Cũng vì cái cầu thang mỏng mảnh, ác hiểm ấy mà Robinson ít khi xuống dưới hầm xác ướp. Đúng ra thì hắn thường chỉ đứng ở trước cửa để rào đón đôi câu với các du khách và cũng để tập nhìn đây nhìn đó cho ánh sáng lọt qua mắt.

Dưới hầm, trong lúc đó, bà cụ Henrouille tự xoay xở lấy. Thật ra thì với các xác ướp, mình bà làm cả hai việc. Bà tô điểm cuộc tham quan của khách du lịch bằng một bản thuyết trình ngắn viết sẵn trên giấy về những người chết của mình. “Thưa quý ông, quý bà, hoàn toàn không có gì đáng ghê sợ, vì họ đã được lưu giữ trong vôi, như quý vị thấy đấy, từ hơn năm thế kỷ... Sưu tập của chúng tôi là độc nhất trên thế giới... Phần thịt tất nhiên đã biến hết đi rồi... Chỉ còn lại lớp da, nhưng cũng đã thuộc rồi... Tuy trần truồng, họ không phải là không đứng đắn... Quý vị sẽ để ý thấy một đứa nhỏ được chôn cùng thời với mẹ nó... Đứa bé cũng được giữ gìn rất tốt. Và cái xác cao lớn kia với chiếc áo sơ mi và dải đăng ten... Cái xác ấy vẫn còn đủ răng... Quý vị để ý sẽ thấy...” Bà cuộn tờ giấy vỗ bồm bộp lên ngực tất cả các xác chết. “Đây, quý ông quý bà xem, cái xác này vẫn còn một con mắt... đã khô hẳn... và cái lưỡi... cũng đã thành như một miếng da!” bà cầm cái lưỡi. “Nó lè lưỡi nhưng không có gì đáng tởm... Quý ông, quý bà muốn cho bao nhiêu là tùy, nhưng theo lệ thường người ta cho mỗi người lớn hai quan và một nửa cho các trẻ con... Các vị có thể sờ tay vào họ trước khi đi... Các vị sẽ tự thấy... Nhưng cũng xin nhẹ tay... Tôi xin lưu ý quý vị... Họ đều mỏng mảnh...”

Ngay từ khi mới đến, bà cụ Henrouille đã tính chuyện tăng giá lên, đây là vấn đề thỏa thuận với Nhà xứ. Nhưng việc đó bà không làm một mình được vì cha xứ ở Sainte - Éponime đòi chia cho mình ông một phần ba thu nhập, rồi lại cả Robinson cũng liên tục phản đối rằng bà cụ không đưa cho hắn đủ tiền chia lãi, hắn thấy thế.

-Tớ bị người ta coi như một con chuột cống... Lại còn một lần... Tớ thật không phải số đỏ! Dẫu sao thì đấy cũng là một việc béo bở với bà già ấy chứ!... Bà ních đầy túi, đồ độc ác, tớ có thể khẳng định là thế.

-Thì cậu có mang về được đồng nào trong vụ này đâu! tôi bác bỏ để hắn dịu bớt và cũng để hắn hiểu hơn... Mà cậu lại được nuôi dưỡng tử tế!... Mọi người chăm sóc cậu!...

Nhưng Robinson ngang bướng như một con ong bầu, đúng là một đứa quấy rầy bẩm sinh. Hắn không muốn hiểu mà cũng không cam chịu.

-Dù sao cậu cũng đã may mà thoát ra khỏi một vụ xấu xa tồi tệ, tớ đảm bảo với cậu thế!... Đừng kêu ca gì nữa! Không đươc người ra vạch đường chỉ lối cho thì cậu đã bị đưa ra thẳng Cayenne [132*] rồi... Và bây giờ cậu đang được sống bình thản thế này. Cậu lại còn vớ được cô bé Madelon, người tử tế và rất mến cậu... Cậu điên thật rồi đấy!... Cậu còn kêu ca phàn nàn gì nữa nào?... Nhất là hai mắt cậu bây giờ đang khá lên...

- Cậu có vẻ muốn nói rằng tớ không biết là tớ phàn nàn quá đáng chứ gì? hắn trả lời tôi. Nhưng tớ nghĩ rằng dù thế nào cũng phải phàn nàn... Thế này này... Tớ chỉ còn thế này này... Để tớ nói cậu nghe... Họ chỉ còn cho phép tớ mỗi một cái... Họ không thèm nghe tớ nói.

Thực tế thì cứ lúc nào chỉ còn hai đứa với nhau, hắn có bao giờ ngừng lải nhải. Tôi đâm ra ngại những lúc tâm sự với hắn. Tôi nhìn hắn, hai con mắt hấp háy còn rỉ nhoèn trước nắng, và tôi nghĩ thầm thằng cha Robinson này quả là một đứa chẳng có cảm tình với ai cả. Có những con vật sinh ra cũng như thế, chúng cố làm ra vẻ ngây thơ và khổ sở và đủ cả, nhưng vô ích, người ta biết tỏng rồi và làm điệu bộ gì thì người ta vẫn cứ chẳng ưa. Ở chúng thiếu một cái gì đó.

-Có thể là cậu đã chết mục ở trong tù rồi ấy chứ... tôi lại tiếp tục, vấn đề là làm cho hắn phải suy nghĩ nữa.

-Thì tớ đã ở tù... Cũng không tồi tệ hơn chỗ tớ đang sống hiện nay!... Cậu lạc hậu rồi...

Hắn chưa hề nói với tôi là hắn đã bị đi tù. Có lẽ chuyện ấy xẩy ra trước khi chúng tôi gặp nhau, trước chiến tranh. Hắn gằn giọng kết luận:

-Tớ nói cho cậu biết, chỉ có một thứ tự do, chỉ một thôi: Đó là trước hết được nhìn rõ hơn, và rồi có tiền đầy túi, còn lại chẳng là gì hết!...

-Rút cục thì cậu muốn đi tới đâu?

Khi mình thúc ép hắn phải tự định đoạt, phải nói rõ hẳn ý hắn ra thì hắn co vòi lại ngay. Tuy nhiên đó cũng là lúc câu chuyện có thể thú vị hơn...

Trong khi Madelon, ban ngày phải đi đến xưởng may và bà cụ Henrouille mải mê trình bầy cho khách những của bỏ đi của bà, thì chúng tôi rủ nhau ra ngồi hàng cà phê dưới gốc cây. Đấy là một chỗ Robinson rất thích, một hàng cà phê dưới gốc cây. Có lẽ vì ở đó sẵn tiếng chim hót líu lo trên cành. Chỗ ấy thật là lắm chim! Nhất là vào khoảng năm giờ khi chúng bay về tổ, ríu rít bởi mùa hè. Chúng bay ào xuống như một cơn giông. Người ta còn kể rằng có một ông thợ cạo mở cửa hàng ở dọc khu vườn này đã phát điên, chỉ vì quanh năm suốt tháng phải nghe tiếng chim ríu ra ríu rít với nhau. Đúng là chúng tôi cũng không nghe rõ được mình nói gì.

Nhưng dù sao thì Robinson cũng thấy vui vui.

- Giá như bà ấy chỉ cần đưa đều đều cho tớ bốn xu mỗi người khách, tớ cũng có thể thấy là tốt rồi!

Cứ khoảng mười lăm phút là hắn lại trở lại với nỗi day dứt ấy. Tuy vậy, đôi lúc hình như hắn cũng nhớ đến những thời đã qua, cả những chuyện như hồi ở Công ty Pordurière ở châu Phi mà cả hai đều biết rất rõ, và những chuyện tục tĩu mà hắn chưa kể cho tôi nghe bao giờ. Có lẽ không dám kể. Xét cho cùng thì hắn là con người khá kín tiếng, thậm chí như kẻ thích làm ra vẻ bí mật nữa.

