Học Vấn Nhân Sinh

Lượt đọc: 563 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Hoàn Thành Việc Học Và Ý Định Về Nước

❊ ❊ ❊

Tinh thần thì khổ muộn, tình thế lại nghiêm trọng; thế nhưng việc học của tôi vẫn tiến hành như bình thường.

Trong ba chuyên ngành mà tôi đã chọn, việc học đều có thể coi là suôn sẻ. Chuyên ngành chính là Phạn văn và tiếng Pali, học kỳ đầu tiên, Giáo sư Waldschmidt giảng về ngữ pháp Phạn văn, học kỳ hai thì đọc bản gốc Phạn văn "Truyện Nala", tiếp đó là đọc "Vân sứ" (Meghaduta) của Kalidasa, v.v. Từ học kỳ thứ năm, bắt đầu bước vào lớp thảo luận (Seminar) thực sự, đọc các mảnh rời Phạn văn kinh Phật được tìm thấy ở Thổ Lỗ Phiên, Tân Cương, Trung Quốc. Đây là sở trường của Giáo sư Waldschmidt, thầy của ông là H. Lüders và bản thân ông đều là những bậc quyền uy trong lĩnh vực này. Bắt đầu từ học kỳ thứ sáu, ông bàn bạc với tôi về đề tài luận án tiến sĩ, cuối cùng chốt lại là nghiên cứu về sự biến đổi động từ trong phần kệ tụng của "Mahavastu". Từ đó, ngoài giờ lên lớp và dạy học, tôi tận dụng mọi thời gian có thể để gặm nhấm ba tập dày cộp của "Mahavastu". Không lâu sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, giáo sư của tôi bị gọi nhập ngũ. Giáo sư Sieg, lúc đó đã nghỉ hưu, ở tuổi xế chiều lại đứng ra thay ông lên lớp. Giáo sư Sieg thực sự là người không biết mệt mỏi khi dạy học, buổi lên lớp đầu tiên ông đã trịnh trọng tuyên bố với tôi: ông muốn truyền thụ tất cả những kiến thức chuyên sâu nhất mà mình tích lũy cả đời cho tôi, không chút giữ lại. Một là "Rigveda", hai là ngữ pháp cổ điển Ấn Độ "Mahabhashya", ba là "Dashakumaracharita", cuối cùng là tiếng Tocharian, ông là bậc thầy thế giới đã thông hiểu tiếng Tocharian. Cứ như vậy, trong thời gian Giáo sư Waldschmidt nhập ngũ, tôi vừa viết luận án, vừa theo học lớp của Giáo sư Sieg. Việc học rất suôn sẻ.

Một chuyên ngành phụ là ngôn ngữ học tiếng Anh, chuyên ngành phụ kia là ngôn ngữ học tiếng Slav, tôi cũng vẫn lên lớp bình thường, những môn này cũng đều suôn sẻ.

Xét riêng về luận án tiến sĩ, đây là công việc tối quan trọng đối với kỳ thi học vị. Giáo sư nhìn nhận năng lực của sinh viên chủ yếu cũng thông qua luận án. Các trường đại học Đức yêu cầu rất khắt khe đối với luận án, đề tài thông thường không lớn, nhưng bắt buộc phải có nội dung mới thì mới có thể thông qua. Có những lưu học sinh Trung Quốc ở Đức đã sáu bảy năm mà vẫn không lấy được học vị, mấu chốt nằm ở luận án. Chương Dụng chính là một ví dụ, một lưu học sinh họ Diệp cũng gặp phải số phận tương tự. Luận án của tôi, sau khi chốt đề tài, tôi tích cực viết, đến năm 1940 thì cơ bản đã viết xong. Trong thời gian Waldschmidt nhập ngũ, Sieg cũng hướng dẫn thêm cho tôi. Waldschmidt về nhà nghỉ phép, tôi liền đưa luận án cho ông xem. Bản thân tôi không biết đánh máy, người giúp tôi đánh máy là cô con gái lớn của nhà Meyer, Irmgard, một cô gái vô cùng xinh đẹp. Mùa thu năm đó, tối nào tôi cũng đến nhà cô. Bởi vì phiên âm Latin của ký tự Phạn văn có rất nhiều dấu, phải đội mũ mang giày (phụ âm kèm dấu), tôi bắt buộc phải ngồi bên cạnh mới không xảy ra sai sót. Ngày 13 tháng 9, luận án đánh máy xong. Trước đó đã được sự đồng ý của Waldschmidt. Ngày 9 tháng 10, tôi nộp luận án cho Viện trưởng Viện Văn học, Giáo sư Deichgräber. Theo quy định của Đức, viện trưởng sắp xếp ngày thi vấn đáp, mà viện trưởng lại do giáo sư chính thức trẻ nhất đảm nhiệm. Deichgräber là giáo sư tiếng Hy Lạp, tiếng Latin, vừa mới được thăng chức giáo sư chính thức. Theo quy định lẽ ra phải thi vấn đáp cả ba chuyên ngành cùng lúc. Thế nhưng Waldschmidt đang nghỉ phép về nhà, không thể đợi lâu, giáo sư tiếng Anh Roeder lại bị ốm nằm viện, nên vào ngày 23 tháng 12 năm 1940 khi thi vấn đáp, chỉ có Phạn văn và ngôn ngữ học tiếng Slav, tiếng Anh sẽ thi bổ sung sau. Nhật ký ngày hôm đó của tôi viết như sau:

