CHƯƠNG MƯỜI

Nhà máy gạch. - Lò gốm. - Đồ làm bếp. - Quan sát thiên văn quan trọng.

- Thưa ngài Cyrus Smith, chúng ta bắt đầu từ cái gì bây giờ đây? - Sáng hôm sau Pencroff hỏi.

- Bắt đầu từ đầu, - kỹ sư đáp.

Thật vậy, những người di dân trên đảo đã phải bắt đầu “từ đầu”. Họ chẳng có dụng cụ gì để mà chế ra đồ làm bếp cần thiết. Họ cũng chẳng thể bắt chước thiên nhiên, bởi vì thiên nhiên có ở phía trước nhiều thời gian, và vì vậy nó giữ sức, chẳng vội vã gì. Họ thì lại không có thời gian; trong khi đấu tranh để sinh tồn, họ phải làm ra ngay nhiều thứ, và nếu không sáng chế được thì ít nhất cũng áp dụng kinh nghiệm của những người khác. Đối với họ, sắt và thép còn tồn tại ở dạng khoáng sản, các đồ gốm thì mới đơn giản là đất sét, còn để có quần áo thì họ còn phải tìm ra nguyên liệu.

Tuy nhiên, cần nói rằng, những người ở trên đảo của chúng ta thật sự là những con người với ý nghĩa hay nhất, cao nhất của ngôn từ này. Kỹ sư Smith không thể mong muốn có được những người giúp việc sáng trí và tận tâm hơn, những người bạn trung thành hơn. Ông đã nói chuyện với từng người và biết những khả năng và sở trường của họ.

Gédéon Spilett, một nhà báo tài năng, từng nghiên cứu rất nhiều để có thể nói được trong các bài báo của mình đủ mọi chuyện; bằng trí tuệ và đôi tay anh phải giúp cho việc tổ chức di dân trên đảo. Spilett sẽ hoàn thành bất kỳ nhiệm vụ nào...

Harbert là chú bé dễ thương, am hiểu nhiều về lịch sử tự nhiên; chú sẽ giúp đỡ đắc lực cho công việc chung.

Nab - đó là một mẫu mực về lòng trung thành, thông minh, nhanh nhẹn và nhẫn nại, khỏe như sắt thép, hơn nữa, anh ta lại thạo nghề rèn. Tất nhiên là Nab sẽ rất có ích cho việc di dân.

Pencroff đã bơi trên tất cả các biển và đại dương, đã làm thợ mộc trong xưởng đóng tàu tàu ở Bruclin, cũng có khi đã làm phụ thợ máy trên các tàu quốc doanh, trồng vườn và làm ruộng mỗi khi về nghĩ phép - tóm lại, đúng là một thủy thủ, anh ta thạo đủ mọi việc.

Quả thực ở đây dường như đã cố ý lựa chọn được một bộ năm người bạn biết chiến đấu với số phận và chiến thắng nó.

“Chúng ta sẽ bắt đầu từ đầu”, - Cyrus Smith nói. - Bắt đầu từ việc làm một thiết bị để gia công khoáng liệu mà thiên nhiên phú cho. Ai cũng biết là trong việc gia công này nhiệt độ cao đóng vai trò quan trọng như thế nào. Nhiên liệu, như củi lẫn than đá thì đều đã có đủ. Chỉ còn cần xây lò nữa thôi.

- Thế cái lò ấy dùng để làm gì? Pencroff hỏi.

- Chúng ta sẽ tự chế lấy mọi thứ đồ đựng. Những thứ này rất cần, - Cyrus Smith trả lời.

- Thế xây lò bằng gì?

- Bằng gạch.

- Thế gạch làm bằng gì?

- Bằng đất sét. Lên đường thôi, các bạn! Để khỏi mất công chuyên chở nguyên liệu, ta sẽ xây dựng các xưởng ngay tại chỗ khai thác. Nab sẽ mang cái ăn đến cho chúng ta, còn lửa để nấu nướng thì chúng ta sẽ có đủ.

- Tuyệt, - nhà báo nhận xét. - Lửa thì sẽ có thôi, nhưng còn cái ăn thì có thể lại không có, một khi chúng ta không có súng để đi săn.

- Ồ, giá có được một con dao con bình thường nhất thôi nhỉ! - Chàng thủy thủ xuýt xoa.

- Vậy thì sao? - Cyrus Smith hỏi.

