Trước kia, từ Bắc Kinh về Trường Trị phải ngồi tàu mất hai mươi tiếng đồng hồ, sau ngày tàu tăng tốc, chỉ mất hơn mười tiếng. Đã sang hè. Con tàu vượt qua đất Hà Bắc, qua cửa sổ đã có thể trông thấy bà con nông dân đang gặt. Một cô gái trẻ đầu bịt khăn hoa đang cưỡi xe máy chạy dọc bờ ruộng, đến trước một thanh niên. Cô gái bỏ cái thùng giấy buộc sau xe xuống, lấy trong đó ra một cái nồi, cô gái đưa cơm cho chồng. Có thể trông thấy hơi nóng từ nồi bốc lên nghi ngút, nhưng vì quá xa nên không ngửi thấy mùi thơm của cơm gạo mới. Nhưng mỗi lần có gió, sóng lúa dạt dào, chừng như lại ngửi thấy hương lúa trên đồng. Điều đó khiến trái tim Thủ Nhất rạo rực, anh lại nghĩ đến Văn Quyên. Hồi sống với Văn Quyên, hai người không nói chuyện với nhau, bây giờ ly hôn đã hơn nửa năm, hình như anh có rất nhiều điều muốn nói với Văn Quyên. Ngửi thấy hương lúa, anh lại nghĩ đến lần sốt cao hồi năm 1999, Văn Quyên ôm đầu anh ở trong bệnh viện, trên người chị tỏa một mùi đặc trưng.

Ba hôm trước, anh nhận được điện của Gạch đen, ông anh họ ở quê. Gạch đen cho biết, ở quê mưa ròng rã ba ngày liền. Suốt cả mùa xuân khô hạn, bây giờ núi lở, nhưng bà vẫn ở trong nhà, mưa làm đổ cả tường rào, hỏi Thủ Nhất phải làm thế nào. Thủ Nhất nói:

- Thế mà cũng phải hỏi, đổ thì xây lại.

Trong điện thoại Gạch đen nói:

- Tôi cũng bảo thế đấy, nhưng bà không cho.

Thủ Nhất:

- Sợ tốn tiền à, tôi gửi tiền về.

Gạch đen:

- Cũng quên không nói với chú, tôi không có ý định xin tiền.

Vừa lúc chương trình “Biết một nói một” chuẩn bị luôn mấy tiết mục, Thủ Nhất được rảnh rỗi, xin nghỉ ít hôm để về quê ở Sơn Tây. Thứ nhất, để xây lại tường, thứ hai, để thăm bà. Hơn nửa năm nay anh không về quê. Mẹ chết từ hồi còn nhỏ, cha thì tính tình cục cằn, ít nói, chỉ một tay người bà này vất vả nuôi Thủ Nhất khôn lớn. Còn nhớ hồi tám tuổi, Thủ Nhất cùng bọn thằng Khánh, thằng Căn, thằng Hoàn trèo cây dương bắt tổ chim. Tổ chim làm trên ngọn cây, người khác leo lên nửa chừng phải xuống, nhưng Thủ Nhất tỏ ra ta đây tài giỏi, leo lên đến tận ngọn, đang thò tay vào tổ chim thì cành cây gẫy, Thủ Nhất ngã xuống đất, gãy chân. Bọn thằng Khánh chạy đi gọi ông Nghiêm. Ông Nghiêm vác cuốc từ trên núi đi xuống, trông thấy chân con, cho Thủ Nhất một cái tát:

- Đếch vào!

Cuối cùng, bà phải cõng cháu vượt hơn trăm dặm đường núi, đến một ông lang ta chuyện bó xương gãy ở tận huyện Hồng Động, mất mười lăm đồng nhờ thầy bó lại xương, dán thuốc cao. Bó xương rất đau. Đi bó xương về, trong nhà không còn gì ăn, bà phải cõng cháu đi khắp làng xin ăn:

- Bác ơi, bác trông chân cháu, xin bác bớt miệng, cho cháu một miếng.

