Buổi sáng sớm, một hồi chuông điện thoại dồn dập vang lên trên bàn làm việc của Trạm tiếp dân huyện Cổ Lăng. Tiểu Chu, cán bộ trực ban của trạm tiếp dân, bật dậy lăn ra khỏi giường, dụi mắt, ngơ ngác một lúc mới phản ứng lại. Cậu chồm người nghe điện thoại, trong lòng dự cảm có chuyện gấp xảy ra. Cậu là bộ đội xuất ngũ chuyển ngành, dáng người thấp bé, lông mày rậm, mắt to, vẻ mặt rất linh lợi.

Cuộc gọi là do Bí thư Huyện ủy Lý Hướng Nam, người vừa mới đến huyện Cổ Lăng nhậm chức hôm qua đánh tới, bảo cậu lập tức đến gặp một chuyến.

Nghe nói vị Bí thư Huyện ủy này còn rất trẻ, mới chừng ba mươi tuổi.

Nhưng vị Bí thư Huyện ủy trẻ tuổi vừa nhậm chức ngày thứ hai đã tìm một cán bộ nhỏ ở trạm tiếp dân như cậu để làm gì? Mà lại sớm như thế này. Cậu ngẩng đầu nhìn ra ngoài cửa sổ, trời xám xịt, cây du vẹo đầu ngoài kia vẫn còn đen thẫm một vùng.

Khi Tiểu Chu thấp thỏm không yên đi qua khu khuôn viên Huyện ủy vắng ngắt không một bóng người để bước vào văn phòng mộc mạc của Bí thư Huyện ủy, Lý Hướng Nam đang cúi đầu trên bàn làm việc viết gì đó lên một tờ giấy thư. Cửa sổ và cửa chính đều mở rộng, nền nhà đã được tưới nước quét dọn sạch sẻ. Trên chiếc bàn làm việc được ánh sáng bình minh soi rọi, chiếc đèn bàn huỳnh quang vẫn đang lặng lẽ tỏa sáng một cách không mấy ai chú ý. Thấy Tiểu Chu đi vào, anh ngẩng đầu lên, trên gương mặt gầy gò gầy guộc ửng lên nụ cười. Anh kéo ghế ra, niềm nở mời Tiểu Chu ngồi xuống trước bàn. "Tôi muốn tìm hiểu một chút về tình hình thư từ và lượt khiếu nại của quần chúng, biết cậu là người nắm rõ tình hình nhất, là cuốn hồ sơ sống." Anh mỉm cười, đôi mắt sáng quắc có vương vài vệt máu.

Tiểu Chu thở phào nhẹ nhõm, mỉm cười hơi e ấp, trong lòng cảm thấy một luồng ấm áp. Cậu là nguyên lão của trạm tiếp dân, làm ở đây từ ngày đầu mới thành lập. Mặc dù qua mấy đời Trưởng trạm tiếp dân khi báo cáo công việc với Huyện ủy đều do cậu chuẩn bị tài liệu, nhưng chưa từng có một vị lãnh đạo nào chú ý đến một cán bộ thầm lặng vô danh như cậu.

"Cậu có thể dùng hai mươi phút khái quát sơ qua toàn bộ tình hình trước không? Cần vắn tắt, nhưng đừng bỏ sót bất kỳ tình hình thực chất nào. Nơi nào có số liệu thống kê, tốt nhất dùng số liệu thống kê để làm rõ vấn đề." Lý Hướng Nam dừng một chút, nhìn Tiểu Chu.

Tiểu Chu vì lần đầu tiên mặt đối mặt làm báo cáo quan trọng như thế này với lãnh đạo Huyện ủy nên có chút căng thẳng.

"Nói như vậy có khó khăn gì không? Có cần suy nghĩ trước không? Tôi có thể cho cậu một khắc để cân nhắc trước." Lý Hướng Nam giơ cổ tay nhìn đồng hồ, đồng thời kéo một xấp tài liệu từ góc trên bên phải bàn viết ra trước mặt.

"Không cần đâu ạ."

"Vậy thì tốt." Lý Hướng Nam gật đầu tán thưởng, đẩy xấp tài liệu vừa định lật ra qua một bên, rút ra mấy tờ giấy trắng lót tay rồi cầm lấy một cây viết chì thân to.

