Viết xong câu chuyện này, trong lòng dâng lên nỗi chán chường không sao tả xiết. Sĩ tử nói bút như đao, nhưng bút rốt cuộc vẫn chỉ là bút, không thể biến thành đao thật. Thứ sắc bén hơn vạn lần lưỡi đao sắc bén nhất chính là năm tháng, nó có thể biến lời nói dối thành chân lý, biến cái đẹp thành cái xấu, cũng biến ngọn lửa thành tro tàn. Khi nhiệt huyết đã trở thành tro nguội, còn có thể viết gì nữa đây? Nghĩ lại cũng chỉ thấy nực cười mà thôi. Khi lý tưởng tan vỡ, có người có thể vùng dậy, có người lại gục ngã không gượng dậy nổi. Trịnh Tư Sở dưới ngòi bút của ta còn có thể "ăn một lần vấp, thêm một chút khôn", nhưng ta thì đã lười chẳng muốn viết thêm câu chuyện nào nữa rồi.

Thơ có thể khiến người nghèo túng, đây là lời cổ nhân dạy. Bởi vì kẻ yêu thơ thường mang tính khí quật cường, đâm đầu vào đá đến sứt đầu mẻ trán vẫn không biết hối cải; hoặc là say ba mươi ngày, nhìn thấy kẻ mình không ưa thì đưa mắt trắng dã, chẳng buồn đếm xỉa, đương nhiên khó mà tìm được lợi lộc buôn bán. Tuy không đạt được sự giàu sang của Vương Tuấn Xung, sự quý hiển của Sơn Cự Nguyên trong Trúc Lâm Thất Hiền, nhưng cái vẻ "ngu ngơ" của Kê Thúc Dạ và cái vẻ "phóng túng" của Nguyễn Bộ Binh, ta lại như kẻ "Hàm Đan học bộ", "Đông Thi bắt chước", mà vô tình nhiễm phải mấy phần. Nếu nói rằng viết lách trong những năm tháng thanh xuân còn là một chuyện nhẹ nhàng, thì trong mười tám năm ròng rã "năm tháng con lừa" này, viết lách cũng giống như chiếc lông ngỗng cuối cùng đè lên lưng lạc đà, đã quá sức chịu đựng. Nếu trong hành trình này có người cùng nhau thanh đàm, chẳng cần phải là tri kỷ, dù chỉ là người gặp gỡ tình cờ, miễn là đối đáp không tầm thường, thì ít nhiều cũng có thể quên đi chút mệt mỏi. Chỉ là khi vây quanh chỉ toàn tiếng chó sủa gâu gâu, e rằng còn chưa cất bước đã thấy khó khăn muôn phần, chẳng buồn bước thêm một bước nữa.

Sực nhớ trong truyện cổ Grimm có một mẩu chuyện mang tên "Tuổi thọ", ẩn chứa nét ý vị lạnh lùng sâu sắc. Chuyện kể rằng khi Thượng Đế ban tuổi thọ cho vạn vật, đều là ba mươi năm. Lừa, chó và khỉ đều chê nhiều, thế là lần lượt giảm bớt đi mười tám năm, mười hai năm và mười năm. Chỉ duy có con người chê ba mươi năm tuổi thọ là quá ít, vì vậy Thượng Đế đã đem ba mươi năm đó cộng thêm vào cho con người. Thế là ba mươi năm đầu đời của con người là của chính mình, coi như vui vẻ thong dong. Mười tám năm sau tuổi ba mươi là "năm tháng con lừa", gánh nặng cuộc sống đè lên vai, đổi lại chỉ là những cú đấm đá. Mười hai năm tiếp theo là tuổi con chó, chỉ có thể trốn trong góc tường mà gầm gừ phẫn uất. Mười năm cuối đời là tuổi con khỉ, ngây ngốc khờ khạo, hồ đồ mơ hồ, trở thành đối tượng để bọn trẻ trêu chọc, giễu cợt. Câu chuyện này trộn lẫn trong một đống cổ tích hoàng tử công chúa, nếu đọc được từ nhỏ, chắc chắn sẽ cảm thấy nhàm chán và nực cười, bừa bãi chê bai rằng đây là loại chuyện quái quỷ gì chứ. May mắn thay, lần đầu đọc câu chuyện này, ta đã ở giảng đường đại học, cảm thấy chỉ là một nỗi hụt hẫng. Tuy vẫn đang trong những năm tháng "tuổi con người", nhưng đã cảm thấy mịt mờ với tương lai.

Kim Thánh Thán trong bài tựa giả mạo cho "Thủy Hử" của Thi Nại Am từng viết: "Đời người ba mươi chưa kết hôn thì không nên kết hôn nữa; bốn mươi chưa làm quan thì không nên làm quan nữa; năm mươi không nên dựng gia đình, sáu mươi không nên đi du ngoạn. Vì sao nói vậy? Dụng vi kỳ thời (dùng sai thời điểm), sự dịch tận dã (việc dễ kết thúc)." Trong những năm tháng con lừa gánh nặng trên vai, viết vài câu chuyện rác rưởi không quan trọng, đại khái cũng là "dụng vi kỳ thời" chăng. Chỉ là khi viết, cũng không nghĩ tới việc này đã "dịch tận", vẫn cố hết sức viết tiếp, tuy rằng chỉ xứng đem đậy chum vại.

Dừng chân thôi, hãy thở dài một tiếng như Tiến sĩ Faust: "Đợi một chút, ngươi thật đẹp." Từ thuở thiếu thời lần đầu đọc "Tam Hiệp Ngũ Nghĩa", bắt đầu vẽ vời nguệch ngoạc một câu chuyện võ hiệp nực cười trong cuốn sổ tay, cho đến tận bây giờ, vô tri vô giác đã hơn hai mươi năm, cũng rốt cuộc đi đến hồi kết. Đối với cái gọi là võ hiệp, cảm thấy thất vọng và thậm chí là tuyệt vọng. Vốn dĩ đã là "dụng vi kỳ thời", huống chi xung quanh toàn là những khán giả ngôn ngữ nhạt nhẽo, diện mạo đáng ghét, khiến người ta nhìn vào là chán ghét, thì hà tất phải luyến tiếc không rời?