Các ủy viên thường vụ huyện ủy dưới sự dẫn dắt của Lý Hướng Nam, đội mưa nhỏ bước ra khỏi đại viện công xã, một bầu không khí nghiêm nghị bao trùm lấy đội ngũ đang vội vã cất bước. Lý Hướng Nam không nói một lời đi cùng với thư ký Đà - người dẫn đường. Anh chỉ nhỏ giọng dặn dò một mình thư ký Đà về nơi định đến, bảo anh ta làm hướng dẫn viên. Khi đội ngũ không tiếng cười nói này đi qua khu phố, người ở các cửa hàng hai bên đều kinh ngạc nhìn ra. Những đợt mây xám chì đang lững lờ cuồn cuộn trên đỉnh núi Hoành Lĩnh.

Khang Lạc rất muốn nói cười vài câu với Lý Hướng Nam để bầu không khí sinh động lên một chút. Cậu không thích bầu không khí quá mức cứng nhắc. Cậu quay đầu nhìn lại, vẻ mặt đang đăm chiêu nhíu mày của Lý Hướng Nam, sải bước chân nghiêm nghị đi giày xăng-đan chân trần giẫm lên nước bùn, tất cả đều là những thứ không cho phép người ta quấy rầy. Khang Lạc tự giễu cợt mình trong lòng: Ở nơi công cộng, tốt nhất vẫn là không nên va chạm và phá vỡ vẻ uy nghiêm của Lý Hướng Nam thì hơn.

Cậu nhớ lại cảnh tượng lúc vừa ra khỏi đại viện công xã.

Lý Hướng Nam đứng trong sân ngoảnh đầu nhìn lại đám đông đã đi theo ra khỏi phòng họp, do dự một chút, quay đầu lại, dùng âm thanh chỉ một mình Khang Lạc nghe thấy nói: "Cậu qua phòng tổng đài một tiếng, rút cuộc gọi đường dài mà tôi muốn lại." Khang Lạc hiểu ý gật đầu, nhỏ giọng đáp một câu: "Tuân lệnh." Lý Hướng Nam mỉm cười. Nụ cười ấy bao hàm cả sự kiểm điểm và tự giễu đối với bản thân. Khoảnh khắc ấy, Khang Lạc thậm chí còn thấy Lý Hướng Nam lộ ra một tia ngượng ngùng mang nét trẻ con.

Còn vẻ mặt hiện tại thì khác hẳn một trời một vực.

Đi qua khu phố, ra đến đường cái, đi thêm mấy bước nữa, vòng trở lại, họ bước vào thôn Đông Hoành Lĩnh. Đi qua một đoạn đường đất lầy lội, hai bên là những khu sân có tường vây bằng đất nung, trên đỉnh tường nhô ra một hai tán cây táo, cây đào. Quẹo qua khúc cua, đi một đoạn đường dốc rộng lát đá cuội, nước chảy xuôi dòng xối rửa những viên đá cuội màu đỏ, trắng, xanh, hắt vào bùn lầy dưới chân mọi người. Lại rẽ một cái, họ đã tới chân núi đầu thôn. Lảo đảo trượt chân leo một đoạn đường nhỏ lầy lội dốc đứng suốt dọc đường, vòng qua mấy khu sân đơn độc, phía trước xuất hiện một gò đất lớn. Một ông lão đội nón lá đang khom lưng, dùng cuổng xúc từng nhát đầy khó nhọc những bậc thang cho người ta đặt chân dưới mưa. Ông ấy cuốc từ trên xuống dưới, từng bậc thang đã kéo dài xuống phía dưới, bậc cuốc cuối cùng vẫn còn lộ ra chút đất khô màu mỡ. Ông thẳng người dùng mu bàn tay lau mồ hôi trên trán, quay đầu lại nhìn thấy đoàn người đang đi tới, nhận ra Phan Cẩu Thế, thư ký Đà, Hồ Phàm vân vân, liền lập tức tỏ ra lúng túng. Ông có vóc dáng gầy nhỏ, sắc mặt tiều tụy, mang theo một thứ khí chất trí thức khiêm nhường. Chiếc áo sơ mi ni-lông đã thấm đẫm nước mưa và mồ hôi.

Hồ Phàm giới thiệu với Lý Hướng Nam: "Đây là cha của Tống An Sinh, giáo viên toán của trường Trung học số 1 của huyện."

"Lão Tống, sao ông lại ra đây sửa đường thế?" Phan Cẩu Thế đứng bên cạnh cười ngượng nghịu hỏi.

"Mấy hôm nay tôi về thôn nghỉ ngơi, An Sinh hôm nay tới... tôi ra phụ nó một tay."

"Đây là bí thư huyện ủy Lý." Thư ký Đà giới thiệu với lão Tống.

Lý Hướng Nam đưa tay ra bắt, ông có chút cuống cuồng bất an bôi lớp bùn đất trên tay vào quần áo trước, lúc ấy mới rụt rè vươn tay ra. "Ông vất vả rồi, đáng lẽ đây là việc chúng tôi nên làm từ sớm." Lý Hướng Nam nói một câu rất chân thành, sau đó dùng ánh mắt khiển trách nhìn chằm chằm Phan Cẩu Thế.

Vừa lên dốc, phía trước xuất hiện một khoảng sân trống, trong những vũng nước đọng có vài chiếc cối đá ướt sũng đang nằm im. Qua khỏi khoảng sân là một con mương sâu chừng hai trượng, nước bùn đục ngầu đang cuồn cuộn chảy xiết, bắc ngang qua mương là một chiếc cầu độc mộc hẹp tẹo. Một lão nông gầy cao, mặc chiếc áo vải thanh dài đến đầu gối, khom lưng như con tôm luộc, kéo một sợi dây thừng bằng lông cừu từ cái cây bên kia mương sang cột vào cái cây bên này mương, làm tay vịn cho cầu độc mộc. Vừa dùng sức kéo căng sợi dây, ông vừa lẩm bẩm càu nhàu trong cổ họng, quần áo sớm đã ướt sũng.

Đây là lão thợ cừu ở Hoành Lĩnh Dục, là một kẻ gà trống nuôi con tên Phó Lão Thuận. Vì trước giải phóng từng bị Quốc Dân Đảng bắt lính, cho nên hơn ba mươi năm qua, cứ hễ có phong trào nào là ông lại bị lôi ra đấu tố, ông sợ nhất là "người ở trên xuống". Ông bị nặng tai, gần như điếc, lại không có học thức, lại một mình chăn cừu trên núi, cho nên đối với tình hình mới là người cảm nhận chậm chạp nhất. Quả nhiên, vừa nhìn thấy Phan Cẩu Thế dẫn theo một nhóm người vừa nhìn là biết ngay "người ở trên xuống", gương mặt nhăn nheo của ông liền hiện lên vẻ hoảng hốt. Vừa nói chuyện vừa run rẩy đôi tay không kìm được. Phan Cẩu Thế hỏi chuyện, ông nghe không rõ, chỉ là lớn giọng hệt như đang gào lên giải thích rằng: Ông đến giúp Tống An Sinh, lý do ông giúp Tống An Sinh là "không có mưu đồ ám muội gì hết" (đây là lời nguyên văn của ông), bởi vì Tống An Sinh từng dùng châm cứu chữa khỏi bệnh suyễn cho ông.

Lý Hướng Nam ở bên cạnh đã nắm rõ tình hình của ông, hơn nữa còn biết rằng đoạn dây thừng bằng lông cừu to bằng ngón cái này chính là báu vật của ông. Mỗi khi có dư lông cừu, ông lại bện thêm để làm sợi dây này dày hơn, dài hơn, lúc lên núi chăn cừu thì quấn quanh vòng eo. Lý Hướng Nam chỉ vào sợi dây mà ông vừa kéo căng, giơ ngón cái về phía ông, ông cũng vui vẻ cười lên, ông đã nhận ra đây là bí thư huyện ủy rồi. Lý Hướng Nam lại chỉ vào sợi dây lông cừu, làm một cử động tay: Người ta lấy mất thì tính sao?

