Ngày xửa ngày xưa, có một người đàn ông chỉ có duy nhất một đứa con trai—một kẻ lười biếng, khờ khạo và chẳng bao giờ chịu nghe lời ai. Khi người cha lâm, ông gọi con trai lại và bảo rằng chẳng mấy chốc nó sẽ phải thui thủi một mình trên cõi đời này, chẳng có gì trong tay ngoài túp lều rách nát họ đang ở và một cây lê mọc phía sau vườn; rằng dù muốn hay không, nó cũng phải lao động, bằng không sẽ chết đói. Rồi ông cụ qua đời.

Nhưng cậu con trai vẫn chẳng chịu làm lụng; thay vào đó, nó vẫn chứng nào tật nấy, sống lất bưởng qua ngày và thỏa mãn với những trái lê trên cây của mình. Khác với những cây lê khác trên đời, cây lê này ra quả quanh năm suốt tháng. Quả lê ngon đến mức chẳng nơi nào có được, ngay cả vào mùa thu; thế rồi vào giữa mùa đông nọ, hương vị thơm ngon ấy đã lọt vào mắt xanh của một chú cáo đang rón rén bò qua.

“Ôi chao, những quả lê mới ngon làm sao!” chú cáo nói với cậu thanh niên. “Hãy cho tôi một giỏ nhé. Nó sẽ mang lại may mắn cho cậu đấy!”

“Ồ, cáo nhỏ ơi, nhưng nếu ta cho ngươi cả một giỏ, thì ta lấy gì mà ăn?” cậu con trai hỏi.

“Chà, cứ tin tôi đi và làm theo lời tôi dặn,” chú cáo đáp; “tôi biết chắc điều đó sẽ đem lại may mắn cho cậu.” Thế là cậu con trai đứng dậy, hái những quả lê chín mọng nhất rồi xếp vào một chiếc giỏ mây. Chú cáo cảm ơn cậu, ngoạm giỏ vào miệng, lững thững chạy thẳng đến cung điện hoàng gia và tiến yết kiến nhà vua.

“Tâu Bệ hạ, chủ nhân của tôi gửi dâng ngài một ít quả lê ngon nhất, và tha thiết mong ngài rộng lòng đón nhận,” chú cáo vừa nói vừa đặt chiếc giỏ xuống dưới chân nhà vua.

“Lê ư? Vào thời điểm này trong năm sao?” nhà vua kêu lên, nheo mắt cúi xuống nhìn; “và, xin phép được hỏi, chủ nhân của ngươi là ai?”

“Bá tước Piro ạ,” chú cáo đáp.

“Nhưng làm sao mà hắn ta kiếm đâu ra lê giữa tiết trời giữa mùa đông thế này?” nhà vua hỏi.

“Ồ, ngài ấy muốn gì được nấy,” chú cáo đáp; “ngài ấy còn giàu có hơn cả Bệ hạ nữa cơ.”

“Vậy trẫm phải gửi quà gì để tạ ơn những quả lê này đây?” nhà vua nói.

“Thưa Bệ hạ, không cần gì đâu, bằng không ngài sẽ làm tổn thương lòng tự trọng của ngài ấy mất,” chú cáo đáp.

“Được rồi, hãy thay ta chuyển lời cảm ơn chân thành đến ngài ấy, và ta rất mong chờ được thưởng thức chúng.” Và chú cáo cáo lui.

Chú ta cắp chiếc giỏ trống không thong thả quay về túp lều và kể lại câu chuyện, nhưng có vẻ cậu thanh niên chẳng hề vui mừng chút nào khi nghe điều đó.

“Nhưng này cáo nhỏ thân mến,” cậu nói, “ngươi có mang về được món quà nào để đáp lễ đâu, trong khi ta thì đang đói lả ra đây!”

“Cứ để mặc tôi lo,” chú cáo đáp; “tôi biết mình đang làm gì mà. Rồi cậu sẽ thấy, nó sẽ mang lại may mắn cho cậu thôi.”

Vài ngày sau, chú cáo lại quay trở lại.

“Tôi phải có thêm một giỏ lê nữa,” chú ta nói.

“Ái chà, cáo nhỏ ơi, ta ăn gì nếu ngươi lấy đi hết số lê của ta?” cậu thanh niên đáp.

“Câm lặng nào, mọi chuyện sẽ ổn thôi,” chú cáo nói; rồi chọn một chiếc giỏ to hơn lần trước, nhét đầy những quả lê. Sau đó, chú ta ngoạm giỏ lên và chạy thẳng tới cung điện.

