Ngày xửa ngày xưa, có một người đàn ông nghèo khổ sinh được một đàn con đông đúc đến mức tiền mua bánh mì còn chẳng đủ nuôi chúng. Tuy vậy, lũ trẻ đều khỏe mạnh, tháo vát và sớm biết cách phụ giúp cha mẹ. Khi vừa đủ tuổi, chúng đều đi làm thuê, và ai nấy tranh nhau nhận chúng vào làm, bởi chúng chăm chỉ và luôn vui vẻ. Trong số mười hoặc mười một đứa con ấy, chỉ có duy nhất một kẻ khiến cha mẹ phải phiền lòng, đó là một tên thiếu niên to xác nhưng lười biếng tên là Tiidu. Dù mắng mỏ, roi vọt hay những lời ngọt ngào cũng chẳng mảy may tác động đến hắn, và càng lớn hắn lại càng lười nhác. Mùa đông, hắn rúc mình bên chiếc lò sưởi ấm áp; mùa hè, hắn ngáy ngủ dưới tán cây râm mát; và nếu không làm những việc đó, hắn lại ngồi thổi sáo.

Một ngày nọ, hắn đang ngồi dưới lùm cây thổi sáo say sưa đến mức ngươi ta dễ lầm tưởng tiếng sáo là tiếng chim hót, thì có một cụ già đi ngang qua. “Cháu muốn theo nghề gì, hỡi con trai?” cụ hỏi bằng giọng thân thiện, vừa dừng bước trước mặt chàng thanh niên.

“Nếu cháu là người giàu có và chẳng cần phải làm việc,” chàng thanh niên đáp, “thì cháu chẳng theo nghề nào cả. Cháu không tài nào chịu làm đầy tớ cho ai hết, như tất cả các anh chị em của cháu vậy.”

Cụ già bật cười khi nghe câu trả lời ấy và nói: “Nhưng ta không rõ của cải của cháu sẽ từ đâu ra nếu cháu không chịu lao động. Mèo ngủ thì không bắt được chuột. Kẻ nào muốn giàu có phải dùng đôi tay hoặc khối óc của mình, sẵn sàng quần quật cả ngày lẫn đêm, bằng không thì…”

Nhưng đến đây, chàng thanh niên xấc xược ngắt lời:

“Im đi, lão già! Ta đã nghe những điều đó hàng trăm lần rồi; và chúng trôi tuột đi như nước đổ đầu vịt. Chẳng ai có thể biến ta thành kẻ lao động được đâu.”

“Cháu có một năng khiếu,” cụ già điềm nhiên đáp, không thèm để tâm đến câu nói hỗn hào ấy, “và nếu cháu chịu khó đi đây đi đó mà thổi kèn ống, cháu sẽ dễ dàng kiếm được không chỉ bánh mì qua ngày mà còn tích góp được một ít tiền. Hãy nghe ta; hãy tự sắm một bộ kèn ống, học thổi cho thật thành thạo như khi chơi sáo, và bất cứ nơi nào có người lắng nghe, ta hứa cháu sẽ chẳng bao giờ thiếu tiền.”

“Nhưng cháu kiếm đâu ra kèn ống bây giờ?” chàng thanh niên hỏi.

“Hãy thổi sáo thêm vài ngày nữa,” cụ già đáp, “và chẳng mấy chốc cháu sẽ đủ tiền mua kèn. Chẳng bao lâu nữa ta sẽ quay lại để xem cháu có nghe theo lời khuyên của ta không, và liệu cháu có triển vọng trở nên giàu có hay không.” Nói đoạn, cụ tiếp tục bước đi.

Tiidu nán lại thêm một lát, suy ngẫm về tất cả những điều cụ già vừa dứt, và càng nghĩ hắn càng cảm thấy chắc chắn rằng cụ già nói đúng. Hắn quyết định thử xem kế hoạch ấy có thực sự mang lại vận may hay không; nhưng vì sợ bị thiên hạ chê cười, hắn tự nhủ sẽ không hé răng nửa lời với ai. Thế là sáng hôm sau, hắn rời nhà—và không bao giờ quay lại nữa! Cha mẹ hắn không quá đau buồn trước sự ra đi ấy, ngược lại còn thấy mừng vì đứa con vô tích sự của họ cuối cùng cũng có chút gan dạ, và họ hy vọng thời gian cùng những gian khó sẽ chữa dứt tật lười biếng ngốc nghếch của Tiidu.

