Năm 1968, bạn của Thủ Nhất tên là Trương Tiểu Trụ. Thủ Nhất cầm tinh con gà, năm ấy mười một tuổi; Tiểu Trụ cầm tinh con khỉ, đầu nó méo như quả bí ngô, cổ tay cổ chân bé tẹo chẳng khác cây sậy. Cái đầu thì nặng, lúc nào cũng ngoẹo sang một bên trông như thớt cối, mắt phải thì chột, lúc nhìn cứ phải gi gi mắt bên trái. Mẹ Tiểu Trụ hơi ngớ ngẩn, cha là thợ mỏ than Trường Trị cách nhà hơn hai trăm dặm. Tiểu Trụ ở nhà lão Nghiêm như ở nhà bà ngoại, Thủ Nhất không có mẹ, mẹ Tiểu Trụ ngớ ngẩn, cả hai cùng cắp sách đi học. Năm 1968, cha Tiểu Trụ đem cái đèn thợ mỏ từ khu mỏ Trường Trị cách đấy hai trăm dặm về, buổi tối lắp pin cũ vào, đèn thợ mỏ chiếu sáng đến vài dặm. Ở nông thôn bóng tối vừa dày, vừa đen, hai đứa cầm đèn thợ mỏ, đứng trên vách núi sau làng chiếu thẳng lên trời viết chữ. Chữ mà Tiểu Trụ thích viết nhất là: mẹ, mẹ không ngớ ngẩn!
Chữ Thủ Nhất thích viết là: mẹ, mẹ ở đâu?
Hai dòng chữ dừng lại năm phút trên màn đêm.
Trường học của thôn được xây trên đất trước kia là chuồng bò. Thầy giáo tên là Mạnh Khanh Thụy. Rằm tháng Tám thầy Thụy lên thị trấn đi chợ, thầy khóa trái lớp học lại, để học sinh ngồi trong lớp. Thủ Nhất, Tiểu Trụ, Lục Quốc Khánh, Trương Trường Căn, Đỗ Thiết Hoàn dỡ vách phía sau chui ra, cởi giày xắn cao quần, lội qua sông, lên núi ăn cắp dưa đỏ. Người coi dưa của thôn là lão Lưu bị nặng tai. Thoạt đầu bọn chúng định ăn cắp dưa đỏ, nhưng khi luồn ra phía sau, ngó vào trong lán người coi dưa, thấy lão Lưu đang làm bánh chẻo, cho bánh vào nồi luộc, bọn chúng quyết định đánh cắp bánh của lão. Thủ Nhất, Trương Căn vào lấy trộm dưa, lão Lưu chạy ra đuổi, ở trong này Tiểu Trụ, Quốc Khánh, Thiết Hoàn vớt hết bánh, chỉ để lại nước, bọc bánh vào áo, chạy lên núi ngồi chờ Thủ Nhất, Trường Căn cùng ăn. Cả bọn cùng ăn bánh, Thủ Nhất không được ăn. Lão Lưu đuổi bắt được Trường Căn, Thủ Nhất. Buổi chiều thầy Thụy về hỏi tội. Không chờ thầy dùng thước kẻ đánh lên mu bàn tay, Thủ Nhất gọi Trường Căn, Quốc Khánh, Tiểu Trụ, Thiết Hoàn cùng đến. Gần tối, học sinh đã về hết, chỉ còn thầy Thụy đứng trong lớp học. Rằm tháng Tám, trăng tròn vành vạnh. Thầy Thụy ăn cái bánh trung thu mua trên thị trấn về:
- Các em ăn bánh chẻo rồi, cứ đứng đấy đến sáng mai vào học.
Từ đấy, Thủ Nhất trong lớp học không ngóc đầu lên nổi. Không ngóc đầu lên nổi không phải vì ăn trộm bánh, là vì cậu ta tố cáo lũ bạn. Tiểu Trụ thù Thủ Nhất lắm, nó nói:
- Nó tố cáo đứa khác không sao, tao là bạn thân của nó, vậy mà nó cũng không tha!
Từ đấy hai đứa không nói chuyện với nhau nữa.
Nửa năm sau, Tiểu Trụ được cha đưa đến vùng mỏ Trường Trị cách đấy hơn hai trăm dặm. Vì người mẹ ngớ ngẩn của cậu ta được cha đưa đi, nên cũng phải đưa cậu ta đi theo để trông coi mẹ. Trước khi đi, Tiểu Trụ đến tìm Thủ Nhất, cho bạn cái đèn thợ mỏ hồi xưa hai đứa chiếu lên trời chơi trò viết chữ. Sáng sớm hôm sau, Thủ Nhất đến tiễn bạn, thấy thằng Trụ đang ôm cửa nhà bà mà khóc. Bà nó cũng khóc. Cha nó ôm cái bọc hành lí đứng bên cạnh. Cuối cùng bà nó gỡ tay nó khỏi cửa, để nó đi với cha.
Ba tháng sau, Thủ Nhất nhận được thư của Tiểu Trụ gửi từ khu mỏ Trường Trị về. Người đưa thư lượn ba vòng thôn nhưng cũng không tìm thấy “Nghiêm Thủ Nhất”. Cuối cùng lão Lưu là người coi dưa, nhổ nước bọt xuống đất, nói:
- Nghiêm Thủ Nhất... cái thằng ăn cắp dưa!
Trên bì thư là dòng chữ in đỏ chót “Mỏ số 3 Trường Trị”. Trên cùng của lá thư cũng in dòng chữ “Mỏ số 3 Trường Trị”. Nội dung thư rất ngắn, chỉ hỏi thăm nhau, hỏi cái đèn còn dùng được nữa không.
Thủ Nhất gửi thư trả lời Tiểu Trụ. Viết xong thư, nó xin cha tám xu mua tem. Cha nó vừa cãi nhau với lão Ngưu về chuyện buôn bán, đang bực mình, cho nó một cái tát:
- Nói được mỗi một câu mà cũng xin tiền, tao không cho.
Lá thư ấy không gửi đi được.