Sáng sớm 5 giờ đã tỉnh giấc. Trong lòng chỉ nghĩ đến việc thi vấn đáp, không sao ngủ lại được. 7 giờ dậy, ăn sáng xong, lại xem sách lung tung một hồi, trong lòng cực kỳ hoảng loạn.

9 rưỡi đến văn phòng đại học. Đi trên đường, giống như một tù nhân chờ phán quyết. Hơn 10 giờ bắt đầu thi vấn đáp. Giáo sư Waldschmidt hỏi trước, chỉ có Giáo sư Deichgräber ngồi bên cạnh. Sau đó Giáo sư Braun mới tới. Môn chính tiến hành cực kỳ suôn sẻ. Nhưng khi Giáo sư Braun bắt đầu hỏi, ông ấy lại không hỏi những gì tôi đã chuẩn bị. Tôi vô cùng hoảng hốt. Câu hỏi của ông cực kỳ đơn giản, gần như đều là kiến thức phổ thông. Nhưng tôi vẫn không thể tư duy, lộ rõ vẻ hoảng loạn.

12 giờ xong việc, trong lòng cực kỳ buồn bã. Lúc này, đỗ hay không đỗ lại không thành vấn đề nữa.

Tôi thi cử cả đời, không ngờ trong lần thi cuối cùng này, bản thân lại hoảng loạn đến vậy. Nhật ký ngày hôm sau:

Tâm trạng cực kỳ rối bời. Luận án của mình không những Giáo sư Sieg, Giáo sư Waldschmidt cho rằng cực tốt, mà ngay cả Giáo sư Krause cũng cho rằng rất hiếm có, cứ đinh ninh có thể làm một bài thi thật tốt; nhưng buổi thi vấn đáp tiếng Nga hôm qua thực sự không ổn. Những gì tôi biết ông ấy đều không hỏi, những câu hỏi đều không phải những gì tôi chuẩn bị. Đến tận bây giờ nghĩ lại, trong lòng vẫn vô cùng buồn bã.

Đây có thể coi là dư âm tâm trạng của ngày hôm qua. Nhưng tối hôm đó:

Trước 7 giờ đến nhà Giáo sư Waldschmidt, ông mời tôi qua lễ (Ji Xianlin ghi: ám chỉ lễ Giáng sinh). Tuyết bay lất phất, nhưng không lạnh. Đi trên đường, trong lòng chỉ nghĩ đến kết quả kỳ thi hôm qua, tôi nhất định phải hỏi ông ấy một câu. Vừa vào cửa, ông đã chúc mừng tôi, nói luận án của tôi là rất tốt (sehr gut), Ấn Độ học cũng rất tốt, ngôn ngữ Slav cũng rất tốt. Điều này thực sự nằm ngoài dự đoán của tôi, trong lòng nảy sinh lòng cảm kích vô hạn đối với Giáo sư Braun.

Con trai ông kéo đàn violin trước, sau đó dùng bữa. Ăn xong, thắp hết nến trên cây thông Noel, uống rượu, ăn bánh ngọt, nói chuyện phiếm lung tung. 10 rưỡi về nhà, trong lòng vẫn nghĩ đến chuyện thi cử.

Đến năm sau 1941, ngày 19 tháng 2, Giáo sư Roeder khỏi bệnh xuất viện, tôi thi bổ sung vấn đáp tiếng Anh, Giáo sư Waldschmidt cũng tham dự, tôi lại nhận được một điểm rất tốt. Cộng cả luận án và vấn đáp, tổng cộng được bốn điểm rất tốt. Tôi không làm mất mặt người Trung Quốc, có thể cáo tri với tổ quốc thân yêu của tôi, cũng có thể cáo tri với linh hồn người mẹ ở trên trời rồi. Màn kịch thi tiến sĩ đến đây là kết thúc.