Nói về quá khứ, mỗi khi tình cảm lâng lâng, thì tôi nhớ nhất vẫn là Molly, nhớ rõ như nghe một tiếng chuông đòng hồ từ phương xa vang vọng lại, cũng như mỗi khi nghĩ đến điều gì tốt đẹp là tôi nghĩ ngay đến nàng.

Chung quy, khi nào cái tính ích kỷ nó nới lỏng ta ra một tí, khi thời gian đã đến lúc kết thúc, thì trong lòng ta cái kỷ niệm còn được giữ lại, đó là kỷ niệm về những người đàn bà yêu những người đàn ông hơi thật một tí, không phải chỉ yêu có một người, kể cả đó là anh, mà yêu tất cả.

Tối hôm ấy, từ quán cà phê ra về, chúng tôi chẳng làm gì cả, y như những chàng hạ sĩ về hưu.

Đang mùa, nên không lúc nào ngớt khách du lịch. Họ kéo nhau xuống hầm và bà cụ Henrouille đã đạt tới chỗ làm cho họ cười vui. Cha xứ tuy có khó chịu chút ít về những câu bông đùa ấy nhưng ông nhận được thêm phần khá hơn nên cũng nín thinh. Kể cũng đáng công xem và nghe bà cụ Henrouille giữa những xác chết ấy. Bà cụ cùng với anh nhìn thẳng vào mặt những xác chết, bà không còn sợ gì cái chết, bản thân bà, da dẻ nhăn nheo héo quắt, thì cũng như đã nằm trong số họ, cầm cái đèn ba hoa cạnh những cái gọi là khuôn mặt ấy.

Khi trở về nhà, quây quần trong bữa ăn tối, còn bàn cãi chán về các khoản thu nhập, và rồi bà mẹ Henrouille gọi tôi là “chú Bác sĩ Chó rừng” của bà, vì những chuyện đã diễn ra giữa chúng tôi ở Rancy. Tất nhiên chỉ là để nói vui thế thôi. Madelon thì vất vả bận rộn trong bếp. Chỗ ở của chúng tôi chỉ có một tí ánh sáng, đấy là gian phụ của kho để đồ thờ, rất chật chội, đầy những kèo cột, xó xỉnh bụi bậm. Bà cụ bảo: “Dẫu cho có thể nói là lúc nào trong nhà cũng tối om, thì mình vẫn còn thấy được cái giường, cái túi và thấy được cái mồm mình nữa, thế là đầy đủ chán!”

Sau cái chết của con trai, bà cụ buồn không lâu. Một tối, bà kể với tôi về chuyện này:

- Hắn là người luôn luôn khó tính, còn tôi, ông biết không, tuy đã ở tuổi bảy mươi sáu mà tôi có kêu ca phàn nàn gì bao giờ đâu! Còn hắn thì luôn mồm, có thế ví dụ như Robinson của ông, đúng là cùng một giuộc với nhau, ừ mà cái cầu thang nhỏ trong hầm dốc lắm phải không?... Ông cũng đã biết đấy chứ?... Tất nhiên là nó làm tôi phát mệt, nhưng có những ngày nó đem lại cho tôi mỗi bậc là hai quan...

Tôi tính rồi... Vậy thì, với cái giá ấy, dẫu có phải leo lên đến tận giời, tôi cũng leo!

Madelon cho rất nhiều gia vị vào bữa ăn, cả cà chua nữa. Thật là ngon. Cả rượu vang phớt hồng. Đã đến miền Nam này thì ngay đến Robinson cũng phải quen uống vang. Hắn đã kể cho tôi tất cả những gì xẩy ra từ khi đến Toulouse. Tôi không còn để tai nghe hắn. Hắn thất vọng và ngán ngẩm với tôi, có thể nói là thế. “Tớ phải kết luận rằng cậu là một thằng tư sản (bởi vì vào thời điểm ấy, tôi thấy không còn lời nguyền rủa nào cay độc hơn thế). Rút cuộc, cậu chỉ nghĩ đến tiền thôi... Khi nào nhìn rõ được rõ hơn, hẳn là cậu sẽ còn tồi tệ hơn khối kẻ khác!”

Có mắng mỏ thì hắn cũng chẳng mếch lòng. Còn có thể nói rằng như thế càng lấy lại can đảm cho hắn. Hơn nữa, hắn cũng thấy đó là sự thật. Tôi nghĩ bụng, bây giờ thằng cha ấy đã có nơi có chốn rồi, chẳng còn phải lo gì cho hắn... Với một cô vợ bé nhỏ hơi dữ dằn một tí, hơi hư hỏng một tí, thì khỏi phải nói, có biến đổi thành một thằng đàn ông khác anh cũng chẳng nhận ra. Tôi còn nghĩ thầm, từ lâu mình cứ coi Robinson là một gã phiêu lưu, nhưng thật ra chỉ là một miếng pho mát nhạt muối [133*], dù có bị cắm sừng hay không, mù lòa hay không... Thế đó.

Hơn nữa, hắn bị lây cái cuồng nhiệt dành dụm của bà cụ Henrouille, rồi Madelon cũng nóng lòng với đám cưới. Thế là trọn vẹn. Hắn phải liệu lấy thôi. Trước hết là phải bén mùi cô gái nhỏ đi. Tôi đã biết chuyện ấy. Họa có nói dối thì mới bảo rằng tôi không tí nào hờn ghen trong chuyện này. Với Madelon, chúng tôi thỉnh thoảng gặp nhau chốc lát trong buồng cô, trước bữa ăn tối. Nhưng cũng không dễ gì thu xếp được những cuộc gặp gỡ như thế. Người ta chẳng nói gì. Chúng tôi giữ hết sức kín.

Cũng đừng vì thế mà nghĩ rằng cô không yêu Robinson của cô. Hai chuyện không ăn nhằm gì với nhau. Chỉ có điều là, hắn thì hắn đầu cơ việc đính hôn, còn cô ấy, cũng tự nhiên thôi, cô lợi dụng lòng chung thủy. Tình cảm giữa họ với nhau là thế. Tất cả trong những cái đó là sự đồng tình. Hắn đã tâm sự với tôi rằng hắn chờ ngày cưới để được sờ vào đấy. Đó là ý hắn. Vậy thì, với hắn là vĩnh cửu còn với tôi là tức khắc. Hơn nữa hắn còn cho tôi biết hắn có thêm một dự định khác là cùng với cô ấy mở một quán ăn nhỏ và bỏ mặc bà cụ Henrouille. Tất cả là chuyện nghiêm chỉnh. Trong những lúc hứng trí, hắn dự kiến rằng: “Cô ấy nhã nhặn, hẳn là sẽ vừa lòng khách hàng. Mà câu cũng đã thưởng thức các món ăn cô ấy nấu rồi còn gì. Cái gì chứ nấu ăn thì cô ấy chẳng sợ ai!”