Năm ấy bà đã sáu mươi hai tuổi.

Phí Mặc cùng về Sơn Tây với anh. Học kì này Phí Mặc không có giờ giảng, anh chịu trách nhiệm hướng dẫn làm luận án tiến sĩ. Hướng dẫn làm luận án tiến sĩ như người chăn cừu vậy, có cũng được, không cũng được. Vợ Phí Mặc làm việc ở một công ty du lịch, đưa đoàn đi Singapore, Malaysia, Thái Lan, ở nhà chỉ còn một mình anh. Thủ Nhất rủ anh về quê, Phí Mặc vội xua tay:

- Cái nơi chó ăn đá gà ăn sỏi ấy tôi đến làm gì?

Thủ Nhất:

- Lần trước nói đến chuyện gọi điện thoại, anh chả bảo muốn gặp Quế Hoa là gì? Một dịp may hiếm có đấy.

Phí Mặc lại xua tay:

- Nói vậy thôi, cái nhà chị Quế Hoa gọi điện thoại đã hơn ba chục năm rồi, bây giờ chị ta bao nhiêu? Hơn năm chục rồi chứ? Chắc chắn eo như cái thùng gánh nước. Hồi ấy là “long vật”, bây giờ không xem cũng biết.

Thủ Nhất không ép. Nhưng tối hôm qua, Thủ Nhất đang chạy xe trên đường vành đai bốn, anh nhận được điện của Phí Mặc:

- Mua cho tôi cái vé tàu với nhé, mai tôi đi Sơn Tây với anh.

Thủ Nhất:

- Lúc mời thì không đi, bây giờ lại xin đi, nhân dân Sơn Tây không hoan nghênh anh nữa đâu.

Phí Mặc:

- Không phải vì chuyện gì khác, nghe anh nói về bà nội, muốn đến thăm bà cụ thôi.

Cùng về Sơn Tây với Thủ Nhất và Phí Mặc còn có cô giáo Thẩm Tuyết của Học viện sân khấu. Lần trước dự lớp học bồi dưỡng về đài từ, một lần Thủ Nhất xung đột kịch liệt với cô giáo Thẩm Tuyết. Sau đấy, anh phải viết kiểm điểm lên bảng đen mới giải toả được xích mích. Cô giáo này mới tiếp xúc rất khó chịu, mà rất dai dẳng, một lớp bồi dưỡng ngắn hạn ngay tiết đầu đã điểm danh, tiết thứ hai yêu cầu mọi người bầu lớp trưởng. Vì Thủ Nhất xung đột với cô giáo, những người dẫn chương trình khác lại cố ý xúi bẩy, đồng thanh bầu Thủ Nhất làm lớp trưởng. Sau giờ học, cô giáo Thẩm Tuyết mời lớp trưởng ở lại nói chuyện, nói chuyện đúng như thời sinh viên đại học. Cô yêu cầu Thủ Nhất giúp cô giữ trật tự trong lớp, nắm vững tư tưởng học sinh. Thủ Nhất bực lắm, anh nói ngay:

- Thưa cô giáo, trong lớp học viên nào cũng lớn tuổi hơn cô, đều đã xác lập thế giới quan, nhân sinh quan, chết hay sống là do họ tự quyết định, chúng ta đừng có mà tự làm khổ mình.

Cô giáo ngớ ra, rồi nổi nóng. Thủ Nhất giơ cao hai tay:

- Chúng ta nói chuyện cũng được, nhưng đi chỗ khác.

Cô giáo Thẩm Tuyết lại ngớ ra:

- Đi đâu?

Thủ Nhất:

- Sáu giờ tối nay có người mời tôi ăn cơm, cô giáo đi với tôi.

Cô giáo Thẩm Tuyết trố mắt, nhìn ngoài cửa sổ:

- Giao đài truyền hình cho các anh các chị, nhân dân cả nước này quả là mù hết rồi!

