Học Vấn Nhân Sinh

Lượt đọc: 563 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Viện Nghiên Cứu Hán Học

❊ ❊ ❊

Gia đình Chương Dụng rời đi, năm 1937 đã đến, thời hạn trao đổi của tôi cũng đã hết, đây là lúc tôi nên trở về nước. Thế nhưng, "Sự kiện Lư Câu Kiều" bùng nổ ở trong nước, chẳng bao lâu sau, quê hương Tế Nam, Sơn Đông của tôi đã bị quân Nhật chiếm đóng, đường lui của tôi bị cắt đứt, vì vậy tôi bắt đầu có mối quan hệ với Viện Nghiên cứu Hán học.

Lịch sử của cái viện này, tôi không rõ, cũng chưa từng nghĩ đến chuyện đi nghiên cứu. Hán học tuy cũng thuộc phạm vi của Đông phương học, nhưng không nằm trong Viện nghiên cứu Đông phương ở tòa nhà Gauss-Weber, mà ở một nơi khác, nằm trong một tòa nhà riêng biệt. Trước tòa nhà có một bãi cỏ lớn, phủ đầy cỏ xanh, có nhiều cây sồi cổ thụ cao chọc trời. Toàn bộ kiến trúc trông rất cổ kính trang nghiêm, khá là bề thế. Vừa bước vào cửa tòa nhà, đã thấy một phòng đợi cực kỳ rộng rãi và cao ráo, cầu thang cũng cực rộng cực cao, được làm bằng gỗ. Ở đây chẳng thấy bóng người nào, nhưng mọi thứ vẫn được quét dọn sáng bóng loáng. Viện nghiên cứu nằm ở tầng hai, có bảy tám căn phòng lớn, một phòng làm việc của viện trưởng, một phòng học, những phòng còn lại đều là phòng lưu trữ sách và phòng đọc. Sự phong phú của kho sách ở đây khiến tôi khá kinh ngạc. Trong những căn phòng lớn này, giá sách trải dài từ sàn nhà lên đến tận trần, tất cả đều được xếp đầy sách một cách ngăn nắp chỉnh tề, sách Trung Quốc và sách Hán văn do Nhật Bản xuất bản chiếm đa số, cũng có vài giá sách tiếng Tây. Trong đó có không ít cổ bản quý giá, tôi nhớ là có vài loại tiểu thuyết bản in thời Minh, ngay cả đặt trong các thư viện ở trong nước, cũng phải được coi là sách quý hiếm. Liệu trong số đó có bản độc nhất vô nhị trên đời hay không, vì tôi không phải là chuyên gia trong lĩnh vực này, nên không dám nói bừa. Những cuốn sách này đến Göttingen bằng cách nào, tôi cũng không hỏi thăm. Có lẽ một số được các nhà truyền giáo ở Trung Quốc mang về.

Viện trưởng là Giáo sư Gustav Haloun, người Sudeten, về mặt tình cảm thì ông ấy nghiêng về phía người Séc hơn là người Đức. Ông phản đối phát xít, đó là điều tất yếu. Sau khi tôi đến Göttingen không lâu, Chương Dụng đã dẫn tôi đến gặp Haloun. Trong hai năm qua, chúng tôi có qua lại đôi chút, nhưng không thân thiết lắm. Tin tức về việc thời hạn trao đổi của tôi đã hết truyền đến tai ông, ông chủ động bàn với tôi về vấn đề này, hỏi tôi có nguyện ý ở lại hay không. Tôi đã rơi vào cảnh có nhà mà không về được, đang lo không biết tính sao. Đề nghị của ông tự nhiên khiến tôi vui mừng khôn xiết, thế là ngay khi thời hạn trao đổi vừa hết, tôi lập tức được bổ nhiệm làm giảng viên Hán văn. Trước kia tôi đến Viện Nghiên cứu Hán học là để làm khách, giờ đây tôi cũng có thể coi mình là chủ nhân ở nơi này.

