Lúc chạng vạng, Lý Hướng Nam một mình đạp xe đến thôn Trần.

Cậu đến trường trung học thôn Trần trước. Vừa đến khoảng đất trống bên sân vận động, cậu liền chống xe đứng lại. Lâm Hồng đang vẽ chân dung cho một người phụ nữ nông thôn và bé gái nhỏ đang ôm trong ngực. Một đám thanh niên chỉ trỏ, cười nói vây quanh xem. Mấy học sinh trung học đứng sau lưng Lâm Hồng, kiễng đầu nhìn bảng vẽ trong tay cô. Lâm Hồng vừa dùng bút chì nhanh chóng phác họa, vừa liên tục xua tay điều chỉnh tư thế của hai mẹ con, thỉnh thoảng còn quát yêu, bảo những người che khuất tầm nhìn của mình lùi về sau. đám thanh niên rất vui vẻ nghe theo lời cô, vừa kéo nhau vừa lùi về phía sau. Lý Hướng Nam đứng một bên nhìn, không ngờ bây giờ Lâm Hồng lại có một mặt cởi mở như vậy.

Lâm Hồng theo ánh mắt của mọi người quay đầu nhìn thấy cậu, nhanh chóng vẽ thêm hai nét, kẹp bảng vẽ đứng lên.

"Cậu vẽ đi." Lý Hướng Nam mỉm cười nhẹ.

"Tôi vẽ xong rồi."

"Bí thư Lý." Người phụ nữ nông thôn vừa được vẽ đứng dậy kính cẩn chào, hóa ra đó là tẩu Ngũ - người đến khiếu kiện vào ngày thứ hai Lý Hướng Nam nhậm chức.

"Là con gái chị à?" Lý Hướng Nam chỉ vào đứa bé bên cạnh cô ta hỏi.

"Vâng. Tiểu Anh Tử, mau gọi Bí thư Lý đi."

"Gọi chú Lý đi." Lý Hướng Nam cười nói.

"Bí thư Lý, cô Lâm, chúng tôi đi trước đây, hôm khác lại tới." Mọi người vây quanh Lý Hướng Nam cười nói một lúc, rồi vui vẻ giải tán.

"Đến thăm mẹ nuôi cậu à?" Lâm Hồng hỏi.

"Đúng vậy."

"Đại nương Tôn ở đầu đông thôn phải không?"

"Đi cùng tôi được không?"

"Cậu không nhớ đường à?"

"Tôi muốn đi dạo cùng cậu."

Lâm Hồng liếc cậu một cái với ánh mắt nhìn thấu mọi chuyện, hất nhẹ mái tóc ngắn phía sau, mỉm cười: "Được, đi thôi."

"Tóc cắt ngắn, trông đẹp hơn." Lý Hướng Nam dắt xe, vừa đi vừa quay mặt nhìn Lâm Hồng nói.

"Đẹp gì chứ? Đều biến thành than củi ở Hoành Lĩnh Dục rồi."

"Trông người có sinh khí hơn."

"Sinh khí?" Lâm Hồng cười tự giễu, trên mặt lướt qua một bóng đen, "Với từ này tôi đã sớm xa lạ lắm rồi."

Hai người ra khỏi trường, đi về phía ngôi làng phía trước. Lúa ở đây chín sớm, ruộng lúa hai bên đường từng thửa đều đã thu hoạch xong, để lộ những gốc rạ. Những khoảng sân phơi được san phẳng sau khi gặt lúa nằm rải rác giữa các thửa ruộng cũng hầu như sạch trơn, chỉ còn lại vài đống đất lẫn trấu lúa. Mấy con gà chưa về chuồng vẫn lác đác bới mổ lung tung. Ánh chiều tà nhạt nhòa đang lặng lẽ hòa vào buổi hoàng hôn vàng cam ấm áp. Lý Hướng Nam cau mày nhẹ, vừa đi vừa trầm ngâm suy nghĩ. Lâm Hồng quay đầu nhìn cậu một cái: "Tối nay cậu còn về huyện không?"

"Không, tôi định ở nhà mẹ nuôi hai ngày, nhân tiện làm chút điều tra ở thôn Trần."

"Mục đích gì?"

"Muốn suy xét sự phát triển lâu dài của nông thôn Trung Quốc từ góc độ lịch sử mấy ngàn năm."

Lâm Hồng trầm mặc đi mấy bước. "Đây là toàn bộ lý do cậu ở lại thôn Trần hai ngày chứ?" Cô hỏi vẻ tùy tiện.

"Không."

"Còn lý do gì nữa?" Giọng Lâm Hồng hơi hạ xuống, cô kiềm chế sự căng thẳng trong lòng mình.

"Trong lòng có chút không thoải mái. Ở thôn thanh tịnh một chút, dọn dẹp lại đầu óc." Lý Hướng Nam nói với giọng hơi mệt mỏi. Dưới chân đạp trên con đường đất mềm mại, một đàn chim sẻ ríu rít bay qua đỉnh đầu.

"Hôm kia Trịnh Đạt Lý triệu tập các cậu họp mở rộng đấy à?"

"Cậu nghe ngóng được à?"

"Tôi nghe hiệu trưởng cũ kể, bà ấy nghe được từ Phó huyện trưởng Hồ." Lâm Hồng ngừng lại một lát, "Áp lực đối với cậu rất lớn sao?"

"Có một chút."