“Tâu Bệ hạ, vì ngài có vẻ rất thích giỏ lê hôm trước, nên tôi lại mang đến thêm đây,” chú ta nói, “cùng với lời thăm hỏi cung kính từ chủ nhân của tôi là Bá tước Piro.”

“Thế này thì lạ thật, chẳng lẽ lại có thể trồng được những quả lê như thế này khi tuyết đang ngập phủ đầy mặt đất hay sao?” nhà vua kinh ngạc thốt lên.

“Ồ, thời tiết chẳng bao giờ làm khó được ngài ấy đâu,” chú cáo thản nhiên đáp; “ngài ấy giàu có đến mức muốn làm gì cũng được. Nhưng hôm nay ngài ấy sai tôi đến để hỏi xem Bệ hạ có đồng ý gả công chúa cho ngài ấy hay không?”

“Nếu hắn giàu có hơn cả trẫm,” nhà vua nói, “thì trẫm lại buộc phải từ chối rồi. Danh dự của trẫm không cho phép chấp nhận lời cầu hôn ấy.”

“Ôi, tâu Bệ hạ, ngài không được nghĩ như thế chứ,” chú cáo đáp; “và xin đừng để chuyện của hồi môn làm ngài bận tâm. Bá tước Piro tuyệt đối không bao giờ màng tới bất cứ thứ gì ngoài bàn tay của công chúa.”

“Lẽ nào hắn thực sự giàu đến mức có thể bỏ qua cả của hồi môn sao?” nhà vua hỏi.

“Chẳng lẽ lúc nãy tôi chưa thưa với Bệ hạ là ngài ấy giàu hơn ngài sao?” chú cáo trách móc.

“Thôi được, hãy mời ngài ấy đến đây để chúng ta có dịp trò chuyện,” nhà vua nói.

Thế là chú cáo quay trở lại tìm chàng trai trẻ và bảo: “Tôi đã thưa với nhà vua rằng ngài chính là Bá tước Piro, và đã ngỏ ý cầu hôn con gái ngài ấy rồi.”

“Ôi cáo nhỏ ơi, ngươi đã gây ra họa gì thế này?” cậu thanh niên hoảng hốt kêu lên; “khi nhà vua nhìn thấy ta, ngài sẽ lệnh đem chém đầu ta mất!”

“Ôi dào, ngài ấy không làm thế đâu!” chú cáo đáp; “cứ làm theo đúng lời tôi dặn là được.” Và chú ta phóng ngay ra thị trấn, dừng chân trước cửa tiệm của người thợ may giỏi nhất.

“Chủ nhân của tôi là Bá tước Piro, ngài khẩn khoản nhờ ông gửi ngay bộ âu phục đẹp nhất có trong cửa hiệu đến cho ngài ấy,” chú cáo vừa nói vừa ra vẻ ta đây quyền quý, “và nếu mặc vừa, ngày mai tôi sẽ ghé qua trả tiền! Thật ra, vì ngài ấy đang rất vội, có lẽ tôi tự tay mang đi luôn thì hơn.” Người thợ may xưa nay vốn chưa từng có dịp phục vụ các bậc bá tước, liền lập tức bày ra tất cả những bộ quần áo mà ông ta đang có sẵn. Chú cáo chọn lấy một bộ tuyệt đẹp thêu chỉ bạc trên nền vải trắng, giục người thợ may gói lại cẩn thận, rồi ngoạm lấy sợi dây gói hàng bằng hàm răng trắng muốt, rời khỏi cửa hàng để đến tiệm buôn ngựa. Tại đây, chú ta thuyết phục người chủ tiệm hãy đưa con tuấn mã đẹp nhất đến túp lều, với lý do nhà vua đang triệu tập chủ nhân của chú vào cung.

Dù vô cùng miễn cưỡng, chàng trai trẻ cũng đành khoác lên mình bộ áo sang trọng, leo lên lưng ngựa và lững thững cưỡi vào cung kiến giá, với chú cáo chạy lanh lách dẫn đường ở phía trước.

“Ta phải nói gì với Bệ hạ đây, cáo nhỏ?” cậu lo lắng hỏi; “ngươi thừa biết là ta chưa từng nói chuyện với vua chúa bao giờ cơ mà.”

“Đừng nói gì cả,” chú cáo đáp, “cứ để phần nói năng đó cho tôi lo. ‘Thần kính chào Bệ hạ,’ thế là quá đủ cho ngài rồi.”

