Gần cung điện của nhà vua có một ngôi nhà nhỏ, là nơi sinh sống của một ông lão, vợ ông và đứa con trai – một kẻ vô cùng lười biếng, chẳng bao giờ chịu nhúc nhác làm một việc gì. Thậm chí người ta chẳng thể bắt anh ta trông nom nổi con bò duy nhất của gia đình, mà cứ mặc kệ nó tự kiếm ăn, còn bản thân thì nằm dài trên gò cỏ ngủ dưới ánh nắng mặt trời. Suốt một thời gian dài, người cha nhẫn nhịn chịu đựng, hy vọng rằng khi lớn hơn, con trai sẽ khôn ngoan ra; nhưng cuối cùng sự kiên nhẫn của ông cũng cạn kiệt, và ông bảo con rằng nó không được phép sống ăn bám ở nhà nữa mà phải ra ngoài bươn chải để tự lập thân.

Biết không thể chối từ, chàng thanh niên đành lên đường với một chiếc bị đựng đầy thức ăn vác trên vai. Cuối cùng, anh tới một ngôi nhà lớn và gõ cửa.

– Anh muốn gì? – người mở cửa hỏi. Chàng thanh niên liền kể cho ông nghe việc mình bị cha đuổi khỏi nhà vì quá lười biếng và ngu ngốc, đồng thời xin chỗ qua đêm.

– Cậu sẽ được như ý, – người đàn ông đáp; – nhưng ngày mai ta sẽ giao việc cho cậu làm, vì cậu nên biết rằng ta là người chăn gia súc trưởng của nhà vua.

Chàng thanh niên không đáp lại điều này. Anh thầm nghĩ, nếu rốt cuộc vẫn phải lao động thì thà cứ ở lại chỗ cũ còn hơn. Nhưng vì chẳng tìm được cách nào khác để có một chiếc giường qua đêm, anh đành lủi thủi bước vào.

Hai người con gái của người chăn gia súc và vợ ông đang ngồi ăn tối, họ liền mời anh dùng bữa cùng. Chuyện làm ăn không ai nhắc tới nữa, và khi bữa ăn kết thúc, tất cả đi ngủ.

Sáng hôm sau, khi chàng thanh niên đã thay quần áo xong, người chăn gia súc gọi anh lại và bảo:

– Giờ hãy lắng nghe, ta sẽ nói cho cậu biết việc cậu phải làm.

– Việc gì thế ạ? – chàng thanh niên xấc xược hỏi.

– Không ít hơn việc chăm sóc hai trăm con lợn, – câu trả lời vang lên.

– Ồ, chuyện đó thì tôi quen rồi, – chàng thanh niên đáp.

– Phải; nhưng lần này cậu phải làm cho đàng hoàng, – người chăn gia súc nói; rồi ông dẫn chàng thanh niên đến nơi bầy lợn đang ăn, bảo anh lùa chúng vào khu rừng bên sườn núi. Chàng thanh niên làm theo, nhưng vừa đến bìa rừng thì bầy lợn bỗng trở chứng hung dữ, suýt nữa thì chạy trốn mất tăm, may sao chúng lại lao về phía một khe núi hẹp, nhờ thế mà chàng thanh niên dễ dàng lùa chúng thẳng về căn lót tranh của cha mình.

– Đâu ra lắm lợn thế này, mà con lùa chúng về bằng cách nào vậy? – ông bố ngạc nhiên hỏi khi con trai gõ cửa túp lều mà anh vừa rời đi đúng một ngày trước.

– Chúng là của người chăn gia súc trưởng của nhà vua đấy ạ, – con trai đáp. – Ông ta giao cho con trông nom, nhưng con biết mình chẳng làm nổi, nên lùa thẳng về đây cho bố. Giờ bố hãy chớp lấy vận may này đi, làm thịt chúng rồi đem treo lên ngay lập tức.

– Mày đang nói nhảm gì thế hả? – người cha kêu lên, mặt cắt không còn giọt máu vì sợ hãi. – Cả hai cha con ta chắc chắn sẽ bị xử tử nếu tao làm chuyện đó.

