Bãi nhiệm quan viên thì dễ, một đạo chính lệnh là xong, phiền toái là sau khi bãi nhiệm quan viên thì giải quyết hậu quả thế nào.
Sự thật chứng minh, mô hình nông trường do quan liêu chủ đạo đã thất bại.
Muốn giải quyết vấn đề, nhất định phải thay một nhóm người trung thành, liêm khiết, năng lực mạnh, không màng danh lợi, và sẵn sàng đến thuộc địa chịu khổ.
Những quan lại như vậy có lẽ vẫn tồn tại, nhưng số lượng cực kỳ ít, ở đâu cũng là bảo bối, căn bản không có dư thừa để ném vào thuộc địa.
Thủ tướng Terence Burgin đề nghị: "Bệ hạ, bãi nhiệm bọn họ bây giờ không có ý nghĩa gì cả, quan trọng nhất là đảm bảo những dự án này đi vào thực chất.
Tôi đề nghị cho một khoảng thời gian đệm, giao hạn ngạch cho họ và xử lý những kẻ không hoàn thành nhiệm vụ."
Thời gian đệm là cần thiết, chính phủ Pháp không thể tìm đâu ra nhiều quan viên dự bị trong một sớm một chiều.
Mấu chốt là, dù có cách chức những người này, tiền cũng không về được. Không có quan chức nào ngốc đến mức để tài sản dưới tên mình cả.
Huống chi, việc biển thủ công quỹ không phải do một hai người làm, từ trên xuống dưới đều có tham gia, không thể nào truy cứu triệt để được.
Sau khi bình tĩnh lại, Napoleon IV hỏi: "Cho thời gian đệm, họ có hoàn thành nhiệm vụ không?"
Đến nước này, ai cũng biết tiền của các dự án đã bị cấp dưới biển thủ. Người phụ trách trực tiếp có thể là kẻ cầm đầu, nhưng không phải là tất cả.
Muốn hoàn thành kế hoạch ban đầu, vấn đề lớn nhất là tiền. Chính phủ sẽ không chi thêm tiền nữa, lỗ hổng này phải do những người chịu trách nhiệm tự tìm cách bù đắp.
Napoleon IV không cho rằng đám quan lại này cao thượng đến mức tự móc tiền túi ra vá lỗ hổng, dù là vì giữ ghế, họ cũng phải lấp cái hố này lại.
Chẳng lẽ lại trông chờ vào việc đòi lại tiền từ những người đã chia nhau?
Thủ tướng Terence Burgin giải thích: "Hoàn thành một trăm phần trăm thì không thể, nhưng đạt được một nửa thì vẫn có hy vọng.
Chính phủ có thể gây áp lực, và trừng trị nghiêm khắc những quan viên không làm ra thành quả."
Một giải pháp quan liêu điển hình, tất nhiên không làm Napoleon IV hài lòng, nhưng không còn cách nào khác, đây là lựa chọn tốt nhất hiện tại.
Muốn dọn dẹp đám quan lại này, chỉ có thể từ từ, nếu ép quá, sẽ gây ra náo loạn lớn.
...
Việc nội bộ chính phủ Pháp lục đục không phải chuyện gì vẻ vang, những người biết chuyện đều kín tiếng xử lý.
Nếu không phải ngành tình báo báo tin, Franz cũng không biết Pháp suýt nữa lại biến động.
Nhưng đã muộn, bỏ lỡ thời cơ tốt nhất để can thiệp.
Nếu không thì đã có thể thao túng để Napoleon IV bị giữ lại ở Algeria, đế quốc Pháp sẽ suy yếu thật sự.
Giữ hoàng đế thì dễ, nắm quyền kiểm soát chính phủ Pháp mới khó, chính phủ Paris sẽ không ngồi chờ chết, và không phải ai cũng có thể phát động chính biến.
Với tiết tháo của đám quan lại, việc ủng lập hoàng trữ kế vị có khả năng cao hơn, dù sao ấu chúa dễ bề thao túng. Con trai của Napoleon IV còn đang bú sữa, chắc chắn là lựa chọn tốt nhất.
Tuy nhiên, ấu chúa không trấn áp được tình hình. Các thế lực Orleans và Bourbon sẽ không nể mặt, và đám quan lại bị dồn vào chân tường chỉ còn đường cùng.
Thêm người Ý vào cho vui, đủ một ván mạt chược.
Không còn cách nào, đó là di chứng của việc quân chủ mất uy nghiêm. Cách mạng Paris làm lung lay nền tảng thống trị của Napoleon IV, và việc cung điện Versailles bị đốt càng khiến ông mất hết thể diện.