Suốt mấy tuần liền, Tiidu lang thang từ làng này sang làng khác và tự mình kiểm chứng lời hứa của cụ già. Những người hắn gặp đều thân thiện, tốt bụng và rất thích tiếng sáo của hắn, họ đổi bữa ăn cho hắn, thậm chí còn cho thêm vài xu. Chàng thanh niên cẩn thận cất giấu những đồng xu ấy cho đến khi gom đủ tiền mua một bộ kèn ống tuyệt đẹp. Lúc bấy giờ, hắn thực sự cảm thấy mình đang bước trên con đường lớn dẫn đến sự giàu có. Chẳng nơi nào tìm được thứ kèn ống nào hay bằng của hắn, hay được thổi với một tay nghề điêu luyện nhường ấy. Tiếng kèn của Tiidu khiến chân cẳng mọi người nhảy nhót không ngừng. Bất cứ nơi nào có đám cưới, lễ rửa tội hay buổi tiệc tùng nào, Tiidu đều phải có mặt, bằng không buổi tối hôm ấy sẽ tẻ nhạt biết bao. Chỉ trong vài năm, hắn đã trở thành một nhạc công thổi kèn nổi tiếng đến mức người ta không quản đường xá xa xôi để đến nghe hắn.

Một ngày nọ, hắn được mời đến dự lễ rửa tội có đông đảo người giàu từ thị trấn láng giềng tề tựu, và tất cả đều đồng lòng rằng chưa bao giờ trong đời họ được nghe thứ âm nhạc tuyệt vời đến thế. Họ xúm lại quanh hắn, ca ngợi hết lời và nài nỉ hắn đến thăm dinh thự của họ, khẳng định rằng thật là một điều đáng tiếc nếu không cho bạn bè họ cơ hội thưởng thức thứ âm nhạc ấy. Tất nhiên, điều đó làm Tiidu vô cùng thích thú, hắn vui vẻ nhận lời và rời khỏi những ngôi nhà ấy trong tay nải nặng trĩu tiền bạc cùng đủ loại quà cáp; một vị lãnh chúa lớn ban cho hắn bộ trang phục lộng lẫy, người thứ hai khoác lên cổ hắn chuỗi hạt ngọc trai, trong khi người thứ ba trao tặng một bộ kèn ống mới khảm bạc. Về phần các quý cô, những thiếu nữ quấn khăn lụa quanh chiếc mũ có cắm lông vũ của hắn, còn các bà mẹ thì đan cho hắn những đôi găng tay đủ màu sắc để chống lại cái lạnh. Bất kỳ ai khác ở vào vị trí của Tiidu hẳn đã mãn nguyện và hạnh phúc với cuộc sống ấy; nhưng khao khát làm giàu không cho hắn phút nào ngơi nghỉ, ngày qua ngày nó chỉ thúc giục hắn nỗ lực nhiều hơn nữa, đến mức ngay cả mẹ hắn cũng chẳng thể nhận ra đứa con trai lười biếng từng suốt ngày nằm ngủ vùi nơi xó xỉnh nào đó.

Giờ đây, Tiidu nhận ra rõ ràng rằng hắn chỉ có thể hy vọng trở nên giàu có nhờ vào chiếc kèn ống của mình, và bắt đầu vắt óc suy nghĩ xem liệu còn cách nào kiếm tiền nhanh hơn nữa không. Cuối cùng, hắn chợt nhớ đã từng nghe vài câu chuyện về một vương quốc ở miền đất Kungla, nơi các nghệ sĩ đủ mọi thể loại đều được chào đón và trả hậu hĩnh; nhưng nó nằm ở đâu, hay làm sao để đến đó, thì dù vắt óc suy nghĩ thế nào hắn cũng không tài nào nhớ nổi. Trong cơn tuyệt vọng, hắn lang thang dọc theo bờ biển, hy vọng trông thấy một con tàu hay chiếc thuyền buồm nào có thể đưa hắn đến nơi muốn đến, và cuối cùng hắn cũng tới được thị trấn Narva, nơi có vài con tàu buôn đang neo đậu. Mừng rỡ khôn xiết, hắn phát hiện ra một trong số đó sẽ giương buồm đến Kungla trong vài ngày tới, liền vội vã lên tàu và tìm gặp thuyền trưởng. Nhưng chi phí qua phà lại quá cao so với một kẻ keo kiệt như Tiidu, và mặc cho hắn đã cố gắng thổi kèn hết sức mình, viên thuyền trưởng vẫn nhất quyết không bớt một xu, khiến Tiidu đang định quay về bờ thì vận may quen thuộc lại đến cứu giúp. Một thủy thủ trẻ, người từng nghe hắn thổi kèn, lén lút đến gặp và đề nghị giấu hắn trên tàu khi vắng mặt thuyền trưởng. Thế là tối hôm sau, ngay khi trời vừa sập tối, Tiidu rón rén bước lên boang tàu, được người bạn giấu kín dưới khoang hàng trong một góc giữa hai thùng phô mai. Tránh được sự chú ý của các thủy thủ khác, người bạn lén mang cho hắn thức ăn và nước uống, rồi khi tàu đã đi xa khuất tầm mắt đất liền, anh ta bắt đầu thực hiện kế hoạch đã vươn lên nhằm giải thoát Tiidu khỏi chỗ ở chật chội. Vào lúc nửa đêm, khi đang đứng gác và mọi người đều chìm trong giấc ngủ, người thủy thủ bảo Tiidu theo anh ta lên boang, nơi anh buộc một sợi thừng quanh người Tiidu, đoạn cẩn thận thắt đầu kia vào sợi dây cáp của tàu. “Bây giờ,” anh ta nói, “tớ sẽ ném cậu xuống biển, và cậu phải la lên cầu cứu; rồi khi thấy các thủy thủ kéo đến, hãy cởi sợi dây quanh eo và nói với họ rằng cậu đã bơi theo tàu suốt từ bờ biển đến đây.”

