CHƯƠNG MƯỜI BỐN

Những giờ cuối cùng của thuyền trưởng Nemo. - Di chúc của người hấp hối. - Quà tặng cho những người bạn chỉ biết ông có một ngày. - Linh cữu của thuyền trưởng Nemo. - Lời khuyên những người ở lại. - Những phút cuối cùng. - Dưới vực biển.

Thuyền trưởng Nemo đã mệt lắm rồi, ông lại ngã xuống đi văng. Không nên nghĩ đến việc đưa ông lên Lâu đài đá hoa cương vì ông đã bày tỏ nguyện vọng ở lại trên tàu “Nautilus”, giữa những báu vật vô giá mà có hàng triệu đồng cũng không mua nổi; ông đã định chờ chết ở đây. Ông đã sống ba mươi năm trên “Nautilus” nên cũng muốn chết trên “Nautilus”.

Trong khi người bệnh nằm bất động hầu như mê man, Cyrus Smith và Gédéon Spilett chăm chú theo dõi tình trạng sức khỏe của ông. Rõ ràng là ông đang bắt đầu tắt thở, kiệt sức.

Cyrus Smith và các bạn của ông đến gần đi văng, sửa lại gối cho người bệnh nằm được thoải mái hơn.

Họ nhận thấy thuyền trưởng Nemo đang đưa mắt nhìn khắp lượt những kỳ quan được thu thập của ông ngập tràn dưới ánh điện dịu dàng từ trên trần tỏa xuống. Ông nhìn hết bức tranh này đến bức tranh khác được treo trên tường phủ thảm Gôbêlin - những kiệt tác của các họa sĩ Ý, trường phái Flaman, Pháp và Tây Ban Nha; những bức tượng bằng cẩm thạch thu nhỏ, phiên bản từ những bức tượng nổi tiếng, được đặt trên bệ; chiếc đàn oocgan tuyệt vời kê sát bức tường phía sau; các tủ kính trưng bày các thứ hiếm quí được đặt quanh hồ nước ở ngay giữa nhà, nổi bật lên là những mẫu động vật và thực vật biển đẹp nhất: rong, cá, ngọc trai các loại… Cuối cùng, ánh mắt ông dừng lại ở những chữ được viết trên cửa ra vào của phòng bảo tàng và là phương châm của “Nautilus”:

MOBILIS IN MOBILI[1]

Cyrus Smith quyết định không phá tan sự im lặng của thuyền trưởng Nemo, nán đợi tự thuyền trưởng lên tiếng. Cứ thế kéo dài mấy phút; hẳn là trước mắt người hấp hối, trong những giây lát ngắn ngủi ấy đã hiện lên cả cuộc đời của ông. Cuối cùng, thuyền trưởng Nemo đã quay mặt về phía những người di dân, nói:

- Các ngài cho rằng tôi xứng đáng với lòng biết ơn nào đó của các ngài?

- Thưa thuyền trưởng, tất cả chúng tôi đều sẵn sàng hiến đời mình, chỉ mong sao kéo dài những ngày sống của ngài.

- Tuyệt lắm, - thuyền trường Nemo nói tiếp, - tuyệt lắm! Các ngài hãy hứa với tôi, rằng các ngài sẽ thực hiện di chúc của tôi và khi ấy tôi sẽ coi như được ban thưởng về tất cả những gì mà tôi đã làm cho các ngài.

- Chúng tôi xin hứa, - Cyrus Smith trả lời, nhân danh cá nhân và thay mặt các bạn mình, hứa.

- Các ngài, - thuyền trưởng nói, - ngày mai tôi sẽ chết.

Ông đưa tay ngăn Harbert định phản đối điều gì đó.

- Ngày mai tôi sẽ chết, - ông nhắc lại, - và tôi muốn “Nautilus” trở thành chiếc áo quan của tôi. Tôi không cần chiếc áo quan nào khác. Tất cả bạn bè tôi đều đang yên nghỉ dưới đáy biền. Tôi muốn nằm cùng với họ.

Mọi người im lặng lắng nghe nhưng lời của thuyền trưởng Nemo.