– Không, không; cứ làm theo lời con bảo, con sẽ có cách xoay sở, – chàng thanh niên đáp. Và cuối cùng anh ta cũng đạt được ý nguyện. Lợn bị giết thịt, xếp thành một hàng dài ngay ngắn. Sau đó, anh cắt lấy cái đuôi, dùng một đoạn dây thừng buộc chúng lại với nhau, vác cả bó đuôi lên lưng và quay trở lại nơi lẽ ra chúng phải đang kiếm ăn. Ở đó có một vũng đầm lầy nhỏ chính là thứ anh đang cần, tìm được một hòn đá lớn, anh buộc sợi dây vào đó rồi thả chìm xuống đầm lầy, đoạn sắp xếp từng chiếc đuôi thật cẩn thận sao cho chỉ có phần chóp đuôi lấp ló nhô lên mặt nước. Khi mọi việc đãâu vào đấy, anh vội vã chạy về nhà chủ với bộ mặt ủ rũ đến mức người chăn gia súc nhận ra ngay có chuyện tồi tệ vừa xảy ra.

– Bầy lợn đâu rồi? – ông ta hỏi.

– Ồ, xin đừng nhắc đến chúng nữa! – chàng thanh niên đáp; – thực tình tôi khó lòng mà kể lại được. Ngừa vừa bước ra đồng là chúng trở nên điên dại, mỗi con chạy một hướng khác nhau. Tôi cũng cắm cổ chạy theo khắp nơi, nhưng vừa bắt được con này thì con khác đã sổng mất, cho đến khi tôi hoàn toàn tuyệt vọng. Thế nhưng cuối cùng tôi cũng gom được tất cả lại và định lùa về, thì đột nhiên chúng lao bổ xuống sườn đồi rồi ngập vào đầm lầy, biến mất tăm tích, chỉ còn sót lại chóp mấy cái đuôi mà ngài có thể tự mình chứng kiến.

– Cậu bịa chuyện giỏi thật đấy, – người chăn gia súc đáp.

– Không, đó là sự thật trăm phần trăm; xin hãy đi cùng tôi và tôi sẽ chứng minh. Và họ cùng nhau đi đến đó, quả nhiên những chóp đuôi vẫn đang nhô lên khỏi mặt nước. Người chăn gia súc tóm lấy chiếc đuôi ở gần nhất và giật mạnh hết sức, nhưng chẳng ăn thua gì bởi hòn đá và sợi dây đã giữ chặt tất cả chúng ở bên dưới. Ông ta gọi chàng thanh niên ra giúp, nhưng hai người cũng chẳng khá hơn một mình ông làm là bao.

– Ừm, câu chuyện của cậu hóa ra lại là thật; đúng là chuyện lạ có thật, – người chăn gia súc nói. – Nhưng ta thấy đó không phải lỗi của cậu, đành phải ngậm đắng nuốt cay chịu mất mát vậy. Thôi, chúng ta về nhà thôi, đã đến giờ ăn tối rồi.

Sáng hôm sau, người chăn gia súc bảo chàng thanh niên: – Ta còn việc khác giao cho cậu đây. Hôm nay cậu phải đưa một trăm con cừu đi thả; nhưng hãy cẩn thận chớ để xảy ra chuyện gì đấy.

– Tôi sẽ cố hết sức, – chàng thanh niên đáp. Rồi anh mở cửa chuồng – nơi nhốt đàn cừu suốt cả đêm – và lùa chúng ra đồng cỏ. Nhưng chẳng mấy chốc chúng cũng trở chứng bướng bỉnh hệt như bầy lợn và tản ra tứ phía. Mặc sức vẫy vùng, chàng thanh niên vẫn không sao gom chúng lại được, và anh thầm nghĩ đây chính là sự trừng phạt cho thói lười biếng từng từ chối chăm sóc con bò duy nhất của cha mình.

Cuối cùng, đàn cừu có vẻ đã mỏi chân vì chạy nhảy, bấy giờ chàng thanh niên mới xoay sở gom chúng lại rồi lùa thẳng về nhà cha như trước.

– Cừu nhà ai thế này, và chúng làm gì ở đây? – ông bố kinh ngạc hỏi, và con trai liền kể lại mọi chuyện. Nhưng khi nghe xong, người cha liền lắc đầu.

– Hãy từ bỏ những thói hư tật xấu đó đi và đưa chúng trả lại cho chủ đi con, – ông bảo.

– Không, không, – chàng thanh niên đáp; – con đâu có ngốc thế! Chúng ta sẽ làm thịt chúng để ăn tối.

– Mày sẽ mất mạng đấy nếu làm vậy, – người cha can ngăn.