Về luận án tiến sĩ của tôi, lúc đó khá gây ra một chút chấn động. Sự chấn động chủ yếu đến từ Giáo sư Krause. Ông là một nhà ngôn ngữ học so sánh lừng danh thế giới, là một nhân vật phi thường, bị mù từ nhỏ, nhưng có trí nhớ kinh người, nghe qua là nhớ, chính xác không sai sót giống như máy ảnh. Ông có thể nắm vững hàng chục ngôn ngữ cổ kim, vài ngôn ngữ Bắc Âu ông đều có thể nói. Trước khi lên lớp, chỉ cần người khác đọc bản thảo cho ông nghe một lần, ông có thể giảng bài suốt hai tiếng đồng hồ gần như không sai một chữ. Ông cũng từng học tiếng Tocharian với Giáo sư Sieg, tác phẩm lớn của ông ("Ngữ pháp tiếng Tocharian phía Tây") được công nhận là có thể sánh ngang với ngữ pháp tiếng Tocharian của Sieg, Siegling, và Schulze. Ông dành đánh giá cực cao cho đoạn phụ lục về đuôi từ -mathe trong luận án tiến sĩ của tôi, bởi vì nghe nói trong tiếng Hy Lạp cổ có đuôi từ tương tự, sự trùng hợp này có ý nghĩa đột phá đối với việc nghiên cứu ngôn ngữ học so sánh hệ Ấn-Âu. Trong nhật ký ngày 14 tháng 1 năm 1941 của tôi có đoạn này:

Hartmann đã đi rồi. Ông ấy chúc mừng tôi thi cử, lại nói: Giáo sư Krause khen ngợi luận án của tôi không ngớt lời, về đuôi từ -matha (đuôi từ động từ matha) gần như có thể coi là một phát hiện quan trọng. Ông ấy đã chép lại ngay lập tức, biết đâu từ đây còn có thể có những phát hiện thú vị. Những lời này cô Boehncke đã kể cho tôi rồi. Mặc dù tôi cũng cảm thấy luận án của mình không tệ, nhưng không cho rằng có gì ghê gớm. Thế này làm bản thân cũng có chút bay bổng lên rồi.

Về vấn đáp và luận án, chỉ viết đến đây thôi. Bởi vì đây là vấn đề quan trọng trong mười năm tôi ở Đức, nên viết hơi nhiều.

Tại sao tôi nhất định phải lấy bằng tiến sĩ? Trong đó nguyên nhân có cái giống người khác, có cái thì có lẽ hoàn toàn khác biệt. Nhiều học giả lớn cận đại của Trung Quốc, ví dụ như Vương Quốc Duy, Lương Khải Siêu, Trần Dần Khác, Quách Mạt Nhược, Lỗ Tấn, v.v., đều không có học vị tiến sĩ nào, nhưng đều sẽ có vị trí trong lịch sử học thuật. Điều này tôi biết. Nhưng những người này đều là thiên tài phi thường, học vị tiến sĩ đối với họ hoàn toàn vô dụng. Nhưng tôi tự vấn lương tâm, bản thân không phải là người như vậy, tôi chưa bao giờ đánh giá bản thân quá cao, tôi cam lòng làm một người bình thường, mà một người bình thường, nếu không có học vị tiến sĩ sáng loáng, thì trong cuộc chiến tranh giành bát cơm nhất định sẽ là kẻ thất bại. Đây có thể coi là một trong những động cơ, nhưng còn cái thứ hai. Khi ở trong nước, tôi thấy không vừa mắt một số lưu học sinh vênh váo tự đắc, thầm nghĩ họ chẳng qua cũng chỉ hầm thịt bò mấy năm ở nước ngoài, một khi về nước, trước mặt những người không phải lưu học sinh liền bày đặt ra vẻ. Nhưng bản thân nếu không cũng là lưu học sinh, thì hễ tỏ thái độ bất bình, sẽ có người coi mình là con cáo ăn không được nho mà nói nho chua. Để không làm con cáo, tôi bắt buộc phải ra nước ngoài, và bắt buộc phải lấy được bằng tiến sĩ. Động cơ này nói ra thì rất buồn cười, nhưng lại là thật. Bao nhiêu năm qua, học vị tiến sĩ giống như một ảo ảnh, bay lượn trước mắt tôi, lúc gần lúc xa, lúc ẩn lúc hiện. Có lúc ngay trước mắt, dường như chỉ cần vươn tay ra là chộp được. Có lúc lại xa tận chân trời, trông thấy mà không thể tới gần. Có lúc tỏa sáng lấp lánh, có lúc lại mờ mịt không rõ. Điều này khiến tôi lúc thì hứng khởi tràn trề, lúc lại ủ rũ chán nản. Tâm trạng của một người bình thường, chính là như vậy.