Hoàn cảnh của Lý Hướng Nam không tốt, khiến Lâm Hồng cảm thấy mối quan hệ giữa hai người có một sự thay đổi ôn hòa.

Ở đầu thôn chạm mặt Chu Tuyền Sơn, đang dắt xe đợi ai đó: "Bí thư Lý." Anh ta ngước ánh mắt đờ đẫn nhìn Lý Hướng Nam.

"Sao anh lại tới đây?"

"Tôi chuyên tới tìm anh, Chủ nhiệm Khang nói anh muốn tới thôn Trần."

"Có việc gấp à?"

"Tôi..."

"Có gì mà khó nói chứ?"

"Tôi... tôi muốn quay về hồ chứa nước Hoàng Trang."

"Tại sao?"

Chu Tuyền Sơn cúi đầu trầm mặc một lúc, trán lại lấm tấm rỉ mồ hôi. "Trọng trách mà anh ủy thác cho tôi, tôi suy đi tính lại, cảm thấy bản thân không đảm đương nổi." Anh ta khó khăn nói.

Lý Hướng Nam nhìn Chu Tuyền Sơn, mọi chuyện đều rất rõ ràng. "Cổ Lăng mấy ngày nay có chút biến động nhỏ. Đợi khi nào tình hình minh bạch trở lại, anh cảm thấy mình làm được, thì lại tìm tôi, được chứ?" Cậu ôn hòa nói.

"Bí thư Lý, tôi..." Chu Tuyền Sơn vì cảm thấy tội lỗi, mặt càng đỏ bừng hơn, mồ hôi chảy ròng ròng.

Lý Hướng Nam lẳng lặng nhìn anh ta.

"Bí thư Lý, tôi... xin lỗi anh."

"Không tồn tại vấn đề này."

Chu Tuyền Sơn ngước đôi mắt híp lại, nhìn Lý Hướng Nam một cái.

"Anh còn khó khăn gì nữa không?"

"Tôi... đi đây." Chu Tuyền Sơn chậm rãi quay người dắt xe đi được hai bước, lại dừng lại, động tác chậm chạp quay đầu lại, "Bí thư Lý, anh cẩn thận một chút."

"Cẩn thận cái gì?"

"Tôi... năm hai mươi lăm tuổi... cũng từng làm bí thư huyện ủy một năm."

"Cảm ơn anh, hiện tại mọi chuyện không đến nỗi nghiêm trọng thế đâu."

Chu Tuyền Sơn dắt xe đi mất. Lý Hướng Nam cau mày đăm đăm nhìn theo bóng lưng anh ta dần biến mất ở khúc cua. Lâm Hồng đứng bên cạnh nhìn Lý Hướng Nam đầy đồng cảm.

Một chiếc xe jeep cuốn theo bụi mù xuất hiện ở khúc cua, phanh kít lại trước mặt họ. "Chưa vào thôn đã tìm được anh rồi." Phóng viên Tân Hoa Xã Hoàng Bình Bình từ trên xe nhảy xuống, đôi mắt đen đặc biệt ấy lóe lên ý cười.

"Có việc gì mà gấp thế?"

"Về đại gia Muộn, cùng với đại đội Phượng Hoàng, mỗi đề tài tôi viết một bài báo, muốn nhờ anh xem giúp. Nửa đêm nay tôi sẽ ngồi tàu hỏa về Bắc Kinh."

"Chỉ vì chuyện này thôi á?"

"Còn nữa, muốn trò chuyện với anh. Không biết anh có thời gian không," Hoàng Bình Bình liếc nhìn Lâm Hồng bên cạnh, "muốn nghe anh kể về tầm nhìn dài hạn của anh đối với sự phát triển nông thôn, chẳng phải anh có một bản triển vọng ba mươi năm sao?"

Lý Hướng Nam cười: "Cô đúng là biết theo sát truy kích đấy."

"Làm phóng viên thì phải ‘bắt bám’ đối tượng như thế chứ." Hoàng Bình Bình cười vui vẻ. Cô lại nhìn Lâm Hồng.

"Tôi giới thiệu với hai người," Lý Hướng Nam nói, "đây là phóng viên Tân Hoa Xã Hoàng Bình Bình, đây là giáo viên trường trung học thôn Trần Lâm Hồng."

"Lâm Hồng? Vừa đến Cổ Lăng đã nghe danh cô rồi." Hoàng Bình Bình nhiệt tình chìa tay ra.

Lâm Hồng thân thiện chìa tay ra. Tính cách tràn đầy sức sống của Hoàng Bình Bình, cùng với mái tóc bồng bềnh, năng lượng và ánh sáng tỏa ra từ đôi mắt đen ấy, khiến cô thoáng cảm thấy một chút ghen tị.

"Thế này nhé," Lý Hướng Nam nhìn Hoàng Bình Bình nói, "bài viết cô cứ để lại. Ngày mai đầu óc tôi tỉnh táo hơn rồi đọc. Cô về Bắc Kinh, tối nay cứ theo đúng kế hoạch ban đầu mà về đi. Hai ngày sau, sẽ có người đi Bắc Kinh, mang bài viết giao cho cô. Có ý kiến gì sẽ đính kèm cho cô. Cô thấy thế nào?"

Hoàng Bình Bình suy nghĩ một lúc, hỏi: "Người đi Bắc Kinh là ai, có đáng tin cậy không?"