– Ồ, con chưa chắc điều đó đâu! – đứa con nói, – mà dù sao đi nữa, có những lúc con phải làm theo ý mình cho bằng được. Thế rồi anh giết thịt toàn bộ đàn cừu và bày chúng lên bãi cỏ. Nhưng anh cắt lấy cái đầu của con cừu đực đầu đàn – con vật luôn đi đầu và đeo chuông ở sừng. Anh mang chiếc đầu này trở lại nơi lẽ ra chúng phải đang kiếm ăn, bởi ở đó anh từng chú ý thấy một mỏm đá cao, giữa chừng có một khoảng cỏ xanh mướt và hai ba bụi cây rậm mọc ven mép. Anh trèo lên mỏm đá ấy với vô vàn khó khăn, dùng dây thừng buộc chặt đầu cừu vào mấy bụi cây, chỉ để lộ phần chóp sừng cùng những chiếc chuông. Vì có cơn gió thoảng thổi qua, những cành cây buộc đầu cừu chuyển động nhẹ nhàng và tiếng chuông reo lên lanh lảnh. Khi mọi việc đã vừa ý, anh vội vã quay về với chủ.

– Đàn cừu đâu rồi? – người chăn gia súc hỏi khi chàng thanh niên thở hồng hộc bước lên thềm.

– Ồ! Đừng nhắc đến chúng nữa, – anh ta đáp. – Tôi còn sống mà đứng đây đúng là một phép lạ.

– Hãy kể ngay cho ta nghe đã xảy ra chuyện gì, – người chăn gia súc nghiêm giọng.

Chàng thanh niên bắt đầu sụt sịt, ấp úng nói: – Tôi—tôi khó lòng mà kể cho ngài nghe được! Chúng—chúng—chúng quá đỗi—quá đỗi ương ngạnh—đến mức tôi chẳng thể nào kiểm soát nổi. Chúng—chạy lung tung—khắp mọi hướng, còn tôi—tôi—chạy theo chúng mà suýt chết vì kiệt sức. Rồi tôi nghe thấy một—một tiếng động, mà tôi—tôi tưởng là tiếng gió. Nhưng—nhưng—đó chính là bầy cừu, ngay—ngay trước mắt tôi, chúng bị cuốn bổng thẳng lên—lên không trung. Tôi đứng trân trân như hóa đá nhìn theo chúng, chỉ có tiếng chuông trên cặp sừng con cừu đầu đàn cứ vang vọng mãi bên tai.

– Đó chẳng qua là một lời nói dối từ đầu chí cuối, – người chăn gia súc nói.

– Không, chuyện đó thật như có mặt trời trên thiên đàng vậy, – chàng thanh niên cãi.

– Thế thì hãy chứng minh cho ta thấy đi, – chủ nhân của anh thét lên.

– Vâng, xin mời đi cùng tôi, – chàng thanh niên nói. Lúc này trời đã nhá nhem tối. Chàng thanh niên dẫn người chăn gia súc đến chân mỏm đá lớn, nhưng trời tối mịt mờ chẳng nhìn rõ gì. Dù vậy, tiếng chuông cừu vẫn vang lên thanh thoát từ phía trên cao, và người chăn gia súc nhận ra đó chính là những chiếc chuông ông từng treo trên sừng con cừu đực của mình.

– Ngài có nghe thấy không? – chàng thanh niên hỏi.

– Ta nghe thấy rồi; cậu đã nói thật, và ta không thể trách cậu về chuyện đã xảy ra. Ta đành ngậm ngùi chịu đựng tổn thất này vậy.

Ông quay người bước về nhà, theo sau là chàng thanh niên đang vô cùng đắc ý với sự khôn lỏi của mình.

– Ta sẽ không ngạc nhiên nếu những việc ta giao quá khó và khiến cậu cảm thấy mệt mỏi, – người chăn gia súc nói vào sáng hôm sau; – nhưng hôm nay ta có việc vô cùng nhẹ nhàng cho cậu đây. Cậu phải trông nom bốn mươi con bò đực, và nhớ phải thật cẩn thận đấy, bởi có một con mang sừng và móng bọc vàng được nhà vua xem là báu vật vô giá.