Hiện nay tâm nguyện bấy lâu cuối cùng đã thành hiện thực, tôi lập tức lại nghĩ đến quốc gia và gia đình mình. Non sông tuy đẹp không phải đất ta, phiêu bạt chân trời sao không muốn về. Đúng lúc chính phủ Đức năm 1942 công nhận chính phủ Uông Tinh Vệ của bọn Hán gian Nam Kinh, công sứ quán của chính phủ Quốc dân Đảng bị buộc phải rút đi, rút sang Thụy Sĩ. Sau khi suy nghĩ kỹ lưỡng, tôi quyết định rời nước Đức, trước tiên sang Thụy Sĩ, từ đó lại tìm cách về nước. Bạn học cùng lớp sơ trung của tôi là Trương Thiên Lân lúc đó đang ở Berlin, tôi muốn đi tìm anh ấy, xem có cách gì không. Quyết tâm đã định, liền đi từ biệt nhà các thầy cô, bạn bè mà tôi quen biết. Mọi người đương nhiên đều cảm thấy rất đáng tiếc, trong lòng tôi cũng tràn đầy nỗi niềm chia biệt. Cửa ải khó vượt qua nhất là bà chủ nhà của tôi. Lúc này chủ nhà nam đã qua đời, con trai đã kết hôn, sống ở thành phố khác. Tôi là người thân duy nhất bên cạnh bà, bà coi tôi như con trai để đối đãi. Hồi tưởng lại cái đêm khuya chồng bà qua đời, chính là tôi chạy ra đường lớn gõ cửa tìm bác sĩ, sau khi về nhà lại cùng bà canh giữ thi thể. Nay tôi một khi rời đi, trong năm gian nhà chỉ còn lại một mình bà cô quạnh, lạnh lẽo tiêu điều, bà làm sao có thể chịu đựng được! Bà vừa nghe tin tôi sắp đi, lập tức bật khóc nức nở. Tôi vừa nghĩ đến bảy năm chung sống, hoạn nạn có nhau, một khi chia biệt, ngày nào mới gặp lại? Cũng không cầm được nước mắt tuôn rơi.

Đến Berlin rồi mới biết, sang Thụy Sĩ không hề dễ dàng như vậy. Cho dù có đến được đó, cũng khó mà về nước ngay được. Xem ra chỉ có thể ở lại Đức. Lúc này chiến tranh đã kéo dài ba năm. Mặc dù các đợt ném bom nhỏ đã có một vài lần; nhưng những cuộc ném bom dữ dội quy mô lớn thực sự vẫn chưa bắt đầu. Ở Berlin, ngoài việc thiếu hụt lương thực, cuộc sống trông vẫn rất bình lặng. Trên đường phố vẫn tấp nập xe cộ, người đi lại đông đúc, trên mặt không nhìn ra vẻ hoảng sợ gì. Tôi tranh thủ đi thăm nhà tâm lý học giáo dục lớn E. Spranger. Lại đến Viện Hàn lâm Khoa học Phổ để thăm Giáo sư Siegling, ông cùng Giáo sư Sieg đã cùng nhau đọc thông tiếng Tocharian. Tôi đọc sách của ông cũng đã mấy năm rồi, chỉ là chưa từng gặp mặt. Ông trông rất chất phác thật thà, ít nói chậm rãi. Giữa tiếng súng chiến tranh vẫn cúi đầu chăm chú đọc sách, là một học giả Đức điển hình. Cứ như vậy, tôi ở Berlin vài ngày, rồi vẫn quay lại Göttingen, thời gian là ngày 30 tháng 10 năm 1942.

Tôi vừa về đến nhà, bà chủ nhà dường như nhặt được phượng hoàng vàng từ trên trời rơi xuống, mừng rỡ khôn xiết. Tôi cũng dường như có cảm giác của người con xa xứ được về nhà. Việc về nước đã không còn hy vọng, tôi đành tùy thời mà an, vứt bỏ mọi ảo tưởng không thực tế, cùng sống cùng chết với nước Đức, cùng vui cùng buồn với bà chủ nhà.