Ông đã hiểu, cất giọng ồ ồ nói: "Không sợ, không ai dám lấy đâu."

Ông vừa giơ tay chỉ, mọi người mới phát hiện ra dưới cái cây ở bờ bên kia mương đang chồm hổm một con chó trông như sói xám, hai chân trước đứng thẳng, trên đầu đội một chiếc nón lá, rõ ràng là do chủ nhân thương xót nên mới bắt nó đội. Nó đang cảnh giác quan sát thái độ của nhóm người này đối với chủ nhân của mình. Thư ký Đà nói cho Lý Hướng Nam biết, vì con chó này từng sủa nhặng lên đắc tội với đoàn công tác "người ở trên xuống", thế nên bây giờ nó đã được lão thợ cừu huấn luyện đến mức hễ nhìn thấy "người ở trên xuống" là tuyệt đối không sủa bậy nữa.

"Nó phân biệt được ai là người ở trên xuống cơ à?" Lý Hướng Nam ngạc nhiên hỏi.

"Được chứ, con chó này cực kỳ thông linh, dù anh có mặc quần áo gì đi nữa, mười con thì chuẩn cả mười."

Lý Hướng Nam nhíu mày một cái, đến chó thấy cũng không dám sủa, cái đám "người ở trên xuống" này quả thực oai phong quá mức rồi.

Bấu lấy sợi dây thừng bằng lông cừu đã bị mưa xối ướt sũng, giẫm lên chiếc cầu độc mộc mọc đầy rêu trơn tuột vì nước mưa, qua khỏi con mương rồi lại lên một đoạn dốc, bỗng nhiên một khoảng đất bằng phẳng trải dài xuất hiện trước mắt, một vách vách đất vàng cao chừng hai trượng dài hơn chục trượng sừng sững hiện ra giữa làn mưa. Nhìn biểu cảm trên khuôn mặt Lý Hướng Nam, nơi cần đến tham quan đã tới rồi. Nhưng rốt cuộc là xem cái gì, Phan Cẩu Thế quay cuồng cái đầu mòng mòng, nghĩ mãi mà không sao ra được.

Ngay vách đất này có khoảng bảy, tám căn hang đá xếp hàng. Có chuồng gia súc, mấy con la con ngựa đang cúi đầu ăn cỏ trước máng đá, phì phì khịt mũi, nhai cỏ, chốc chốc lại dậm mạnh móng chân một cách vô cùng rõ tiếng, lúc đi ngang qua cửa, ngửi thấy mùi phân ngựa sực nức hơi nóng. Có hai chuồng cừu đóng cửa bằng ván gỗ, trời mưa, cừu đều nhốt bên trong. Nghe tiếng người đi qua bên ngoài, bên trong vang lên một mảng tiếng cừu kêu be be cùng tiếng xô đẩy hỗn loạn, mùi hôi nồng nặc của phân nước tiểu cừu xộc thẳng qua khe cửa. Lão thợ cừu Phó Lão Thuận khom lưng bước tới với bước cao bước thấp, đẩy tung cánh cửa của một hang đá cạnh chuồng cừu, mời bí thư huyện ủy vào tham quan nhà mình. Con chó đứng cạnh chân chủ nhân vẫy đuôi rối rít, rõ ràng là vô cùng vui mừng vì có ngần ấy "người ở trên xuống" thân thiện với chủ nhân đến nhà. Lý Hướng Nam vốn không có kế hoạch này, hơi do dự một chút, rồi cùng mọi người bước vào hang đá.

Hang đá khá tối, nhưng rất ngăn nắp. Một chiếc sập, một cái bếp lò, một cái bàn, mấy cái vò, bốn bề xung quanh đều bị khói huân đen sì. Vách tường trên sập dán chi chít báo giấy. Phần lớn đã ngả vàng mờ mịt, nhìn kỹ có thể nhận ra: Nào là "Quét sạch ngưu quỷ thần rắn", nào là "Giai cấp công nhân phải lãnh đạo mọi thứ", nào là "Phản kích trào lưu lật lại án sai lệch hữu khuynh"; những tấm còn khá rõ ràng thì có "Nắm lấy cương lĩnh để trị quốc", "Hội nghị toàn thể lần thứ ba", quả thực đúng là một tủ trưng bày lịch sử.

Phó Lão Thuận tự hào vỗ vỗ lên chiếc đệm da cừu trên sập và bồ đựng đầy ắp lương ngũ cốc ở tận sâu trong hang đá, cất chất giọng khàn đặc oang oang nói với bí thư huyện ủy: "Tôi một mình một bóng, cái gì cũng không thiếu." Phan Cẩu Thế chú ý đến ánh mắt vừa rồi của Lý Hướng Nam khi nhìn tờ báo trên tường, thần kinh bỗng căng thẳng, quay phắt người lại chỉ vào những tờ báo dán trên tường quát mắng Phó Lão Thuận một trận to tiếng: "Sao ông đến giờ này mà vẫn còn dán cái khẩu hiệu 'Phản kích trào lưu lật lại án sai lệch hữu khuynh' này, không biết đây là một sự kiện chính trị nghiêm trọng lắm à?"

Xem ra, bí thư huyện ủy là muốn nắm lấy điểm điển hình này để ra tay với Hoành Lĩnh Dục rồi.

Lý Hướng Nam chỉ hờ hững xua tay một cái: "Nếu là sự kiện chính trị, thì đó cũng là sự kiện chính trị của bí thư công xã anh thôi." Anh quay đầu nói với thư ký Đà: "Một thân một mình, các anh quan tâm người ta nhiều vào chút, mua ít tranh ảnh về, giúp ông ấy dán lại nhà cửa đi." Thư ký Đà đẩy chiếc kính lão trên sống mũi, vội vã đáp lời: "Ông ấy chỉ thích dán báo, bảo báo giấy là 'thứ đàng hoàng', 'không phạm lỗi gì'." Lý Hướng Nam cười: "'Không phạm lỗi'? Cả 'sự kiện chính trị' đến nơi rồi kia kìa. Đã thích dán báo, thì tìm ít báo mới cho ông ấy đi."

Ra khỏi nhà lão thợ cừu, đi qua một hai hang đá đã sập phân nửa, họ dừng chân trước cửa của một cái sân.

Sắc mặt Lý Hướng Nam trở nên âm trầm, anh chỉ tay vào cửa sân, liếc nhìn Phan Cẩu Thế một cái, nói với mọi người: "Đây chính là nơi tôi muốn mọi người đến tham quan."

Máu trong người Phan Cẩu Thế bỗng vù một tiếng dồn cả lên đầu, lúc này hắn mới hiểu chuyện gì đang xảy ra. Sao từ trước đến nay hắn lại không nghĩ đến chuyện này cơ chứ?

Vừa bước vào cửa sân, đập vào mắt là một khoảng sân ngập nước bùn vàng quánh. Đây là một khoảng lõm vào của vách đất. Một hang đá ở bên hông đã sụp đổ hoàn toàn, cửa nẻo đều đã tháo dỡ, chỉ trơ trọi lại miệng hang, có thể nhìn thấy những khối đất to bằng con bò từ bên trong sụp xuống đan xen vào nhau. Hang đá chính diện vẫn còn nguyên vẹn cửa nẻo, đây là một phòng học tiểu học, từ bên trong vọng ra tiếng các em học sinh ê a kéo dài giọng đọc theo cô giáo: "Shang — shang — shàng, xue — xue — xué..." Ở phía bên phải vẫn còn một hang đá nhỏ nguyên vẹn nữa. Phan Cẩu Thế biết đây là nơi Đình Đình một mình ngủ lại vào ban đêm, nhà của Đình Đình ở tận thôn khác. Trong làn mưa, trên đỉnh vách đá có một người đang đội nón lá, nhanh nhẹn vung cuốc đắp thêm đất vào những chỗ bị xói mòn. Người đó thẳng người dậy, chính là Tống An Sinh. "Bí thư Lý." Anh ta cất tiếng chào từ trên nóc hang, lộ ra một vẻ rụt rè.