Hắn còn nghĩ cả đến việc vay bà cụ Henrouille một số vốn nhỏ ban đâu. Tôi cũng mong thế, nhưng tôi thấy trước là hắn sẽ gặp nhiều khó khăn để quyết định việc này. Tôi bảo hắn: “Cậu nhìn đời toàn mầu hồng”, cốt cho hắn yên tâm và để hắn phải suy nghĩ thêm. Lập tức hắn òa khóc và coi tôi là đồ ghê tởm. Không muốn làm nản lòng ai, tôi vội nhận ngay là mình có lỗi bởi mối u sầu trong lòng đã khiến tôi sai lạc. Trước chiến tranh hắn biết nghề khắc đồng, nhưng bây giờ, với bất cứ giá nào, hắn cũng không còn muốn thử lại nữa. Tùy hắn. “Với hai lá phổi của tớ, tớ cần có nơi thật khoáng đãng, cậu hiểu không, lại còn đôi mắt tớ không còn bao giờ được như trước nữa”. Quan điểm đó của hắn cũng không sai. Chẳng có gì để trả lời. Khi hai đứa cùng nhau qua những phố đông, nhiều người ngoái lại để tỏ vẻ thương hại kẻ mù lòa. Những người đó sẵn lòng thương đối với những người tàn phế, mù lòa và ta có thể nói rằng họ còn dự trữ được cái tình. Tôi cũng nhiều lần cảm thấy được cái tình dự trữ. Cái tình ấy lớn lắm. Không thể nói trái đi được. Chỉ có điều thật bất hạnh là con người ta lại cứ ôm khư khư lấy cái tình dự trữ ấy. Nó không thoát ra được, thế thôi. Nó bị cầm giữ trong đó, nằm lì trong đó, chẳng còn dùng làm gì cả. Cái tình ấy chết trong đó.

Sau bữa tối, Madelon chăm nom hắn, Léon, như cô thường gọi. Cô đọc báo cho hắn nghe. Bây giờ hắn lại đâm mê chuyện chính trị và các báo miền Nam này thì có mà đầy những chuyện chính trị sống động.

Buổi tối, xung quanh chúng tôi, căn nhà chìm sâu thêm vào cái tồi tàn qua nhiều thế kỷ. Sau bữa tối, là lúc lũ rệp xuất hiện, và cũng là lúc tôi thử nghiệm hiệu quả của thứ độc dược giết chúng dần mòn mà tôi định sẽ bán cho một nhà bào chế để kiếm chút lời. Cũng là một mưu đồ nho nhỏ. Việc này cũng làm cho bà cụ Henrouille đỡ buồn, bà giúp tôi trong những cuộc thử nghiệm. Chúng tôi cùng nhau dò tìm từng ổ rệp, các khe rãnh, ngóc ngách, phun thuốc vào cả đàn cả lũ chúng. Chúng giẫy giụa và xỉu dần dưới ánh nến của bà cụ Henrouille soi cho tôi rất cẩn thận.

Vừa làm, chúng tôi vừa nhắc lại những chuyện ở Rancy. Cứ nghĩ đến nơi ấy là tôi đã thấy rầu rồi, có lẽ ở hẳn Toulouse cho đến trọn đời mà lại hay. Xét cho cùng thì tôi cũng chẳng còn đòi hỏi gì hơn, miếng ăn đã đảm bảo và thời gian thuộc về mình. Đủ sung sướng rồi. Tuy vậy tôi cũng phải nghĩ đến việc quay lại và đến công việc. Thời gian đã qua đi cùng với món tiền thưởng của ông cha xứ, và còn tính chuyện để dành nữa chứ.

Trước lúc ra đi, tôi muốn nhắc thêm với Madelon vài bài học và vài lời khuyên nhỏ. Tốt hơn hết là cho tiền khi mình có thể và khi mình muốn làm việc thiện. Nhưng cũng có thể giúp ích vào việc phòng ngừa và hiểu biết thật đúng cái gì mình phải kiềm chế, đặc biệt là tất cả những nguy cơ có thể có trong việc ăn nằm với người này người khác, đó là điều mà tôi nghĩ thầm trong bụng, nhất là về chuyện bệnh tật thì Madelon làm cho tôi hơi sờ sợ. Lanh lẹ hoạt bát thì ở cô là cái chắc, nhưng cô hoàn toàn mù tịt về chuyện những con vi trùng. Tôi bèn lao vào việc giải thích tỉ mỉ cho cô về việc cô phải xem cho kỹ trước khi đáp ứng những lời mời mọc. Nếu thấy nó đỏ... Nếu nó rỉ giọt ra ở đầu... Tóm lại là những chuyện kinh điển mà ta phải biết và rất là hữu ích... Sau khi chăm chú nghe, để yên tôi nói, cô mới phản đối làm phép. Cô giả bộ nổi cơn thịnh nộ với tôi... “Rằng cô là người đứng đắn tử tế... Rằng tôi thật đáng xấu hổ... Rằng tôi nghĩ những điều ghê tởm đối với cô... Rằng không phải vì với tôi... Rằng tôi khinh thường cô... Rằng đàn ông là đồ tồi...”

Tóm lại là tất cả những điều mà đàn bà thường nói trong những trường hợp ấy. Phải nán đợi thôi. Chỉ là che mắt thế thôi. Cái chính với tôi là cô đã chú ý nghe những lời khuyên của tôi và cô ghi nhớ những điều cốt yếu. Còn lại chẳng có gì quan trọng, nghe tôi rồi, cô thấy điều làm cho cô buồn nhất là chỉ do âu yếm và thích thú mà có thể vướng phải tất cả những gì tôi vừa kể. Thiên nhiên chẳng được tích sự gì, cô thấy tôi cũng kinh tởm như thiên nhiên và như thế là đã xúc phạm, đến cô. Tôi cũng không nhấn thêm nữa mà chỉ nói qua vơi cô về những bao cao su khá tiện lợi. Cuối cùng, ra bộ những người sành tâm lý, chúng tôi thử phân tích một chút về tính cách Robinson.

-Anh ấy đúng là không biết ghen, nhưng có những lúc khó tính, cô nói với tôi.

-Đúng, đúng!

Tôi trả lời và lao vào một cuộc phân tích tính cách Robinson, làm như thể tôi biết được hắn, nhưng tôi lập tức tự thấy mình không biết quái gì về Robinson, ngoại trừ mấy chuyện thô bạo đã quá rõ trong tâm tính hắn. Chẳng có gì hơn. Kể cũng lạ, cái mà ta khó hình dung được là cái có thể làm cho một con người ít nhiều dễ thương đối với người khác... Mình muốn giúp hắn, muốn tạo thuận lợi cho hắn, nhưng cứ lúng ta lúng túng... Thật là đáng thương, ngay từ những lời đầu tiên... Ta ngụp trong đó.

Thời buổi chúng ta mà đi làm một La Bruyère [134*] là không ổn đâu. Mọi cái vô thức đều chuồn thẳng trước mặt anh khi anh định tới gần.

Lúc tôi sắp đi mua vé tầu, họ còn lưu tôi lại, đồng ý với nhau thêm một tuần nữa. Cũng là để cho tôi thăm các vùng ngoại ô Toulouse, những bờ sông rất mát mẻ mà người ta nói nhiều với tôi, nhất là cho đi thăm những vườn nho rất đẹp ở quanh vùng mà tất cả mọi người ở thành phố này đều hãnh diện và thỏa mãn, cứ như tất cả mọi người đều đã là chủ sở hứu. Tôi không thể ra đi mà chỉ biết có những cái xác chết của bà cụ Henrouille. Không được đâu! Níu kéo chào mời...

Tôi đã mềm lòng trước những tấm lòng tốt như vây. Nhưng cũng không dám nán lại lâu bởi sự thân mật giữa tôi với Madelon, sự thân mật đã trở thành ít nhiều nguy hiểm. Bà cụ đã bắt đầu nghi ngờ có gì đó giữa chúng tôi. Ngượng nghịu lắm.