Ban đầu Tiidu không mấy mặn mà với kế hoạch này vì sóng biển dữ dội, nhưng hắn là một tay bơi lội cừ khôi và người thủy thủ quả quyết rằng chẳng có nguy hiểm gì đâu. Ngay khi vừa rơi xuống nước, người bạn liền hối hả đánh thức các bạn thủy thủ, quả quyết rằng anh ta chắc chắn có người rơi xuống biển và đang bơi theo tàu. Tất cả đều chạy lên boang, và ngạc nhiên biết bao khi nhận ra đó chính là kẻ từng kì kèo giá vé với thuyền trưởng vào ngày hôm trước.

“Cậu là hồn ma, hay một kẻ sắp chết đây?” họ run rẩy hỏi khi cúi người qua mạn tàu.

“Chẳng mấy chốc tôi sẽ chết thật nếu các anh không cứu,” Tiidu đáp, “vì sức lực của tôi đang cạn kiệt nhanh chóng.”

Lập tức viên thuyền trưởng với lấy một sợi thừng ném ra, Tiidu ngậm chặt nó trong miệng, trong khi tay lén lút tháo sợi dây thừng buộc quanh eo mà không để các thủy thủ phát hiện.

“Cậu từ đâu tới vậy?” thuyền trưởng hỏi khi Tiidu được kéo lên boang tàu.

“Tôi bơi theo các ông từ bến cảng,” hắn đáp, “và thường xuyên nơm nớp lo sợ sức mình sẽ kiệt quệ. Tôi hy vọng bơi theo tàu để cuối cùng có thể đến được Kungla, bởi tôi chẳng có nổi một xu để trả tiền vé.” Trái tim viên thuyền trưởng mềm nhũn trước những lời ấy, và ông ân cần nói: “Cậu thật may mắn vì không bị chết đuối. Ta sẽ chở cậu đến Kungla miễn phí, vì cậu tha thiết muốn đến đó đến vậy.” Thế là ông phát cho hắn bộ quần áo khô để mặc, một chiếc giường để ngủ, và Tiidu cùng người bạn lén lút cười khúc khích với nhau vì trò bịp bợm tinh vi của họ.

Suốt phần hải trình còn lại, các thủy thủ đối xử với Tiidu như một nhân vật bề trên, bởi suốt đời họ chưa từng gặp ai có thể bơi lội suốt nhiều giờ liền như hắn. Điều này làm Tiidu vô cùng đắc ý, dù thừa biết bản thân chẳng hề làm gì xứng đáng với sự nể trọng ấy, và để đáp lại, hắn trổ tài thổi những khúc nhạc hay làm say lòng thủy thủ đoàn. Khi tàu thả neo tại Kungla sau vài ngày hành trình, câu chuyện về cuộc bơi lội thần kỳ đã mang lại cho hắn vô số bạn bè, bởi ai nấy đều muốn nghe chính miệng hắn kể lại chuyện đó. Mọi chuyện suôn sẻ biết bao nếu Tiidu không nơm nớp lo sợ rằng có ngày mình sẽ bị bắt chứng minh khả năng bơi lội siêu phàm ấy, và khi đó mọi chuyện sẽ vỡ lở. Trong lúc ấy, hắn bị lóa mắt bởi sự xa hoa xung quanh, và càng khao khát hơn bao giờ hết một phần của cải mà những chủ nhân nơi đây có vẻ chẳng mấy bận tâm.