"Đương nhiên đáng tin, bảo đảm làm cô hài lòng." Lý Hướng Nam mang theo một chút hài hước nói, "Còn về triển vọng ba mươi năm, hai ngày nay tôi trốn ở thôn Trần suy nghĩ lại. Đến lúc đó, có lẽ có thể nói cho cô nghe về triển vọng năm mươi năm, được chứ?"

Hoàng Bình Bình suy nghĩ một lát, lại liếc nhìn Lâm Hồng: "Được, vậy cứ thế đi." Cô móc bài viết từ trong cặp sách ra để lại, nhảy lên xe jeep rời đi.

Nhìn chiếc xe jeep đi xa, Lâm Hồng thu lại ánh mắt có chút thất thần, nhìn Lý Hướng Nam, không phải không có ý châm chọc thiện ý nói: "Cậu đúng là một nhà cải cách, một bên đang bị chỉnh đốn, một bên vẫn còn triển vọng ba mươi năm cơ đấy."

Lý Hướng Nam dắt xe đạp thong thả đi, tự giễu, "Vừa muốn cải cách xã hội, lại vừa muốn cải cách nhân sinh."

"Cậu tưởng chỉ dựa vào mấy người kiệt xuất là có thể thay đổi được một xã hội lớn nhường này à? Cậu còn chưa bắt đầu hành động, quyền cải cách xã hội của cậu đã sắp bị tước đoạt rồi kìa."

Lý Hướng Nam khựng lại, quay đầu nói với vẻ hơi nổi giận: "Quyền này tôi phải tranh thủ."

Lâm Hồng rũ mắt trầm mặc một lúc: "Đã có kẻ tạo dư luận nói cậu là kẻ dã tâm rồi đấy."

"Kẻ dã tâm?" Lý Hướng Nam cười lạnh một tiếng, tức giận nói, "Dùng một luồng dư luận thế này để đánh gục những nhà sự nghiệp chân chính, trong khi những kẻ dã tâm thực sự lại sẽ lớn lên trong sự cẩn trọng khôn ngoan, khép nép lấy lòng, trong sự được ca tụng hết lời."

"Thế cậu còn cải cách xã hội cái nỗi gì nữa?"

"Tôi phải cải cách cái này trước đã."

Nhà mẹ nuôi đến rồi. Tường viện đất nện, cửa nhỏ, dưới bức tường cạnh cửa ra vào có một chiếc cối đá đang dừng ở đó. Lý Hướng Nam nhìn cối đá rồi đứng sững lại.

"Nhà Đại nương Tôn đến rồi, chính là chỗ này." Lâm Hồng nói.

"Tôi biết."

"Thế cậu ngẩn người ra làm gì?"

"Tôi đang ngắm cái cối xay này." Lý Hướng Nam dùng tay khẽ đẩy, thớt cối lăn trên mặt cối, phát ra tiếng động rền rền không lớn lắm, "Cái cối này hai mươi sáu, hai mươi bảy năm trước đã ở đây rồi, bây giờ vẫn ở đây, chẳng có gì thay đổi cả." Cậu vừa vuốt ve cối đá vừa nói.

"Cảm khái rồi à?"

Một bà lão thân hình tráng kiện, đang dùng gáo khẽ vẩy nước trong cái sân đã quét dọn sạch sẽ từ lâu. Thấy có người bước vào viện, bà thẳng lưng lên. Lý Hướng Nam nhìn thoáng qua liền nhận ra đây là mẹ nuôi, đồng thời cũng nhìn ra ngay bà đã già đi biết bao nhiêu. Hơn hai mươi năm trước, bà mới hơn ba mươi tuổi, vẫn là một người phụ nữ trung niên khỏe mạnh, bây giờ đã là một bà lão đầy nếp nhăn rồi.

"Mẹ nuôi, con là Nam Nam đây." Lý Hướng Nam vội vàng dựa xe đạp vào tường, bước lên mấy bước nắm lấy tay cụ. Cối đá không đổi, cái sân không đổi, ngôi nhà không đổi, nhưng người mẹ nuôi từng nuôi nấng mình nay đã già nua, một cảm giác tiêu điều chua xót trào lên, hai mắt cậu cay xòe.

"Á chà, con là Nam Nam đấy à." Đại nương Tôn dụi mắt, "Cái này tao dám nhận không nổi nữa rồi. Để tao nhìn xem, lớn từng này rồi đấy. Trông y hệt bố con, còn cao hơn, gầy hơn ông ấy. Con nhắn người mang thư nói hôm nay đến, sao đến tận chập tối thế này mới tới hả. Tao nấu cơm đợi con mãi đấy." Đại nương Tôn vừa cười vừa lau nước mắt, không biết nói gì cho phải, luống cuống tay chân định đi làm cơm.

"Mẹ nuôi, con ăn cơm rồi mới đến, mẹ đừng loay hoay nữa."

"Ăn rồi thì đi đường từ sáng cũng đói rồi. Xú Xú, mau lại đây." Vừa bận rộn trong ngoài bà vừa gọi. Một cậu bé chừng mười tuổi chạy tới. "Mau gọi đi, đây là chú Nam của con."

"Chú Nam." Cậu bé gọi.

"Con bao nhiêu tuổi rồi, mười tuổi rồi à? Mẹ nuôi, đây là con của anh Căn Hỉ ạ?"

Căn Hỉ là con trai của mẹ nuôi, lớn hơn Lý Hướng Nam nửa tuổi.