Nhưng bà cụ cũng không thể đi tham quan cùng chúng tôi. Trước hết vì bà không muốn đóng cửa căn hầm, dù chỉ một ngày. Tôi đành phải ở lại, và một buổi sáng chủ nhật đẹp trời, chúng tôi mua vé hạng nhì, tuy vậy cũng xặc mùi xúc-xích-xông như những toa hạng ba. Đến một làng có tên là Saint-Jean chúng tôi xuống. Madelon có vẻ như thấy lại được nơi cũ của mình, hơn nữa gần như đến đâu cô cũng gặp ngay những người quen. Có thể nói là một ngày hè đẹp đẽ đã mở đầu. Vừa đi chúng tôi vừa kể cho Robinson biết những gì trước mặt. “Đây là một khu vườn... Kia là một cây cầu và một người đang ngồi câu trên đó... Ông ta chẳng câu được gì... cẩn thận có xe đạp đang đi tới...” Nhưng mùi mỡ rán thì hắn nhận ra ngay hướng. Chính hắn đã kéo chúng tôi vào một quầy bán những món rán mười xu một suất... Tôi vẫn còn nhớ Robinson thích các món rán cũng giống tôi vậy. Cái thú của người Paris là ăn món rán. Madelon thích một mình uống véc-mút, không pha.

Sông ngòi ở miền Nam không được thoải mái lắm. Có thể nói là sông ngòi ở đây đang đau, vì không ngừng khô cạn. Đồi núi, mặt trời, ngư dân, cá mú, tầu bè, những hố nhỏ, những bãi giặt, những vườn nho, những rặng liễu, ai cũng muốn, cái gì cũng đòi nước. Nước bị đòi quá thế mà các lòng sông chẳng có bao nhiêu. Nhiều chỗ tưởng chỉ như vừa qua cơn ngập chứ không còn là sông nữa. Cốt đến để cho vui vẻ thì phải khẩn trương mà đi tìm chỗ vui. Ăn xong mấy món đồ rán, chúng tôi quyết định rủ nhau đi chơi thuyền một vòng cho vui, trước bữa ăn trưa, tất nhiên là tôi cầm chèo, còn hai người ngồi trước mặt, Robinson và Madelon, tay trong tay.

Chúng tôi xuôi theo dòng, lắm chỗ nước quá nông, mái chèo nạo tới đáy sông, cô ấy kêu chí chóe, còn hắn thì cũng không yên tâm gì hơn. Những ruồi là ruồi. Chỗ nào cũng thấy chuồn chuồn bay lượn ngó ngàng trên sông với những con mắt to và khẽ vẫy đuôi sợ hãi. Trời nóng lạ kỳ, đến mức bốc khói khắp mặt sông. Chúng tôi lướt qua mấy xoáy nước tới những cành cây mục... Bơi thuyền sát bờ sông nóng bỏng, cố tìm lấy vài mẩu bóng râm từ những ngọn cây không quá bị sàng lọc bởi ánh mặt trời. Càng nói càng nóng, chúng tôi không dám nói gì với nhau nữa.

Robinson, tất nhiên là người đầu tiên ngán ngẩm trò sông nước. Thế là tôi đề nghị áp thuyền trước một quán ăn nào đó. Chúng tôi không phải những người duy nhất có cái ý kiến nhỏ ấy. Tất cả những người đánh cá trên đoạn sông này đều đã ngồi trong quán trước chúng tôi, đang say sưa với rượu khai vị và núp sau những bình xi-phông. Robinson không dám hỏi tôi xem cái quán tôi chọn đây có đắt lắm không, nhưng tôi đã giúp hắn bớt lo lắng bằng cách đảm bảo với hắn rằng giá cả đều đã niềm yết và đều phải chăng. Đúng thế. Với Madelon thì hắn chẳng rời bàn tay cô.

Bây giờ tôi có thể nói rằng chúng tôi đã trả tiền cho quán ăn coi như mình đã ăn cả, nhưng thật ra chỉ nếm thử vài miếng. Tốt hơn hết là không nói gì nữa đến những món ăn họ bưng ra cho chúng tôi. Còn cả đấy.

Định dành buổi chiều vào một chuyến đi câu với Robinson, nhưng thấy quá lích kích và có thể làm cho Robinson thêm buồn vì hắn làm sao trông thấy được phao trên dây câu. Về phần mình, ngồi trèo thuyền sau một buổi sáng gian nan ấy tôi đã phát ốm. Đủ quá rồi. Tôi đã không còn hứng thú với sông nước từ khi ở châu Phi. Tôi già đi cũng vì thế.

Để thay đổi chương trình, tôi gợi ý đi bộ dạo chơi một chút bên bờ sông, hoàn toàn đơn giản, để mình được thanh thản, ít nhất cũng đến đám cỏ mọc cao cách đó chưa đến một cây số, gần rặng cây dương.

Chúng tôi tiếp tục đi, tôi và Robinson khoác tay nhau, Madelon đi trước vài bước. Như thế dễ đi trong cỏ hơn. Đến một khúc sông chúng tôi nghe tiếng đàn ắc-coóc từ một chiếc xuồng đậu dưới bến vẳng lên. Robinson lưu luyến tiếng đàn. Đối với hắn thì việc này cũng rất dễ hiểu, vì hắn vốn có sở thích âm nhạc. Chúng tôi đều mừng là đã tìm được cái gì đó để hắn vui, chúng tôi dừng lại ngay trên bãi cỏ, ít bụi hơn bên bờ dốc cạnh đó. Cái xuồng này xem ra không bình thường. Rất sạch sẽ và tỉ mỉ. Một cái xuồng để ở chứ không phải để chở hàng, trên xuồng đầy hoa và có cả một chuông chó xinh xinh đỏm dáng nữa. Chúng tôi mô tả chiếc xuồng cho Robinson nghe. Hắn muốn biết tất cả. “Tớ cũng rất muốn được ở trên xuồng như thế, hắn nói và quay sang hỏi Madelon: Còn em?”

- Em hiểu ý anh lắm rồi! cô trả lời. Nhưng cái ý ấy của anh tốn kém lắm, Léon ạ! Còn đắt hơn cả một ngôi nhà tương tự đấy!

Cả ba chúng tôi ngồi đó mà suy nghĩ với nhau về cái giá một chiếc xuồng như thế, nhưng chịu không sao tính ra được... Mỗi người đưa ra một con số. Chúng tôi đã có thói quen là tính cái gì thì cũng xướng to lên... Trong lúc đó, tiếng đàn ắc-coóc vẳng đến chúng tôi những điệu thật là mơn trớn, và đệm vào cả những lời ca... Cuối cùng chúng tôi đi đến nhất trí với nhau rằng chiếc xuồng được trang bị như thế ít nhất cũng phải hàng trăm ngàn quan. Chỉ để mơ ước thôi...

Nhắm đôi mắt đẹp của em lại, bởi thời gian ngắn ngủi...

Ở xứ sở diệu kỳ, ở xứ sở êm đềm của những ước mơ.

Họ hát ở trong xuồng như thế đó, lẫn cả giọng đàn ông với đàn bà, hơi lạc điệu, nhưng dẫu sao cũng dễ chịu với khung cảnh này. Với cái nóng và cảnh nông thôn, thời gian và con sông.

Robinson vẫn chưa dứt ra khỏi việc ước giá tiền nghìn và tiền vạn. Hắn cho rằng cứ như con xuồng được mô tả thì còn phải đắt hơn thế nữa... Bởi trên mui có một lớp kính để nhìn rõ được bên trong và chỗ nào cũng dát đồng, như vậy là loại sang rồi...

- Léon ơi, anh thật rỗi hơi, Madelon cố làm cho hắn dịu bớt, nào ngả lưng xuống đây này, cỏ êm đấy, nghỉ ngơi một lát... Một trăm nghìn hay năm trăm nghìn thì cũng không phải của anh mà cũng chẳng phải của em, phải không nào?... Nhọc lòng vào chuyện ấy làm gì, anh...