Hắn lang thang qua các con phố suốt nhiều ngày, tìm kiếm một người cần thuê người ở; nhưng dù có hơn một người sẵn sàng nhận hắn, họ lại chẳng phải kiểu người có thể giúp hắn nhanh chóng trở nên giàu có. Cuối cùng, khi đã gần như hạ quyết tâm phải nhận lấy chỗ làm đầu tiên được mời, hắn tình cờ gõ cửa nhà một thương gia giàu có đang cần người rửa bát đĩa, và vui vẻ nhận lời làm theo mọi mệnh lệnh của đầu bếp. Chính tại ngôi nhà của vị thương gia này, hắn lần đầu tiên thấu hiểu sự giàu có tột bậc của vương quốc Kungla. Tất cả những vật dụng vốn làm bằng sắt, đồng thau, đồng đỏ hoặc thiết ở các xứ khác, tại Kungla đều được đúc bằng bạc, thậm chí bằng vàng. Thức ăn được nấu trong những chiếc nồi bạc, bánh mì nướng trong lò bạc, trong khi bát đĩa và nắp đậy đều làm bằng vàng nguyên chất. Ngay cả máng ăn cho heo cũng bằng bạc. Nhưng chính cảnh tượng ấy càng khiến lòng tham của Tiidu sục sôi hơn trước. “Cứ ngắm nhìn đống tài sản rành rành trước mắt này thì có ích gì,” hắn thầm nghĩ, “nếu chẳng có thứ nào là của ta? Ta sẽ chẳng bao giờ giàu lên nổi từ khoản tiền công làm kẻ rửa bát, dẫu cho lương tháng ở đây có bằng cả năm làm việc ở nơi khác đi chăng nữa.”

Đến lúc này, hắn đã làm việc ở đây được hai năm và tích lũy được một khoản tiền khá lớn. Cơn ghiền tiết kiệm tăng đến mức hắn chỉ mua quần áo mới khi có lệnh của chủ nhân, bởi vị thương gia từng nói: “Ta không dung thứ cho những kẻ luộm thuộm trong nhà mình.” Thế là với cõi lòng nặng trĩu, Tiidu đành trích một phần tiền lương tháng tới để mua một chiếc áo khoác rẻ tiền.

Một ngày nọ, vị thương gia tổ chức một bữa tiệc lớn mừng lễ rửa tội cho đứa con út, và ông tặng mỗi người hầu một bộ trang phục đẹp nhân dịp này. Chủ nhật tuần tiếp theo, Tiidu—vốn rất chuộng quần áo đẹp miễn là không phải tự bỏ tiền túi—liền diện chiếc áo khoác mới và dạo bước đến một khu vườn giải trí tuyệt đẹp, nơi lúc nào cũng đông đúc người qua kẻ lại vào những ngày nắng ấm. Hắn ngồi xuống dưới tán cây râm mát ngắm nhìn dòng người tấp nập, nhưng chẳng bao lâu sau lại cảm thấy cô đơn lạc lõng, bởi hắn chẳng quen ai và cũng chẳng ai biết hắn. Bất chợt, ánh mắt hắn dừng lại trên dáng một cụ già trông có vẻ quen quen, dù hắn không tài nào nhớ nổi mình từng gặp ở đâu và khi nào. Hắn dõi theo bóng cụ một hồi lâu cho đến khi cụ rời khỏi lối đi đông đúc, ngả mình trên bãi cỏ mềm mại dưới gốc cây đoạn cách xa chỗ Tiidu đang ngồi. Chàng thanh niên bèn lững thững bước qua để có thể nhìn cho rõ hơn, và vừa lúc đó cụ già mỉm cười, đưa tay ra hiệu.

“Cháu đã cất kèn ống đi đâu rồi?” cụ hỏi; và chỉ trong khoảnh khắc, Tiidu nhận ra đó chính là ai. Nắm tay cụ, hắn kéo đến một góc khuất và kể lại tất cả những gì đã xảy ra kể từ lần hội ngộ trước. Cụ già lắc đầu lắng nghe, và khi Tiidu dứt lời, cụ cất giọng: “Đồ ngốc, mi đúng là một kẻ ngốc và mãi mãi vẫn thế! Có sự ngu xuẩn nào bằng việc đem đổi kèn ống lấy cái vá của kẻ rửa bát đĩa cơ chứ? Mi chỉ cần thổi kèn một ngày là kiếm được số tiền bằng cả nửa năm làm công ở đây rồi. Về nhà lấy kèn ống ra đây, rồi thổi cho mọi người nghe, mi sẽ sớm thấy lời ta nói có đúng hay không thôi.”

Tiidu không mấy mượn mà với lời khuyên ấy—hắn sợ thiên hạ chê cười, hơn nữa cũng đã lâu lắm rồi hắn không chạm tay vào kèn ống—nhưng cụ già cứ nài nỉ mãi, và cuối cùng Tiidu đành làm theo lời dặn.

