Ngày xửa ngày xưa, có một nàng cua sống trong một cái hang ở sườn núi phía khuất nắng. Nàng là một người nội trợ cực kỳ đảm đang, cẩn thận và chăm chỉ đến mức chẳng có sinh vật nào trong cả vùng có được cái hang ngăn nắp, sạch sẽ như của nàng, và nàng vô cùng hãnh diện về điều đó.

Một hôm, nàng nhìn thấy ngay gần cửa hang có một nắm cơm chín mà vị hành hương nào đó đã đánh rơi khi dừng chân ăn bữa trưa. Vui mừng khôn xiết trước phát hiện này, nàng vội vã bò đến và đang định mang nắm cơm về hang thì một con khỉ sống ở mấy cái cây gần đó liền trèo xuống để xem cua đang làm gì. Đôi mắt nó sáng rực lên khi nhìn thấy cơm, bởi đó là món khoái khẩu của nó, và vốn tính xảo quyệt, nó bèn ngỏ lời gạ gẫm cua đổi chác. Cua sẽ phải cho nó nửa nắm cơm để đổi lấy một hạt quả hồng đỏ ngọt lịm mà nó vừa ăn xong. Nó thầm nghĩ chắc cua sẽ phì cười vào mặt mình trước đề nghị trơ trẽn ấy, nhưng thay vì thế, nàng chỉ nghiêng đầu nhìn nó một lát rồi bảo rằng nàng đồng ý đổi. Thế là khỉ ôm nắm cơm bỏ đi, còn cua quay về hang với chiếc hạt.

Một thời gian dài, cua không gặp lại con khỉ nữa, vì nó đã sang chơi ở sườn núi phía đón nắng; nhưng rồi vào một buổi sáng nọ, nó tình cờ đi ngang qua hang của nàng và thấy nàng đang ngồi dưới bóng mát của một cây hồng tuyệt đẹp.

— Chào hàng xóm nhé, — nó lịch sự cất lời, — chỗ quả kia ngon quá nhỉ! Ta đang đói bụng lắm, bạn có thể cho ta xin một hoặc hai quả được không?

— Ồ, được chứ, — cua đáp, — nhưng bạn phải thông cảm vì tôi không thể tự mình hái cho bạn được. Tôi có phải loài leo cây đâu.

— Xin chớ bận tâm, — khỉ đáp. — Đã được bạn cho phép thì tôi tự trèo lên hái lấy cũng dễ thôi. Và cua đồng ý để nó trèo lên, chỉ dặn rằng nó phải ném xuống cho mình nửa số quả.

Chỉ trong chớp mắt, nó đã đu mình từ cành này sang cành khác, ăn ngấu nghiến những quả hồng chín mọng nhất và nhét đầy túi số còn lại, để rồi tội nghiệp con cua thay vì được ăn ngon lại ngậm ngùi nhận ra những quả ít ỏi mà hắn ném xuống hoặc là chưa chín hẳn, hoặc là đã úng mục.

— Đồ tiểu nhân khốn nạn! — nàng tức giận gào lên; nhưng khỉ chẳng thèm đếm xỉa, cứ tiếp tục ăn nhanh nhất có thể. Cua hiểu rằng mắng mỏ cũng chẳng ích gì, bèn quyết định dùng mưu kế xem sao.

— Này anh Khỉ, — nàng nói, — anh quả là một tay trèo cây cừ khôi, nhưng đã ăn no nê thế kia rồi, chắc chắn anh chẳng tài nào lộn nhào được một vòng đâu nhỉ. Khỉ vốn kiêu hãnh vì tài lộn nhào giỏi hơn bất kỳ ai trong họ nhà mình, nên nó lập tức lộn nhào ba vòng liền trên cái cành mà nó đang ngồi, thế là tất cả những quả hồng đẹp đẽ mà nó giắt trong túi đều rơi lả tả xuống đất. Nhanh như chớp, cua nhặt lấy nhặt để rồi mang một số vào nhà, nhưng khi nàng bò lên để lấy tiếp thì khỉ chồm tới, đánh đập nàng nhừ tử đến mức bỏ mặc nàng chết đi sống lại. Sau khi nện cho nàng đến mỏi cả tay, nó mới bỏ đi.

Thật may mắn cho con tội nghiệp vì có những người bạn đến cứu giúp, bằng không chắc chắn nàng đã bỏ mạng ngay lúc ấy rồi. Con tò vò bay đến, đưa nàng về giường chăm sóc, rồi bàn bạc với một cái cối giã gạo và một quả trứng vừa rơi ra khỏi tổ gần đó; họ thống nhất rằng khi nào con khỉ quay lại — vì chắc chắn nó sẽ quay lại để ăn trộm số quả còn lại — họ sẽ trừng trị đích đáng thói côn đồ của nó đối với cua. Thế là cái cối leo lên thanh xà ngang ngay trên cửa trước, quả trứng nằm im lìm trên mặt đất, còn tò vò thì đặt chiếc gùi nước ở một góc phòng. Sau đó, cua tự đào một cái điều sâu dưới đất đến nỗi chẳng thèm thấy cả đầu mấy cái móng.

Chẳng bao lâu sau khi mọi việc đã chuẩn bị xong xuôi, con khỉ từ trên cây nhảy xuống, rón rén bò đến cửa rồi cất lời van xin đạo đức giả, hòng chuộc lại mọi lỗi lầm. Nó đứng đợi một lời hồi đáp nào đó, nhưng chẳng có âm thanh nào vang lên. Nó lắng tai nghe, mọi thứ vẫn lặng phắc; rồi nó ghé mắt nhòm, chẳng thấy bóng ai; thế là nó bước vào. Nó ngó nghiêng tìm cua nhưng vô ích; tuy nhiên, mắt nó lại chạm phải quả trứng liền chộp lấy và ném vào bếp lò. Chỉ trong chớp mắt, quả trứng nổ tung thành hàng nghìn mảnh, những mảnh vỏ sắc lẹm đâm thẳng vào mặt làm nó trầy xước tơi bời. Đau đớn buốt nhói, nó chạy bổ tới cái gùi nước, cúi người hất nước lên đầu. Khi nó vừa chìa tay ra thì tò vò liền bay vút lên đốt ngay vào mũi. Khỉ thét lên á khẩu chạy ra cửa, nhưng vừa lúc nó lách qua thì chiếc cối giã gạo rơi phịch xuống đè chết tươi. Từ dạo ấy, cua sống hạnh phúc suốt bao nhiêu năm trời, và cuối cùng qua đời trong yên bình ngay dưới bóng cây hồng của chính mình.