- Các ngài hãy nghe tôi, - ông nói, - “Nautilus” đã trở thành tù binh, bởi vì đáy của cái hang này đã trồi lên sát lối vào. Nhưng nếu đối với nó bây giờ đây không thể chạy ra khỏi ngục tối, thì ít nhất nó cũng có thể hạ xuống vực thẳm ở đáy và mai táng di hài của tôi trong đó.

Những người di dân lắng nghe ông với vẻ sùng kính.

- Ngày mai, sau khi tôi chết, - thuyền trưởng Nemo nói, - ngài Smith và các bạn của ngài phải dời khỏi “Nautilus”, và tôi muốn tất cả những của cải mà tôi thu thập được trong đó sẽ biến đi cùng với tôi. Để kỷ niệm về thái tử Dakkar mà lịch sử của ông ta bây giờ các ngài đã biết, tôi chỉ để lại một thứ tặng các ngài: cái tráp con này đây... Trong đó có những hạt kim cương đáng giá vài triệu đồng... Phần lớn những thứ đó đều có liên quan đến những ký ức về một thời trong đời tôi, hồi tôi là một người chồng và một người cha, khi tôi tin rằng trên trái đất này có thể có hạnh phúc. Trong ấy cũng còn có những hạt ngọc trai chọn lọc do tôi và các bạn của tôi tìm được dưới đáy biển. Có những vật báu này, đến một khi nào đó các ngài sẽ làm được nhiều điều tốt, tôi tin như vậy. Trong tay những người như ngài và các bạn của ngài, thưa ngài Smith, tiền sẽ không trở thành công cụ của sự độc ác. Linh hồn tôi sẽ nhập vào sự nghiệp của các ngài - tôi tin các ngài và không e ngại gì hết.

Thuyền trưởng Nemo im bặt - do yếu sức ông không nói được nữa, nhưng nghĩ một lát, ông tiếp lời:

- Ngày mai các ngài lấy cái tráp con này, ra khỏi phòng và khoá cửa lại. Sau đó, các ngài leo lên sàn cầu thang của “Nautilus”, hạ nắp cửa xuống và đóng kín lại.

- Mọi việc sẽ được làm, thưa thuyền trưởng, - Cyrus Smith đáp lại.

- Tốt. Sau đấy, các ngài hãy ngồi vào chiếc thuyền đã dùng để đi đến đây. Nhưng, trước khi dời khỏi “Nautilus” các ngài hãy bơi lại phía đuôi tàu mở hai cái vòi lớn ở đường mớn nước đằng đó ra. Nước sẽ ào vào các buồng. “Nautilus” sẽ dần dần chìm xuống nước và được mai táng ở đáy vực thẳm…

Cả Cyrus Smith lẫn các bạn của ông đều cho mình không có quyền phản đối thuyền trưởng Nemo điều gì. Ông ấy đã nói lên lời di chúc của mình, họ chỉ còn có thực hiện.

- Các ngài đã hứa với tôi rồi nhé, - người đang hấp hối khẽ nói.

- Chủng tôi sẽ giữ lời hứa, - kỹ sư trả lời.

Thuyền trưởng chỉ ra hiệu tỏ lòng cảm ơn và yêu cầu được ở lại một mình trong vài giờ. Gédéon Spilett đề nghị được ở bên cạnh ông, phòng khi ông có cần sự săn sóc thuốc men, nhưng người đang hấp hối từ chối:

- Đừng sợ, tôi còn sống đến ngày mai.

Mọi người ra khỏi phòng, đi về phía mũi tàu - vào phòng máy, nơi đặt máy phát điện cung cấp cho “Nautilus” ánh sáng, nhiệt năng và là các động cơ của tàu.

“Nautilus” là một kỳ quan thật sự của kỹ thuật, chứa đựng trong đó nhiều điều kỳ lạ khác, khiến kỹ sư rất thích thú.

Những người di dân trèo lên sàn thang cao hơn mặt nước bảy - tám fut. Ở đó họ ghé sát vào một thấu kính lồi làm bằng kính dày, qua đó thấy có một buồng lái để không. Đã có một thời người lái tàu “Nautilus” ở đó, lái nó xuyên qua tầng dày nước biển, có ánh điện toả sáng rất xa rọi đường cho nó chạy.