“Hãy ngồi xuống bãi cỏ cạnh ta,” cụ già bảo khi hắn quay lại, “và bắt đầu thổi đi, chẳng mấy chốc mọi người sẽ tụ tập xung quanh.” Tiidu vâng lời, dẫu ban đầu lòng dạ hãy còn ngần ngại; nhưng chẳng hiểu sao âm thanh từ cây kèn bỗng vang lên ngọt ngào hơn hẳn hồi trí nhớ hắn còn lưu giữ, và khi hắn cất tiếng kèn, đám đông ngừng hẳn những bước chân dạo chơi cùng tiếng chuyện trò, đứng lặng phăng phăng vây quanh hắn. Khi đã thổi được một lúc, hắn cởi mũ ra và chuyền đi một vòng, thế là những đồng đô la, tiền xu bạc, thậm chí cả tiền vàng cứ thế rơi lả tả vào trong. Tiidu thổi thêm vài khúc nhạc nữa để thay lời cảm ơn, rồi quay gót ra về giữa những tiếng thì thầm vang lên từ mọi phía: “Đúng là một nghệ sĩ thổi kèn tuyệt vời! Xin ngài hãy quay lại vào Chủ nhật tới để mang đến cho chúng tôi một bữa tiệc âm nhạc nữa nhé.”

“Ta đã bảo mi thế nào nào?” cụ già cất tiếng khi hai người bước qua cánh cổng vườn. “Chẳng lẽ việc thổi kèn ống trong vài tiếng đồng hồ còn dễ chịu hơn việc khuấy các nồi nước sốt suốt cả ngày dài sao? Đây là lần thứ hai ta chỉ cho mi con đường phải đi; hãy cố gắng khôn ngoan lên và nắm lấy cơ hội, kẻo vận may lại tuột khỏi tầm tay! Ta không thể mãi làm người dẫn đường cho mi được nữa, vì vậy hãy lắng nghe những gì ta nói và tuân theo. Vào mỗi chiều Chủ nhật, hãy đến khu vườn này; ngồi dưới gốc cây đoạn thổi kèn cho mọi người nghe, và mang theo một chiếc mũ phớt vành sâu đặt xuống đất ngay dưới chân để ai nấy đều có thể thả tiền vào đó. Nếu được mời đến chơi tiệc tùng, hãy hoan hỉ nhận lời, nhưng tuyệt đối tránh việc đòi hỏi giá cả cố định; hãy nói rằng mi nhận bất cứ thứ gì họ cảm thấy muốn cho. Cuối cùng mi sẽ thu được nhiều tiền hơn thế. Biết đâu có ngày đường đời chúng ta lại giao nhau, và khi ấy ta sẽ xem mi đã tuân theo lời khuyên của ta đến đâu. Thôi, tạm biệt mi”; đoạn cụ già bước đi.

Cũng như lần trước, những lời của cụ đều ứng nghiệm, dẫu Tiidu không thể làm theo ngay lập tức vì còn phải hoàn tất thời gian hầu hạ đã định. Trong lúc đó, hắn đặt may một bộ trang phục đẹp để diện mỗi khi thổi kèn trong vườn vào các Chủ nhật, và mỗi khi đếm chiến lợi phẩm thu được vào buổi chiều tối, số tiền ấy lúc nào cũng nhiều hơn Chủ nhật tuần trước. Cuối cùng, khi đã tự do làm những gì mình thích, hắn nhận được nhiều lời mời biểu diễn đến mức không tài nào nhận xuể, và mỗi khi đêm về, lúc dân chúng tụ tập uống rượu trong các quán trọ, chủ quán luôn nài nỉ Tiidu đến thổi kèn mua vui cho họ. Nhờ thế mà hắn trở nên giàu có đến mức chẳng mấy chốc đã bọc vàng toàn bộ chiếc kèn bạc của mình, khiến chúng lấp lánh dưới ánh mặt trời hay ánh lửa. Ở vương quốc Kungla lúc bấy giờ, chẳng có kẻ nào kiêu ngạo hơn Tiidu.

