh Viking, và chiếc bánh sô-cô-la mà tôi từng hy vọng sẽ còn lại chút ít dở dang cho đến ngày mai đã dọn sạch bách ngay ở lượt lấy thứ hai. Họ hào hứng bàn luận về nơi nên chôn cất ông Shimerda; tôi nhận ra rằng những người hàng xóm đều đang bàng hoàng và sốc vì một điều gì đó. Hóa ra là bà Shimerda và Ambrosch muốn chôn cất ông lão ở góc phía tây nam trên mảnh đất của họ; đúng ngay dưới cái cọc đánh dấu góc đất. Ông tôi đã giải thích với Ambrosch rằng một ngày nào đó, khi vùng này được rào chắn lại và các con đường bị giới hạn theo ranh giới phân chia các khu đất, hai con đường sẽ cắt nhau ngay tại đúng cái góc đó. Nhưng Ambrosch chỉ phán một câu: “Chẳng sao cả.”
Ông tôi hỏi Jelinek xem ở quê nhà có hủ tục nào cho rằng kẻ tự sát phải được chôn ở ngã tư đường hay không.
Jelinek nói cậu không rõ; cậu chỉ mang mang nhớ là từng nghe nói xưa kia ở Bohemia từng có phong tục như vậy. “Bà Shimerda đã quyết rồi ạ,” cậu nói thêm. “Cháu đã cố khuyên bảo, nói rằng làm thế trông rất không hay trước mặt hàng xóm; nhưng bà ấy bảo nhất định phải như vậy. ‘Tôi sẽ chôn ông ấy ở đó, dù cho có phải tự tay đào huyệt,’ bà ấy nói thế. Cháu đành phải hứa với bà ấy là ngày mai sẽ giúp Ambrosch đào huyệt.”
Ông tôi vuốt râu, vẻ mặt trầm ngâm nghiêm nghị. “Ta không biết còn tâm nguyện của ai nên được quyết định chuyện này ngoài bà ấy nữa. Nhưng nếu bà ấy nghĩ mình có thể sống để nhìn thấy người dân vùng này cưỡi ngựa đè lên đầu ông lão, thì bà ấy đã nhầm.”