"Anh đang làm gì đấy?" Lý Hướng Nam ngẩng đầu hỏi.

"Hang đá bị dột nước."

Sống mày Lý Hướng Nam bỗng chốc dựng đứng lên, đôi mày nhíu chặt lại.

Đúng lúc này, cánh cửa của căn phòng học bỗng bật mở, một chậu nước bùn ào một tiếng hắt ra ngoài, hắt thẳng ngay trước chân Lý Hướng Nam, văng tung tóe lên người anh, một người phụ nữ thốt lên thất thanh: "Ối, xin lỗi anh." Hắt nước xong cô mới phát hiện ra trong sân đang đứng một đám người. Khi nhìn thấy Lý Hướng Nam, cả hai người đều ngẩn ngờ. Là Lâm Hồng. Cô mặc một chiếc váy liền thân màu trắng, vạt váy được cuộn lên tận đùi, thắt một chiếc nơ ở phía trước, đi chân trần đứng trong vũng bùn lầy, mái tóc ướt sũng buông xõa, được buộc gọn ở sau gáy, rồi lại uốn lượn quấn quanh cổ vòng trước ngực.

Vì tình cờ gặp lại Lý Hướng Nam, gò má cô thoáng ửng hồng.

"Sao cô lại đến đây thế này?" Trong mắt Lý Hướng Nam thoáng qua một tia cười ý, mang theo vẻ giữ kẽ hỏi. Khoảnh khắc ấy anh cảm thấy mình giống như có hai Lý Hướng Nam vậy. Một Lý Hướng Nam với tư cách là bí thư huyện ủy và một Lý Hướng Nam với tư cách là bạn học của Lâm Hồng.

Nhìn thấy Lý Hướng Nam bị cô hắt nước bùn dính đầy ống chân, Lâm Hồng dùng mu bàn tay che miệng phì cười, ngay sau đó đảo mắt nhìn lướt qua đám đông, rất tự nhiên đáp lời: "Hôm nay tôi đến vẽ tranh, gặp trời mưa nên trốn nhờ ở chỗ Đình Đình đây. Phòng học bị dột nước, các anh xem này," cô giơ cao chiếc chậu nhôm dính đầy bùn đất lên một chút, "các anh làm lãnh đạo mà chẳng thèm quản lý gì cả."

"Chúng tôi đến là để quản đây." Lý Hướng Nam nhíu mày nói, đoạn dẫn đoàn người bước về phía cửa phòng học. Lâm Hồng tránh sang một bên, dùng ánh mắt tinh nghịch nhìn Lý Hướng Nam bước lướt qua trước mặt mình. Lý Hướng Nam không chỉ cảm nhận được ánh mắt của cô, mà còn liếc thấy bên ngoài bệ cửa sổ hang đá có đặt một đôi giày xăng-đan da màu trắng vô cùng tinh xảo, trong lòng anh trào dâng một suy nghĩ rất rõ ràng.

Một con người cho dù có bi phẫn cỡ nào, có đại triệt đại ngộ đến đâu, thì theo lệ thường vẫn cứ sống một cách bình thường như bao người khác, có hỉ nộ ái ố, chẳng thể rời xa hoàn cảnh thực tế. Lâm Hồng chạy đến đây vẽ tranh đường đường chính chính như thế, gặp lúc tránh mưa cũng thế, tự tay vén chiếc váy yêu thích, cởi đôi giày xăng-đan yêu thích, chân trần đứng trong vũng bùn, hết chậu này đến chậu khác hắt nước, cười tinh nghịch thế này, quả thực rất khó để dung hòa với một Lâm Hồng tiều tụy u sầu mà anh từng gặp lần trước.

Lý Hướng Nam không kịp nghĩ ngợi nhiều, chỉ là một thoáng lóe lên trong đầu. Khoảnh khắc giơ tay đẩy cửa, anh lại khựng lại. Nghe thấy bên trong có một giọng nói mềm mại dịu dàng, đang ân cần trò chuyện cùng các em học sinh.

"Các em học sinh, chúng ta đi học để làm gì?"

"Học — văn — hóa —." Bọn trẻ đồng thanh đáp lại bằng chất giọng trẻ thơ trong trẻo.

"Có sợ gió thổi không?"

"Không — sợ —."

"Có sợ trời mưa không?"

"Phòng học tối có sợ không?"

"Phòng học dột nước có sợ không?"

"Các em rất ngoan. Lãnh đạo có quan tâm chúng ta không?"

"Quan — tâm —."

"Đúng vậy. Các em ạ, huyện ủy rất quan tâm đến chúng ta, năm ngoái khi các em vừa đến trường, lãnh đạo huyện ủy đã từng đến Hoành Lĩnh Dục chúng ta rồi, bí thư Cố bảo chúng ta chịu khó vất vả thêm mấy ngày nữa thôi. Chẳng mấy chốc chúng ta sẽ có phòng học vừa rộng vừa sáng sủa ngay ấy mà. Phải không nào?"

"Phải ạ."

"Bây giờ chúng ta cùng nhau đọc bài vè mới học nhé, chịu không nào?"

"Chịu ạ."

"Không sợ gió, một, hai."

Bọn trẻ vỗ tay bộp bộp đồng thanh đọc lớn:

Không sợ gió, không sợ mưa,

Chúng mình đến trường một, hai, một.

Không sợ tối, không sợ ẩm,

Chúng mình thi đua cùng cố gắng.

---❊ ❖ ❊---

Lý Hướng Nam suy nghĩ một lúc, vươn tay đẩy cửa ra.

Vừa bước vào phòng học, tiếng đọc sách bên trong lập tức ngưng bặt. Vì ánh sáng mập mờ, phải mất mấy giây sau anh mới dần nhìn rõ cảnh tượng bên trong hang đá. Đình Đình kinh ngạc quay người từ cạnh tấm bảng đen nhìn về phía đoàn người vừa bước vào. Ba bốn mươi cặp mắt đầy hoảng sợ nhìn nhóm người mới đến. Trên nóc hang đá có không chỉ một chỗ đang nhỏ giọt nước bùn, một tấm nhựa màu xanh lam và một chiếc áo mưa nhựa màu xanh nhạt dành cho nữ rất đẹp (chắc hẳn đều là của Đình Đình) đang được những đôi bàn tay nhỏ bé của bọn trẻ giơ lên chống đỡ, che trên đầu chúng hệt như một mái lều. Chúng ngồi chụm đầu sát rạt vào nhau từng nhóm từng đám. Từng giọt nước vàng đục tí tách rơi lộp bộp lên tấm nhựa và áo mưa, rồi từ đó chảy tràn xuống mặt đất. Ở góc tường, mấy chiếc chậu rửa mặt đang hứng trọn nước dột từ trên nóc hang nhỏ tí tách. Lâm Hồng đã lặng lẽ bước vào, đặt chiếc chậu không vào góc tường, chiếc chậu không ngay lập tức phát ra tiếng nước rơi lộp bộp. Mặt đất lầy lội trơn trượt. Hang đá không tính là lớn, vì phải tránh chỗ dột mà bọn trẻ phải ép sát mặt vào nhau thành một cục. Sách vở để trên đôi đầu gối nhỏ xíu, đó chính là cái bàn học của chúng. Những chiếc ghế đẩu nhỏ cao thấp màu sắc khác nhau, trông có vẻ đều là do mang từ nhà đến.