"Đúng thế, đây là đứa lớn nhà nó. Xú Xú, mau đi gọi bố con, bảo chú Nam của con tới rồi, mau đi đi." Đại nương Tôn vừa lải nhải đuổi cháu trai đi, vừa bày cái bàn vuông thấp ra sân, chẳng mấy chốc đã chất đầy bát đĩa chậu lọ, nào là trứng xào, nào là thịt hầm, nào là đậu phụ.

"Tao nấu sủi cảo cho con ngay đây, đã nặn sẵn đợi con lâu rồi. Đi đường nóng nực, ăn bát thạch trước đi, đây là món con thích ăn nhất hồi nhỏ đấy. Kia là mù tạt. Có ăn được ớt không? Đổ giấm vào. Đây là dầu mè, đổ nhiều vào một chút. Cô Lâm, cô cũng ăn cùng một bát đi. Thạch này ăn không hỏng bụng đâu. Cô dẫn Nam Nam tới à? Nó đi một mạch hai mươi sáu năm không về, cửa nhà cũng chẳng tìm thấy nữa."

"Mẹ nuôi, con hơn hai mươi năm nay cũng không đến thăm mẹ." Lý Hướng Nam nâng bát thạch lên nói.

"Sớm quên tao rồi chứ gì."

"Mẹ nuôi, con không quên đâu."

"Không đến tức là quên, đến thế này mới là không quên. Thêm mấy năm nữa không tới, mẹ nuôi của con chuẩn bị đắp đất vàng chẳng gặp được con nữa rồi." Đại nương Tôn nói, kéo vạt áo lau dòng nước mắt già nua chảy trên mặt.

"Mẹ nuôi, cơ thể mẹ trông vẫn cường tráng lắm, sống thêm ba bốn mươi năm nữa không thành vấn đề đâu."

"Đến sáu mươi thế này rồi, còn sống từng ấy năm làm gì nữa? Già đến mức leo không nổi, lại để con cháu ghét bỏ."

"Mẹ nuôi, từ nay về sau con có thể thường xuyên đến thăm mẹ rồi." Lý Hướng Nam nói xong đặt bát đứng dậy, lấy từ trong túi du lịch ra một chiếc túi vải, lấy từ bên trong ra một bọc vải, "Mẹ nuôi, đây là chút đồ con mua cho mẹ."

"Mua cho tao á?"

"Con nhớ hồi nhỏ mẹ hay lải nhải, muốn mua một khúc vải nhung tăm may quần áo, đây là lúc sắp đi, con mua ở Bắc Kinh cho mẹ hai trượng, mẹ may một bộ quần áo. Vẫn còn hai trượng vải tơ hồng, hai trượng vải hoa, mẹ xem là mẹ tự may hay may quần áo cho Căn Hỉ và lũ trẻ, đều được cả."

Đại nương Tôn dùng bàn tay gầy guộc vuốt ve tấm vải nhung tăm màu đen mềm mại mượt mà, nước mắt lại trào ra: "Con vẫn nhớ tao lải nhải muốn mua vải nhung tăm cơ à?"

Đang nói chuyện, Xú Xú chạy vào sân: "Bà ơi, bố cháu tới rồi." Một người nông dân trung niên đầu trọc, gầy đen lanh lẹ hớt hãi bước vào sân, đằng sau còn đi theo hai đứa trẻ chừng sáu bảy tuổi, một trai một gái.

"Đây là em Nam Nam của con đấy." Đại nương Tôn gạt nước mắt nói.

"Anh Căn Hỉ." Lý Hướng Nam bước lên hai tay nắm chặt tay Căn Hỉ.

"Em Nam Nam." Căn Hỉ cũng dùng sức nắm chặt tay cậu, "Anh lên huyện hai lần, đều nói em xuống nông thôn rồi."

Vợ của Căn Hỉ là Thủy Tiên bế theo một đứa con gái ba bốn tuổi cũng tới.

"Thím." Lý Hướng Nam gọi.

"Chú." Mặt Thủy Tiên hơi đỏ lên, "Chú à, sao chú không dẫn thím đi cùng về Cổ Lăng thế?" Cô ấy ôm xốc đứa trẻ lên, hỏi.

"Thím à," Lý Hướng Nam nhìn Lâm Hồng bên cạnh, ngượng ngùng cười cười, "Tôi còn chưa kết hôn."

"Vẫn chưa kết hôn á?" Đại nương Tôn chen lời vào, "Nam Nam à, tính theo tuổi dương lịch của người thành phố các con, con ba mươi hai rồi; tính theo tuổi âm, con sinh tháng nhỏ, thế này là ba mươi tư rồi đấy. Kết hôn muộn cũng không thể muộn đến thế chứ? Đã có đối tượng chưa?"

Lý Hướng Nam đỏ mặt: "Vẫn chưa."

"Cái đất Bắc Kinh lớn thế mà không kiếm nổi một cô gái tốt à?"

Lý Hướng Nam ngượng ngùng cười.

Nhìn thấy Lý Hướng Nam đỏ mặt, Lâm Hồng cảm thấy rất thú vị; nghe mọi người nói chuyện chủ đề này với Lý Hướng Nam, cô lại cảm thấy hơi mất tự nhiên.