Chỉ trong vài năm, hắn đã tích lũy được một số tiền lớn đến mức được coi là người giàu có ngay cả ở Kungla, nơi ai nấy đều giàu có. Và lúc ấy hắn mới có thời gian nhớ ra rằng mình từng có một mái nhà, một gia đình, và hắn thèm muốn được gặp lại họ, đồng thời cho họ thấy hắn đã thổi kèn cừ khôi ra sao. Lần này hắn sẽ chẳng cần phải trốn trong khoang tàu nữa, mà có thể thuê khoang hạng nhất nếu muốn, thậm chí bao trọn cả một con tàu cho riêng mình. Thế là hắn đóng gói toàn bộ báu vật vào những chiếc rương lớn, gửi lên chuyến tàu đầu tiên khởi hành về quê hương, rồi thảnh thơi bước lên tàu đi theo với cõi lòng phơi phới. Gió khởi hành thuận lợi nhưng chẳng bao lâu sau thổi mạnh dần lên và biến thành trận cuồng phong vào ban đêm. Suốt hai ngày họ bạt mạng chạy theo chiều gió, hy vọng rằng việc tiến ra xa khơi sẽ giúp họ chống chọi nổi cơn bão dữ, thì đột nhiên con tàu đâm sầm vào một mỏm đá ngầm và nước bắt đầu tràn vào đầy khoang. Lệnh hạ xuồng cứu sinh được vang lên, Tiidu cùng ba thủy thủ trèo lên một chiếc, nhưng trước khi họ kịp đẩy xuồng rời khỏi thân tàu, một con sóng khổng lồ đã úp ngược nó lại, khiến cả bốn người rơi tõm xuống biển. May mắn cho Tiidu là có một mái chèo nổi bập bềnh gần đó, nhờ vịn vào nó mà hắn cố gắng ngoi lên được mặt nước; và khi mặt trời ló dạng cùng lớp sương mù tan đi, hắn nhận ra mình ở cách bờ không xa. Bằng nỗ lực bơi lội cật lực dẫu biển vẫn động dữ dội, hắn cuối cùng cũng lết được vào bờ và kéo thân xác đã rã rời nước của mình lên cát, sống dở chết dở. Đoạn hắn ngã quỵ xuống đất và chìm vào giấc ngủ say.

Khi tỉnh dậy, hắn đứng lên thám hiểm hòn đảo để xem có bóng người nào trên đó không; nhưng dù tìm thấy vô số dòng suối và cây ăn quả, hắn chẳng hề thấy dấu vết của con người hay thú dữ. Rồi vì mệt mỏi sau quãng đường lang thang, hắn ngồi xuống và bắt đầu ngẫm nghĩ.

Có lẽ đây là lần đầu tiên trong đời, tâm trí hắn không hướng ngay đến tiền bạc. Điều đọng lại trong suy nghĩ của hắn không phải là những kho báu đã mất, mà là thái độ của hắn đối với cha mẹ: sự lười biếng và bất tuân thuở thiếu thời; sự vô tâm quên lãng họ khi đã trưởng thành. “Nếu có dã thú ra đây xé xác ta thành trăm mảnh,” hắn cay đắng tự nhủ, “thì đó cũng là cái kết đáng đời! Toàn bộ tài sản của ta nay đã nằm dưới đáy biển—thôi thì! Của thiên trả địa—nhưng thật lạ lùng là ta chẳng mảy bận tâm đến điều đó, miễn sao cây kèn ống vẫn còn bên mình.” Rồi hắn đứng dậy, đi thêm một đoạn nữa cho đến khi nhìn thấy một cây củ trĩu quả táo đỏ mọng lấp ló giữa những tán lá, hắn với tay hái xuống và ngấu nghiến ăn. Sau đó, hắn ngả mình trên lớp rêu mềm mại và chìm vào giấc ngủ.

Sáng hôm sau, hắn chạy ra con suối gần nhất để rửa mặt, nhưng hỡi ôi, khi nhìn thấy bóng mình phản chiếu dưới nước, hắn kinh hoàng nhận ra chiếc mũi của mình đã dài ngoẵng ra chạm đến tận thắt lưng và có màu đỏ như quả táo. Hắn giật lẩy bẩy lùi lại vì cứ ngỡ mình đang mơ, rồi đưa tay lên sờ; nhưng than ôi, sự thật phũ phàng làm sao! “Ôi, sao không có con dã thú nào ra đây ăn thịt ta quách cho rồi?” hắn tự kêu lên trong tuyệt vọng; “sao ta còn có thể dám quay mặt gặp lại đồng loại nữa đây! Ước gì biển cả nuốt chửng ta đi, thì cuộc đời này đã hạnh phúc biết bao!” Và hắn vùi mặt vào bàn tay mà khóc nức nở. Nỗi đau đớn dữ dội vắt kiệt sức lực của hắn, và khi cái đói cồn cào kéo đến, hắn đảo mắt tìm kiếm thứ gì đó bỏ bụng. Ngay phía trên đầu hắn là một nhành hạt dẻ chín nâu sẫm, hắn liền với tay hái một nhúm và nhai ngấu nghiến. Thật ngạc nhiên, trong lúc đang nhai, hắn cảm thấy chiếc mũi của mình ngắn lại dần, và sau một lát, hắn dám đưa tay lên sờ, thậm chí cúi xuống soi lại dòng suối! Quả nhiên không lẫn vào đâu được, chiếc mũi đã ngắn lại như trước, hay thậm chí còn ngắn hơn một chút. Trong niềm vui sướng khôn tả vì phát hiện ấy, Tiidu làm một điều vô cùng táo bạo. Hắn lấy một quả táo trong túi ra và thận trọng cắn một miếng. Ngay lập tức chiếc mũi lại dài thòng lòng đến cằm, và trong nỗi sợ hãi tột độ rằng nó sẽ còn dài thêm nữa, hắn vội vàng nhét một hạt dẻ vào miệng nuốt chửng, nín thở chờ đợi kết quả với nỗi kinh hoàng. Lỡ trước đó việc mũi ngắn lại chỉ là ngẫu nhiên thì sao! Lỡ chỉ có hạt dẻ đó chứ không phải hạt nào khác mới có khả năng làm nó ngắn lại thì sao! Nếu vậy thì chính sự ngu xuẩn khi không biết bằng lòng với thực tại đã tự tay hủy hoại hoàn toàn cuộc đời hắn. Nhưng không! Hắn đã đoán trúng, bởi thời gian mũi ngắn trở lại cũng nhanh ngang ngửa lúc nó vừa dài ra. “Thứ này có thể làm nên cơ đồ cho ta đây,” hắn vui sướng tự nhủ; đoạn hái thêm vài quả táo nhét vào túi áo bên này, và gom một nắm hạt dẻ đầy đặn cất vào túi bên kia. Hôm sau, hắn bèn đan một chiếc giỏ bằng sậy để có thể mang theo kho báu của mình bên người nếu có dịp rời khỏi hòn đảo.