Đứng trước cảnh tượng này, tất cả mọi người đều không nói nên lời. Chỉ nghe thấy tiếng bọn trẻ vì chen chúc ngồi không vững nên đang cẩn thận dịch chuyển bước chân trên nền đất lầy lội. Lý Hướng Nam cảm thấy nghẹt thở đến mức không tài nào hít nổi không khí. Anh đã nắm bắt được tình hình này từ bức thư mà Đình Đình mới gửi cho huyện ủy gần đây, thế nhưng, tình trạng thực tế còn khiến người ta không nỡ nhìn hơn những gì anh tưởng tượng. Ở Hoành Lĩnh Dục, ngay tại nơi đóng cơ quan của một công xã, vậy mà lại có mấy chục đứa trẻ lên bảy lên tám tuổi, bắt đầu nền giáo dục khai sáng quan trọng nhất cuộc đời mình trong một căn hang đá tối tăm dột nát và chực chờ sập bất cứ lúc nào thế này. Còn giáo viên của chúng thì đứng ướt sũng từ đầu đến chân ngay trước bảng đen, nơi nước dột dữ dội nhất, những sợi tóc mai trước trán cô cũng đang nhỏ giọt nước đục ngầu.

Lý Hướng Nam kìm nén sự phẫn nộ, lạnh lùng nhìn Phan Cẩu Thế một cái, khiến hắn không kìm được mà run bắn lên một cái. Lý Hướng Nam mím chặt khóe môi, nghiến răng nuốt mạnh một ngụm nước bọt, cổ họng phát ra một tiếng ực rõ to, anh cảm giác như ống cổ họng của mình bị nghẹn lại đến mức căng tức đau đớn. Đây chính là bí thư công xã của Hoành Lĩnh Dục, đây chính là kẻ đứng đầu một cõi rộng lớn mấy chục dặm vuông này. Anh nghe thấy các khớp xương nắm chặt lại trên bàn tay phải đang xách cặp sách của mình phát ra tiếng kêu răng rắc.

Các ủy viên thường vụ huyện ủy đều im lặng không nói gì. Hồ Phàm đứng đó với vẻ áy náy bồn chồn, anh ta là người phụ trách mảng giáo dục, từng ấy năm ở Cổ Lăng, vậy mà chưa từng chú ý đến tình trạng thế này. Anh buồn bã đến mức cổ họng như bị thứ gì đó nghẹn lại. Khang Lạc đứng giữa đám đông với vẻ mặt nghiêm nghị, nhìn thấy có đứa trẻ đặt đôi giày lên đầu gối, để chân trần giẫm xuống bùn lầy, anh có thể cảm nhận được cái lạnh thấu xương truyền từ lòng bàn chân chúng lên. Sống mũi anh hơi cay cay. Lâm Hồng đứng ở góc khuất tối nhất nằm sâu trong hang đá, cô đã buông chiếc váy vừa được xắn lên xuống, lặng lẽ nhìn cảnh tượng này.

Ánh mắt Lý Hướng Nam hướng về phía Tiêu Đình Đình. Cô gái có vóc dáng gầy gò mảnh mai như trẻ con này, trông có nét hơi giống với giáo viên chủ nhiệm hồi lớp một của chính anh. Sự liên tưởng nảy sinh trong khoảnh khắc ấy càng kích thích thêm lòng phẫn nộ của anh đối với cảnh tượng trước mắt.

"Cô Tiêu, chúng tôi có thể mượn mười phút lên lớp của các cô được không?" Lý Hướng Nam phá vỡ sự im lặng, anh nhìn chiếc đồng hồ báo thức đang kêu tích tắc ở cạnh bảng đen rồi cất tiếng hỏi. Đình Đình ngơ ngác nhìn anh, lại nhìn sang đám đông, sau đó chuyển ánh mắt đầy thắc mắc sang phía thư ký Đà. Cô không quen biết nhóm người này.

"Đây là đồng chí bí thư huyện ủy mới đến." Thư ký Đà giới thiệu.

"Công việc của cô vất vả quá nhỉ." Lý Hướng Nam vươn tay nắm lấy bàn tay nhỏ bé mảnh khảnh tựa trẻ con của cô.

Đôi mắt Đình Đình bỗng chốc rưng rưng ngấn lệ, tựa như đứa trẻ nhìn thấy người thân, đôi môi mấp máy không biết nên nói gì cho phải. "Chủ yếu là các em học sinh thôi ạ," cô chỉ tay về phía đám trẻ dưới đất với vẻ đau lòng nói, "mỗi trận mưa xuống là nền đất ẩm ướt mất mấy ngày, chúng sẽ bị bệnh thấp khớp mất. Ánh sáng lại kém, sẽ hỏng cả mắt, đằng này lại chẳng có bàn học nữa."

Lý Hướng Nam quay đầu lại, hỏi Phan Cẩu Thế: "Ở đây có con cái của anh không?"

"Không, không, không có ạ." Phan Cẩu Thế lắp bắp.

Lý Hướng Nam với ánh mắt âm trầm dò xét hắn một lúc lâu, như thể đã hiểu ra điều gì đó, gật đầu mỉm cười đầy châm chúng. Quay đầu lại, anh phát hiện ra Phan Lai Phát cũng đến: "Còn anh thì sao, có con học ở đây chứ?"

"Tôi cũng không có." Phan Lai Phát vội vã lắc đầu, chớp chớp mắt ngoan ngoãn đáp.

Lý Hướng Nam lại lạnh lùng gật đầu một cái, chuyển ánh mắt sang thư ký Đà: "Còn anh, lão Đà?"

"Đó là cháu nội tôi ạ." Thư ký Đà chỉ vào một cậu bé kháu khỉnh có đôi mắt to tròn đang ngồi ở hàng ghế thứ hai.

Lý Hướng Nam chỉ vào mấy chục đứa trẻ đang ngồi trên mặt đất, hỏi Phan Cẩu Thế và Phan Lai Phát: "Những đứa trẻ này, các anh không xót ruột tẹo nào à?" Phan Cẩu Thế quay đầu qua lại, nhất thời không biết nên nói gì cho phải. Phan Lai Phát cười gượng một tiếng, muốn nịnh nọt nói câu gì đó nhưng lập tức cảm thấy không ổn nên lại nuốt ngược lời vào trong. "Đều không phải con cháu các anh, nên chẳng đứa nào thèm để tâm vào bụng, phải thế không?" Lý Hướng Nam nhíu mày nhìn chằm chằm Phan Cẩu Thế và Phan Lai Phát, một lát sau, anh lại hỏi thư ký Đà: "Lão Đà, cháu nội ruột của anh ở ngay trong này, ngày nào cũng ngồi trong nước bùn, anh không đau lòng à?"

Thư ký Đà run rẩy như vừa phải chịu một đòn giáng mạnh, cái miệng móm mém rụng mất mấy chiếc răng khẽ mấp máy. Ông ngẩng mặt lên, đưa tay chỉnh lại chiếc kính lão sắp tuột xuống, khóe mắt trào ra dòng lệ.

"Thư ký Đà chỉ có một đứa con trai, đã mất rồi, con dâu cũng tái giá luôn, chỉ để lại mỗi mầm mống độc đinh này thôi ạ." Phan Lai Phát vừa quan sát sắc mặt của bí thư huyện ủy, vừa lấy hết can đảm khôn khéo giới thiệu.

"Chung Chung, cháu qua đây đi." Thư ký Đà vươn tay gọi cậu cháu nội nhỏ. Chung Chung ngẩng cái mặt nhỏ nhắn rụt rè nhìn ngần ấy con người, vẫn ngồi im không dịch chuyển. Đình Đình bước tới dắt cậu bé qua. Thằng bé hai tay bám chặt lấy vạt áo của thư ký Đà, nép sát vào người ông. Thư ký Đà chỉ vào chiếc đệm đầu gối bằng da cừu có những đường khâu thô ráp trên chân đứa nhỏ: "Chỗ này ẩm thấp lắm, tôi sợ thằng bé bị nhiễm lạnh xương khớp nên mới khâu cho nó cái này."

Lý Hướng Nam quay đầu nhìn Phan Cẩu Thế: "Vấn đề thế này, sao anh lại không giải quyết?"

"Tôi không, không nắm rõ tình hình ạ." Phan Cẩu Thế lúng túng giải thích.

Làm bí thư công xã ba năm mà không nắm rõ những tình hình này cơ à?"

"Cụ thể không phải do tôi phụ trách ạ."