Tuy ngả lưng xuống nhưng hắn vẫn cứ băn khoăn về giá chiếc xuồng, ra sức tìm hiểu và cố thử xem nó ra sao mà đắt đến thế... “Nó có máy nổ không?” hắn hỏi, nhưng chúng tôi làm sao biết được. Vì hắn nằn nì, tôi đã phải chiều ý, ngó phía đuôi xuồng coi có cái ống của máy nổ không.

Nhắm đôi mắt đẹp của em lại, bởi vì đời chỉ là giấc mộng...

Tình yêu chỉ là ảo ảnh...

Nhắm đôi mắt đẹp của em!

Những người dưới xuồng tiếp tục hát như thế. Còn chúng tôi thì đều thấm mệt... Họ ru chúng tôi mơ mơ ngủ.

Được một lúc, con chó săn cụp tai từ trong cúi xồ ra cầu tầu hướng về phía chúng tôi sủa toáng lên. Chúng tôi giật mình thức giấc, mắng con chó. Lo cho Robinson.

Một tay có vẻ như chủ chiếc xuồng từ trong khung cửa nhỏ bước ra. Tay ấy không muốn ai được mắng con chó của mình, hai bên cãi nhau. Nhưng khi tay ấy hiểu ra rằng Robinson có thể gọi như kẻ mù lòa thì bỗng bình tĩnh ngay lại và còn cảm thấy mình ngốc nghếch nữa. Tay ấy đổi giọng và còn tự cho là đã xử sự thô lỗ... Để bù lại, tay ấy mời chúng tôi xuống dưới xuồng uống cà phê, nhân dịp mừng ngày sinh của mình. Tay ấy không muốn chúng tôi cứ nằm phơi nắng nóng như thế, liến thoắng một hồi... Mà như thế lại hay, vì họ đang ngồi với nhau mười ba người... Tay chủ này là một chàng trai phóng túng. Anh ta còn cho biết là rất mê tầu thuyền... Thì chúng tôi đã hiểu ngay điều đó. Nhưng cô vợ lại sợ đi biển, thế là họ phải neo lại đây. Những người trong xuồng hình như đều vui vẻ tiếp chúng tôi. Trước hết là cô vợ, một phụ nữ đẹp kéo đàn ắc-coóc rất hay. Dù sao thì mời chúng tôi cùng uống cà phê như thế là tử tế rồi. Thuộc loại người nào thì cũng chẳng kể gì. Thật ra, cũng đáng tin cậy về phía họ. Chúng tôi hiểu ngay rằng không nên làm điều gì để những người chủ duyên dáng này phải hổ thẹn... Trước hết là trước mặt khách khứa của họ... Robinson tuy có những tật xấu đấy, nhưng cũng là một gã trai nhậy cảm. Chỉ nghe giọng nói, trong lòng hắn đã thấy cần phải ý tứ, đừng để buột ra những điều thô lỗ. Tuy chúng tôi ăn mặc chẳng bảnh bao gì nhưng sạch sẽ tươm tất. Nhìn gần, tôi thấy chủ nhân chiếc xuồng này trạc ba mươi, với mái tóc hung đẹp nên thơ. Cô vợ xinh đẹp có cặp mắt mượt mà đúng “như nhung”.

Bữa trưa của họ vừa kết thúc. Thức ăn còn lại khá dồi dào. Chúng tôi không chối từ chiếc bánh ga tô nhỏ, không đâu! Và cả ly rượu poóc-tô kèm theo. Từ lâu tôi không được nghe những giọng nói lịch sự như thế. Những người lịch thiệp họ có cách nói nào đó khiến cho anh phải rụt rè và với tôi thì phát sợ, nhất là ở những cô vợ của họ, tuy chỉ là những câu nói kênh kiệu chẳng ra sao, nhưng được đánh bóng như những đồ gỗ cổ. Tuy vô thưởng vô phạt nhưng những câu nói của họ vẫn dễ sợ. Ta sợ trượt ngã, chỉ vì đáp lời họ. Ngay cả lúc giải buồn với nhau, họ mượn giọng bọn vô lại để hát những bài hát của người nghèo, thì họ vẫn cứ giữ cái âm điệu riêng biệt khiến cho ta phải dè chừng và phát ngán, một âm điệu như ngọn roi trong đó, luôn luôn sẵn sàng quất lên đám dầy tớ. Thật là phấn hứng, nhưng đồng thời nó cũng kích thích anh tốc luôn áo quần của những cô vợ họ lên chỉ để mà nhìn nó tiêu tan, cái mà họ gọi là phẩm giá của các cô nàng.

Tôi khe khẽ giải thích cho Robinson biết những đồ đạc bầy biện xung quanh, toàn đồ gỗ cổ, làm cho tôi hơi nhớ đến cửa hiệu của mẹ tôi, nhưng tất nhiên là ở đây sạch sẽ và ngăn nắp hơn. Ở cửa hàng mẹ tôi thì hoàn toàn là mùi hạt tiêu mốc.

Trên các bức vách, chỗ nào cũng thấy treo tranh của chủ nhân. Một họa sĩ. Cô vợ cho tôi biết điều đó với những kiểu cách rất điệu đàng. Được vợ yêu, cái đó thể hiện rõ ở cây đàn ắc-coóc trên đó, bạn bè đó, những mộng mơ trên con tầu, trên vùng nước hiếm chảy quanh, rất sung sướng mà không phải đi đâu cả... Họ có đủ mọi thứ ngay trong nhà họ với tất cả những của ngon ngọt tươi mát quý hiếm trên đời, giữa những làn gió nhẹ của chiếc quạt máy và sự an toàn tuyệt diệu.

Đã đến đây rồi, chúng tôi ắt phải đồng điệu với họ. Trước hết là những đồ uống ướp lạnh và kem dâu, những thứ tráng miệng ưa thích của tôi. Madelon cũng xoắn xít đòi thêm. Cả cô nữa, cũng bắt đầu lây cái kiểu cách làm duyên. Cánh đàn ông thấy Madelon dễ mến, nhất là ông bố vợ, một con người rất giầu có, ông ta có vẻ rất bằng lòng được có Madelon bên cạnh và thế là ông uốn éo để lấy lòng cô. Ông còn tìm kiếm trên bàn các món ăn ngon để mời riêng cô, trong khi cô đã ngập mũi với kem. Qua trò chuyện, được biết ông ta góa vợ. Chắc hẳn ông đã quên đàn bà. Chẳng mấy chốc Madelon chếnh choáng hơi men. Bộ quần áo trên người Robinson cũng như bộ của tôi đã hơi tã mùa này qua mùa khác, nhưng trong chỗ khuất như chỗ chúng đang ngồi thì cũng không ai thấy được. Dù sao thì tôi cũng cảm thấy mình thấp kém giữa những người kia, thoải mái mọi mặt, sạch sẽ như người Mỹ được tắm rửa tử tế, được ăn mặc chững chạc, sẵn sàng cho những cuộc thi thanh lịch.

Madelon ngà ngà say không còn giữ gìn được nữa. Cô nghiêng ngó lên những bức vẽ, nói năng lảm nhảm. Nữ chủ nhân đã hơi thấy ra bèn kéo đàn ắc-coóc để ổn định lại tình hình. Mọi người cùng hát, cả ba chúng tôi cũng ú ớ hát theo nhưng sai bét và nhạt phèo, vẫn cái bài hát chúng tôi đã nghe hồi nãy ở ngoài kia, và thêm một bài khác.