Tiểu Chu ho nhẹ một tiếng, bắt đầu báo cáo một cách vô cùng có trật tự: Một năm qua có tổng cộng bao nhiêu lượt thư từ khiếu nại; trong đó các loại vấn đề chiếm tỷ lệ bao nhiêu; tình hình thường nhật của công tác tiếp dân; tình hình liên lạc với các bộ phận như Công an - Viện kiểm sát - Tòa án, Ban Tổ chức, Ban Dân vận, Cục Dân chính, Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật; số lượng vụ án chuyển đến từng bộ phận... Đơn giản vắn tắt, nơi nào cũng có số liệu thống kê. Lý Hướng Nam vừa nghe vừa thỉnh thoảng chen ngang đặt câu hỏi, đồng thời ghi chép lại, có thể thấy anh rất hài lòng với bài báo cáo của Tiểu Chu. Khi nghe đến ngày tiếp dân của Thường vụ diễn ra vào các ngày có số đuôi năm và mười hàng tháng được thực hiện trong hai năm qua, anh ngắt lời với sự hứng thú thốt lên một tiếng "ừm". "Tốt," anh dừng bút nhíu mày nhẩm tính, "Ngày đuôi mười? Một tháng là ba ngày Thường vụ tiếp dân, một năm là ba mươi sáu ngày, quá ít. Bà con mòn mỏi ngóng trông, một tháng chỉ có ba ngày được gặp các vị Thường vụ lớn của chúng ta sao?" Anh mỉm cười có phần hóm hỉnh, "Huyện có mười hai Thường vụ, một người một năm mới luân đến ba ngày tiếp dân. Tốt nhất đổi thành ngày đuôi năm, đuôi mười, tăng gấp đôi. Như vậy một Thường vụ một năm mới luân sáu ngày, cũng đâu có nhiều. Cậu thấy sao?... Ừm, cái này——" Anh mở lịch bàn ra nhanh chóng ghi vài chữ, "Để mai họp Huyện ủy rồi nghiên cứu tiếp. Cậu nói tiếp đi."

Tiểu Chu ho một cái, tiếp tục báo cáo: "Hai năm qua, các vụ án thư từ khiếu nại được Thường vụ phê duyệt tổng cộng có bảy trăm bốn mươi vụ. Trong đó..."

Tiểu Chu đang nói đến số liệu thống kê các vụ án do Thường vụ phê duyệt thì bị Lý Hướng Nam ngắt lời. Anh hỏi: "Trong các vụ án Huyện ủy từng phê duyệt, số vấn đề chưa được giải quyết là bao nhiêu? Chiếm tỷ lệ bao nhiêu?"

Tiểu Chu ngẩn người: "Chuyện này... chưa từng thống kê ạ."

Đúng vậy, vấn đề như thế này chưa bao giờ được thống kê. Chưa có vị lãnh đạo cấp nào đòi hỏi số liệu này. Tiểu Chu vốn am hiểu tình hình thư từ khiếu nại lập tức cảm nhận được sức nặng của câu hỏi này.

Lý Hướng Nam khẽ nhíu mày suy ngẫm trong một hai giây, đặt bút trong tay xuống, kéo ghế đứng dậy, chỉ tay hỏi: "Thím Ngô này cậu có quen không?" Lúc này Tiểu Chu mới chú ý thấy ở góc văn phòng đằng sau kệ sách có một người thím nông thôn tầm hơn bốn mươi tuổi đang cúi đầu ngồi thẳng lưng. Bà mặc chiếc áo vải xanh sạch sẽ, tóc búi củ tỏi, mang phong thái lao động siêng năng tháo vát. Ống quần bị sương giọt làm ướt sũng, chắc là đã băng qua các lối nhỏ giữa đồng ruộng đi từ lúc trời chưa hửng sáng. Khi bà ngẩng mắt nhìn Tiểu Chu, trong mắt ánh lên ánh nhìn lương thiện mà Tiểu Chu vô cùng quen thuộc.

Cậu đương nhiên biết thím Ngô này. Bà là một góa phụ ở thôn Trần, vì từng góp ý về việc cán bộ đại đội phân chia đất khoán hộ không công bằng mà liên tục bị trù dập báo thù. Thêm vào đó bà không mang họ Trần, nên sự trù dập báo thù này ở trong thôn lại mang bản chất họ lớn ăn hiếp họ nhỏ. Vịt tràn vào ruộng mạ nhà bà, heo ủi nát vườn rau nhà bà, những tai họa lớn nhỏ đều dồn lên đầu người phụ nữ cô đơn yếu thế này. Nửa năm qua bà đã đi khiếu nại hàng chục lần, Thường vụ Huyện ủy cũng đã phê duyệt mấy lần, nhưng chuyển qua chuyển lại vẫn không được giải quyết.

"Hiện tại, rất nhiều chuyện chỉ phê duyệt một cái thôi thì vẫn không giải quyết được." Vị Bí thư Huyện ủy trẻ tuổi nghiêm nghị nhìn Tiểu Chu nói.

"Tôi sẽ về thống kê lại xem các vụ án đã phê duyệt mà chưa giải quyết còn bao nhiêu, có vụ án còn được phê duyệt đi phê duyệt lại nhiều lần."

"Đúng, nên làm một cuộc điều tra thống kê như vậy."

"Tuần sau tôi sẽ gửi kết quả điều tra sang."

"Không, tôi chỉ cho các cậu hai ngày, tôi tin tưởng vào hiệu suất của các cậu." Lý Hướng Nam mỉm cười thân thiện, "Cậu về báo cáo với Trưởng trạm một tiếng, mọi người vất vả một chút. Tra cứu hồ sơ, gọi điện thoại, đi xe cộ. Không có xe thì đi xe của tôi, làm thêm giờ thêm giờ. Ngày kia," anh nhìn đồng hồ đeo tay, "giờ này, bảy giờ sáng, mang bản điều tra thống kê sang đây. Không có khó khăn gì chứ?"