"Là Tống An Sinh phụ trách, nên cậu ta phải chịu trách nhiệm, đúng thế chứ gì? Thế nhưng chỉ riêng trong năm nay Tống An Sinh đã phản ánh tình hình với anh đến mười bảy lần rồi đấy. Cậu ta phụ trách thì xoay xở thế nào được chứ? Công xã Hoành Lĩnh Dục này, thư ký Đà mua một cái bàn tính, cũng phải được chính bí thư Phan anh ký duyệt mới tính là xong cơ mà. Tôi oan cho anh chắc?"

Phan Cẩu Thế không ngờ bí thư huyện ủy mới tới lại nắm rõ những chuyện nhỏ nhặt này rành mạch đến thế, hắn lắp bắp không thốt nên lời. Có lẽ vì trong hang đá đông người lại ẩm thấp, hắn chỉ cảm thấy ngột ngạt bức bối hệt như trong lò hấp, tấm lưng đầm đìa mồ hôi ướt sũng. Hắn bỗng phát hiện ra Tống An Sinh không biết đã bước vào từ lúc nào, liền lập tức như vớ được cọc cứu mạng mà túm lấy: "Năm ngoái bí thư Cố và lão Phùng từng đến đây rồi," hắn liếc nhìn Phùng Diệu Tổ một cái, "Tống An Sinh và Đình Đình đã từng phản ánh với họ rồi ạ."

Lý Hướng Nam nhìn Tống An Sinh.

"Huyện trưởng Cố nói, huyện ủy rất quan tâm, bảo chúng ta chịu khó vất vả thêm mấy ngày nữa, vấn đề phòng học nhất định sẽ được giải quyết nhanh chóng thôi, anh ấy sẽ liên hệ với các đơn vị liên quan để nghiên cứu giải quyết ngay." Tống An Sinh đứng ở phía sau đám đông, có chút rụt rè lên tiếng.

Lý Hướng Nam chấn động trong lòng: Đây chính là những lời mà Đình Đình vừa nói để giáo dục bọn trẻ lúc nãy. Anh liếc nhìn Đình Đình một cái, cô đang mang biểu cảm hồn nhiên lắng nghe câu trả lời của Tống An Sinh. Rõ ràng là cô vẫn luôn tin tưởng vào lời nói của huyện trưởng Cố. Lá thư lần này cô gửi cho huyện ủy cũng phảng phất điểm ấy. Cô chỉ là mang theo sự rụt rè thận trọng (không biết việc mình làm thế này có đúng không) mà kể lại tình hình mới, thận trọng thận trọng hỏi xem vấn đề phòng học có phải sắp được giải quyết rồi hay không. Đương nhiên Lý Hướng Nam nào đâu biết rằng, lúc viết bức thư này Đình Đình đã chần chừ do dự suốt mấy tháng trời: Huyện ủy chắc là bận lắm đây, huyện ủy chắc đang nghĩ cách rồi, các lãnh đạo có những khó khăn thực tế... Mình cứ viết thư thế này nữa thì có nên hay không?

"Nghiên cứu rồi á?" Lý Hướng Nam chuyển ánh mắt sang Phùng Diệu Tổ đang đứng đằng sau, hạ thấp giọng hỏi.

"Bởi vì bận quá, nên vẫn chưa lo xuể ạ," Phùng Diệu Tổ vội vàng ngụy biện lấp liếm, "hơn nữa, lần đó lúc chuẩn bị rời đi, huyện trưởng Cố cũng đã dặn dò lão Phan thêm một tiếng, bảo công xã cố gắng tìm cách giải quyết cơ mà."

Lý Hướng Nam nghiến nhẹ hàm răng, hai bên má khẽ gồ lên. Đây chính là "sự sự quan tâm của huyện ủy" mà Đình Đình cùng mấy chục đứa trẻ vô cùng sùng kính tin tưởng, và cũng là sự "giải quyết ngay" mà các em ngày đêm ngóng đợi.

"Suốt một năm trời mà không lo xuể á? Bận rộn ghê cơ." Vì liên quan đến Cố Vinh không có mặt ở đây, cũng vì anh không muốn phá hủy sự sùng kính của Đình Đình đối với "huyện ủy", Lý Hướng Nam chỉ hờ hững thốt lên một câu mang ý mỉm quan. Anh quay đầu tiếp tục nói với Phan Cẩu Thế: "Cha của Tống An Sinh, rồi cả Phó Lão Thuận nữa, một lão thợ cừu già cả tai điếc, người ta còn biết đội mưa ra đi sửa đường kéo dây cầu cho học sinh tiểu học. Còn anh làm bí thư công xã ở đây đã ba năm rồi, rốt cuộc thì anh đã làm được những công việc gì hả?"

Trong hang đá tĩnh lặng vô cùng, chỉ văng vẳng tiếng nước rơi lộp bộp xuống mấy chiếc chậu.

“Có điều ở đây đúng là hơi tối thật.” Phùng Diệu Tổ đưa mắt nhìn quanh hang đá từ trên xuống dưới, nịnh nọt hùa theo Lý Hướng Nam một câu. Hễ thấy lãnh đạo nổi giận với kẻ khác là hắn lại muốn xun xoe nịnh hót, đó là bản năng của hắn rồi.

“Đúng là hắc ám thật đấy chứ không phải hơi tối đâu.” Lý Hướng Nam nghiêm giọng nói, ngữ điệu cũng cao vút lên.

Phùng Diệu Tổ không ngờ Lý Hướng Nam lại nổi đóa lên như vậy, hắn cười gượng gạo một tiếng, đoạn cười trừ nói tiếp: “Tuy thế, dù sao thì cũng chỉ là cá biệt thôi mà.”

“Đương nhiên là cá biệt rồi. Nếu mà chỗ nào cũng thế này, thì toàn bộ xã hội này tối tăm quá thể rồi còn gì.” Cơn phẫn nộ của Lý Hướng Nam đã bùng phát.

Phùng Diệu Tổ nhoe nhuét cười bợ đỡ, trong lòng thầm mắng chính mình: Đúng là nịnh hót nhầm chỗ, lại thành đá phải móng giò rồi.

“Đồng chí Tiêu Đình Đình,” Lý Hướng Nam quay sang phía Tiêu Đình Đình, hạ giọng thật ôn hòa nói, “thư của cô, tôi đã xem rồi. Nghe nói, cô còn chịu đựng rất nhiều nỗi oan ức cá nhân nữa. Bây giờ cô có sẵn lòng kể ra không?”

Đình Đình cúi đầu khẽ cắn môi dưới.

“Nếu cô cảm thấy bây giờ nói không thích hợp, chúng ta đổi hoàn cảnh nói chuyện riêng với nhau được không nào?” Lý Hướng Nam tiếp tục lên tiếng.

Cô khẽ lắc đầu. Cô biết nói gì đây? Vì học sinh, vì phòng học, cô có dũng khí để lên tiếng, nhưng nếu phải kể về những ấm ức của chính mình thì lòng dũng khí của cô lại thu nhỏ lại rất nhiều. Cô càng sợ sẽ liên lụy đến Tống An Sinh.

“Hôm nay bảo cô kể, chính là vì chúng ta muốn giải quyết vấn đề. Cô nhìn xem, các ủy viên thường vụ huyện ủy đều có mặt ở đây cả rồi mà.” Lý Hướng Nam khích lệ Đình Đình.

Đình Đình há miệng rồi lại khép vào. Cô buồn bã đến mức sắp trào nước mắt vì sự nhút nhát của bản thân. Cuối cùng cô cũng ngẩng mặt lên, nhìn thấy ánh mắt hiền từ của bí thư huyện ủy, và cũng nhìn thấy vẻ sốt sắng căng thẳng của Tống An Sinh trong đám đông. Cô liếc nhìn Phan Cẩu Thế một cái, cúi đầu nói: “Phan bí thư hắn...”

“Cô cứ nói đi.” Lý Hướng Nam bảo.