Robinson đã tìm được cách bắt chuyện với một ông có tuổi hình như biết nhiều về nghề trồng ca cao. Một đề tài hay. Một anh thuộc địa, hai anh thuộc địa. Tôi bỗng vô cùng kinh ngạc khi nghe Robinson khẳng định:

- Khi tôi còn ở châu Phi, vào thời tôi làm Kỹ sư Canh nông của Công ty Pordurière, tôi hướng dẫn tất cả dân chúng trong làng vào việc trồng hái... vân vân...

Hắn không thể thấy được tôi nên thả cửa múa may... Thật hết cỡ... Những kỷ niệm giả tạo... Tha hồ lòe ông già... Những trò dối trá! Tất cả những gì hắn có thể tìm ra để được ngang tầm với ông lão. Xưa nay Robinson là người khá dè dặt trong nói năng. Thế mà hắn làm cho tôi khó chịu và buồn phiền về những lời lẽ ba hoa đến thế.

Họ xếp hắn vào chỗ ngồi danh dự ở giữa cái đi văng sực nức nước hoa, tay phải nâng ly rượu mạnh loại hảo hạng, còn tay trái gợi lại những cử chỉ khoáng đạt uy nghi của vị chúa những khu rừng không thể chinh phục và những cơn bão tố mãnh liệt vùng xích đạo. Hắn đã say, say thật rồi... Lúc này mà Alcide có mặt ở đó, trong một góc nhỏ kia, có lẽ cũng phải tức cười. Alcide khốn khổ [135*]!

Chẳng phải bàn, muốn dễ chịu thì trong chiếc xuồng này của họ thật dễ chịu. Nhất là bắt đầu có tí gió sông lọt vào, và những chiếc rèm phấp phới trong các ô cửa sổ như những lá cờ nhỏ reo vui trước gió.

Rồi lại kem, lại sâm banh. Chủ nhân luôn miệng đến trăm lần, ngày sinh của anh ta mà. Anh ta đã thực hiện được việc đem lại niềm vui một lần cho mọi người, kể cả người qua đường. Đối với chúng tôi cũng một lần. Trong một tiếng, hai tiếng và có thể là ba tiếng, tất cả hòa hợp với nhau dưới sự điều hành của anh ta, tất cả là bạn của nhau, người đã quen hay ai khác, kể cả người lạ, cả ba chúng tôi mà họ đã tóm được trên bờ sông, do không thể làm hơn, để không còn phải mười ba người ngồi một bàn. Tôi bắt đầu hát một bài hát vui ngắn và bỗng tôi cũng tự thấy mê say, tự hào, tự giác. Tôi thấy đã đến lúc cho họ biết mình là ai, dù sao cũng để minh chứng cho cuộc mời mọc này, đầu tôi đã bốc nóng, họ cần biết rằng họ đã mời được đích thân tôi, một trong những thầy thuốc danh tiếng trong vùng Paris! Tất nhiên là những con người ấy không thể nào tin được qua cách ăn mặc của tôi. Cũng như cách ăn mặc xoàng xĩnh của các bạn tôi. Nhưng liền đó, sau khi biết được cương vị của tôi, họ liền tỏ ra vui mừng, sung sướng, và không còn chờ đợi gì nữa, người nào cũng nhờ tôi khám cho họ những bất hạnh riêng nho nhỏ trong người; tôi liền tranh thủ sáp lại gần con gái một tay thầu khoán, một cô bé khá lực lưỡng đúng là bị bệnh nổi mề đay và không có lý do gì cũng ợ chua liền liền.

Khi mình chưa quen với những cao lương mỹ vị và sự tiện nghi, thì rất mau chếnh choáng. Sự thật chỉ đòi anh sớm tếch. Rất ít khi mà sự thật lại buông tha anh đâu. Không thể cưỡng lại sự thật của mình đâu. Trong niềm vui đột ngột chứa chan thế này, cái bệnh hoang tưởng điên cuồng coi anh chẳng ra cái đinh gì. Đến lượt tôi cũng bắt đầu lảm nhảm, trong lúc nói về căn bệnh mề đay của cô em nhỏ. Để thoát khỏi những điều nhục nhã hàng ngày, cũng giống như Robinson, tôi bắt đầu hòa điệu với đám nhà giầu, bằng những đồng tiền của kẻ nghèo, tức những lời hư cấu. Tất cả chúng ta đều xấu hổ với thịt da nhẽo nhèo, bộ xương quá khổ. Tôi không thể tự giải quyết được việc trình bầy với họ sự thật về mình; sẽ không xứng đáng với họ. Phải bằng mọi giá tạo ra ấn tượng tốt đẹp.

Với những câu hỏi của họ, tôi liều lĩnh nghĩ sao trả lời vậy, cũng như Robinson trả lời ông già hồi nãy. Đến lượt mình, tôi tràn ngập toàn những cái tuyệt vời!... Khách bệnh của tôi đông đảo!... Phải làm quá sức!... Bạn Robinson... nhà kỹ sư, mời tôi đến ở tại tòa lâu đài nhỏ của anh ở Toulouse...

Còn vị khách thì sau khi đã no say, ắt dễ bị thuyết phục. Thật là may! Mọi cái trót lọt! Robinson đã đi trước tôi trong cái may mắn thoảng qua bằng những chuyện phịa ứng biến, chỉ cần cố lên một tí teo là theo được hắn.

Do hắn đeo kính đen nên mọi người không thấy rõ được hai mắt Robinson ra sao. Rất hào phóng, chúng tôi gắn luôn cho nỗi bất hạnh của hắn là do chiến tranh. Từ đấy, chúng tôi càng được họ trọng vọng, đề cao về mặt xã hội rồi cả mặt yêu nước, đến nỗi vợ chồng chủ nhân, ngạc nhiên đôi chút trước hết bởi cái độc đáo của anh chồng, nhà họa sĩ, mà thói ăn chơi giao thiệp kiểu nghệ sĩ đôi lúc đã khiến anh ta có những hành động lạ thường... Các khách mời bắt đầu thấy cả ba chúng tôi thật sự rất đáng mến và lý thú hết mức.

Với cương vị một người vợ chưa cưới, Madelon có lẽ chưa giữ được vai trò cần phải có của mình là đứng đắn đoan trang. Cô kích thích tất cả mọi người, cả đám đàn bà, đến nỗi tôi phải tự hỏi liệu thế này thì có đi đến kết thúc bằng một cuộc truy hoan không. Không. Các câu chuyện rời rạc dần, không đâu vào đâu. Chẳng chuyện gì xẩy ra.

Chúng tôi cứ thế bám vào những lời lẽ huênh hoang và những gối đệm, ngơ ngác bởi mọi người đang gắng làm cho chúng tôi sung sướng, sâu xa hơn, nồng nhiệt hơn, hơn thêm chút nữa, người này người nọ, bụng dạ no nê, cố hết sức mình, bằng tinh thần thôi, giữ cho được cái lạc thú trên đời trong lúc này, tất cả những gì mình thấy là tuyệt diệu ở tự thân và ở khắp thế gian, và để cho người bên cạnh mình cũng được hưởng và người bên cạnh ấy thừa nhận với ta rằng đúng là cái anh ta đang tìm kiếm, thật là tuyệt, cái món quà ta vừa trao tặng thật đúng là cái anh ta đang thiếu từ biết bao nhiêu năm rồi, để rồi cuối cùng được hoàn toàn sung sướng, mãi mãi sung sướng! Thế là anh ta đã thấy ra được chính cái lẽ sống của mình! Vậy thì phải nói cho mọi người biết rằng anh ta đã tìm được ra lẽ sống! Nào, ta lại cùng uống với nhau để ăn mừng sự khoái trá này và chúc cho nó tồn tại mãi như thế này! Sẽ không bao giờ còn thay đổi sự mê say này! Nhất là sẽ không bao giờ quay lại những thời tồi tệ, những thời không có chuyện thần kỳ, những thời trước khi ta quen biết nhau và ta đã tuyệt vời tìm thấy được nhau!... Cùng nhau tất cả từ đây! Thế đấy! Mãi mãi!...