Lại một đám người ồn ào náo nhiệt bước vào sân, đều là những bạn nhỏ từng cởi truồng chơi đùa ở bãi sông với Lý Hướng Nam hồi nhỏ. Có người vui vẻ gọi Nam Nam, có người câu nệ gọi Bí thư Lý. Lý Hướng Nam rút một bao thuốc lá "Phượng Hoàng" từ trong túi du lịch ra, mỉm cười phát cho mọi người. Sân nhỏ chẳng mấy chốc đã chật ních người, bàn chuyện hồi nhỏ bắt cá mò tôm, bàn chuyện trải nghiệm ở thôn hơn hai mươi năm qua, bàn tình hình nhà cửa hiện tại, bàn chuyện đầu thôn dài cuối thôn ngắn. Khi nhắc đến chuyện Lý Hướng Nam làm bí thư huyện ủy và những truyền thuyết về Lý Hướng Nam ở nông thôn, trong sân lại càng nói cười rôm rả.

"Hướng Nam này," Giữa lúc sân nhà náo nhiệt, một người đàn ông trung niên tên là Đông Sinh vẫn luôn ngồi xổm hút thuốc lúc này cất tiếng nói, "Sao nghe nói lại sắp điều cậu đi nơi khác rồi, thật thế không đấy?"

Mọi người trong sân bỗng chốc im bặt.

"Cái thằng này nói nhảm gì thế hả?" Đại nương Tôn nghe thấy, tức giận.

"Con nghe chú hai con từ huyện về kể lại mà." Đông Sinh nói, chú hai của anh ta làm việc ở cục lương thực huyện.

"Nam Nam, đây là tin nhảm phải không con?" Đại nương Tôn hỏi.

Lý Hướng Nam trầm mặc một lúc: "Mẹ nuôi, có lời đồn này ạ."

"Tại sao chứ?" Đại nương Tôn hỏi, "Đang làm việc ngon lành sao lại đuổi con đi?"

"Còn gì nữa, đắc tội với mấy ông lớn chứ sao." Có người tức giận nói.

"Điều con đi, con cũng đừng đi." Đại nương Tôn nói.

Lý Hướng Nam cười cười: "Thật sự muốn điều động, sao có thể không đi được chứ."

Đại nương Tôn cũng ngẩn người.

Không sao đâu mẹ nuôi, con không đi đâu. Con sẽ nói chuyện tử tế với lãnh đạo cấp trên, có lẽ họ sẽ để con ở lại thôi.

Nên nói cho tử tế thì nói tử tế, miệng lưỡi mềm mỏng chút, nói nhiều lời hay ý đẹp vào thì không thiệt thòi đâu. Từ nhỏ con đã là cái đồ bướng bỉnh cứng đầu, lần này đừng có mà dở chứng bướng bỉnh đấy.

Ăn một bữa cơm, trò chuyện một trận, trời tối hẳn, bạn bè tản đi. Lý Hướng Nam bảo đại nương rằng cậu phải đi vòng quanh thôn một lát, lát nữa về sẽ lại ngồi trên sảnh kháng trò chuyện thong thả với bà, rồi cùng Lâm Hồng ra khỏi sân.

Các nhà trong thôn đều thắp đèn điện. Đường phố trong thôn không lắp đèn đường, tối thui thui.

"Đi một vòng trong thôn, rồi tôi đưa cô về trường, được không?" Lý Hướng Nam nói.

"Được." Lâm Hồng hơi do dự một chút, đáp.

"Những ông bà tôi gọi hồi nhỏ đều qua đời gần hết rồi." Lý Hướng Nam vừa đi vừa nói.

"Lại cảm khái rồi à? Hôm nay lần đầu tiên tôi phát hiện ra cậu cũng có nhiều nỗi niềm u sầu đến thế đấy." Lâm Hồng nói trong bóng tối.

"Có một thứ cảm giác tang thương của cuộc đời. Thực ra, đời người trôi qua rất nhanh, cho nên phải tranh thủ làm chút việc."

"Đây là triết lý nhân sinh của cậu à?"

"Kịp thời hành lạc là một loại triết lý; siêu thoát cõi hồng trần, tu thân dưỡng tính, hóa thành hư vô là một loại triết lý; vị kỷ tuyệt đối là một loại triết lý; quyên sinh vì sự tiến bộ của lịch sử là một loại triết lý. Triết lý nhân sinh có rất nhiều, thực ra, một loại triết lý đều là do hoàn cảnh xã hội tạo nên."

"Thế triết lý của cậu là do hoàn cảnh nào tạo nên thế?" Lâm Hồng nhìn Lý Hướng Nam hỏi.

"Một câu rất khó nói rõ. Bất quá, nói đơn giản, tôi chủ trương con người ta nên tranh thủ làm một số việc có giá trị, tranh thủ cuộc sống có giá trị, là bởi vì hiện tại tôi có thể làm việc, có thể theo đuổi cuộc sống có giá trị. Lịch sử đã cho tôi điều kiện này."

"Nếu lịch sử tước đoạt điều kiện này của cậu, cậu cũng sẽ sa sút gục ngã như vậy sao?" Lâm Hồng sắc bén chất vấn.

"Đương nhiên là có khả năng." Lý Hướng Nam thẳng thắn thừa nhận điểm này, "Đối với sự nghiệp tuyệt vọng, đối với cuộc sống tuyệt vọng, đôi khi sẽ khiến cho tín ngưỡng kiên cường nhất cũng phải sụp đổ. Trong lịch sử những tiền lệ như thế này còn ít sao? Về điểm này," Lý Hướng Nam uyển chuyển dừng lại một chút, "cậu nên có trải nghiệm sâu sắc chứ."