“Hắn ép tôi phải lấy cháu trai của hắn.” Giọng Đình Đình nhỏ đến mức gần như không thể nghe thấy.

“Cô có đồng ý không?”

“Tôi không đồng ý... hắn liền nói sẽ đày tôi lên núi một mình trông coi rừng cây.” Giọng cô càng lúc càng nhỏ.

“Còn gì nữa không?”

“Nếu tôi đồng ý, hắn bảo sẽ cất nhắc tôi lên làm nhân viên bán hàng ở cửa hàng cung tiêu của công xã.”

“Cất nhắc cô làm nhân viên bán hàng á?” Lý Hướng Nam thực sự bị thói độc đoán chuyên quyền này của Phan Cẩu Thế làm cho tức giận đến mức sôi máu. Anh quay đầu lại, ánh mắt từ từ chằm chằm khóa chặt lấy Phan Cẩu Thế: “Có chuyện này thật chứ?”

Phan Cẩu Thế hoảng hốt quay đầu qua lại trái phải, trông hệt như đang tìm kiếm sự cứu viện nào đó, từng giọt mồ hôi tuôn xối xả trên trán.

“Đồng chí Tiêu Đình Đình không hềa bịa đặt chứ?”

“Không, không, không có đâu ạ.”

Lý Hướng Nam lại quay đầu nói với Đình Đình: “Đồng chí Tiêu Đình Đình, cô cứ yên tâm. Kẻ nào dám ra tay trù dập trả thù, chúng ta sẽ cho kẻ đó dọn chỗ khác.” Anh dừng lại một nhịp rồi nói tiếp: “Ngày mốt chúng ta sẽ về huyện. Bắt đầu từ ngày mốt, ngày nào cô cũng gọi một cuộc điện thoại về huyện, báo cáo tình hình cho tôi.”

Đình Đình nhìn Phan Cẩu Thế, mấp máy môi, muốn nói gì đó nhưng lại thôi.

Lý Hướng Nam cũng liếc nhìn Phan Cẩu Thế một cái, nói với Đình Đình: “Không một ai dám cản trở cô gọi điện thoại cả.” Anh quay sang nói với Khang Lạc: “Về đến huyện rồi, nếu ngày nào mà không nhận được điện thoại của Đình Đình, thì cứ bảo bí thư công xã chịu trách nhiệm.” Anh lại nghiêm giọng nói với Phan Cẩu Thế: “Vụ việc của Tiêu Đình Đình này, anh đã vi phạm kỷ luật đảng và pháp luật nhà nước ở điểm nào, chúng ta sẽ nghiên cứu xử lý sau. Còn việc anh làm bí thư công xã có xứng đáng hay không, chính bản thân anh cũng có thể tự suy nghĩ lại trước đi. Còn bây giờ,” anh chỉ vào nóc hang đá đang dột nước, có những chỗ bùn đất ướt sũng đã bắt đầu rơi lả tả xuống, “giải quyết vấn đề phòng học này trước đã. Các anh định tính sao đây?”

“Chúng tôi cốn, cốn, cố gắng nhặt, nhặt, nhanh chóng nghĩ cách giải quyết ạ.”

“Nhanh chóng là đến bao giờ?” Lý Hướng Nam lại chỉ vào những vết nứt chằng chịt trên hang đá. “Hang đá này một ngày cũng không thể ở lại được nữa đâu. Rất nguy hiểm, phải dọn đi ngay lập tức.”

“Vết nứt trên hang đá chưa chắc đã mệnh hệ gì đâu ạ,” Phan Lai Phát đứng bên cạnh cười xòa ra vẻ lấy lòng, xu nịnh giải thích, “có những vết nứt mấy chục năm trời cũng có sao đâu cơ chứ.”

Lý Hướng Nam nổi giận đùng đùng: “Không sợ nứt ngang thì cũng sợ nứt dọc. Không sợ nứt khô thì cũng sợ nứt mục vì ẩm ướt chứ. Đó là quy luật của hang đá, anh không biết điều này à?”

Phan Lai Phát cứng họng không thốt nên lời. Anh ta nào đâu biết rằng vị bí thư huyện ủy trẻ tuổi này từ hơn chục năm về trước khi đi thanh niên xung phông xuống nông thôn đã từng ở hang đá, thậm chí còn từng tự tay đào hang đá nữa là khác.

“Hiện tại quả thực là không có nhà trọ, cho dù muốn giải quyết tạm thời đi nữa, cũng hoàn toàn không có.” Phan Cẩu Thế nói.

“Nhà cửa không có thì không bắt các anh phải chịu trách nhiệm khoản này nữa.” Lý Hướng Nam bực bội lên tiếng. Anh lại quay sang nói với Đình Đình: “Các cô chuẩn bị đi, hôm nay phòng học sẽ chuyển đi nơi khác. Căn hang đá này này,” anh ngẩng đầu nhìn quanh, “rất nguy hiểm.”

Đình Đình vâng lời gật đầu ngoan ngoãn hệt như một đứa trẻ.

Lý Hướng Nam ngồi xổm xuống, đưa tay sờ vào đôi đầu gối lạnh ngắt đang hở ra phía ngoài ống quần xắn lên của mấy đứa trẻ ngồi ở hàng đầu tiên, hỏi: “Lạnh không các cháu?” Bọn trẻ có chút rụt rè nhìn anh, nhích nhích những bước chân nhỏ xíu kêu lạo xạo trên nền đất lầy lội, rồi ngập ngừng lắc đầu. Chúng vẫn chưa hoàn toàn hiểu hết những chuyện vừa diễn ra trong phòng học lúc nãy.

“Có sợ trời mưa không?” Lý Hướng Nam vừa lau sạch vết bùn trên đầu gối một đứa trẻ vừa hỏi, anh chợt nhớ đến bài vè mà bọn trẻ vừa đọc.

Nghe câu hỏi ấy, trong đôi mắt bọn trẻ lộ ra một tia cười hồn nhiên tươi tắn. Chúng đều dùng sức lắc đầu. Một cô bé để tóc mái ngố mạnh dạn lên tiếng: “Không sợ ạ.” “Em mà trượt ngã là ôm chặt lấy cặp sách ngay, sách không bị rơi vào vũng bùn đâu ạ, cô Tiêu bảo học sinh là phải yêu quý sách vở cơ mà.” Một cậu bé đầu tròn vo nghiêm túc nói với Lý Hướng Nam. Vì nói hơi gấp nên hơi bị lắp bắp một chút. “Phòng học tối tụi em cũng không sợ đâu ạ. Tụi em mở to hai mắt ra là nhìn thấy ngay ý mà.” Bọn trẻ trở nên hoạt bát hẳn lên, nhao nhao tranh nhau đáp.

“Anh chính là bí thư Cố phải không ạ?” Một cậu bé chớp chớp đôi mắt đen láy nhìn Lý Hướng Nam hỏi. Bọn trẻ vẫn nhớ những lời mà cô giáo thường hay dặn dò.

“Anh là... là bí thư huyện ủy.”

“Sao chú mãi chẳng chịu đến thế ạ?” Cậu bé ấy lại hỏi tiếp.

Đối diện với những đứa trẻ ngây thơ ấy, nhìn thấy chúng ngồi trong phòng học tối tăm lầy lội mà ngày ngóng đêm mong "bí thư Cố" của huyện ủy, trong lòng Lý Hướng Nam dâng lên một nỗi chua xót, anh khẽ vỗ nhẹ lên mu bàn tay bọn trẻ, cất giọng nói: “Hôm nay, bọn chú đến là để thăm các cháu đây. Chú nói với các cháu mấy câu nhé, được không nào?”

“Được — ạ —.”

Nhìn hàng chục cặp mắt đang lấp lánh sáng ngời, Lý Hướng Nam từ tốn cất lời: “Thứ nhất, các cháu không sợ gió, không sợ mưa, cùng nhau thi đua học tập tiến bộ, các cháu đều là những đứa trẻ ngoan.”

Bọn trẻ im lặng lắng nghe.