Chàng thanh niên lùa đàn bò ra đồng cỏ, và chúng vừa ra tới nơi thì hệt như đàn cừu và đàn lợn trước đó, bắt đầu cắm cổ chạy tản ra khắp tứ phía, trong đó con bò đực quý giá là kẻ hung hăng nhất. Khi chàng thanh niên đứng nhìn chúng mà chẳng biết phải làm sao tiếp theo, anh chợt nhớ ra con bò cái nhà mình đang được thả gặm cỏ cách đó không xa; anh liền lập tức hét lớn khiến bầy bò hoảng sợ, và chúng dễ dàng chịu đi theo con đường anh muốn. Nghe tiếng bò cái rống lên, chúng càng phi nước đại nhanh hơn, và chẳng mấy chốc tất cả đã kéo về đến nhà cha anh.

Ông lão đang đứng trước cửa túp lều thì đàn gia súc khổng lồ bỗng lao rầm rầm qua khúc cua con đường, dẫn đầu là con trai ông và con bò cái quen thuộc.

– Gia súc nhà ai đây, và sao lại đưa chúng đến chốn này? – ông hỏi; và con trai liền kể lại đầu đuôi câu chuyện.

– Hãy mau chóng lùa chúng trả lại chủ đi! – ông lão giục; nhưng đứa con chỉ cười và bảo:

– Không, không; chúng là quà biếu cho bố đấy! Chúng sẽ làm cho bố béo tốt lên cho mà xem!

Hồi lâu sau ông lão vẫn nhất quyết từ chối dính líu vào cái trò quỷ quái đó; nhưng cuối cùng con trai cũng thuyết phục được ông, và họ làm thịt đàn bò y như đã làm với cừu và lợn. Cuối cùng là con bò đực được nhà vua quý trọng nhất.

Cậu con trai đã chuẩn bị sẵn một sợi thừng để quàng vào sừng nó và kéo ngã xuống đất, nhưng con bò khỏe hơn sợi thừng và chẳng mấy chốc đã đứt tung thành từng mảnh. Nó liền lồng lộn phóng thẳng vào rừng, chàng thanh niên cắm cổ đuổi theo; cả hai băng qua hàng rào lẫn mương rạch cho đến khi tới được khe núi đá ven ranh giới đất đai của người chăn gia súc. Tại đây, tưởng mình đã an toàn, con bò dừng lại nghỉ mệt, nhờ đó chàng thanh niên mới có cơ hội bắt kịp. Không biết cách nào để tóm lấy nó, anh bèn gom tất cả củi khô tìm được và châm lửa đốt thành một vòng tròn vây quanh con bò – lúc này đã lăn ra ngủ thiếp đi và chỉ tỉnh giấc khi lửa bén vào đầu, lúc ấy thì quá muộn để tẩu thoát. Đứng rình nãy giờ, chàng thanh niên liền cắm cổ chạy về nhà chủ.

– Cậu đi đâu mà lâu thế? – người chăn gia súc hỏi. – Đàn bò đâu rồi?

Chàng thanh niên thở hồng hộc, ra chiều không thốt nên lời. Cuối cùng anh ta đáp:

– Vẫn câu chuyện cũ muôn thuở thôi ạ! Đám bò đực... đã đi mất rồi—mất rồi ạ!

– Đi—đi—đi mất rồi á? – người chăn gia súc thét lên. – Đồ khốn, mày dám nói dối à!

– Tôi đang nói sự thật trăm phần trăm đây ạ, – chàng thanh niên đáp. – Vừa ra tới đồng cỏ là chúng trở chứng bướng bỉnh đến mức tôi không tài nào giữ chúng lại được. Rồi con bò đực lớn sổng chuồng chạy trước, mấy con kia hùa theo cho đến khi tất cả biến mất tăm vào một cái hố sâu hoắm dưới lòng đất. Tôi dường như còn nghe thấy tiếng bò rống, và tưởng nhận ra tiếng của con bò sừng vàng; nhưng khi tôi đến chỗ phát ra âm thanh ấy, dưới lòng hố chẳng còn thấy hay nghe thấy gì nữa, dù xung quanh vẫn còn dấu tích của đám cháy.

– Đồ khốn nạn! – người chăn gia súc gầm lên khi nghe câu chuyện này, – trước kia mày có thể chưa dối trá, nhưng lần này thì mày đang bịp bợm thật rồi.

– Không, thưa chủ nhân, tôi nói thật lòng mà. Ngài cứ đến tận nơi mà xem.

– Nếu ta phát hiện ra mày dám lừa dối ta, mày sẽ phải bỏ mạng đấy, – người chăn gia súc nói; và họ cùng nhau bước đi.

– Ngài gọi cái đó là gì nào? – chàng thanh niên hỏi. Người chăn gia súc nhìn sang và trông thấy những vết tích của một đám cháy, trông như thể vừa bùng lên từ trong lòng đất.