Những con đường làng bị kẹp giữa những bức tường viện đang chậm rãi dịch chuyển về phía sau. Trong từng cái sân vọng ra tiếng nói chuyện của người lớn, tiếng khóc hét của trẻ con. Đầu đường phía trước xuất hiện một khoảng ánh sáng rực rỡ ồn ào. Trên một bãi đất trống lớn ở trung tâm thôn, một khung bóng rổ rách treo hai bóng đèn điện lớn vài trăm oát. Mấy chục thanh niên đang hô hò, người lên kẻ xuống dựng cột gỗ dài, đóng ván gỗ, căng màn vải. Đây là đang dựng sân khấu kịch. Gặt lúa xong, nông dân trong thôn gom góp tiền, muốn mời đoàn kịch đến hát đại hí ba ngày.

Lại là những con đường nhỏ tối tăm.

"Theo lý thuyết của cậu, cậu hiện tại đầy hoài bão hùng tâm, có sinh khí như thế, chỉ là vì hoàn cảnh may mắn thôi sao?" Lâm Hồng tiếp tục câu chuyện vừa rồi nói.

"Đương nhiên có nguyên nhân này. Tôi thừa nhận tôi là người may mắn. Cho nên, tôi tuyệt đối không coi nhẹ những kẻ bất hạnh mà tiêu điều. Người khác có thể có những hoàn cảnh khó khăn mà tôi không có." Lý Hướng Nam thành khẩn nói, "Nhưng mặt khác, cùng một hoàn cảnh, có người gục ngã, có người không gục ngã, đây chính là sự khác biệt về độ mạnh yếu của tính cách. Cho nên, tôi khích lệ mọi người đều có thể mạnh mẽ hơn một chút, chiến thắng hoàn cảnh."

Trong bóng tối nghe thấy một giọng nói cục cằn hét lên trên mái nhà bên cạnh: "Mẹ nó chứ, ném cái tẩu thuốc và lửa lên đây cho tao." Đó là người đàn ông sợ nóng, trải chiếu trên mái nhà ngửa mặt nhìn trời nằm xuống ngủ rồi.

"Cậu là nhà duy vật." Lâm Hồng nói.

"Có lẽ vậy. Cho nên tôi nói, muốn thay đổi thái độ của một người đối với cuộc sống, mạnh mẽ nhất chính là thay đổi cuộc sống của họ. Muốn thay đổi triết lý nhân sinh của toàn xã hội, thì phải dựa vào việc thay đổi toàn bộ đời sống xã hội."

"Nhưng liệu có một ngày cậu chán nản, gục ngã không?"

"Vấn đề này, mười mấy năm trước cậu đã hỏi tôi rồi."

Lâm Hồng trầm mặc. Cảnh tượng tản bộ trên sân vận động trước khi cắm trại lại hiện lên trong đầu. Cũng là đêm tối, cũng tĩnh lặng nhường này, cũng những bước chân sánh vai chậm rãi thế này.

"Cậu vẫn giữ tám chữ đó, bất khuất kiên cường, càng tụy càng phấn đấu?" Cô khẽ nói.

"Đây có lẽ là châm ngôn sống của tôi." Lý Hướng Nam nói trong bóng tối, "Tôi cảm ơn lịch sử đã ban cho tôi tính cách của kẻ mạnh, tôi tuyệt đối không phụ lòng lịch sử."

Họ ra khỏi thôn, đi trên con đường đến trường trung học thôn Trần.

Đêm đã hơi muộn. Phía xa nhìn thấy đốm sáng lấm tấm theo hướng huyện thành, trên bầu trời vắt ngang một dải ngân hà nhạt nhòa, trên đồng ruộng bốc lên hương vị say đắm của đất ẩm và hoa màu. Hai người trầm mặc đi, con đường có vẻ rất ngắn. Phía xa đầu bắc thôn, có người trong đêm tối vẫn cọt kẹt quay guồng nước, kéo nước từ dưới giếng lên, róc rách tưới cho ruộng rau, âm thanh đó trong đêm khuya thể hiện một vẻ tiêu điều cổ kính.

"Tôi từng tra cứu tài liệu lịch sử, cái guồng nước này có lịch sử hơn hai nghìn năm rồi." Lý Hướng Nam cảm khái nói, "Phương thức canh tác, công cụ canh tác hiện tại của chúng ta, có rất nhiều thứ vẫn là đồ của một hai nghìn năm trước."

"Lại phát biểu cảm khái lịch sử của cậu rồi đấy," Lâm Hồng cười cười, "Chẳng phải cậu muốn tranh thủ quyền cải cách xã hội sao? Cậu định bước tiếp theo tranh thủ thế nào đây?"

Lý Hướng Nam trầm mặc một lát: "Tôi chuẩn bị làm một hành động lớn."

"Ở Cổ Lăng à?"

"Không, ở tầng trên. Mấy hôm nữa, tôi phải về Bắc Kinh một chuyến."

"Cậu nói với Hoàng Bình Bình mấy hôm nữa có người đi Bắc Kinh, là chính cậu à?"

"Đúng vậy."

"Đi Bắc Kinh làm gì?"