Đêm hôm ấy, hắn mơ thấy người bạn cụ già xuất hiện và bảo: “Bởi vì mi không tiếc nuối số tài sản đã mất, mà chỉ đau đáu vì cây kèn ống, ta sẽ ban cho mi một bộ kèn mới để thay thế.” Và kì lạ thay! Sáng hôm sau khi tỉnh giấc, một bộ kèn ống đang nằm gọn trong giỏ. Với niềm vui sướng khôn xiết, hắn chộp lấy cây kèn và tấu lên giai điệu quen thuộc yêu thích; tiếng kèn vừa cất lên cũng là lúc hy vọng bừng sáng trong tim, hắn hướng mắt ra khơi xa, ngóng chờ dấu hiệu của một cánh buồm. Quả nhiên kìa! Nó đang tiến thẳng về phía hòn đảo; và Tiidu tay cầm chặt cây kèn, lao vút xuống bãi biển.

Các thủy thủ vốn biết hòn đảo này không có người ở, nên vô cùng ngạc nhiên khi thấy một người đàn ông đứng trên bờ cát đang vẫy tay chào mừng. Một chiếc xuồng được hạ xuống, hai thủy thủ chèo vào bờ để tìm hiểu lý do hắn xuất hiện ở đây và có muốn rời khỏi đảo hay không. Tiidu kể lại câu chuyện đắm tàu của mình, và viên thuyền trưởng hứa sẽ cho hắn lên tàu trở về Kungla. Tiidu vô cùng biết ơn khi nhận lời đề nghị ấy, và dùng tiếng kèn của mình để đền đáp bất cứ khi nào được yêu cầu.

Chuyến hải trình diễn ra nhanh chóng, chẳng mấy chốc Tiidu lại thấy mình rảo bước trên những con phố của thủ đô Kungla và thổi kèn dọc đường. Người dân chưa từng được nghe thứ âm nhạc nào như thế kể từ ngày hắn rời đi, họ xúm xít vây quanh hắn, và trong niềm vui sướng, họ dúi vào tay hắn bất kỳ đồng tiền nào có trong túi. Việc đầu tiên hắn làm là sắm cho mình bộ quần áo mới vì cái cũ đã rách rưới thảm hại, nhưng hắn cẩn thận dặn dò thợ may theo mốt nước ngoài. Khi trang phục đã sẵn sàng, một ngày nọ hắn mang theo một giỏ nhỏ đựng những quả táo nổi tiếng của mình và tiến thẳng vào hoàng cung. Hắn chẳng phải chờ lâu thì một người hầu trong cung bước ra mua sạch số táo, không quên khẩn nài vị thương gia hãy quay lại mang thêm vào dịp tới. Tiidu hứa hẹn rồi chuồn thẳng như có bò điên đuổi phía sau, vì quá sợ gã hầu đó tiện tay cắn một miếng táo ngay tại trận.

Khỏi phải nói cũng biết suốt mấy ngày liền hắn chẳng dám mang thêm quả táo nào vào cung nữa, mà lánh mặt sang tận đầu bên kia thành phố, diện những bộ cánh khác và ngụy trang bằng một bộ râu giả đen nhánh, đến nỗi mẹ ruột hắn nhìn thấy cũng chẳng thể nhận ra.

