Khi gần đến Petersburg, Alexey Alexandrovitch không chỉ giữ vững quyết định của mình, mà trong đầu ông còn đang phác thảo bức thư sẽ viết cho vợ. Bước vào phòng gác cửa, Alexey Alexandrovitch thoáng nhìn những lá thư và giấy tờ được chuyển từ cơ quan về, rồi dặn đem chúng vào phòng làm việc của ông.
“Có thể tháo ngựa ra và tôi không tiếp ai,” ông đáp lời người gác cổng, với một niềm hắc ín thỏa mãn nhất định, biểu lộ tâm trạng dễ chịu của mình, nhấn mạnh câu “không tiếp ai.”
Trong phòng làm việc, Alexey Alexandrovitch đi lại hai vòng rồi dừng lại trước chiếc bàn viết đồ sộ, nơi sáu ngọn nến đã được người hầu đi trước thắp sẵn. Ông bẻ các khớp ngón tay rồi ngồi xuống, sắp xếp lại dụng cụ viết lác. Tì tay lên bàn, ông nghiêng đầu sang một bên, ngẫm nghĩ một phút rồi bắt đầu viết, không ngập ngừng dù chỉ một giây. Ông viết không dùng bất kỳ lời xưng hô nào gửi cho bà, và viết bằng tiếng Pháp, dùng đại từ “vous” ở số nhiều, vốn không mang sắc thái lạnh lùng như từ tương đương trong tiếng Nga.
“Trong cuộc trò chuyện vừa qua, tôi đã thông báo cho cô ý định trao đổi với cô quyết định của tôi liên quan đến chủ đề của cuộc trò chuyện ấy. Sau khi cân nhắc kỹ lưỡng mọi điều, tôi viết thư này nhằm thực hiện lời hứa đó. Quyết định của tôi như sau. Dù hạnh kiểm của cô thế nào chăng nữa, tôi không cho phép mình có quyền phá vỡ những mối liên kết mà chúng ta đã được ràng buộc bởi một Đấng Tối Cao. Gia đình không thể bị tan vỡ vì một phút hứng chí, một thói thất thường, hay thậm chí vì tội lỗi của một trong hai người bạn đời, và cuộc sống của chúng ta phải tiếp diễn như trước đây. Điều này rất cần thiết cho tôi, cho cô, và cho con trai chúng ta. Tôi hoàn toàn tin chắc rằng cô đã hối hận và đang hối hận về nguyên nhân dẫn đến bức thư này, đồng thời cô sẽ cùng tôi xóa bỏ cội nguồn của sự bất hòa và quên đi quá khứ. Ngược lại, cô có thể đoán trước điều gì đang chờ đợi cô và con trai. Tất cả những điều này tôi hy vọng sẽ thảo luận chi tiết hơn trong một buổi gặp mặt trực tiếp. Vì mùa nghỉ dưỡng sắp kết thúc, tôi xin cô vui lòng trở về Petersburg càng sớm càng tốt, không muộn hơn thứ Ba. Mọi sự chuẩn bị cần thiết cho sự trở lại của cô sẽ được hoàn tất. Tôi mong cô lưu ý rằng tôi đặc biệt coi trọng việc tuân thủ yêu cầu này.
A. Karenin
“T.S.—Tôi gửi kèm số tiền cần thiết cho chi phí đi lại của cô.”
Ông đọc lại bức thư và cảm thấy hài lòng, nhất là vì đã nhớ gửi kèm tiền: trong thư không hề có một lời cay nghiệt, một lời quở trách, cũng chẳng có sự dung túng quá mức. Hơn hết, đó là một chiếc cầu vàng để quay về. Gấp bức thư lại, miết phẳng bằng một dao rọc giấy bằng ngà voi to bản, rồi bỏ vào phong bì cùng với số tiền, ông rung chuông với niềm hân hoan quen thuộc mỗi khi sử dụng những vật dụng được bài trí ngăn nắp trên bàn làm việc.
“Đưa cái này cho người đưa thư để giao tận tay Anna Arkadyevna vào ngày mai tại biệt thự mùa hè,” ông vừa nói vừa đứng dậy.
“Dạ rõ, thưa ngài; có phục vụ trà trong phòng làm việc luôn không ạ?”