"Thứ nhất, tôi muốn thuyết phục bố tôi, tranh thủ sự ủng hộ của ông ấy. Bằng không, sự can thiệp của ông ấy có thể chặn đứng tôi chết tươi. Thứ hai, tôi muốn hoạt động ở càng nhiều cơ quan nghiên cứu chính sách cấp trên càng tốt, rộng rãi tranh thủ sự ủng hộ dành cho tôi. Thứ ba, tôi muốn tiếp xúc rộng rãi với thế hệ có tư tưởng thời này, mở rộng tầm nhìn của mình. Tôi còn muốn mời một số nhà lý luận kinh tế trẻ tuổi, đến Cổ Lăng giúp tôi làm quy hoạch cải cách lâu dài."

"Kế hoạch hoành tráng đấy chứ."

"Hành động thứ hai, tôi muốn đến tỉnh, tìm Bí thư thứ nhất Tỉnh ủy Cố Hằng nói chuyện, tranh thủ sự ủng hộ của ông ấy đối với tôi."

"Ông ấy có thể ủng hộ cậu không?"

"Tôi cảm thấy có khả năng. Tôi đã nói chuyện với ông ấy mấy lần, ông rất quý trọng những thanh niên có hoài bão. Tuần trước tôi đã viết một bức thư báo cáo gửi ông ấy rồi."

"Chỉ đơn giản vậy thôi á?" Lâm Hồng hỏi.

Lý Hướng Nam suy tư một lát, nhìn Lâm Hồng trong bóng tối: "Có chút sự phức tạp. Một là ảnh hưởng của Cố Vinh, lời nói của anh em ruột, sẽ có sức thuyết phục đặc biệt nhỉ."

"Không chỉ vì cái này đâu nhỉ?"

"Còn có khuynh hướng của Bí thư Địa ủy Trịnh Đạt Lý. Cái này đại khái cũng có thể ảnh hưởng đến phán đoán của Tỉnh ủy đối với Cổ Lăng."

Lâm Hồng trầm mặc một lúc: "Cái này có lẽ cũng chưa phải là phức tạp nhất."

"Thế này là đủ phức tạp rồi." Lý Hướng Nam nói, ngừng lại một chút, "Còn có một nhân tố nữa, đại khái chính là Tiểu Lợi."

"Cô ấy đối với cậu, bây giờ thái độ thế nào?" Hồi lâu sau Lâm Hồng mới hỏi.

"Tôi mâu thuẫn với chú cô ấy, cô ấy chắc không đến nỗi quá ủng hộ tôi chứ?" Lý Hướng Nam mơ hồ nói.

"Ý tôi là hỏi thái độ cụ thể của cô ấy đối với cậu cơ."

Lý Hướng Nam trầm mặc hồi lâu: "Giận tôi rồi, đã về thành phố tỉnh rồi."

"Là hôm đó ở Tây Nhai chạm mặt tôi xong à?"

Lý Hướng Nam do dự một chút: "Đúng vậy."

"Cô ấy yêu cậu rồi đấy." Lâm Hồng nói ra vẻ như không có chuyện gì xảy ra.

Lý Hướng Nam tự giễu nhún vai: "Không biết."

"Sao cậu lại không biết chứ?"

Hai người không nói năng gì đi trên con đường đất ruộng giữa đêm khuya.

"Có nhân tố này, cậu ở chỗ Cố Hằng đại khái là rất khó có được sự ủng hộ đâu." Lâm Hồng nói.

"Tôi bàn công việc huyện Cổ Lăng với Bí thư Tỉnh ủy, thì có quan hệ gì với chuyện này? Có quan hệ gì với cô ấy chứ? Tôi lại chẳng cản trở gì cô ấy." Lý Hướng Nam có chút nổi giận rồi.

"Cậu đại khái cũng biết, Cố Tiểu Lợi không phải là một người phụ nữ bình thường."

"Cô ấy bình thường hay không thì có liên quan gì đến tôi? Bí thư huyện ủy bàn công việc với Bí thư tỉnh ủy, còn phải nhìn sắc mặt con gái ông ấy nữa chắc?"

"Cậu đừng kích động. Cậu cũng biết, việc này có liên quan đến cậu." Lâm Hồng nói.

"Cô ấy không xấu đến thế đâu." Lý Hướng Nam thấp giọng nói, "Nói chính xác, cô ấy hoàn toàn không xấu."

"Tôi không nói cô ấy xấu." Câu nói của Lý Hướng Nam bỗng chốc chọc giận Lâm Hồng, "Cô ấy xấu hay không, phải xem cô ấy đối với ai. Đối với người cản trở cô ấy, đối với người khiến cô ấy ghen tị, cô ấy có thể xấu đến tận cùng."

Lý Hướng Nam nhìn Lâm Hồng đang kích động, trầm mặc.

"Cậu biết quan hệ của tôi với Tiểu Lợi chứ?" Lâm Hồng bình tĩnh lại nói.

Lý Hướng Nam trầm mặc.

"Cô ta có một người anh trai..."

"Tôi đều biết cả rồi." Lý Hướng Nam nói.

"Cậu biết rồi á?" Lâm Hồng ngẩn ngơ nhìn Lý Hướng Nam.

"Là Tiểu Lợi nói cho tôi biết."

"Cậu có biết không? Anh trai cô ta là một kẻ cực kỳ đạo đức giả, đê tiện vô liêm sỉ. Trước khi kết hôn, tôi đã đem chuyện quá khứ kể hết cho anh ta nghe, nhưng cuối cùng anh ta..." Lâm Hồng bỗng nhiên kích động hẳn lên.