Lúc đó thì họ cũng đã đến nơi, và nhà vua thân chinh ra tận cửa để đón tiếp Bá tước Piro, rồi dẫn chàng vào đại sảnh nơi yến tiệc đã được bày sẵn. Công chúa đã ngồi sẵn ở bàn tiệc, nhưng nàng cũng câm lặng chẳng khác gì Bá tước Piro.

“Bá tước đây ít nói thật đấy,” cuối cùng nhà vua cũng quay sang nói với chú cáo, và chú ta liền đáp lời: “Ngài ấy phải bận tâm lo toan biết bao nhiêu công việc quản lý sản nghiệp bề bộn, nên đâu có thời gian để ba hoa như người thường.” Nhà vua tỏ ra vô cùng hài lòng, và bữa tiệc cứ thế kết thúc tốt đẹp, sau đó Bá tước Piro cùng chú cáo xin phép cáo lui.

Sáng hôm sau, chú cáo lại quay lại.

“Lấy cho tôi một giỏ lê nữa nào,” chú ta bảo.

“Được thôi, cáo nhỏ; nhưng hãy nhớ rằng việc này có thể đánh đổi bằng cả sinh mạng của ta đấy,” cậu thanh niên đáp.

“Ôi, cứ phó mặc cho tôi, và làm theo lời tôi dặn, rồi cậu sẽ thấy cuối cùng nó sẽ mang lại may mắn cho mình thôi,” chú cáo đáp; rồi hái những quả lê mang tiến cúng nhà vua.

“Chủ nhân của tôi, Bá tước Piro, gửi dâng ngài những quả lê này,” chú ta nói, “và mong nhận được câu trả lời cho lời cầu hôn của ngài ấy.”

“Hãy chuyển lời tới bá tước rằng hôn lễ có thể cử nhận bất cứ lúc nào ngài muốn,” nhà vua đáp, và với lòng tự hào vô bờ bến, chú cáo tung tăng chạy về để báo tin.

“Nhưng làm sao mà ta có thể rước công chúa về đây được cơ chứ, cáo nhỏ?” chàng trai trẻ hoảng hốt kêu lên.

“Cứ giao hết mọi chuyện cho tôi,” chú cáo đáp; “từ trước đến nay tôi lo liệu đâu ra đấy chưa nào?”

Và thế là trên hoàng cung, các công tác chuẩn bị cho một đám cưới linh đình được tiến hành rầm rộ, và chàng trai trẻ đã chính thức nên duyên vợ chồng cùng công chúa.

Sau một tuần ăn mừng yến tiệc linh đình, chú cáo liền thưa với nhà vua: “Chủ nhân của tôi muốn rước cô dâu mới về dinh thự của ngài ấy.”

“Được thôi, trẫm sẽ cùng đi với các con,” nhà vua đáp; và ngài lệnh cho các quan lại cùng hầu cận chuẩn bị sẵn sàng, đồng thời sai dắt ra những con tuấn mã tốt nhất trong chuồng hoàng gia dành cho chính ngài, cho Bá tước Piro và công chúa. Thế là tất cả cùng lên đường, dong ngựa vượt qua vùng đồng bằng mênh mông, với chú cáo nhỏ chân lon ton chạy trước mở đường.

Chú ta chợt dừng chân khi nhìn thấy một đàn cừu khổng lồ đang nhởn nhơ gặm cỏ trên cánh đồng xanh tốt. “Đàn cừu này là của ai thế?” chú ta hỏi người mục đồng.

“Của một tên yêu tinh,” người mục đồng đáp.

“Suỵt,” chú cáo ra vẻ vô cùng bí mật hạ giọng. “Ngươi có thấy đoàn quân vũ trang đang cưỡi ngựa rầm rộ kéo đến đằng kia không? Nếu ngươi dám bảo đám cừu này là của yêu tinh, chúng sẽ giết sạch lũ cừu, rồi sau đó yêu tinh quay sang giết ngươi đấy! Lát nữa nếu chúng hỏi, cứ nói rằng đây là cừu của Bá tước Piro; như thế sẽ tốt hơn cho tất cả mọi người.” Nói rồi chú cáo cắm cổ chạy vụt đi, vì không muốn bị bắt gặp đang đứng nói chuyện với gã chăn cừu.

Chẳng mấy chốc, đoàn của nhà vua đã đuổi kịp tới nơi.