Tiểu Chu lắc đầu, tỏ ý không có khó khăn.

Lý Hướng Nam hài lòng gật đầu. Anh mở trang lịch bàn của ngày kia ra ghi vào: "7 giờ, Tiểu Chu trạm tiếp dân", sau đó ôn tồn nói: "Đừng quá chung chung. Phải điều tra từng vụ án một, truy cứu từng bước một, tại sao chưa giải quyết, rốt cuộc nghẽn ở cấp nào, cá nhân nào, nguyên nhân là gì? Làm rõ cụ thể một việc còn quan trọng hơn là tìm hiểu qua loa hàng trăm việc. Cậu thấy đúng không?"

"Đúng ạ."

Lý Hướng Nam vừa cúi đầu nhanh chóng viết gì đó lên tờ giấy trắng lót tay, vừa tiếp tục nói: "Chúng ta tiến hành chỉnh đốn hay cải cách, nói cho cùng cũng là để nâng cao hiệu suất... Một vấn đề mà quần sống đi khiếu nại hàng chục lần không giải quyết xong, thì còn hiệu suất gì nữa?..."

Tiểu Chu cúi đầu nhìn thấy những chữ viết ngoáy anh đang múa bút trên giấy là:

Tại sao vụ án đã phê duyệt vẫn chưa giải quyết được? (Dàn ý điều tra)

Một, tổng số;

Hai, phân loại; (phân loại như thế nào?)

Ba, vụ án điển hình; (ba đến năm vụ!)

Bốn, lực cản, nguyên nhân các mặt;

"Một lát nữa," Lý Hướng Nam vừa nhấn mạnh gạch các dấu chấm cảm và dấu hỏi chấm, ghi chú vào những gì mình vừa viết, vừa nhìn đồng hồ nói, "Tám giờ, tôi sẽ bảo thư ký gửi dàn ý điều tra sang cho các cậu để làm tham khảo khi lập dàn ý." Anh dùng cây viết chì đè lên tờ giấy lót tay, đứng dậy đi tới trước mặt thím Ngô, an ủi: "Thím Ngô, chuyện của thím nhất định sẽ được giải quyết." Thím Ngô ngoan ngoãn gật đầu, những lời quan thoại như thế này chắc là bà đã nghe không biết bao nhiêu lần rồi. "Tuy nhiên, thím phải chờ một chút."

Trong mắt thím Ngô lập tức hiện lên vẻ thất vọng. Mấy lời đáp "sẽ giải quyết cho thím ngay" trước đây đều kéo dài tới tận bây giờ, câu "chờ một chút" này chẳng lẽ lại kéo dài vô thời hạn sao?

"Bí thư Lý, ngài bảo tôi còn phải chờ đến bao giờ nữa đây, bảo tôi chờ thêm nửa năm, một năm nữa sao?"

"Thím đừng gấp. Có thể chỉ cần chờ một buổi sáng thôi, được không?... Bữa trưa tôi sẽ dặn đồng chí ở văn phòng chuẩn bị cho thím."

"Chờ một buổi sáng?" Thím Ngô không tin vào tai mình, không biết phải nói gì cho phải.

Vị Bí thư Huyện ủy trẻ tuổi quay người nói với Tiểu Chu: "Nhờ cậu giúp tôi gọi vài cuộc điện thoại, lấy danh nghĩa của tôi mời Chủ nhiệm công xã thôn Trần, Bí thư chi bộ và Đội trưởng đại đội thôn Trần, cùng với đồng chí Thường vụ Huyện ủy từng phê duyệt vụ án này mười một giờ sáng nay đến văn phòng tôi họp. Thôn Trần cách thị trấn huyện năm sáu dặm đường, kịp thời gian đến, nhắn họ nhất định phải đúng giờ. Trạm tiếp dân các cậu cũng cử một đồng chí sang."

"Vâng ạ."

Mười một giờ sáng, những người được thông báo đều đến đúng giờ. Trong vòng nửa tiếng đồng hồ, vấn đề đã được giải quyết triệt để. Bí thư chi bộ đại đội và Đội trưởng đại đội đã tỏ thái độ, nếu trong thôn còn xuất hiện tình trạng ăn hiếp thím Ngô nữa, bất kể là ai, sẽ bãi nhiệm chức vụ của hai người họ. "Tốt, đến lúc đó tôi kiên quyết bãi nhiệm chức vụ của các anh, đây tuyệt đối không phải lời nói đùa." Lý Hướng Nam nét mặt nghiêm nghị nói, sau đó quay sang thím Ngô, "Thím còn ý kiến gì nữa không?... Ăn cơm xong rồi hãy về nhé."

Thím Ngô nắm lấy tay vị Bí thư Huyện ủy trẻ tuổi, hốc mắt trào ra giọt lệ. Ở nhà còn heo, còn gà, còn con cái đều đang chờ bà về cho ăn, bà không ăn cơm mà muốn lập tức trở về ngay. Lý Hướng Nam dùng chiếc xe Jeep của mình đưa bà cùng với Chủ nhiệm công xã, Bí thư chi bộ và Đội trưởng đại đội trở về thôn Trần...