Nhìn một lá biết thu, hệ thống thuộc địa của Pháp đã mục ruỗng, còn hệ thống thuộc địa của Áo thì sao?
Không ai trả lời được câu hỏi này. Có lẽ ở các thuộc địa châu Phi của Áo, do chính phủ kiểm soát chặt chẽ, tình hình sẽ tốt hơn một chút.
Còn ở Nam Dương và châu Mỹ, nơi hoàng đế ở quá xa, thì chỉ có thể trông chờ vào tiết tháo của đám quan lại, Franz không dám kỳ vọng nhiều.
Đặt văn kiện mật xuống, Franz thở dài. Dù có vấn đề, bây giờ cũng không phải lúc giải quyết.
Đây là bài kiểm tra tốt nghiệp mà Franz đã chuẩn bị cho các con, nếu cho đáp án trước, còn ý nghĩa gì nữa?
Điều chỉnh suy nghĩ, Franz lại hướng sự chú ý về trong nước. Kế hoạch đại nông trường của Pháp gặp khó khăn, Áo cũng đang trải qua tình trạng tương tự.
Chỉ khác là không phải nông trường, mà là các xí nghiệp, nhà máy bị tịch biên tài sản. Do tịch biên quá nhiều tài sản cùng lúc, không thể chuyển đổi thành tiền mặt ngay được, nên chính phủ phải tạm thời kinh doanh.
Chắc chắn là lỗ vốn rồi! Có thể tiếp quản xí nghiệp, nhà máy, nhưng khách hàng, đơn đặt hàng, và các mối quan hệ thì không thể thừa kế được.
Việc chính phủ cử người tạm thời quản lý chủ yếu là để ổn định lòng người và đảm bảo sản xuất diễn ra suôn sẻ.
Còn việc tiêu thụ thì vẫn đang dò dẫm, kết quả rất bình thường.
Trừ một số ít xí nghiệp có mạng lưới tiêu thụ riêng, có thể hoạt động bình thường và đảm bảo lợi nhuận, phần lớn xí nghiệp đều đang tồn kho một lượng lớn hàng hóa, hoặc là đã thua lỗ, hoặc là đang trên bờ vực thua lỗ.
Tại cung Vienna, Franz hỏi: "Việc chuyển đổi tài sản thành tiền mặt tiến triển đến đâu rồi?"
Tự kinh doanh không kiếm được tiền, chỉ còn cách bán tháo. Từ khi phán quyết có hiệu lực, chính phủ Vienna đã bắt đầu ra tay xử lý.
Thủ tướng Karl đáp: "Các loại tài sản tài chính, công trái, đã bán hết. Các xí nghiệp công nghiệp và khai thác mỏ lớn cũng đã bán được gần hết.
Để tránh gây ảnh hưởng đến thị trường trong nước, đất đai, nhà cửa và các bất động sản khác, chúng tôi dự định tạm thời nắm giữ, sau này sẽ quyết định bán hay không tùy theo tình hình thực tế.
Khó giải quyết nhất là các xưởng nhỏ. Những cơ sở này có số lượng vô số, việc kinh doanh hoàn toàn dựa vào các mối quan hệ của chủ, rất khó tìm được người mua phù hợp.
Ngoài ra, chúng tôi còn phát hiện một số tài sản ở nước ngoài của các đối tượng liên quan. Bộ Ngoại giao đang liên hệ với các quốc gia liên quan để giải quyết vấn đề này."
Câu trả lời có vẻ hời hợt, nhưng đằng sau đó là sự bất lực. Nhiều lúc biết rõ là tài sản tốt, nhưng do xí nghiệp thua lỗ nên vẫn phải ngậm ngùi bán đi.
Các xí nghiệp khai khoáng nhỏ bán không hết, vấn đề lớn nhất không phải là do không kiếm được tiền, mà chủ yếu là do quản lý quá hỗn loạn, và có nhiều thủ tục không hợp pháp, thậm chí còn là các xưởng chui.
Đối với chính phủ, đó là những tài sản rác rưởi, giữ lại chỉ tốn thêm chi phí, không có giá trị gì, phải xử lý dứt điểm.
Franz gật đầu: "Cái gì bán được thì cứ bán, nếu không tìm được người mua thì cho phá sản thôi.
Chuyện của người Pháp là hồi chuông cảnh tỉnh cho chúng ta. Khi chưa có năng lực kinh doanh mà đã mù quáng triển khai dự án, chỉ nuôi ra một lũ sâu mọt."
"Vâng, thưa Bệ hạ!" Thủ tướng Karl đáp.