“Thứ hai, các cháu sẽ sớm có một phòng học mới thật lớn thật sáng sủa và đẹp đẽ.”

Bọn trẻ vui mừng vỗ tay bốp bốp giòn giã.

“Thứ ba, sau này khi các cháu lớn lên, xin đừng quên rằng các cháu hiện đang có một người cô giáo tuyệt vời nhất trên đời.”

“Cô — Tiêu — ạ —.” Bọn trẻ đồng thanh hô vang.

Lý Hướng Nam lại vỗ vỗ đôi bàn tay nhỏ bé của bọn trẻ rồi đứng dậy. Anh nắm lấy bàn tay của Đình Đình, nói: “Cô Tiêu, cảm ơn cô. Tôi đại diện cho huyện ủy cảm ơn cô.”

“Không, em...” Đình Đình không biết nên nói gì cho phải. Những giọt nước mắt cứ thế trào ra từng giọt một trong đôi mắt cô.

“Ở trong xã hội của chúng ta, giáo viên là người đáng được tôn trọng nhất, bởi vì tất cả những con người đáng được tôn trọng đều do một tay các thầy cô vun trồng bồi dưỡng nên cả.” Lý Hướng Nam siết chặt bàn tay Đình Đình thấu cảm nói, “Chúng tôi đến muộn quá. Xin cô và các em học sinh hãy tha thứ cho huyện ủy nhé?”

Đình Đình gật đầu, rồi lại lắc đầu, nước mắt tuôn rơi lã chã.

Lý Hướng Nam vẫy tay chào bọn trẻ một lần nữa, cùng các ủy viên thường vụ bước ra khỏi phòng học. Đi đến cửa, anh chợt nhớ ra điều gì, đảo mắt nhìn quanh một vòng hang đá, ánh mắt tìm kiếm bóng dáng Lâm Hồng. Lâm Hồng cũng đang nhìn anh trong không gian mờ tối. Lý Hướng Nam muốn nói gì đó, nhưng cuối cùng lại thôi, quay người bước đi theo đoàn người. Lắng nghe tiếng bước chân hỗn độn ngoài sân xa dần, Lâm Hồng cứ ngỡ như đang nghĩ đến điều gì xa xôi lắm, ánh mắt chìm vào ngẩn ngơ.

Trời bên ngoài đã ngớt mưa, chỉ còn lất phất vài hạt. Lý Hướng Nam cùng các ủy viên thường vụ bước ra khỏi sân. Anh trầm mặc đưa mắt nhìn đám đông, lên tiếng: “Tôi dẫn mọi người đi tham quan thêm một nơi nữa.” Đoạn quay đầu lại, dẫn đoàn người tiếp tục cất bước đi về phía trước. Cả đội ngũ cũng trầm mặc tiến bước.

Họ cứ thế đi ngược trở lại theo con đường cũ. Con chó đang vẫy đuôi nhìn họ trước cửa hang của Phó Lão Thuận, chuồng gia súc nơi đàn la ngựa đang nhai cỏ, chiếc cầu độc mộc vắt ngang sợi dây lông cừu, đoạn đường đất lầy lội đã được sửa sang bậc thang, tất cả lần lượt lùi lại phía sau. Nước bùn tóe lên lép bép dưới những bước chân nặng nề.

Thứ mà Lý Hướng Nam mang trong lòng lúc này tuyệt đối không chỉ là sự phẫn nộ dành cho Phan Cẩu Thế, cũng chẳng phải chỉ là sự xót xa áy náy dành cho bọn trẻ, mà là một thứ cảm xúc còn sâu sắc hơn và phức tạp hơn thế rất nhiều. Bọn trẻ hồn nhiên hoạt bát, hoàn cảnh của chúng lại đáng thương xiết bao; niềm tin của Đình Đình đơn thuần sùng kính, nhưng hoàn cảnh của cô lại rắc rối phức tạp. Những hình ảnh thiện lương mỏng manh ấy phơi bày một cách mạnh mẽ và rõ nét hơn bất cứ lời nói hành động nào của nhân vật trưởng thành nào khác về sự u muội và tăm tối ở một số góc khuất. Việc dùng biện pháp chính trị để cách chức điều tra sự độc đoán vô năng của đám người Phan Cẩu Thế, đả kích thế lực bám rễ chằng chịt của Cố Vinh ở Cổ Lăng, thống nhất tư tưởng của toàn thể các ủy viên thường vụ huyện ủy, vốn là những việc mà anh đã tính toán kỹ lưỡng từ trước cho chuyến đi cơ sở lần này, thế nhưng giờ đây chúng lại không còn thu hút sự chú ý của anh một cách mạnh mẽ nhường ấy nữa. Đó chỉ là tư tưởng và mục đích trực quan nhất, bề nổi nhất của anh khi phải đối mặt với guồng quay bận rộn thực tế với tư cách là bí thư huyện ủy. Thế nhưng, bất cứ ai cũng đều có tầng tư tưởng sâu hơn, sâu hơn nữa, thậm chí là sâu đến tầng thứ ba của tư tưởng. Chính trong tầng tư tưởng sâu thẳm nhất ấy, con người ta mới thực sự bộc lộ cá tính của mình, và Lý Hướng Nam mới thực sự tồn tại với tư cách là Lý Hướng Nam. Có lẽ, nhiệm vụ nhổ bỏ cái khối u mủ Phan Cẩu Thế hiện tại đã chẳng còn mấy khó khăn; có lẽ, nguyên nhân chủ yếu hơn là vì cảnh tượng trong phòng học ban nãy đã chạm đến phần cảm xúc sâu kín nhất trong lòng anh (những cảm xúc ấy thậm chí còn ngưng tụ cả tình yêu và lòng căm ghét thời niên thiếu của anh), khiến anh nhìn thấu hiện trạng từ sự khám phá lịch sử của chính mình, từ lý tưởng xã hội của chính mình, hay nói cách khác là từ sự nghiệp mà anh nguyện phấn đấu suốt cả cuộc đời. Anh rất tự tin, thậm chí đôi khi còn tự thưởng thức sự tháo vát cùng thủ đoạn chính trị của bản thân, đó là những thứ mà cuộc sống xã hội phức tạp ban tặng cho anh. Thế nhưng, nếu anh chỉ là một Lý Hướng Nam mang đôi bàn tay sắt thép, anh sẽ từ tận đáy lòng mà căm ghét chính mình. Anh biết rõ khát vọng của bản thân. Với tư cách là một con người thuộc thế hệ này, anh vừa có sự gần gũi và am hiểu tự nhiên đối với toàn bộ truyền thống tốt đẹp trong quá khứ, lại vừa có sự nhạy cảm và khả năng tiếp thu rộng rãi đối với mọi trào lưu mới của văn minh khoa học thế giới đương đại; anh vừa có cái nhìn lý trí sắc sảo của một nhà tư tưởng, lại vừa mang theo ngọn lửa đam mê sống động của chủ nghĩa lý tưởng. Toàn bộ lý trí và cảm xúc của anh hòa quyện lại với nhau, khiến anh quyết chí phấn đấu vì một xã hội lý tưởng nhất có thể (chữ "nhất" ấy không thể đánh mất, đó là tất cả nhiệt huyết tưởng tượng của anh, nhưng hai chữ "có thể" ấy cũng không được phép vứt bỏ, đó là tất cả sự đánh giá bình tĩnh của anh). Ban nãy, trong căn hang đá tối tăm ẩm thấp, khi nhìn thấy những đôi chân nhỏ xíu lấm lem bùn đất và những đôi mắt ngây thơ sáng ngời, khi nhìn thấy Đình Đình mong manh thuần khiết tựa chiếc lá xanh, anh đã thực sự xúc động. Đó là cảm xúc của một Lý Hướng Nam thời trẻ. Sự ngây thơ đáng yêu của Đình Đình và lũ trẻ đang kích thích những cảm xúc theo đuổi xã hội lý tưởng trong anh. Còn đằng sau sự u muội độc đoán của Phan Cẩu Thế, người ta lại có thể cảm nhận được cái thế lực hủ bại đáng sợ vẫn đang bám rễ trì trệ trong toàn bộ xã hội. Nó từng gây ra bi kịch cho dân tộc trong quá khứ, và hiện tại vẫn đang cố gắng bóp nghẹt toàn thể nhân dân. Ở Cổ Lăng, ở Hoành Lĩnh Dục, và trong cảnh tượng diễn ra ở căn phòng học tăm tối ban nãy, ẩn chứa mâu thuẫn xã hội căn bản quyết định toàn bộ tiến trình lịch sử. Cần phải vạch trần nó một cách sâu sắc. Đây tuyệt đối không phải chỉ là bài toán chính trị cải tổ lại một bộ máy lãnh đạo.