- Thì tôi sẽ làm ngay một cái cung và những mũi tên chứ “sao”? Và thế là chúng ta sẽ tha hồ mà ăn thịt thú!

- Ừ… con dao, một cái lưỡi nhọn nào đấy, - kỹ sư nói vẻ suy tư, như tự chuyện trò với bản thân mình.

Tình cờ ông trông thấy con Top chạy tung tăng trên bờ biển. Mắt Cyrus Smith ngời lên.

- Top, lại đây! - Ông gọi.

Con chó chạy lại chỗ chủ, Cyrus Smith dùng hai tay ôm lấy đầu con chó, tháo cái vòng cổ của nó ra, bẻ làm đôi, nói:

- Đây nhé, Pencroff, cho anh hai con dao!

Để đáp lại, chàng thủy thủ reo lên “hoan hô” hai lần. Chiếc vòng cổ của con Top được làm bằng một thanh thép mỏng đã tôi. Chỉ cần mài nó vào đá là được một lưỡi dao sắc, rồi sau đó dùng một mảnh sa thạch mịn làm cho nó khỏi nhám là xong, và thế là sau hai tiếng đồng hồ vùng di dân đã có được hai cái lưỡi dao sắc, mỗi cái đều được tra cán chắc chắn một cách dễ dàng.

Sự xuất hiện của chiếc công cụ đầu tiên được hân hoan đón chào như một thắng lợi lớn lao. Và đó thực sự là thắng lợi, hơn nữa lại là thắng lợi đã giành được đúng lúc.

Họ lên đường - Cyrus Smith dẫn các bạn ra bờ hồ phía tây, nơi hôm qua ông đã để ý thấy có nhiều đất sét và đã lấy mẫu về. Thoạt đầu, họ đi dọc theo sông Tạ ơn, sau đó băng qua cao nguyên Tầm nhìn và đi khoảng năm dặm thì dừng lại trên một bãi trống cách hồ Grant hai trăm bước.

Harbert thân mến đã tìm được một cây mà cành của nó những người da đỏ ở Nam Mỹ dùng làm những cái cung. Đó là cây “Crecimba” - thuộc họ dừa, nhưng không cho trái ăn được. Pencroff đã chọn và cắt lấy những tàu lá dài và đều đặn, róc hết lá, rồi chuốt hai đầu làm cho thân giữa dày và chắc hơn. Chỉ còn việc tìm một cây thích hợp để làm dây cung nữa thôi. Cây ấy thuộc về họ cẩm quì[1], có những sợi xơ rất chắc mà về độ bền thì hầu như không thua gì dây chằng của động vật. Thế là Pencroff đã làm xong những cái cung khá cơ bản, chỉ còn thiếu mũi tên thôi. Thật ra làm mũi tên bằng các cành cây cứng và thẳng không có mấu chẳng khó gì, nhưng làm sao tạo cho chúng những đầu nhọn? Bởi vì nguyên liệu có thể thay sắt được chắc gì dễ dàng kiếm nổi. Pencroff an ủi mình bằng ý nghĩ cứ làm việc cho trọn lương tâm, còn lại mọi chuyện sẽ có cơ hội phù trợ.

Các cư dân của đảo đã đi đến nơi mà họ khảo sát hôm qua. Đất ở đây là đất sét đỏ, thích hợp với việc nung gạch và ngói, và do đó, họ hoàn toàn có thể thực hiện được ý đồ của mình. Tay nghề đã có rồi... Sản xuất gạch chẳng phải là việc đến nỗi phức tạp lắm. Chỉ cần nhào đất sét với cát, nặn thành viên gạch và đem nung trong ngọn lửa mạnh.

Thông thường người ta làm gạch bằng khuôn, nhưng những người di dân phải dùng tay trần để nặn. Suốt ngày hôm ấy cho đến tận lúc trời tốt, và cả ngày hôm sau họ giành cho việc sản xuất gạch. Họ nhào đất sét với nước bằng cả tay lẫn chân, rồi phân ra thành những cục to bằng nhau. Năm người thợ của chúng ta trên đảo Lincoln sau hai ngày làm việc đã nắn được không quá ba ngàn viên gạch: họ xếp gạch ướt thành những hàng, để như vậy ba, bốn ngày cho chúng thật khô, rồi sau đó đã có thể bắt đầu đem nung.

Mồng 2 tháng tư, ban ngày, Cyrus Smith đã quyết định thực hiện việc xác định vị trí của đảo theo các hướng.

