CHƯƠNG MƯỜI HAI

Vấn đề luyện kim. - Nghiên cứu đảo “Cứu thoát” - Nấu sắt.

Thứ hai, 17 tháng tư, những lời đầu tiên buổi sáng hôm ấy Pencroff nói với Gédéon Spilett:

- Thế nào, ông Spilett, hôm nay chúng ta sẽ làm nghề gì?

- Chuyện ấy thì đã có ngài Cyrus nói, - nhà báo trả lời.

Hóa ra từ những người thợ làm gạch và thợ gốm, bây giờ họ phải trở thành thợ luyện kim.

Hôm ấy họ tiếp tục cuộc du hành đến mũi Xương hàm cách Lán tạm sáu - bảy dặm. Tối về tất cả đều không đi ngủ trong khi chưa giải quyết xong vấn đề liệu bây giờ họ có thể thực hiện được ý đồ thoát khỏi đảo Lincoln không?

Họ ở cách quần đảo Tuamotu quá xa - một ngàn hai trăm hải lí. “Một chiếc thuyền thông thường không thể bơi xa được như vậy, nhất là trong tiết thu xấu trời” - Pencroff thẳng thừng tuyên bố. Vả lại, đóng một chiếc thuyền thông thường thôi cũng đâu có dễ, ngay cả khi có đủ những dụng cụ cần thiết cũng vậy, thế mà những người di dân trên đảo Lincoln lại chẳng có dụng cụ gì. Nghĩa là, trước hết họ phải làm búa, rìu lớn, rìu nhỏ, cưa, khoan, bào vv... đã, mà muốn vậy đòi hỏi phải có thời gian. Thế là họ đã quyết định trú đông trên đảo và tìm một chỗ thuận tiện hơn Lán tạm, để sống qua mùa đông dễ dàng hơn.

Trước tiên phải bắt tay khai quặng sắt ở những mỏ mà kỹ sư đã phát hiện nơi phía Tây Bắc đảo, nấu sắt, thậm chí thép nữa...

Cyrus Smith đã lấy mang về Lán tạm hai mẫu quặng: một mẫu là quặng sắt từ không có hỗn hợp cacbon, còn mẫu thứ hai là pirit sắt. Nếu loại quặng thứ nhất, một loại oxit sắt, dễ dàng hơn - chỉ việc đem nung nó lẫn với than để khử oxi đi và được sắt nguyên chất... Trên đảo Lincoln, cách mỏ quặng sắt ấy không xa lắm, có cả những vỉa than đá mà những người di dân đã sử dụng. Do đó, việc luyện quặng đỡ khó khăn hơn rất nhiều, bởi vì mọi thứ cần thiết cho việc sản xuất đều tập trung ở một nơi.

- Ngài Cyrus, vậy là, chắc chắn bây giờ chúng ta sẽ luyện sắt? - Pencroff hỏi.

- Phải, anh bạn của tôi ạ, - kỹ sư đáp. - Mà muốn vậy thì trước hết anh hãy cho chúng tôi đi ra hòn đảo nhỏ “Cứu thoát” để săn hải báo ở đó đã.

- Săn hải báo? - Chàng thủy thủ ngạc nhiên hỏi lại và quay về phía nhà báo. - Chẳng lẽ để chế biến quặng cần phải có hải báo ư?

- Một khi ngài Cyrus Smith đã nói như vậy thì có nghĩa là cần! - Nhà báo đáp.

Những người di dân thận trọng di chuyển về đầu Bắc của đảo. Cách bờ xa có những vệt đen lớn đang bơi trên mặt biển, tựa hồ như những tảng đá ngầm di động. Đó là những con hải báo. Những người thợ săn nấp sau các vách đá rải rác trên bờ và lặng thinh chờ đợi lũ hải báo bò lên.

Một giờ trôi qua và bầy hải báo cuối cùng đã lên bờ phơi nắng. Bất thình lình cái thân hình cao lớn của Pencroff đứng bật dậy trên bờ và kêu to lên; kỹ sư và hai người cùng đi, ba chân bốn cẳng phóng tới chặn không cho những con hải báo xuống biển. Họ dùng gậy phang chết hai con.

- Thưa ngài Cyrus Smith, có hải báo cho ngài đây ạ! - Pencroff bước lại gần kỹ sư nói.

- Tuyệt, - Cyrus Smith trả lời. - Chúng ta sẽ dùng chúng làm ống bễ lò rèn!

- Bễ lò rèn ư? - Pencroff thốt lên.