Chủ nhân thì không sao tự kiềm chế được để dứt ra khỏi cơn mê say này.

Anh ta có cái tật là hay nói về nghề họa của mình, cái nghề làm cho anh day dứt mạnh mẽ thật sự, về những bức vẽ của anh, nói hết sức mình và nói bất cứ lúc nào. Thế là, do việc làm ngốc nghếch ngoan cố của anh ta, những lời lẽ tầm thường sáo rỗng lại dội lên giữa đám người đã say mềm cả. Cố gượng được cơn say, tôi nói với chủ nhân mấy lời ca ngợi thấu triệt và rạng rỡ, những lời chúc mừng kiểu cách đối với các nghệ sĩ. Anh ta cần phải như vậy. Nhận xong mấy lời ca ngợi của tôi, như vừa được một cú làm tình, anh ta ngả luôn người xuống một chiếc xô pha, ngủ liền, trông thật dễ thương và tất nhiên là sung sướng. Trong lúc đó, khách khứa, với những cặp mắt nặng trĩu và thôi miên lẫn nhau, vẫn còn lơ mơ giữa cơn buồn ngủ díp mắt với cái khoái được một bữa tiêu hóa thần diệu.

Về phần mình, tôi dè sẻn cơn thèm ngủ ấy, để dành lại đến đêm hãy hay. Những nỗi lo sợ lởn vởn ban ngày rất thường xua đi mất cơn buồn ngủ, và khi đã vớ được dịp may để thu thập lấy một ít dự phòng cho sự sung sướng thanh thản, thì cố mà thực hiện, chỉ có thật là đần độn mới bỏ phí cái đó vào mấy giấc ngủ chập chờn. Tất cả để đến đêm! Đó là phương châm của tôi! Lúc nào cũng phải nghĩ đến đêm tối. Hơn nữa, chúng tôi cũng được mời ở lại ăn bữa tối, đó là lúc để ăn bù.

Tranh thủ lúc mọi người đang còn ngơ ngác, chúng tôi đánh bài chuồn. Cả ba chọn một lối ra thật kín đáo, né tránh những vị khách đang ngủ gật và quây quanh cây đàn của nữ chủ nhân. Đôi mắt của nữ chủ nhân dịu hiền theo tiếng nhạc chớp chớp tìm rói bóng hình. “Lát nữa nhé!”, cô ta chào khi chúng tôi đi qua gần chỗ cô và nụ cười cũng tắt ngấm vào cõi mơ.

Cả ba chúng tôi đi không xa lắm, chỉ vừa tới chỗ tôi đã ngắm trước, chỗ khuỷu con sông, giữa hai rặng cây dương, những ngọn cây to vươn cao nhọn hoắt. Từ chỗ đó chúng tôi nhìn ra khắp thung lũng và xa xa là thành phố nhỏ nằm giữa thung, rúm lại quanh tháp chuông như một cái đinh giữa ráng chiều rực đỏ.

-Mấy giờ có tầu để về nhỉ? Madelon lo ngay chuyện ấy.

-Em không phải lo! hắn nói cho cô yên dạ. Họ hứa sẽ đưa chúng mình về bằng xe ô tô, đã thỏa thuận rồi... Tay chủ đã báo thế... Họ có một cái...

Madelon không vật nài gì nữa. Cô ngồi nghĩ đến thú vui... Thật là một ngày tốt đẹp. Thế rồi cô hỏi:

-Mắt anh bây giờ thế nẩo rồi, Léon?

-Khá hơn nhiều. Anh chưa muốn nói gì với em vì anh chưa chắc, nhưng với con mắt trái thì anh đã bắt đầu đếm nhẩm được những cái chai trên bàn... Anh đã uống kha khá, em có nhận thấy thế không? Rượu lại ngon nữa!...

-Phía trái là phía tim đấy, Madelon vui vẻ lưu ý. Cô không còn gì thỏa mãn hơn đối với hai con mắt của hắn, điều đó là dễ hiểu.

-Em hôn anh, anh hôn em đi nào! cô bảo hắn. Tôi bắt đầu cảm thấy mình quá gần với sự biểu lộ tràn trề của họ. Tuy nhiên tôi cũng khó rời xa, vì cũng chẳng còn biết đi đâu. Tôi làm ra vẻ đi ra gốc cây hơi xa để tiểu tiện và đứng núp đó chờ cho sự việc của họ qua đi. Những gì họ kể cho nhau thật là êm ái. Tôi lắng nghe. Những lời đối thoại yêu đương dù nhạt nhẽo nhất thì cũng vẫn thấy lạ kỳ, khi mình đã biết những người nói đó là ai. Và thật quả tôi chưa từng nghe họ nói với nhau thế này bao giờ.

-Anh yêu em thật không? cô hỏi.

-Anh yêu đôi mắt bao nhiêu thì cũng yêu em bấy nhiêu! hắn trả lời.

-Chẳng phải là không quan trọng, điều anh vừa nói đó, Léon!... Nhưng anh đã nhìn thấy em đâu, Léon?... Khi nào anh nhìn được em bằng chính mắt anh hơn là qua mắt những người khác, có thể là anh sẽ không còn yêu em đến thế... Đến lúc ấy anh sẽ nhìn thấy những người đàn bà khác và có thể anh sẽ bắt đầu yêu tất cả họ?... Cũng như các bạn phải không?...

Nhận xét đó cô nói với hắn, nhưng kín đáo nhằm vào tôi. Tôi không lầm đâu... Cô tưởng tôi đã đi xa rồi và không thể nghe họ nói... Thế là cô ra sức chơi tôi một vố đây... Cô không để mất thì giờ... Còn anh bạn thì hắn bắt đầu phản ứng. “Thế đấy!...” hắn nói.

Nhưng tất cả chỉ là giả thiết! Những lời vu cáo...

-Anh ấy à, Madelon, không đâu! hắn tự bảo vệ. Anh không cùng loại với hắn đâu! Cái gì làm cho em tưởng anh cũng như hắn!... Tử tế như em đối với anh... Anh gắn bó với em! Anh không phải thằng đểu cáng đâu! Mãi mãi anh chỉ có một lời thôi, một lời đã nói với em! Cho mãi mãi! Em xinh đẹp, anh đã biết chứ, và em sẽ càng xinh đẹp hơn khi nào anh nhìn được thấy em... Đó, bây giờ em đã bằng lòng chưa? Em không khóc nữa chứ? Dù sao thì anh cũng không thể nói gì hơn với em được nữa!

-Anh đáng yêu quá, Léon! cô trả lời và thu mình vào trong vòng tay hắn. Họ đang thề thốt với nhau, không thể ngăn lại được, trời cũng không còn đủ lớn nữa.

-Anh muốn rằng em được luôn luôn hạnh phúc với anh... hắn nói, rất nhẹ nhàng. Mong em sẽ không phải làm gì cả mà có đủ tất cả những gì em cần...

-Trời, anh tốt quá, Léon của em. Anh còn tốt hơn em đã hình dung đấy... Anh thật dịu dàng! Anh thật thủy chung! và anh là tất cả!...

-Đó là vì anh yêu em tha thiết, em cưng của anh...

Họ càng quấn quít, sưởi ấm cho nhau. Và vẫn cho rằng tôi khuất xa niềm hạnh phúc rạo rực đó của họ, họ lại ra sức bồi thêm cho tôi một cú tồi tệ hơn...