– Kỳ tích chồng chất kỳ tích, – ông thốt lên, – hóa ra cuối cùng cậu đã nói thật! Thôi được, ta không thể trách cậu, dù ta sẽ phải đền bù một khoản tiền rất lớn cho hoàng thượng vì giá trị của con bò đó. Nhưng nào, chúng ta về thôi! Ta sẽ chẳng bao giờ bắt cậu chăn gia súc nữa đâu, từ nay về sau ta sẽ giao cho cậu việc gì dễ dàng hơn.

– Ta đã nghĩ ra việc vừa vặn dành cho cậu đây, – người chăn gia súc vừa đi vừa nói, – và nó đơn giản đến mức cậu chẳng thể làm sai được. Hãy làm cho ta mười cái lưỡi hái, mỗi người một cái, vì ngày mai ta muốn đám cỏ trong một thủa ruộng của ta được gặt sạch.

Nghe đến đây, tim chàng thanh niên thắt lại, bởi anh chưa từng được học qua nghề thợ rèn hay thợ mộc. Tuy nhiên, anh không dám nói không, đành mỉm cười gật đầu.

Lầm lũi và buồn bã, anh đi ngủ nhưng chẳng tài nào chợp mắt được vì cứ mải suy nghĩ làm sao để rèn được đám lưỡi hái ấy. Mọi sự khôn lỏi và mẹo mực từng dùng trước kia nay chẳng còn chút tác dụng nào, và sau hàng giờ trăn trở suy tính, anh thấy chỉ còn duy nhất một con đường. Thế nên, lắng tai nghe ngóng để chắc chắn mọi thứ đã chìm vào tĩnh lặng, anh lén lút trốn về nhà bố mẹ và kể lại toàn bộ sự việc. Sau khi nghe xong đầu đuôi, họ giấu anh vào một nơi chẳng ai tìm thấy.

Thời gian cứ thế trôi đi, chàng thanh niên ở nhà làm mọi việc cha mẹ sai bảo, thể hiện một con người hoàn toàn khác hẳn so với thời gian trước khi ra đời bươn chải; nhưng rồi có hôm anh thưa với cha rằng mình muốn lấy vợ và có một ngôi nhà riêng.

– Khi con phục vụ người chăn gia súc trưởng của nhà vua, – anh nói thêm, – con đã để mắt đến con gái ông ấy, và con quyết tâm thử xem có cưới được nàng làm vợ hay không.

– Con sẽ phải mất mạng đấy nếu làm thế, – người cha đáp và lắc đầu.

– Vâng, con sẽ cố hết sức ạ, – con trai đáp; – nhưng trước tiên xin hãy đưa cho con thanh gươm đang treo trên giường của bố!

Ông lão chẳng hiểu thanh gươm có ích gì, nhưng vẫn lấy xuống, và chàng thanh niên cứ thế lên đường.

Đến tối muộn, anh tới nhà người chăn gia súc, gõ cửa và được một cậu bé ra mở.

– Tôi muốn gặp chủ nhân của cháu, – anh nói.

– Hóa ra là anh đấy à? – người chăn gia súc kêu lên sau khi nhận được lời nhắn. – Thôi được, đêm nay anh có thể ngủ lại đây nếu muốn.

– Tôi đến vì một chuyện khác chứ không chỉ xin chỗ ngủ, – chàng thanh niên vừa đáp vừa rút gươm ra, – và nếu ông không hứa gả cô con gái út cho tôi làm vợ, tôi sẽ đâm thủng tim ông.

Người đàn ông tội nghiệp làm sao khác được ngoài việc đồng ý? Ông liền gọi cô con gái út ra – người dường như tỏ ra khá ưng thuận với cuộc hôn nhân này – và trao tay nàng cho chàng thanh niên.

Bấy giờ chàng thanh niên mới trở về nhà cha mẹ, giục họ chuẩn bị đón dâu. Và khi đám cưới hoàn tất, anh mới kể cho cha vợ – tức người chăn gia súc – nghe về những gì mình từng làm với bầy cừu, lợn và gia súc. Chẳng bao lâu sau câu chuyện cũng đến tai nhà vua, ngài nghĩ rằng một kẻ ranh mãnh như vậy chính là người thích hợp để cai trị đất nước; thế là nhà vua phong anh làm tể tướng, và dưới một người trên muôn người, chẳng ai quyền thế bằng anh nữa.