Xúc động trước những điều đã được thấy và nghe, Cyrus Smith và các bạn của ông im lặng hồi lâu; ai nấy trong tim thắt lại khi nghĩ rằng con người đã biết bao lần ra tay cứu giúp họ, ân nhân của họ, người mà họ mới chỉ được biết có vài giờ trước đây, đang hấp hối.

Dù các thế hệ mai sau có tuyên án thế nào đối với những việc và hành động đã được thực hiện trong một cuộc đời hết sức kỳ diệu, có thể nói là đã trôi qua bên ngoài xã hội loài người, thì thái tử Dakkar vẫn cứ sẽ là một trong những hình ảnh phi thường mà sự hồi tưởng về ông sẽ không bao giờ mờ phai.

Sau khi chuyện trò với nhau hồi lâu, Cyrus Smith và các bạn của ông đã trở xuống các phòng của “Nautilus”. Họ ăn uống bồi dưỡng, rồi trở lại với thuyền trưởng Nemo.

- Các ngài, - thuyền trưởng nói, - các ngài là những con người dũng cảm, trung thực và nhân từ. Các ngài đã hết mực trung thành với sự nghiệp chung của các ngài. Tôi đã thường xuyên theo dõi các ngài. Tôi đã yêu mến các ngài, tôi yêu ngài! Hãy đưa tay đây, ngài Smith.

Cyrus Smith chìa tay ra, thuyền trưởng Nemo nắm chặt lấy.

- Vậy là tốt! - Ông thì thầm, rồi nói to lên: - Nhưng, nói về tôi thế đủ rồi. Bây giờ, tốt hơn là hãy nói về bản thân các ngài và đảo Lincoln, nơi các ngài đã tìm được chỗ ở... Các ngài định rời khỏi đây phải không?

- Nhưng nhất định chúng tôi sẽ trở lại! - Pencroff nhanh nhảu trả lời.

- Trở lại? Thôi được, Pencroff, tôi biết các bạn yêu hòn đảo này như thế nào, - thuyền trưởng mỉm cười, nói. - Nhờ những nỗ lực của các bạn mà ở đây đã có nhiều thay đổi, và đó thật sự là hòn đảo của các bạn.

- Kế hoạch của chúng tôi là thế này, thưa thuyền trưởng, - Cyrus Smith nói ngay, - tặng hòn đảo cho Hợp chủng quốc và xây dựng ở đây một cái cảng làm nơi đậu của hạm đội hàng hải nước chúng tôi.

- Các ngài nghĩ về đất nước của các ngài,- thuyền trưởng trả lời, - Các ngài đã lao động vì sự phồn vinh của đất nước, vì sự quang vinh của đất nước. Và các ngài đúng. Tổ quốc!... Tất nhiên, cần phải trở về tổ quốc. Chết cũng nên chết ở tổ quốc!... Thế mà tôi thì lại chết ở xa tất cả những gì mà tôi yêu quí!

- Có thể là ngài muốn chuyển cho ai đó lời di chúc của ngài? - Kỹ sư hỏi. - Có thể, ngài muốn di chúc gì đó để kỷ niệm cho bạn bè? Chắc là ngài còn có bạn bè ở vùng núi Ấn Độ.

- Không, thưa ngài Smith. Tôi không còn bạn nữa! Tôi là người cuối cùng trong dòng họ của tôi... Còn những ai biết tôi thì đều cho rằng tôi đã chết từ lâu... Nhưng hãy trở lại với số phận của các ngài. Cô đơn, cách biệt mọi người - số phận đáng thương và khó khăn quá sức... Tôi chết thế này đây là bởi vì rằng tôi đã hình dung dường như có thể sống một mình được! Các ngài phải làm tất cả để dời khỏi nơi đây và nhìn thấy lại mảnh đất nơi các ngài đã sinh ra. Tôi biết, quân đê tiện ấy đã phá mất cái tàu của các ngài...