Bước vào đại viện công xã, Lý Hướng Nam dừng chân lại. Mọi người cũng tản ra đứng xung quanh anh. Lý Hướng Nam nhìn Phan Cẩu Thế, đưa tay chỉ vòng quanh dãy nhà ngói gạch xanh ở ba hướng Đông, Tây, Nam của đại viện công xã, lạnh lùng lên tiếng: "Mở hết các cửa phòng ra, mời mọi người vào tham quan một chút."

Phan Cẩu Thế lập tức hiểu ra điều gì. Hắn lắp bắp muốn giải thích vài câu, nhưng cuối cùng chẳng dám thốt ra lời nào.

Từng cánh cửa lần lượt được mở tung.

“Anh dẫn mọi người đi tham quan, giới thiệu từng phòng một cho tôi.” Lý Hướng Nam phân phó.

Trán Phan Cẩu Thế đầm đìa mồ hôi, trông vô cùng thảm hại.

Căn phòng thứ nhất, một gian phòng lớn rộng hơn hai mươi mét vuông, chính diện có một cửa ra vào và một cửa sổ, sơn dầu màu xanh lá, kính cửa sổ sáng bóng. Bước vào bên trong, đối diện là bốn cánh cửa sổ cao lớn thoáng đãng. Tường trắng tinh quét vôi phẳng lì, nền láng xi măng. Bàn làm việc, ghế ngồi, tủ đựng tài liệu, giá báo, két sắt bằng sắt màu xanh lá. Đồ đạc trong phòng không nhiều lắm, có chút trống trải, chất liệu đồ đạc tương đối thô kệch. Trên trần nhà treo chiếc đèn huỳnh quang.

“Dùng để làm gì thế?” Lý Hướng Nam hỏi.

“Cái, cái này là phòng làm việc của Phan Lai Phát ạ.” Phan Cẩu Thế giới thiệu.

Căn phòng thứ hai, hoàn toàn giống hệt căn phòng thứ nhất, chỉ có điều được dùng làm phòng ngủ. Có giường đơn, tủ đầu giường, giá chậu rửa mặt, bàn làm việc, chiếc chăn bẩn thỉu vứt bừa bãi trên giường, đầy rẫy tàn thuốc lá, vỏ kẹo, vỏ hạt dưa vương vãi khắp mặt nền, một đôi giày nhét đầy tất hôi thối, chiếc nằm bên đông, chiếc nằm bên tây. Đầu giường gối bên cạnh vứt lăn lóc hơn chục cuốn truyện tranh. Phan Cẩu Thế nhìn thấy Lý Hướng Nam chú ý đến những cuốn truyện tranh đầu giường, trán lại rịn ra một tầng mồ hôi hột. “Đây là ký túc xá của Lai, Lai, Lai Phát ạ.” Hắn giới thiệu.

Căn phòng thứ ba, căn phòng thứ tư vẫn là những gian phòng như thế. Bàn làm việc phủ đầy bụi bặm. Không rõ trước đây là ai làm việc, và tương lai sẽ dùng vào việc gì.

Căn phòng thứ sáu, quy chuẩn đã khác hẳn, rộng gấp ba lần những căn phòng phía trước. Phan Cẩu Thế nói, “Đây l… là một phòng họp khác ạ.” Trong phòng đặt một chiếc bàn bóng bàn phủ đầy bụi, ở góc tường ngả nghiêng mấy chục lá cờ đỏ cờ xanh sặc sỡ, trên mặt đất chất đống chiêng trống não bạt các loại, cũng đã phủ đầy lớp bụi dày.

Đi vào từng căn phòng, bước ra từng căn phòng. Phan Cẩu Thế giới thiệu càng nhiều thì mồ hôi tuôn ra càng đầm đìa, đặc biệt là khi giới thiệu đến căn phòng cuối cùng, hắn lắp bắp dữ dội: “Đây, đây l… là, phòng l… làm việc của tôi ạ.” Phòng làm việc của hắn có quy chuẩn cao hơn một bậc. Là kiểu phòng trong phòng ngoài thông nhau. Gian nào cũng rộng lớn y như phòng làm việc của các vị phụ trách khác trong công xã. Trên tường có treo thêm một chiếc đồng hồ quả lắc kiểu cổ bằng gỗ đen dát vàng. Hắn còn có thêm một phòng ngủ riêng nữa, còn bẩn thỉu hơn cả phòng của Phan Lai Phát, điểm giống nhau là ở đầu giường cũng bày rất nhiều truyện tranh vỏ đỏ vỏ xanh lòe loẹt, phần lớn là kiểu 《Tam Quốc Diễn Nghĩa》, 《Dương Gia Tướng》.

“Đây là sách anh xem đấy à?” Lý Hướng Nam chỉ vào đống truyện tranh hỏi.

“À, à...” Phan Cẩu Thế hoảng loạn bất an không sao thốt nên lời.

Lý Hướng Nam rút từ trong chồng truyện tranh ra vài tờ văn kiện trung ương đầu đỏ được gấp thành dải dài tầm một tấc rưỡi dùng làm thẻ đánh dấu sách, mở ra xem lướt qua, đoạn ngẩng đầu nhìn Phan Cẩu Thế: “Đây đều là những văn kiện gì thế, còn nhớ không?”

Phan Cẩu Thế không đáp nổi. Lý Hướng Nam khẽ hừ một tiếng, tiện tay đặt lên tủ đầu giường.

Đám đông nhanh chóng đi một vòng. Bảy cán bộ công xã, lớn nhỏ hai mươi lăm gian phòng, cộng thêm phòng điện thoại, phòng thường trực, vị chi là hai mươi bảy gian.

“Có cảm tưởng gì không nào?” Lý Hướng Nam đứng khựng lại giữa sân, nhìn Phan Cẩu Thế hỏi.

“Dọn, dọn một phòng họp ở đây ra trước đã ạ.” Phan Cẩu Thế dò xét sắc mặt Lý Hướng Nam, đáp lời. Hắn dùng tay áo quẹt mồ hôi trên trán.

“Khi nào thì dọn?”

“Mấy ngày gần đây ạ.”

“Không được,” Lý Hướng Nam nói, “Hôm nay phải để các em học sinh chuyển đến đây ngay. Căn hang đá kia nguy hiểm lắm rồi. Có khó khăn gì không?”

“À, không có ạ.”

“Học sinh tạm thời chuyển đến đây, có thể mỗi ngày nhắc nhở các anh đôn đốc thời gian giải quyết vấn đề phòng học cho mau chóng vào.”

“Vâng, vâng ạ.”

“Ban nãy tôi bảo anh tự suy nghĩ lại xem bản thân mình làm bí thư công xã có xứng đáng hay không, đã nghĩ kỹ chưa?”

“Tôi... tôi không xứng đáng ạ.”

“Là lời thật lòng chứ?” Lý Hướng Nam dò xét hắn, “Đối với những cán bộ không xứng đáng, anh có biết nên giải quyết thế nào không?”

“Tôi...” Phan Cẩu Thế mồ hôi vã ra ướt đẫm cả trán.

“Được rồi, anh cứ vừa công tác vừa kiểm điểm trước đã, đợi thường vụ về huyện họp rồi sẽ đưa ra hình thức xử lý chính thức đối với anh.”