Alexey Alexandrovitch truyền lệnh mang trà vào phòng làm việc, và vừa nghịch chiếc dao rọc giấy to bản, ông vừa bước về phía chiếc bành bầy, nơi chiếc đèn cùng cuốn sách tiếng Pháp nghiên cứu về chữ tượng hình Ai Cập mà ông mới bắt đầu đọc đã được đặt sẵn sàng. Phía trên chiếc bành treo một bức chân dung hình bầu dục của Anna trong khung mạ vàng, một tác phẩm hội họa tinh xảo của một họa sĩ lừng danh. Alexey Alexandrovitch liếc nhìn nó. Đôi mắt sâu thẳm đang nhìn ông với vẻ mỉa mai và ngạo mạn. Không tài nào chịu nổi vẻ ngạo mạn và khiêu khích toát ra từ đôi mắt của Alexey Alexandrovitch qua lớp ren đen quanh đầu được họa sĩ phác họa tuyệt mỹ, mái tóc đen và bàn ngọc trắng ngần với một ngón tay nhẫn đeo đang khẽ nhấc lên. Sau khi ngắm bức chân dung chừng một phút, Alexey Alexandrovitch rùng mình đến mức đôi môi run rẩy, ông thốt lên tiếng “brrr,” rồi quay mặt đi. Ông vội vã ngồi phịch xuống ghế bành và mở sách ra. Ông cố đọc, nhưng không thể khôi phục lại niềm hứng thú mãnh liệt từng có đối với chữ tượng hình Ai Cập trước đó. Ông nhìn vào cuốn sách mà tâm trí lại nghĩ sang chuyện khác. Ông không nghĩ về vợ mình, mà nghĩ đến một rắc rối phát sinh trong công việc quan trường, điều vốn dĩ chiếm giữ vị trí quan trọng nhất đối với ông vào lúc ấy. Ông cảm thấy mình đã thấu triệt vấn đề phức tạp này sâu sắc hơn bao giờ hết, và rằng ông đã nghĩ ra một chủ kiến — ông có thể tự hào nói vậy — đủ sức làm sáng tỏ toàn bộ sự nghiệp, củng cố vị thế của ông trên đường công danh, đập tan bè lũ đối thủ, và qua đó mang lại lợi ích lớn lao cho chính phủ. Ngay khi người đầy tớ đặt khay trà xuống và rời khỏi phòng, Alexey Alexandrovitch liền đứng dậy bước đến bàn viết. Kéo chiếc cặp tài liệu ra giữa bàn, với một nụ cười thỏa mãn khó nhận ra, ông cầm lấy chiếc bút chì trên giá và đắm chìm vào việc nghiên cứu bản báo cáo phức tạp liên quan đến rắc rối hiện tại.
Bản chất của rắc rối này là như thế này: Phẩm chất đặc trưng của Alexey Alexandrovitch với tư cách là một chính trị gia, năng lực cá nhân đặc thù mà mọi viên chức đang lên đều sở hữu, năng lực đã tạo nên sự nghiệp của ông cùng với sự tham vọng không mệt mỏi, tính thận trọng, sự trung thực và lòng tự tin, chính là sự khinh miệt thói quan liêu giấy tờ, việc cắt giảm văn thư, sự tiếp xúc trực tiếp — bất cứ khi nào có thể — với thực tế sinh động, và tinh thần tiết kiệm. Số là Ủy ban ngày mùng 2 tháng 6 lừng danh đã mở cuộc điều tra về việc tưới tiêu đất đai tại tỉnh Zaraisky, vốn thuộc thẩm quyền quản lý của Alexey Alexandrovitch, và đây là một ví dụ nhãn tiền về sự lãng phí vô ích cùng những cải cách trên giấy tờ. Alexey Alexandrovitch thừa biết sự thật này. Việc tưới tiêu đất đai ở tỉnh Zaraisky đã được khởi xướng bởi người tiền nhiệm của người tiền nhiệm đời trước ông. Và những khoản tiền khổng lồ thực sự đã và đang bị ném vào công việc này một cách hoàn toàn vô ích, và rõ ràng toàn bộ sự việc chẳng thể dẫn đến kết quả gì. Alexey Alexandrovitch đã nhận ra điều này ngay khi vừa nhậm chức, và vốn dĩ đã muốn nhúng tay vào Hội đồng Thủy lợi. Nhưng thoạt đầu, khi vị trí của ông chưa được vững chắc, ông thừa biết điều đó sẽ đụng chạm đến quá nhiều lợi ích và là một hành động kém khôn ngoan. Về sau, ông bị cuốn vào những vấn đề khác và đơn giản là quên mất Hội đồng Thủy lợi. Nó cứ thế hoạt động, giống như mọi hội đồng tương tự, theo đúng quán tính của lực lượng thuần túy. (Nhiều người kiếm sống nhờ Hội đồng Thủy lợi, đặc biệt là một gia đình vô cùng tận tụy và có khiếu âm nhạc: tất cả các cô con gái đều chơi nhạc cụ dây, và Alexey Alexandrovitch quen biết gia đình đó, từng làm cha đỡ đầu cho một trong những người con gái lớn).