Sáng hôm sau ngày ghé thăm hoàng cung, toàn bộ kinh thành chấn động trước tai hoạ khủng khiếp giáng xuống Hoàng gia, bởi không chỉ nhà vua mà cả hoàng hậu cùng các hoàng tử công chúa đều đã ăn phải những quả táo của người lạ mặt, và theo lời đồn, tất cả đều đang lâm bệnh nặng. Những vị danh y tài giỏi nhất cùng các pháp sư lỗi lạc nhất lập tức được triệu gấp vào cung, nhưng rồi họ chỉ biết lắc đầu thối lui; chưa bao giờ trong suốt sự nghiệp y thuật họ từng chứng kiến một căn bệnh quái đản như thế. Chẳng mấy chốc, một lời đồn lan truyền khắp chốn, khởi nguồn từ đâu chẳng ai hay, rằng chứng bệnh ấy có liên quan mật thiết đến chiếc mũi; và đàn ông ai nấy đều lo lắng đưa tay sờ mũi mình để chắc chắn rằng không có thứ dịch bệnh lây lan nào trong không khí.

Mọi chuyện cứ tiếp diễn như thế suốt hơn một tuần cho đến khi tai nhà vua lọt vấy tin đồn rằng có một vị thầy thuốc đang trọ tại quán ở đầu bên kia thành phố tuyên bố có thể chữa khỏi bách bệnh. Lập tức cỗ xe hoàng gia được lệnh phóng hết tốc lực đến rước vị pháp sư này, kèm theo lời hứa ban thưởng vàng bạc vô tận nếu ông ta chịu khôi phục lại chiều dài ban đầu cho chiếc mũi của họ. Tiidu đã đoán trước triệu tập này nên đã thức trắng cả đêm để thay đổi diện mạo, và hắn ngụy trang thành công đến mức không còn sót lại chút dấu vết nào của tay thổi sáo hay kẻ bán táo dạo ngày nào. Hắn bước lên xe, được tống thẳng đến chỗ nhà vua—người đang sốt ruột đếm từng giây từng phút, bởi cả mũi ông lẫn mũi hoàng hậu lúc này đã dài hơn một thước và chẳng biết đến khi nào mới chịu ngừng phát triển.

Tiidu thầm nghĩ nếu chữa bệnh cho hoàng gia bằng cách cho họ ăn trực tiếp những hạt dẻ thô thì trông có vẻ không được đàng hoàng cho lắm, và điều đó có thể làm dấy lên sự nghi ngờ. Thế là hắn cẩn thận nghiền chúng thành bột mịn, chia nhỏ ra từng liều lượng vừa đủ để đặt lên lưỡi và nuốt chửng ngay lập tức. Hắn đưa một liều cho nhà vua, một liều cho hoàng hậu, và dặn trước khi uống họ phải lên giường nằm trong một căn phòng tối, tuyệt đối không được cử động trong vài giờ liền, sau đó chắc chắn sẽ khỏi hẳn.

Niềm vui sướng của nhà vua lớn đến mức ông sẵn sàng ban nửa giang sơn cho Tiidu; nhưng tay thổi sáo giờ đây không còn ham hố tiền tài như trước thời điểm hắn gặp nạn đắm tàu trên hoang đảo nữa. Chỉ cần kiếm đủ tiền mua một điền trang nhỏ để sống thảnh thơi quãng đời còn lại là quá đủ với hắn rồi. Tuy nhiên, nhà vua vẫn lệnh cho kho bạc phát cho hắn khoản tiền gấp ba lần yêu cầu, và với số vốn đó, Tiidu thong thả ra bến cảng thuê một con tàu nhỏ chở mình về lại quê hương. Gió xuôi chiều, và chỉ mười ngày sau, bờ biển tưởng chừng đã phai mờ trong ký ức nay hiện rõ trước mắt hắn. Vài giờ sau, hắn đã đặt chân đến ngôi nhà cũ, nơi người cha cùng ba người chị và hai người anh em chào đón hắn nồng nhiệt. Mẹ hắn và những người anh em khác đều đã qua đời từ vài năm trước.

Khi cuộc đoàn tụ lắng xuống, hắn bắt đầu hỏi thăm về một mảnh điền trang nhỏ đang rao bán gần thị trấn, và sau khi đã tậu được nó, việc tiếp theo là tìm một người vợ để cùng chia sẻ cơ ngơi. Việc này cũng chẳng tốn mấy thời gian; và những ai có mặt trong tiệc cưới sau đó đều khẳng định rằng khoảnh khắc tuyệt vời nhất trong ngày chính là lúc Tiidu tấu lên những khúc kèn ống tặng mọi người trước khi từ biệt để ai nấy trở về tổ ấm của mình.

[Trích từ Esthnische Mährchen.]