Tôi lại khôi phục cuộc sống đơn điệu, khuôn mẫu suốt bảy năm qua. Mỗi ngày ăn sáng ở nhà xong, liền đi đến Viện nghiên cứu Phạn văn ở tòa nhà Gauss-Weber, làm việc ở đó đến tận trưa. Bữa trưa theo lệ ăn ở nhà hàng bên ngoài. Ăn xong vẫn quay lại viện nghiên cứu. Bây giờ tôi không còn là sinh viên nữa, đã làm xong thủ tục thôi học, trở thành giáo viên chuyên trách. Tôi không cần phải chạy khắp nơi đi học nữa, chỉ thỉnh thoảng đến Viện nghiên cứu Hán học để dạy học cho sinh viên Đức. Năng lượng chủ yếu dùng vào việc tự đọc sách và viết lách. Tôi tiếp tục nghiên cứu tiếng Phạn hỗn hợp Phật giáo, tiến bước dọc theo con đường mà luận án tiến sĩ của tôi đã khai mở. Ngoài việc đói bụng và thỉnh thoảng có các đợt không kích, cuộc sống cực kỳ có quy luật, cực kỳ bình lặng. Đối diện viện nghiên cứu chính là thư viện đại học, rất nhiều tài liệu tham khảo mà tôi cần, đôi khi thậm chí vô cùng kỳ lạ, ở đây hầu như đều có, quả thực là một môi trường học tập và viết lách lý tưởng. Vì vậy, thành quả viết lách của tôi cực kỳ khả quan. Trong vòng năm năm sau tiến sĩ, tôi đã viết mấy bài luận văn khá dài, đăng trên tạp chí của Viện Hàn lâm Khoa học Göttingen, tự cho rằng bài nào cũng có kiến giải mới; cho đến tận hôm nay, đã gần nửa thế kỷ trôi qua, vẫn không ngừng có người trích dẫn. Đây là giai đoạn hoàng kim trong cuộc đời học thuật của tôi, từ đó về sau không còn nữa.

Ngày tháng tuy trôi qua suôn sẻ, bình lặng. Nhưng cũng không thể nói là không có chút trắc trở nào. Chính phủ phát xít Đức công nhận chính phủ bù nhìn Uông Tinh Vệ, điều này đã ảnh hưởng đến vấn đề cư trú của lưu học sinh Trung Quốc chúng tôi: hộ chiếu đến hạn, đi đâu để xin gia hạn đây? Hộ chiếu này được tính là do sứ quán của nước nào cấp? Đây là một vấn đề quan trọng và cấp bách cần giải quyết. Tôi cùng Trương Duy và vài lưu học sinh Trung Quốc còn ở lại Göttingen, thảo luận nghiêm túc một hồi, quyết định đến đồn cảnh sát tuyên bố mình là người không quốc tịch. Điều này trong luật quốc tế là có thể cho phép. Cái gọi là "người không quốc tịch" chính là không có bất cứ nghĩa vụ gì đối với bất kỳ quốc gia nào, nhưng đồng thời cũng không nhận được sự bảo hộ của bất kỳ quốc gia nào. Trong đó có một chút rủi ro, tuy nhiên sự việc đã đến nước này, đành phải bước bước này thôi. Từ đó chúng tôi trở thành những người giống như chim bay trên bầu trời, trông thì rất tự do tự tại, tuy nhiên bất cứ ai cũng có thể làm hại nó.

Trên thực tế, không có ai làm hại chúng tôi. Dưới sự áp bức đan xen của bom đạn và đói khát, ngày tháng của tôi trôi qua cũng coi là bình lặng. Tôi mỗi ngày lại đi một cách máy móc qua những con phố mà tôi đã đi bảy năm qua, tôi quen thuộc từng ngôi nhà, quen thuộc từng cái cây. Cho dù nhắm mắt lại, tôi cũng tuyệt đối không đi sai đường. Thế nhưng, cứ đến ngày Chủ nhật, lại là những ngày buồn bã của tôi. Tôi vẫn quen dậy từ sớm tinh mơ đến bãi cỏ Schiller, bước chân không tự chủ được mà hướng về phía đó. Phong cảnh bãi cỏ Schiller vẫn như cũ, diện mạo không thay đổi, vẫn là cây xanh bao quanh, cỏ thơm xanh biếc. Thế nhưng, lúc này tôi lại lẻ bóng một mình, mấy người bạn Trung Quốc vốn dĩ mỗi tuần nhất định gặp mặt năm xưa, đều đã mỗi người một phương, chuyện đời hai nẻo mù mịt rồi.

Tôi cảm thấy thê lương và cô độc.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.