“Đàn cừu đẹp thật đấy!” nhà vua vừa thốt lên vừa kéo cương dừng ngựa lại. “Bãi chăn thả của trẫm chẳng có đàn nào đẹp nhường này. Của ai thế hả?”

“Dạ, của Bá tước Piro ạ,” người mục đồng không nhận ra nhà vua nên cứ thế thật thà đáp.

“Chà, hắn ta hẳn phải là một kẻ vô cùng giàu có,” nhà vua thầm nghĩ trong lòng, và cảm thấy vô cùng may mắn vì vớ được một người con rể giàu sang đến thế.

Trong khi đó, chú cáo đã chạy tới một đàn lợn đông đúc đang cúi đầu hũm mõm ủi gốc cây.

“Đàn lợn này của ai thế?” chú ta hỏi gã chăn lợn.

“Của một tên yêu tinh,” gã đáp.

“Suỵt!” chú cáo thì thào, dù chẳng có ai đứng xung quanh để nghe thấy; “ngươi có thấy đoàn kỵ binh có vũ trang đang phi ngựa tiến về phía chúng ta không? Nếu ngươi khai đám lợn này là của yêu tinh, họ sẽ tiêu diệt chúng, rồi yêu tinh sẽ quay lại giết ngươi đấy! Hễ họ hỏi, cứ đáp rằng đây là lợn của Bá tước Piro; làm vậy tốt hơn cho tất cả đấy.” Và chú ta lại cắm cổ chạy đi.

Chẳng bao lâu sau, nhà vua cưỡi ngựa tiến đến.

“Đàn lợn đẹp quá!” ngài nói, giật nhẹ cương dừng ngựa. “Chúng béo tốt hơn bất cứ con nào trong trang trại của trẫm. Của ai thế?”

“Dạ thưa, của Bá tước Piro ạ,” gã chăn lợn không biết mặt vua nên cứ thế trả lời; và một lần nữa nhà vua lại tràn ngập cảm giác may mắn khi có được một người con rể phú quý dường ấy.

Lần này chú cáo chạy nhanh hơn trước rất nhiều, và tại một đồng cỏ ngập tràn hoa lá, chú ta bắt gặp một bầy ngựa đang thả sức gặm cỏ.

“Đàn ngựa này của ai thế?” chú ta hỏi người đang canh giữ.

“Của một tên yêu tinh,” gã đáp.

“Suỵt!” chú cáo thì thào, “ngươi có thấy đoàn quân giáp trụ xập xình đang tiến đến kia không? Nếu bảo đám ngựa này là của yêu tinh, họ sẽ cướp đi mất, rồi yêu tinh sẽ giết ngươi đấy! Lát nữa họ có hỏi, cứ phán đại là ngựa của Bá tước Piro; như thế an toàn cho tất cả mọi người.” Rồi chú ta lại lướt đi.

Chỉ vài phút sau, nhà vua đã phi ngựa tới nơi.

“Ồ, những sinh vật tuyệt mỹ làm sao! Trẫm ước gì chúng thuộc về mình!” ngài trầm trồ thốt lên. “Của ai thế nhỉ?”

“Dạ thưa, của Bá tước Piro ạ,” gã giữ ngựa không biết mặt nhà vua đáp; và trái tim nhà vua như muốn nhảy cẫng lên vì nghĩ rằng nếu chúng thuộc về cậu con rể giàu có của mình thì chẳng khác nào chúng đã là của trẫm.

Cuối cùng, chú cáo cũng đặt chân tới lâu đài của chính tên yêu tinh. Chú ta ba chân bốn cẳng chạy lên bậc thềm, nước mắt ràn rụa tuôn rơi và lớn tiếng gào khóc:

“Ôi, những con người khốn khổ tội nghiệp ơi, sao số phận của các ngươi lại bi thảm thế này!”

“Có chuyện gì thế hả?” tên yêu tinh run lẩy bẩy vì sợ hãi hỏi lại.

“Ngươi có thấy đoàn kỵ mã đang rầm rộ phi dọc con đường kia không? Bọn chúng do nhà vua sai đến để tiêu diệt các ngươi đấy!”

“Ôi chao cáo nhỏ ơi, xin hãy cứu chúng tôi, chúng tôi lạy ngài!” tên yêu tinh cùng vợ hắn ta van xin thống thiết.

“Được rồi, tôi sẽ cố làm hết sức có thể,” chú cáo đáp. “Cách tốt nhất là cả hai vợ chồng ngươi hãy chui ngay vào cái lò sưởi lớn mà trốn, đợi khi nào lũ lính đi qua hết tôi sẽ thả ra.”