Kỹ sư quả thực đã trù tính lấy da hải báo khâu lại để làm những ống bễ lò rèn cần thiết cho việc thổi lửa khi nấu chảy kim loại.

Thế là từ sáng ngày 20 tháng tư đã bắt đầu “thời kỳ luyện kim”, như nhà báo đã viết trong các ghi chép của mình. Để cho tiện, những người di dân đã tiến hành công việc ở ngay nơi có các vỉa than và quặng sắt ở phía Đông Bắc núi Franklin, cách Lán tạm chừng sáu dặm biển. Các vỉa quặng ở đây nằm lộ thiên, rất giàu chất sắt và thích hợp với phương pháp luyện mà Cyrus định áp dụng, gọi là phương pháp “Catalon”, được dùng phổ biến ở Corse[1] dưới hình thức đơn giản. Phương pháp “Catalon” đích thực đòi hỏi trang bị những lò và nồi nấu chảy lớn, quặng và than được xếp vào lò thứ tự theo lớp, biến thành kim loại và được khử xỉ. Nhưng Cyrus Smith muốn tránh những thiết bị cồng kềnh, đã quyết định xếp đơn giản quặng và than thành một khối lớn và dùng ống bễ thổi một luồn không khí vào giữa khối liệu ấy. Không khí từ ống bễ được thổi qua một cái ống nhỏ làm bằng đất sét chịu lửa - ống này được những người di dân nặn và nung riêng tại lò gốm để tạo một luồn không khí mạnh, nâng nhiệt độ quặng nung lên, đồng thời tạo điều kiện cho quá trình hóa học tạo thành sắt khi quặng và than tác động lẫn nhau.

Công việc phức tạp, những người di dân đã phải tỏ ra rất kiên nhẫn để hoàn thành. Nhưng cuối cùng họ cũng đã giành thắng lợi và thu được loại sắt hạt mặt lỗ rỗ, còn cần phải rèn nữa để loại bỏ lớp xỉ bám vào. Lẽ tất nhiên, những người thợ rèn tự học này không có búa rèn, nhưng họ đã thoát khỏi thế bi theo cách những người bạn đồng nghiệp luyện kim thời thượng cổ đã làm.

Thỏi sắt đầu tiên được họ tra cán và dùng làm búa để rèn những thỏi sắt hạt tiếp theo trên đe bằng đá hoa cương, và thế là họ đã có được sắt rèn thô, nhưng thích hợp cho bất kỳ sản phẩm nào - kìm, cuốc chim, xà beng vv...

Tất nhiên, thép có thể đem lại ích lợi hơn sắt nguyên chất nhiều... và, Cyrus Smith đã luyện thép bằng cách nấu sắt lẫn với than đập nhỏ trong một cái nồi làm bằng đất sét chịu lửa.

Thép được gia công nóng và nguội. Dưới sự chỉ đạo khéo léo của Cyrus Smith, Nab và Pencroff đã chế ra những chiếc rìu, các lưỡi bào, các thanh thép, cưa và kéo, cuốc chum, mai, xà beng, búa, đinh vv...

Ngày mồng 5 tháng năm, “thời kỳ luyện kim” đầu tiên đã kết thúc, những người thợ rèn trở lại Lán tạm. Chẳng bao lâu sau, họ đã bắt tay vào những công việc mới, nắm vững những thói quen mới và có quyền gọi mình là những người thợ cả của cả những nghề thủ công khác nữa: Nấu xà phòng, pirit sắt, xút, glixerin, axit sunfuric, axit nitric... Tất cả đều được chế biến từ nguyên vật liệu tại chỗ, từ thứ nọ sản xuất ra thứ kia. Chẳng hạn: từ rong rêu biển họ chế ra xút; từ pirit sắt họ sản xuất ra axit nitric. Và chẳng bao lâu sau Cyrus Smith đã dùng axit nitric pha chế với glixerin để sản xuất ra nitroglixerin - một chất nổ rất mạnh, có lẽ sức công phá mạnh hơn thuốc súng cả chục lần và đã từng gây ra biết bao nhiêu trường hợp rủi ro. Quả thực việc sử dụng nitroglixerin đã trở nên bớt nguy hiểm hơn từ khi các nhà hóa học tìm ra được cách biến nó thành đinamit bằng cách pha lẫn nó với các chất như đường hoặc đất sét là những chất có thể hút thấm chất lỏng nguy hiểm này. Nhưng vào thời gian những người di dân bị quẳng xuống đảo Lincoln thì đinamit vẫn chưa được biết tới.

❀ ❀ ❀

[1] Corse – hòn đảo ở Địa Trung Hải, thuộc nước Pháp.