Cô giáo liếc xéo Thủ Nhất, rồi gục xuống mà cười. Cô cười không ngước đầu lên nổi, cười như điên. Thôi cái vẻ nghiêm túc, cô trở về với con người bình thường khiến Thủ Nhất cảm thấy rung động trong lòng. Lúc này anh mới ly hôn với Văn Quyên, thuê một căn hộ ra ở riêng, buổi tối không muốn ở trong căn hộ xa lạ, nên anh vẫn nhận lời đi ăn với bạn bè. Tối hôm ấy quả nhiên Thẩm Tuyết nhận lời đi ăn với anh. Thủ Nhất đang ngổn ngang tâm sự, trong bữa ăn anh uống khá nhiều. Cơm xong, anh lái xe đưa Thẩm Tuyết về học viện sân khấu, dọc đường bị cảnh sát chặn xe. Thủ Nhất xuống xe, chân nam đá chân chiêu, cảnh sát trông thấy cũng phát hoảng, nhưng rồi phát hiện ra Thủ Nhất, lại cười:

- Uống ở đâu mà say xỉn thế, anh Nhất?

Bên ngoài gió lạnh, cơn say nổi lên, anh lim dim cặp mắt, chỉ vào Thẩm Tuyết:

- Uống với cô kia!

Cảnh sát nhìn Thẩm Tuyết, không nổi nóng với Thủ Nhất mà nổi nóng với cô:

- Chị là vợ của anh ấy à? Chị biết anh ấy say rượu mà còn để lái xe?

Vị cảnh sát kia đã lớn tuổi, chừng trên năm mươi, tóc hai bên thái dương đã bạc bay bay trong gió đêm. Trong lúc say, Thủ Nhất vẫn tỏ ra thương hại, con người này hoặc là hèn nhát, hoặc là đã trải qua những trắc trở trong cuộc đời. Nhìn lại, người cảnh sát này giống như Tam Cân ba mươi năm trước đi đào than ở Trường Trị, anh đi tới, lôi tay người cảnh sát và chỉ vào Thẩm Tuyết:

- Ông anh, đừng nói cô ấy, nói tôi đây này. Tôi biết uống say là rất buồn, rất buồn, nhưng không uống càng buồn hơn.

Không ngờ nhân viên cảnh sát chẳng đoái hoài gì, hất tay Thủ Nhất, nhìn thẳng vào anh mà quát:

- Buồn là vấn đề à? Tôi phải giữ anh lại ở đồn mới được.

Tối hôm ấy xe bị cảnh sát giữ lại, Thủ Nhất và Thẩm Tuyết phải vẫy taxi về. Đến Học viện sân khấu, Thủ Nhất vừa thất thểu lê bước, vừa buồn ngủ. Thẩm Tuyết đành lôi anh về phòng mình, để anh ngủ ở sofa. Theo Thẩm Tuyết sau đấy nói lại, Thủ Nhất khi đi lên gác miệng cứ hư hư thực thực, áp miệng vào mặt cô, bị cô cho mấy cái tát. Thủ Nhất không nhớ gì, chỉ đến sáng hôm sau đầu đau như búa bổ, anh không thấy kì lạ là đã ngủ ở nhà Thẩm Tuyết, mà kì lạ hỏi:

- Tối hôm qua biết tôi say, còn ngồi lên xe của tôi, không sợ tôi đưa đến chỗ chết à?

Thẩm Tuyết nhìn lên trần nhà:

- Đưa thì đưa.

Lại làm lòng Thủ Nhất xúc động. Chừng một tuần lễ tiếp theo đấy, hai người có hai lần đi ăn tối với nhau. Cả lớp tập huấn đài từ đều biết Thủ Nhất và cô giáo Thẩm Tuyết có chuyện, họ cùng vỗ tay hoan hô. Vì Thủ Nhất đã tranh thủ được cô giáo, lớp học từ đấy về sau mọi việc đều ổn, không điểm danh, không nghiêm khắc yêu cầu giữ trật tự trong lớp, không nắm tình hình tư tưởng học viên. Hai tháng sau, lớp tập huấn kết thúc, tất cả đều đạt điểm ưu. Mọi người đều vui vẻ, ôm nhau, tung nhau lên, chụp ảnh chung với cô giáo, chụp ảnh kỉ niệm lớp học bế mạc.