Hai vợ chồng yêu tinh cuống cuồng chui tọt vào trong lò nhanh như cắt, và chú cáo sập cửa cái rầm khóa chặt lại; vừa đúng lúc đó thì nhà vua cũng vừa đến nơi.

“Xin Bệ hạ hãy rủ lòng chiếu cố xuống ngựa,” chú cáo cúi đầu thật sâu chào kính cẩn. “Đây chính là dinh thự của Bá tước Piro!”

“Chao ôi, nơi này còn lộng lẫy tráng lệ hơn cả cung điện của trẫm!” nhà vua trầm trồ thốt lên khi đảo mắt ngắm nhìn tất cả những báu vật ngập tràn trong sảnh lớn. “Nhưng sao lại chẳng có lấy một bóng người hầu nào thế này?”

“Thưa, ngài Bá tước Piro muốn để tự tay phu nhân lựa chọn người hầu theo ý thích,” chú cáo đáp, và nhà vua gật đầu tỏ vẻ tán thưởng. Sau đó ngài tiếp tục dạo ngắm quanh lâu đài, để đôi uyên ương lại bên trong. Nhưng khi màn đêm buông xuống và mọi vật chìm vào tĩnh mịch, chú cáo rón rén mò xuống nhà bếp và nổi lửa lên, thế là hai vợ chồng yêu tinh bị thiêu cháy đến chết. Sáng hôm sau, chú cáo thưa với Bá tước Piro rằng:

“Giờ đây khi ngài đã giàu có và hạnh phúc rồi, ngài chẳng còn cần đến tôi nữa; nhưng trước khi tôi rời đi, có một việc tôi phải nài xin ngài đáp ứng: khi tôi chết đi, xin ngài hãy hứa chôn cất tôi trong một cỗ quan tài thật lộng lẫy và cử hành tang lễ với đầy đủ nghi thức xứng đáng.”

“Ôi, cáo nhỏ ơi, sao lại mở miệng ra là nhắc đến chuyện chết chóc thế,” công chúa khóc rưng rức thốt lên, bởi nàng đã vô cùng quý mến chú cáo này rồi.

Một thời gian sau, chú cáo muốn thử xem Bá tước Piro có thực sự biết ơn những gì mình đã làm hay không, bèn quay trở lại lâu đài, nằm bẹp xuống bậc thềm cửa và giả vờ như đã chết. Công chúa vừa lúc đó bước ra ngoài dạo mát, vừa nhìn thấy chú ta nằm bất động ở đó, nàng liền òa khóc nức nở và sụp xuống quỳ bên cạnh.

“Cáo nhỏ thân yêu của tôi ơi, ngươi chưa chết đâu phải không,” nàng gào khóc thảm thiết; “hỡi sinh vật tội nghiệp ơi, ngươi sẽ được nằm trong cỗ quan tài đẹp nhất trên đời này!”

“Quan tài cho một con súc vật ư?” Bá tước Piro lạnh lùng nói. “Đúng là trò nhảm nhí! Cứ xách chân nó ném quẳng xuống mương cho khuất mắt.”

Nghe đến đây, chú cáo liền vùng dậy nhảy chồm lên và thét lớn: “Quân khốn nạn vô ơn bội nghĩa kia; mày đã quên sạch việc mày có được cơ ngơi giàu có này là nhờ ơn ai rồi phỏng?”

Bá tước Piro nghe những lời đó thì vô cùng hoảng sợ, bởi lão ta chợt nghĩ nhỡ đâu chú cáo này có phép thuật tước đoạt lại lâu đài, khiến lão trở về cảnh nghèo xơ xác như xưa—khi mà chẳng có gì để nhét bụng ngoài mấy quả lê hái trên cây. Thế là lão vội vàng tìm cách xoa dịu cơn giận dữ của chú cáo, miệng thanh minh rằng mình chỉ đùa cợt thế thôi chứ thừa biết chú ta đâu có thực vì thế mà chết thật. Vì nể tình công chúa, chú cáo đành nguôi giận, và chú tiếp tục sống ở lâu đài thêm nhiều năm tháng nữa, ngày ngày chơi đùa cùng những đứa con của Bá tước Piro. Và khi chú ta qua đời thật, cỗ quan tài của chú được đúc bằng bạc nguyên chất, đưa tiễn chú về nơi an nghỉ cuối cùng có cả Bá tước Piro cùng vợ quyến luyến đi theo sau.

[Trích từ Truyện cổ tích Sicilia.]