Đầu tiên là cô ấy: “Ông bác sĩ bạn anh là người tử tế, phải không?” Cô ấy lại tiếp tục, cứ như không quên tôi đi được, “ông ấy tử tế!... Em không muốn nói điều gì nhằm chống ông ấy, vì ông ấy là bạn của anh... Nhưng phải nói rằng dù sao ông ta cũng là một người đàn ông thô bạo với đàn bà... Em không muốn nói xấu ông ta vì em tin là ông ấy thật sự rất quý anh... Nhưng dù thế nào thì cũng không cùng loại người với em... Em sẽ nói với anh... Liệu cái đó có làm anh phật ý không?” Không chẳng có cái gì làm phật ý Léon được đâu. “Anh ạ, em thấy hình như ông bác sĩ quá yêu đàn bà... Hơi giống như những con chó ấy, anh có hiểu em không?... Anh không thấy à? Như người ta thường nói ấy mà, chó nó nhảy lên một cái, làm cho đau lên rồi cút mất... Anh không thấy thế à? ông ấy như thế đấy, phải không?”

Hắn thấy chứ, thằng đểu ấy, hắn thấy tất cả những gì cô ấy muốn, thậm chí hắn thấy những gì cô ấy nói là hoàn toàn đúng và buồn cười. Kỳ quặc tất. Hắn khuyến khích cô tiếp tục và thích thú phát nấc lên.

-Ừ, thật đúng như những gì em nhận xét về cậu ấy đấy, Madelon ạ. Ferdinand là một người không xấu đâu, nhưng về mặt tế nhị, thì đấy không phải mặt mạnh của cậu ấy, có thể nói là thế, hơn nữa về sự chung thủy cũng vậy!... Anh có thể chắc chắn là thế!...

-Anh hẳn biết rõ ông ấy có khối tình nhân đấy nhỉ, anh Léon? Con bé thăm dò đây!

-Bao nhiêu là bao nhiêu! hắn trả lời quả quyết, nhưng em phải biết... Trước hết cậu ta... không phải con người khó khăn!...

Phải rút ra một kết luận về những chuyện này,

Madelon gánh lấy việc ấy.

-Các thầy thuốc, thì ai chẳng biết, đều là đồ con lợn tất... phần lớn thời gian... Ấy thế mà không khéo ông ta lại thành công trong lối sống ấy đấy!

-Em chưa bao giờ nói hay đến thế; hắn tán thành, thằng bạn tốt, thằng bạn hạnh phúc của tôi, và hắn tiếp tục: Chính về điểm này, anh thường nghĩ cậu ta đạt được đến thế hẳn là đã phải dùng ma túy... Mà này, cậu ta còn có cái ấy, chà nếu em mà thấy được nó to thế nào! Không phải thường đâu!...

-Ái! ái! Madelon bối rối và hẳn là đang nhớ lại cái của tôi. Thế anh có nghĩ rằng ông ấy có thể mang bệnh không, anh? Cô ta bỗng trở nên lo lắng ngao ngán bởi những thông tin kín đáo ấy.

-Cái đó thì anh không biết gì cả, hắn buộc lòng phải nhận là thế, thật tiếc là anh không thể đảm bảo được gì cả... Nhưng cậu ta thường gặp may mắn trong đời.

-Dẫu thế nào thì anh cũng có lý, ông ta nhất định là đã dùng ma túy... Có lẽ vì thế mà đôi khi thấy ông ta lạ lùng lắm...

Madelon suy nghĩ trong đầu về chuyện ấy. Cô nói thêm:

-Từ nay mình phải cẩn thận hơn đối với ông ta...

-Dù thế thì em cũng không sợ chứ? hắn hỏi. Ít ra thì cậu ta cũng không là gì đối với em, phải không?... Cậu ấy có tán tỉnh em bao giờ không?

-À cái đó thì không, em không thích! Nhưng ai mà biết được ông ta nghĩ gì trong đầu... Cứ giả thử ông ta lên một cơn gì đó chẳng hạn... Những người như thế, những người nghiện ma túy là dễ lên cơn lắm!... Em chỉ luôn luôn mong rằng không phải để ông ấy chữa bệnh cho mình!...

-Anh cũng thế, bây giờ người ta đã nói đến chuyện ấy! Robinson tán thành. Cùng lúc với những âu yếm vuốt ve...

-Ngoan nào!... Ngoan nào!... cô ta ru hắn.

-Mèo con của anh!... Meo!... hắn đáp lại. Rồi yên lặng với những cái hôn cuồng nhiệt trong đó. “Nào, em thử nói thật nhanh rằng em yêu anh xem được bao nhiêu lần cho đến lúc anh hôn đến vai em...” Trò ấy bắt đầu từ cổ xuống. “Em nóng ran lên đây này! cô vừa thở vừa kêu... Em chết ngạt mất!... Cho em thở đã!” Nhưng hắn không để cho cô thở. Hắn vẫn tiếp tục. Tôi ở trong đám cỏ cạnh đấy, cố ngó xem cái gì sắp xẩy ra. Hắn thỏa thích đớp đớp hai đầu vú. Rồi những trò tiếp nối. Tôi cũng nóng ran cả người, cảm giác chồng chất và càng kinh ngạc thán phục cho sự tò mò của mình.

-Hai chúng mình sống với nhau sẽ hạnh phúc, phải thế không, anh Léon? Nói với em đi, anh có chắc chắn là chúng mình sẽ hạnh phúc với nhau không?

Phút giải lao. Rồi lại những dự kiến cho tương lai chẳng bao giờ hết, như thể họ sẽ làm lại cả thế giới này, một thế giới chỉ để cho hai người họ thôi! Nhất là tôi lại càng không được ở trong cái thế giới ấy. Có thế nói rằng họ chẳng bao giờ hết nghĩ đến việc giũ bỏ tôi, dọn sạch bóng dáng tồi tệ của tôi trong cuộc sống riêng tư của họ.

-Anh với Ferdinand là bạn với nhau đã lâu chưa? Chuyện này vẫn ám ảnh cô...

-Nhiều năm rồi, phải... Nơi đây... Nơi đó... hắn trả lời. Ban đầu gặp nhau cũng là tình cờ thôi, trong các chuyến đi... Cậu ấy là người thích được thăm các nước... Theo một nghĩa nào đó thì anh cũng thế. Thế là gần như cả hai là bạn đường với nhau từ đã lâu... Em hiểu không?... Hắn đã đưa cuộc sống của tôi và của hắn vào những chuyện tầm thường nhất.

-Này anh! thế thì thôi là bạn nữa nhé, anh yêu! Bắt đầu ngay từ bây giờ nhé! Cô trả lời hắn thật là quả quyết, ngắn gọn và rõ ràng... Chấm dứt đi thôi... Chấm dứt, phải thế không, anh yêu?... Từ nay chỉ mình em là bạn đường của anh thôi... Anh hiểu em không? Phải không, anh yêu?...

-Thế em ghen tị với cậu ấy à? hắn hỏi cô với vẻ hơi sững sờ, rõ thằng ngốc.

-Không, em không ghen tị, nhưng em yêu anh quá đi mất, anh thấy không, Léon của em? Em muốn tất cả anh là thuộc về em... Em không san sẻ anh cho ai cả... Và trước hết ông ta bây giờ không phải là người để giao du đối vơi anh, vì anh là người em yêu, Léon của em... Ông ta quá hư hỏng... Anh có hiểu cái đó không? Hãy nói anh yêu em rất nhiều đi, Léon! và anh hiệu em chứ?

-Anh rất yêu em...

Tốt lắm...