- Chúng tòi đã đang đóng một cái tàu khác - Gédéon Spilett nói, - chúng tôi muốn đóng nó khá to để có thể dùng nó bơi đến vùng đất gần nhất. Nhưng, nếu chúng tôi dời khỏi đảo Lincoln được thì sớm hay muộn thế nào chúng tôi cũng trở lại đây. Chúng tôi có biết bao nhiêu kỷ niệm gắn với đảo, vì vậy, chúng tôi không quên nó được!

- Và ở đây số phận đã dẫn dắt chúng tôi gặp thuyền trưởng Nemo, - Cyrus Smith nói.

- Ở đây cháu và mọi người sẽ thường xuyên, thường xuyên nhớ đến ngài, - Harbert nói thêm.

- Ở đây tôi sẽ được an giấc ngàn thu, miễn là… - thuyền trưởng Nemo thốt lên.

Ông ấp úng và, bỏ lửng câu nói trên, ông tiếp lời:

- Thưa ngài Smith, tôi muốn được nói chuyện riêng với ngài.

Tôn trọng ý muốn của người đang hấp hối, các bạn của kỹ sư ra khỏi phòng.

Thuyền trưởng Nemo nói chuyện tay đôi với Cyrus Smith mấy phút về việc gì đấy, sau đó kỹ sư gọi các bạn mình lại, nhưng không nói gì với họ về điều mà người đang hấp hối muốn truyền lại cho ông biết...

Cho đến tối, trạng thái của người bệnh hầu như không có sự biến chuyển gì. Những người di dân không phút nào rời “Nautilus”.

Chẳng bao lâu, sau lúc nửa đêm, thuyền trưởng Nemo tập trung sinh lực cuối cùng, đưa tay lên để chéo trước ngực với một về khó khăn, dường như ông muốn chết ở đúng tư thế như vậy.

Gần hai giờ sáng, toàn bộ sự sống của ông tập trung trong ánh mắt nhìn chăm chú. Hai con ngươi của ông ngời lên ánh lửa lần cuối cùng. Rồi ông thì thào: “Thượng đế và tổ quốc!” và lặng lẽ qua đời.

Cyrus Smith cúi xuống và vuốt mắt cho người đã không có thời gian để làm thái tử, còn bây giờ thì cũng không phải là thuyền trưởng Nemo nữa.

Harbert và Pencroff khóc, Ayrton quệt nước mắt trào ra. Nab quì xuống, còn nhà báo thì lặng đi.

Cyrus Smith giơ tay để trên đầu người quá cố:

- Cầu trời cho linh hồn ông ấy được bình yên!- Kỹ sư nói và, quay về phía các bạn, ông thêm: - Chúng ta hãy cầu nguyện cho người mà chúng ta đã bị mất!

Mấy giờ trôi qua, họ đã làm theo di chúc của người đã khuất, giữ đúng lời hứa của mình.

Cyrus Smith và các bạn của ông đã rời khỏi “Nautilus”, mang theo món quà tặng duy nhất mà ân nhân quá cố của họ đã để lại - cái tráp nhỏ đựng những của cải lớn.

Họ đã làm theo đúng những điều thuyền trưởng Nemo dặn: khoá chặt cửa tàu để không một giọt nước thấm qua, đi thuyền tới đuôi tàu, mở hai vòi nước lớn ra cho nước chảy vào các buồng. “Nautilus” chìm dần xuống biển khỏi mặt nước phẳng lặng.

Những người di dân còn nhìn thấy hồi lâu con tàu ở sâu dưới biển qua tầng nước dày. Dưới ánh sáng của những ngọn đèn điện mạnh, làn nước biển lấp lánh một màu trong xanh, trong khi cái hang lại trở thành một cái hầm mộ đen ngòm. Nhưng, cuối cùng, quầng sáng rực rỡ của con tàu đã mờ dần, và “Nautilus” trở thành chiếc quan tài của thuyền trưởng Nemo nằm bất động dưới đáy đại dương.

❀ ❀ ❀

[1] Linh hoạt trong môi trường linh hoạt (tiếng Latinh).