Ngày hôm trước, ông đã nhận xét chính xác thời gian lúc mặt trời lặn, đồng thời để ý cả hiện tượng khúc xạ. Còn sáng mồng 2 tháng tư, ông xác định không kém phần chính xác thời gian lúc mặt trời mọc. Từ lúc mặt trời lặn đến lúc mặt trời mọc là mười hai giờ hai mươi bốn phút. Như vậy là hôm ấy sau sáu giờ và mười hai phút thì mặt trời phải đi qua kinh tuyến của đảo, và điểm, nơi mặt trời dừng lại trên trời ở thời khắc ấy sẽ cho biết đâu là phương bắc[2].

Đúng giờ đã định, Cyrus Smith ghi nhận điểm ấy ở trên trời và vạch một đường tưởng tượng từ mặt trời qua hai cái cây mà ông chọn làm cột mốc, và tìm được kinh tuyến cố định cho các quan sát thiên văn của mình.

Trước khi nung gạch hai ngày họ đã dự trữ nhiên liệu. Họ bẻ cành ở những cây mọc chung quanh bãi trống, thu nhặt hết số củi rơi vãi ở các góc rừng gần đó. Tất nhiên là vừa kiếm củi, họ vừa săn bắt ở khu vực lân cận. Hơn nữa, bây giờ Pencroff đã có được vài chục mũi tên đầu rất nhọn. Kiếm được những con thú ấy không phải ai khác, mà chính là con Top trung thành: Nó đã tha từ trong rừng ra một con chim - con này ăn thịt không ngon lắm, nhưng những cái lông kim của nó thì lại rất quí. Họ đã cắm cái lông kim ấy vào đầu mũi tên, còn đuôi tên thì họ cắm lông của một loài vẹt có mào, để cho mũi tên bay được thẳng hơn. Harbert và nhà báo đã học được cách bắn cung thiện nghệ rất mau, và bây giờ trong lán tạm lúc nào cũng có đủ loại thịt heo nước, bồ câu, gà rừng vv...

Mẻ nung đã diễn ra hai ngày đêm và thành công mĩ mãn. Sau đó, họ để cho tháp nung nguội đi, trong khi ấy Nab và Pencroff, theo lệnh của Cyrus Smith, dùng cành cây đan thành cái cáng và khiêng về mấy chuyến được một đống đá vôi khá to lấy ở bờ bắc của hồ Grant. Số đá này sau khi đem nung lửa đã hóa thành vôi sống, sau đó được tôi lên, cũng tinh khiết y như loại vôi thu được khi nung đá hoa hay phấn vậy. Những người di dân đem trộn dung dịch vôi tôi sền sệt với cát và họ được một chất dính kết tuyệt vời.

Ngày mùng 9 tháng tư, do kết quả của tất cả những công việc trên Smith đã có trong tay một ít vôi tôi và mấy ngàn viên gạch.

Khi ấy họ đã tranh thủ thời gian từng phút để xây một chiếc lò nung đủ các loại đồ gốm cần thiết cho sinh hoạt trong nhà. Việc xây lò đã hoàn thành chẳng có khó khăn gì đặc biệt. Năm ngày sau, họ chất than đá vào lò. Cyrus Smith đã tìm thấy các vỉa than lộ ra trên mặt đất ở gần cửa suối Đỏ, và từ ống khói cao hai mươi fut, cột khói đầu tiên đã bốc lên. Khoảnh đất trống đã biến thành công xưởng, và Pencroff không thấy xa lạ nữa với ý nghĩ rằng từ cái lò này sẽ làm ra mọi thứ sản phẩm của nền công nghiệp hiện đại.

Trước hết, họ nặn một cái nồi đất sét thông thường nhất, khá thô thiển, nhưng hoàn toàn thích hợp cho việc nấu đồ ăn. Nguyên liệu để làm các thứ đồ gốm cũng là đất sét làm gạch, nhưng Cyrus Smith đã cho bỏ thêm vào một ít vôi và thạch anh. Thế là họ có đất sét làm đồ gốm thật sự, từ đó làm ra những chiếc nồi chén, đĩa, lu đựng nước vv... Tất cả những thứ ấy đều vụng về, méo mó, vênh cong, nhưng khi đem nung trong lò dưới nhiệt độ cao, thì những người di dân cũng đã có được các thứ đồ dùng cần thiết mà giờ đây đối với họ còn quí hơn tất cả những bộ đồ sứ sang trọng nhất.