Dừng một chút, Franz nói thêm: "Kế hoạch nông trường của Pháp tạm thời thất bại, còn kế hoạch tự cung tự cấp lương thực của Anh thì sao, tiến triển đến đâu rồi?"
Không thể không quan tâm, Áo vẫn là nước xuất khẩu nông sản lớn nhất thế giới, phải cảnh giác với các đối thủ cạnh tranh tiềm tàng.
Nếu có thể, Franz không ngại phá hỏng kế hoạch của Anh và Pháp để bảo đảm quyền định giá của Áo trên thị trường xuất khẩu nông sản quốc tế.
Nhưng điều này là không thể. Ngưỡng sản xuất lương thực quá thấp, tầm quan trọng lại quá cao, Áo càng phá hoại, Anh Pháp càng phải thúc đẩy.
Bộ trưởng Nông nghiệp Hors đáp: "Kế hoạch của Anh khác với của Pháp, họ áp dụng chính sách trợ cấp cho chủ nông trang, dùng biện pháp kinh tế để khuyến khích người dân trồng trọt.
Tuy nhiên, chính sách này gần đây gặp rắc rối. Hiệp hội Nông nghiệp bản địa Anh đã kiến nghị chính phủ Anh đối xử công bằng, cho họ hưởng đãi ngộ tương tự.
Nếu chính phủ London thỏa hiệp, doanh thu tài chính của chính phủ sẽ giảm bảy triệu tám trăm ngàn bảng Anh, và chi tiêu sẽ tăng thêm mười hai triệu bảng Anh.
Một tăng một giảm, gần hai mươi triệu bảng Anh sẽ biến mất, vượt quá khả năng chịu đựng của tài chính chính phủ Anh.
Nhưng Hiệp hội Nông nghiệp Anh có lực lượng rất lớn, theo tình hình hiện tại, chính phủ London có lẽ không trụ được bao lâu.
Hoặc là bãi bỏ kế hoạch trợ cấp, hoặc là giảm số tiền trợ cấp, và trợ cấp cho cả các chủ trang trại trong nước."
Đây là một lựa chọn khó khăn, bãi bỏ kế hoạch trợ cấp thì kế hoạch tự cung tự cấp lương thực sẽ thất bại.
Áp dụng tiêu chuẩn thống nhất và trợ cấp cho tất cả thì tài chính chính phủ lại không chịu nổi. Dù sao tổng thu nhập tài chính trực tiếp của chính phủ Anh cũng chỉ hơn 80 triệu bảng Anh, gần như mất một phần tư.
Franz lắc đầu: "Ngươi quá lạc quan rồi, chính phủ Anh không ngốc đâu. Nhìn thì có vẻ khó khăn, nhưng vẫn có thể linh hoạt.
Ví dụ: Sửa đổi kế hoạch trợ cấp, chỉ trợ cấp khai hoang cho các trang trại mới mở trong một số năm nhất định, chi tiêu của chính phủ sẽ giảm đáng kể.
Khoản chi phí này còn có thể được bù đắp thông qua thuế giao dịch nông sản, thuế gia công và các hình thức khác, có thể bị hao hụt trong một hai năm đầu, nhưng sau đó có thể cân bằng thu chi."
Những thủ thuật này đều là các quốc gia đời sau thường dùng. Khoản chi tiêu trợ cấp nông nghiệp không chỉ thúc đẩy sản xuất lương thực, mà còn thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực chế biến nông sản trong nước, tạo thêm việc làm, đơn giản là một công đôi việc.
Phải nói, chính sách trợ cấp trồng trọt lương thực của Anh đáng tin cậy hơn nhiều so với việc chính phủ Pháp tự mình làm nông trang.
Dĩ nhiên, không phải là nói chính phủ Pháp ngu xuẩn. Pháp là một nước sản xuất lương thực lớn, Hiệp hội Nông nghiệp Pháp còn có tầm ảnh hưởng lớn hơn nhiều so với Hiệp hội Nông nghiệp Anh.
Nếu chính phủ Paris chỉ trợ cấp trồng trọt lương thực cho các nông trang ở thuộc địa, nông dân Pháp sẽ nổi dậy ngay. Trợ cấp toàn diện thì tài chính chính phủ lại không chịu nổi.
Giai cấp nông dân là nền tảng lớn nhất của triều đại Bonaparte, Napoleon IV sẽ không làm chuyện dại dột như tự đào mồ chôn mình.
Trong bối cảnh đó, nông trang quốc hữu trở thành lựa chọn tốt nhất, cũng là lựa chọn duy nhất của chính phủ Pháp.