Lớp tập huấn ngắn ngày kết thúc. Thủ Nhất và Thẩm Tuyết ngày nào cũng đi ăn tối với nhau. Lâu dần, anh nhìn Thẩm Tuyết cũng khác đi, trước đây anh thấy Thẩm Tuyết giống như Văn Quyên, hoặc như người dẫn chương trình thời sự vậy, ưa nhìn nhưng không ưa ăn, bây giờ anh đã thích nghe cô nói chuyện. Thích nghe Thẩm Tuyết nói chuyện không phải vì trong câu chuyện của Thẩm Tuyết có ý nghĩa gì, vì hễ cô nói trông cô rất ngây thơ ngốc nghếch, câu nào cũng buồn cười. Nếu là Hồng Lâu Mộng, Thẩm Tuyết như chị Hai ngốc. Nhưng Thẩm Tuyết có cái khác, người khác ngốc nghếch làm bực mình, nhưng cô làm cho người khác cảm thấy đáng yêu. Chợt Thủ Nhất hiểu ra, chuyện ngốc nghếch nghe như ngốc nghếch, nhưng trong đó có phần trong sáng, trong mây đen có chút ánh nắng. Đó là chỗ khác nhau giữa Thẩm Tuyết và Văn Quyên hoặc Ngũ Nguyệt. Thủ Nhất vì Ngũ Nguyệt mà phải ly hôn với Văn Quyên, anh vẫn cho rằng ly hôn có phần oan ức cho anh, anh chỉ chơi bời phong hoa tuyết nguyệt tí thôi, chỉ là giải khát và tiêu độc, sự việc không đến nỗi phát triển theo chiều hướng ngược lại, khiến bản thân rơi vào vũng nước bẩn. Trong thời gian ly hôn, anh cảm thấy lòng mình có chút nhơ nhớp, bây giờ phải lấy ra phơi nắng. Trước hôm về quê, Thủ Nhất gọi điện báo cho Thẩm Tuyết biết anh về Sơn Tây mấy hôm, nhân thể anh nói đùa vài câu:

- Đi với anh nhé, để bà anh biết mặt luôn thể.

Chỉ là một câu đùa, không ngờ Thẩm Tuyết nói:

- Được, em cũng muốn biết nhà anh ra sao.

Vậy là cùng đi.

Thủ Nhất biết trước đây Thẩm Tuyết đã từng yêu một người, anh kia giảng dạy ngay tại Học viện sân khấu, hai người quan hệ với nhau hai năm, cuối cùng không thành. Tiểu Tô, bạn của Thẩm Tuyết nói với Thủ Nhất, nguyên nhân không thành là do anh kia bảo Thẩm Tuyết ăn nói thẳng thắn quá, nghe như ngốc nghếch, nói khác đi là không hiểu biết gì. Thủ Nhất cười. Người khác chê thì mình lại thích. Anh lại nghĩ, bầu trời này rộng lắm, một cô giáo dạy đài từ, cứ gọi là ngốc nghếch đi, vậy có thể ngốc nghếch đến đâu?