Sẽ chẳng phải là thừa nếu nhắc lại rằng Pencroff muốn biết đất sét này có làm ống tẩu hút thuốc được không, và đã làm cho mình vài chiếc; những chiếc tẩu xấu xí hết mức, nhưng Pencroff lại cho là tuyệt trần. Thương ôi! Họ chẳng có gì để hút cả. Trên đảo họ không phát hiện thấy cây thuốc lá. Thật là một sự tước đoạt không nhỏ đối với Pencroff!

- Không sao! Chúng ta sẽ có cả thuốc lá. Mọi thứ đều sẽ có, - Pencroff nói, tràn đầy niềm tin tưởng không gì lay chuyển nổi.

Chiều ngày 15 tháng tư, họ trở về Lán tạm, mang theo loạt nồi, chén, đĩa cuối cùng và tắt lò cho đến đợt nung mới.

Sau khi ăn tối, Cyrus và các bạn cộng sự của ông đi ra bờ biển hít thở không khí trong lành. Đã tám giờ tối. Vầng trăng mà năm hôm trước đây đã bước vào tuần tròn đầy, vẫn chưa lên, nhưng ở phía chân trời đã lấp lánh ánh bạc mờ dịu - có thể gọi ánh bạc ấy là bình minh trăng cũng được. Trên trời cao nổi bật lên các chòm sao gần cực, và sáng tỏ hơn cả là chòm sao Chữ Thập Phương Nam mà Cyrus Smith mới đây đã quan sát thấy từ trên đỉnh núi Franklin.

Và bây giờ Cyrus Smith lại nhìn hồi lầu chỏm sao tuyệt trần này, ở phía trên và phía dưới của nó thấy lấp lánh hai ngôi sao hạng nhất, ở bên trái là ngôi sao hạng nhì, còn bên phải là ngôi sao hạng ba.

Sau khi suy nghĩ, ông nói:

- Harbert, hôm nay là ngày mười lăm tháng tư phải không?

- Vâng, thưa ngài Cyrus, - cậu bé đáp.

- Thế này nhé, nếu tôi không nhầm, thì ngày mười sáu tháng tư sẽ là một trong bốn ngày trong năm mà giờ thật sẽ trùng hợp với giờ trung bình, tức là giữa trưa ngày mai theo đồng hồ (sai số chỉ có thể là vài giây) thì mặt trời sẽ đi qua kinh tuyến của vùng này. Nếu thời tiết nắng ráo chiều theo ý chúng ta, thì tôi nghĩ là tôi sẽ xác định được hòn đảo nằm ở độ kinh nào, với độ chính xác vài độ.

- Không cần các máy đo, không cần kính lục phân? - Gédéon Spilett hỏi.

- Phải, - kỹ sư đáp. - Còn nếu đến đêm không bị mây che thì tôi sẽ thử xác định ngay tối nay cả độ vĩ nữa bằng cách tính xem chòm sao Chữ Thập Phương Nam cao cách chân trời bao nhiêu. Bởi vì, các bạn cũng biết rằng trước khi bắt tay vào những công việc lớn và thu xếp ở đây lâu dài thì, nếu có thể được, phải xác định xem hòn đảo của chúng ta ở cách nước Mỹ, cách châu Úc hoặc cách các quần đảo chủ yếu của Thái Bình Dương bao xa.

- Ngài nói đúng, - Gédéon Spilett nhận xét. - Thay vì xây nhà, có lẽ đối với chúng ta quan trọng hơn sẽ là đóng một chiếc tàu thủy - bỗng nhiên nhỡ ta chỉ ở cách vùng bờ biển có dân cư nào đấy vài trăm hải lý thì sao.

- Chính vì thế đó mà tôi muốn thử xác định ngay tối nay xem đảo Lincoln ở trên độ vĩ nào. Còn trưa ngày mai thì sẽ thử tính cả độ kinh của nó nữa.

Cyrus Smith trở về Lán tạm. Dưới ánh lửa bập bùng trong đó, ông bắt tay chuẩn bị một chiếc compa và những dụng cụ cần thiết cho việc xác định tọa độ của đảo.

❀ ❀ ❀

[1] Tên khoa học: malva (N. D).

[2] Thật vậy, về mùa ấy và trên độ vĩ ấy mặt trời mọc lúc 5 giờ 53 phút sáng và lặn lúc 6 giờ 17 phút chiều. (Ghi chú của tác giả).