Việc một cơ quan đối địch khơi mào vấn đề này, theo quan điểm của Alexey Alexandrovitch, là một hành động bất lương, bởi vì ở bất kỳ bộ ngành nào cũng có những chuyện tương tự và tồi tệ hơn, mà chẳng ai thèm nhòm ngó tới vì những lý do quen thuộc của phép xã giao công sở. Tuy nhiên, một khi găng tay thách đấu đã ném ra, ông liền mạnh dạn nhặt lấy và yêu cầu thành lập một ủy ban đặc biệt để điều tra và thẩm định hoạt động của Hội đồng Thủy lợi vùng đất Zaraisky. Nhưng bù lại, ông cũng chẳng nương tay với kẻ thù. Ông yêu cầu thành lập một ủy ban đặc biệt khác để điều tra vấn đề của Ủy ban Tổ chức Thổ dân. Vấn đề Thổ dân đã được đưa ra bàn thảo nhân tiện trong Ủy ban ngày mùng 2 tháng 6, và được Alexey Alexandrovitch đẩy mạnh tích cực như một vấn đề không thể trì hoãn do tình trạng đáng thương của các dân tộc bản địa. Trong ủy ban, vấn đề này đã trở thành nguyên nhân tranh chấp giữa nhiều cơ quan khác nhau. Cơ quan đối lập với Alexey Alexandrovitch chứng minh rằng đời sống của người bản địa vô cùng thịnh vượng, rằng kế hoạch tái thiết được đề xuất có thể hủy hoại sự sung túc của họ, và nếu có điều gì bất ổn, thì nguyên nhân chủ yếu bắt nguồn từ việc bộ phận của Alexey Alexandrovitch đã không thực hiện các biện pháp do luật pháp quy định.
Giờ đây, Alexey Alexandrovitch định yêu cầu: Thứ nhất, phải thành lập một ủy ban mới được trao quyền điều tra tận nơi tình trạng của người bản địa; thứ hai, nếu qua điều tra mà thấy tình trạng của họ quả thực giống như các tài liệu chính thức đang nằm trong tay ủy ban, thì cần phải lập một ủy ban khoa học mới khác để nghiên cứu tình trạng bi đát của họ dưới các góc độ — (1) chính trị, (2) hành chính, (3) kinh tế, (4) nhân chủng học, (5) vật chất, và (6) tôn giáo; thứ ba, yêu cầu cơ quan kình địch phải đưa ra bằng chứng về những biện pháp mà cơ quan đó đã thực hiện trong mười năm qua nhằm ngăn chặn tình trạng thảm khốc mà người bản địa đang phải gánh chịu; và thứ tư cũng là cuối cùng, yêu cầu cơ quan ấy giải thích lý do tại sao, như đã minh chứng qua hồ sơ trước ủy ban từ số 17.015 và 18.038, từ ngày 5 tháng 12 năm 1863 và ngày 7 tháng 6 năm 1864, họ lại hành động trái ngược hoàn toàn với tinh thần của luật T... Điều 18 và chú thích của Điều 36.
Một tia hăng hái bừng sáng trên khuôn mặt Alexey Alexandrovitch khi ông nhanh chóng viết ra bản tóm lược những ý tưởng này cho riêng mình. Viết xong một tờ giấy, ông đứng dậy, rung chuông và gửi mộth bức thư ngắn cho chánh văn phòng bộ của mình để tra cứu một số thông tin cần thiết. Vừa đứng dậy đi quanh phòng, ông vừa liếc nhìn lại bức chân dung, cau mày và mỉm cười đầy khinh miệt. Sau khi đọc thêm một chút cuốn sách về chữ tượng hình Ai Cập và khơi lại niềm say mê với nó, Alexey Alexandrovitch đi ngủ lúc mười một giờ đêm, và khi nằm trên giường nhớ lại sự việc xảy ra với người vợ, ông nhìn nhận nó dưới một ánh sáng hoàn toàn không còn ảm đạm như trước nữa.