Thủ Nhất, Phí Mặc, Thẩm Tuyết cùng ở một khoang giường mềm, tàu lúc chạy lúc dừng, ngoài cửa sổ là cảnh đẹp, họ cùng nói chuyện, không có gì phải sốt ruột. Xem ra Phí Mặc cũng thích Thẩm Tuyết, cho nên anh đâm ra nói nhiều. Tàu đến Thạch Gia Trang mà vẫn chưa dứt câu chuyện. Dọc đường, tàu đến huyện nào anh cũng có thể có điển cố để nói. Nói hết chuyện ngoài cửa sổ, lại nói đến chuyện tàu hoả, từ chuyện tàu hoả không hiểu tại sao dẫn đến chuyện truyền hình, anh nói làm tiết mục truyền hình không khác gì ngồi tàu hoả, những gì có trên tàu không thay đổi, nhưng phong cảnh ngoài kia thì luôn luôn thay đổi, nên ngồi tàu mà không biết sốt ruột, nếu tàu dừng mãi ở một ga thì sốt ruột lắm. Thủ Nhất nhìn lúa trên đồng, nghĩ đến tâm tư mình, nghĩ đến Văn Quyên, không nghe thấy Phí Mặc nói gì. Anh lơ mơ biết, Phí Mặc đang nói chuyện nơi mà đoàn tàu sẽ đến, nói đến người Sơn Tây, chê người Sơn Tây nhỏ nhen, hay ghen, không biết gì về thời thế. Lúc này Thẩm Tuyết cởi tất, nửa quỳ nửa ngồi bên Thủ Nhất, kể một câu chuyện cười về người Sơn Tây:

- Một người Sơn Tây, vốn nhút nhát, đi đến đâu cũng bị bắt nạt, liền ở nhà ngày ngày tập luyện võ công. Người cha nói: con ơi, con làm gì thế? Con: con học theo truyền hình, tập luyện cho ngực nở, cơ bắp săn chắc. Người cha: tập cũng vô ích, tập cũng sẽ chẳng bao giờ bằng chị gái của mày!

Phí Mặc cười ha hả. Thủ Nhất nghe thủng câu chuyện, đá nhẹ Thẩm Tuyết một cái. Anh đang định nói gì đấy thì có tín hiệu điện thoại. Anh nhìn máy, điện thoại của Ngũ Nguyệt. Vợ chồng Thủ Nhất bỏ nhau chỉ vì Ngũ Nguyệt. Lẽ ra Ngũ Nguyệt cưới rồi, nhưng sau đấy không thành. Hôn nhân không thành không phải vì Thủ Nhất ly hôn, mà bởi cái anh chàng định lấy Ngũ Nguyệt bỗng biến mất không một lời từ biệt, anh ta đi Mỹ. Cứ theo mọi người nói, hai bên cùng được tự do, sống với nhau lâu rồi nước chảy đá cũng phải mòn. Nhưng sau khi ly hôn, Thủ Nhất không muốn lấy Ngũ Nguyệt. Không muốn lấy Ngũ Nguyệt không phải vì quen Thẩm Tuyết, mà vì anh cũng có cái nhìn khác về Ngũ Nguyệt. Đến với Ngũ Nguyệt đúng là được giải khát và tiêu độc, nhưng anh thấy sợ khi lấy một người như Ngũ Nguyệt làm vợ. Cảm thấy sợ không phải vì Ngũ Nguyệt đã rơi xuống vũng lầy, một lần bị rắn cắn, mười năm còn sợ dây thừng, sau khi lấy nhau, hai vợ chồng đêm nào cũng nói những lời tục tĩu, thì không phải là giải khát mà rồi sẽ bị trúng độc. Chẳng khác nào trong khách sạn thỉnh thoảng được ăn miếng bào ngư, vây cá thì còn ngon, nhưng nếu cứ ăn hàng ngày tại nhà rồi sẽ phát ngấy lên, đến lúc ấy lại thèm cơm rau với cháo ngô. Đó cũng là nguyên nhân khác để anh đi lại với Thẩm Tuyết. Lúc này Thủ Nhất mới biết mình cũng chỉ là con người bình thường, chỉ là thích vậy thôi. Với lại một người đàn ông ly hôn, thân phận không còn như cũ. Chẳng những anh không muốn lấy Ngũ Nguyệt làm vợ mà còn cố ý xa lánh. Hơn nữa, anh đang đi lại với Thẩm Tuyết, không muốn để Thẩm Tuyết biết chuyện. Thẩm Tuyết có biết chuyện anh ly hôn với Văn Quyên chỉ vì Ngũ Nguyệt, chứ không biết quan hệ của anh với Ngũ Nguyệt đến mức độ nào. Thủ Nhất nói với Thẩm Tuyết đó chỉ là sự hiểu nhầm, vì tính chuyện lâu dài, để người con gái trong trắng càng ít biết những chuyện lăng nhăng càng tốt. Nếu nói những chuyện này với người khác thì chẳng ai tin, không ngờ Thẩm Tuyết tin, cô còn trách Văn Quyên nhỏ nhen. Đó cũng là điểm đáng yêu của Thẩm Tuyết. Nhưng Ngũ Nguyệt thì không dễ gì để anh xa lánh. Sau hôm ở Lư Sơn về, Ngũ Nguyệt xa anh còn có thể, còn bây giờ Thủ Nhất lại muốn xa cô. Đâu có dễ dàng như thế được! Điều này cũng giống như những con trai con hà ở sông, khi bạn trêu chọc đùa giỡn với nó, nó cứ mặc bạn, khi bạn bỏ đi thì nó lại bám lấy bạn. Ngũ Nguyệt cũng không cầu xin để được lấy Thủ Nhất, mà cô bỏ anh bạn trai kia nay muốn lúc nào cũng sẵn sàng được giải khát và tiêu độc, giống như cô muốn được ăn vào lúc đói, muốn được uống vào lúc khát, muốn giữ quan hệ với Thủ Nhất như trước kia, còn việc có lấy nhau hay không cũng không cần biết. Càng như vậy, Thủ Nhất càng sợ, sợ mình càng ngày càng chìm sâu vào vũng lầy. Trông thấy hai chữ Ngũ Nguyệt trên điện thoại, Thẩm Tuyết ngồi dậy, anh không muốn nhận cú điện này. Nhưng vì Thẩm Tuyết ngồi ngay bên cạnh, nếu không nhận điện, như vậy càng tỏ ra lén lút vụng trộm. Do dự giây lát, anh nghe điện. Máy vừa được kết nối, ở đầu kia Ngũ Nguyệt nổi nóng:

- Anh làm cái trò gì mà lâu thế? Trốn tránh gì, ai ăn thịt anh đâu mà sợ?

Thủ Nhất sợ Ngũ Nguyệt tiếp tục nặng lời, liền giả vờ:

- A lô... nói đi, không nghe thấy gì cả! Nói to lên! ... Tôi nói cô có nghe thấy không?... Tín hiệu không tốt, tôi đang trên tàu, về quê!... A lô...

Ngũ Nguyệt cúp máy. Lúc này Phí Mặc điểm huyệt Thủ Nhất:

- Diễn kịch giỏi lắm, tớ nghe cả rồi, cậu không nghe thấy à?

Thủ Nhất vừa tắt máy, vừa cười ngượng:

- Ngớ ngẩn ăn tiền đấy!

Phí Mặc:

- Không có tật đâu có sợ giật mình!

Thủ Nhất đưa mắt nhìn Thẩm Tuyết, nói với Phí Mặc:

- Anh Mặc này, làm người phải biết tử tế chứ!

Thẩm Tuyết không hiểu những ẩn ý trong câu nói của hai người, cô chỉ lấy chân đá vào Thủ Nhất:

- Anh Nhất này, về quê anh, gặp bà nội, anh sẽ giới thiệu em thế nào?

Thủ Nhất:

- Là cô giáo. Em, anh Phí Mặc, hai người là thầy và cô dạy anh.

Thẩm Tuyết tỏ ra không bằng lòng với lời giải đáp của Thủ Nhất, cô nhìn anh, rồi từ giường bên này bước sang giường bên kia, quàng tay Phí Mặc, lay lay anh:

- Anh Mặc, em là người đường đường chính chính, không thể không rõ ràng thế được, vậy em cứ nói em là bạn gái của anh nhé.

Phí Mặc bị Thẩm Tuyết lay, anh xoa đầu cô và cười:

- Được lắm, nghe được lắm! Nhưng nếu thật thế thì phiền cho tôi quá!