"Anh trai cô ấy xấu, không liên quan gì đến bản thân Tiểu Lợi."

"Thì không liên quan gì đến cô ta đấy. Cô ta có lý do gì mà hùa vào chà đạp tôi chứ? Chua ngoa độc ác, bọn họ cùng một dòng máu."

Lý Hướng Nam mím chặt môi trầm mặc.

"Thế sao cậu còn đến Cổ Lăng?" Cô hỏi.

"Tôi không biết đây là người nhà họ Cố làm huyện trưởng, cũng không ngờ Tiểu Lợi sau đó cũng đến Cổ Lăng."

"Cậu đối với Tiểu Lợi vẫn nên khách quan một chút, chúng ta đối với người khác đều nên khoan dung thấu hiểu." Lý Hướng Nam khuyên nhủ nói.

"Xin lỗi, tôi đã làm hoàn cảnh của cậu trở nên phức tạp rồi." Lâm Hồng bỗng đứng phắt lại, lạnh lùng nói.

Lý Hướng Nam bỗng nổi giận, vươn tay túm lấy đôi vai Lâm Hồng, thô bạo lay mạnh: "Tôi không muốn nghe cậu nói chuyện với tôi kiểu này, cậu có biết không?"

"Cậu không có quyền ra lệnh cho tôi thế này." Lâm Hồng bình tĩnh nói.

Lý Hướng Nam sững sờ trong bóng tối, đứng sững một lúc lâu, bàn tay từ từ buông ra.

"Bí thư Lý." Theo ánh đèn pin lắc lư, một chiếc xe đạp từ phía sau đuổi theo, Tiểu Châu ở trạm tiếp đón khiếu kiện huyện ủy thở hồng hộc nhảy xuống xe.

"Tiểu Châu, có việc gì thế?" Lý Hướng Nam hỏi.

Tiểu Châu nhìn Lâm Hồng bên cạnh Lý Hướng Nam, trên mặt lướt qua một biểu cảm phức tạp, "Bí thư Lý, trên tỉnh có gửi tới một công văn khẩn gửi cho anh, Chủ nhiệm Khang bảo tôi mang đến cho anh. Tôi tìm đến nhà Đại nương Tôn, bà ấy bảo anh và cô Lâm ra ngoài rồi."

Lý Hướng Nam nhận lấy một chiếc phong bì giấy da bò, xé ra, nhận lấy chiếc đèn pin trong tay Tiểu Châu.

Đây là một bức thư viết bằng bút lông rất ngắn gọn.

Đồng chí Lý Hướng Nam:

Chào cậu. Thư đã đọc, vô cùng có hứng thú. Vấn đề nêu ra vừa quan trọng vừa kịp thời, những phỏng đoán nêu ra cũng rất có giá trị. Những điều thư đề cập tới việc phải coi trọng nghiên cứu chiến lược tổng thể, phải rút ra đường hợp lực từ tất cả các lực lượng phức tạp đan xen, còn có quy hoạch lâu dài cho hướng phát triển nông thôn, đều khiến tôi vô cùng phấn khích. Hậu sinh khả úy. Kẻ đến sau vượt lên trước. Sóng sau xô sóng trước. Thư tôi đã chuyển cho các Ủy viên Thường vụ đọc. Rất muốn cùng cậu trò chuyện thật sớm.

Chúc đại thắng

Chào kính

Cố Hằng thảo

Lý Hướng Nam chậm rãi gấp thư lại, tắt đèn pin. Trong bóng tối, cậu nhìn Lâm Hồng. Lâm Hồng cũng đang nhìn cậu trong bóng tối. Tiểu Châu đạp xe đi mất, chỉ còn lại hai người họ đứng giữa cánh đồng rộng lớn yên bình.

Xung đột chỉ khi đang diễn ra mới thành xung đột, một khi đã bị ngắt quãng đi rồi, thì cũng không còn tồn tại nữa. Không ai trong số họ còn nhớ đến cuộc xung đột vừa rồi nữa. Họ chỉ cảm thấy đêm tối sâu thẳm tĩnh mịch tựa biển cả, ôn hòa dung hợp.

Dưới vòm trời sao lấp lánh, trên mặt đất cổ xưa hoang mông đang dâng lên hương vị ẩm ướt trong lành, cảm động đến rơi nước mắt. Bình minh trang nghiêm, sinh mệnh mới, đang ngậm ngùi ấp ủ từng chút một trong bầu không khí ấy.

Một ngôi sao sáng ngời từ từ nhô lên trên đường chân trời tối thẫm. Nó tự tin, bình tĩnh, bướng bỉnh lấp lánh, chiếu sáng một góc mà nó nên chiếu sáng trong vòm trời. Theo sự quay của thiên thể, vạch ra quỹ đạo nó ngoan cường hiên ngang dâng lên trong bầu trời xanh mịt mờ.

Hai người đăm đăm ngước nhìn.

Ngôi sao kia từ từ hòa vào dải ngân hà đầy trời.

Muôn vàn vì sao rực rỡ.

Trên trời một ngôi sao, dưới đất một con người.

---❊ ❖ ❊---

Một khúc dân ca cổ xưa.

Tháng 1 năm 1984 hoàn thảo tại Du Thứ, Sơn Tây

Tháng 2002 sửa đổi tại Bắc Kinh