Giáo sư Haloun là người thân thiện, dễ gần, lớn hơn tôi khoảng hơn hai mươi tuổi. Sau khi đến Viện nghiên cứu, tôi vẫn là nghiên cứu sinh tiến sĩ của Viện nghiên cứu Phạn văn, ngày ngày vẫn đến tòa nhà Gauss-Weber để học tập, căn cứ của tôi vẫn nằm ở Viện nghiên cứu Phạn văn. Nhưng, đã làm giảng viên thì phải có nhiệm vụ giảng dạy, địa điểm giảng dạy chính là bên trong Viện Nghiên cứu Hán học, cơ hội tôi đến đây nhiều lên, cơ hội gặp gỡ ông và phu nhân cũng nhiều lên. Cuối cùng chúng tôi trở thành những người bạn tâm giao không gì không nói, có thể gọi là tình bạn vong niên. Haloun tuy không biết nói tiếng Trung, nhưng nền tảng Hán học lại vô cùng thâm hậu. Ông có học vấn rất uyên bác về các tài liệu cổ Trung Quốc, ví dụ như "Lão Tử", "Trang Tử" các loại. Đặc biệt là giáp cốt văn là sở trường của ông, giảng giải đâu ra đấy, có không ít những kiến giải cực kỳ sắc bén. Ông nghiên cứu rất sâu về lịch sử địa lý Tây Vực cổ đại, tác phẩm nổi tiếng "Nguyệt Chi khảo" của ông đã vang danh khắp giới học thuật quốc tế. Ông rất quan tâm đến việc xây dựng thư viện. Thư viện Đại học Göttingen vốn nổi tiếng ở châu Âu không sưu tầm điển tịch Hán văn, tất cả sách Hán văn đều tập trung trong Viện Nghiên cứu Hán học. Tiền mua sách Hán văn dường như cũng do ông chi phối. Tôi từng thay ông viết không ít thư gửi cho các hiệu sách cũ ở Lưu Ly Xưởng và Long Phúc Tự tại Bắc Kinh, Trung Quốc để đặt mua cổ thư Trung Quốc. Cổ thư Trung Quốc quả thực đã vượt ngàn dặm xa xôi, liên tục được gửi đến Viện nghiên cứu. Tôi từng đặc biệt đặt mua giấy tuyên hổ bì từ trong nước, viết nhãn sách cho những cuốn sách đóng gáy chỉ này rồi dán lên. Kết quả là những giá sách với bìa xanh đều được dán những mảnh giấy nhỏ màu vàng, vàng xanh tương phản, tỏa ra ánh sáng lạ kỳ, tô điểm thêm vẻ rực rỡ vô ngần cho viện nghiên cứu này.

Vì Giáo sư Haloun có danh tiếng lớn trong giới Hán học quốc tế, ông có qua lại với nhiều nhà Hán học uy tín ở nhiều quốc gia. Lại nhờ Viện Nghiên cứu Hán học Đại học Göttingen có kho sách phong phú, nên đã thu hút không ít nhà Hán học nước ngoài đến đây đọc sách. Cá nhân tôi đã gặp một số nhà Hán học nổi tiếng thế giới ngay tại phòng lưu trữ sách của Viện Nghiên cứu Hán học. Người để lại cho tôi ấn tượng sâu sắc nhất là nhà Hán học người Anh Arthur Waley, người nổi tiếng thế giới nhờ dịch thơ cổ điển Trung Quốc. Các bài thơ Đường ông dịch thậm chí còn được đưa vào "Tuyển tập thơ Anh Oxford" danh tiếng. Tuyển tập thơ này hơi giống các tuyển tập như "Đường thi tam bách thủ" của Trung Quốc, những bài thơ được chọn đều là những kiệt tác bất hủ đã được đánh giá từ lâu. Thơ Đường Trung Quốc do Waley dịch mà lại có thể sánh vai trong đó, giá trị của nó có thể hình dung được, địa vị của Waley trong giới văn học Anh cũng đã rõ như ban ngày.

Tôi còn gặp nhà Hán học người Đức Otto von Menchen-Helfen ở đây. Ông đang nghiên cứu về kỹ nghệ sơn mài thời nhà Minh. Một hôm, ông cầm một cuốn sách trong kho của viện, nhờ tôi dịch giúp vài đoạn. Tôi quên mất tên sách rồi, chỉ nhớ giấy in cực kỳ cổ xưa, giấy tuyên màu trắng đã biến thành màu vàng nhạt, biết đâu là sách in thời Minh. Tôi hoàn toàn mù tịt về kỹ nghệ sơn mài, chỉ miễn cưỡng dịch giúp ông một chút, bản thân cũng không hiểu rõ lắm. Nhưng ông lại gật đầu liên tục. Vì đã nghiên cứu từ lâu, tinh thông lĩnh vực này, nên ông nhìn qua là hiểu ngay. Sau lần gặp đó, tôi không còn gặp lại ông nữa. Sau này tôi thấy tên ông trên một tạp chí của Anh. Người này chắc đã di cư sang Tân thế giới từ lâu, trở thành người Mỹ gốc Đức rồi.

Có lẽ trong vòng một hai năm sau "Sự kiện Lư Câu Kiều", một hôm Haloun đột nhiên báo với tôi, ông ấy sắp rời Đức để đến Đại học Cambridge ở Anh, đảm nhận chức giáo sư Hán học. Ông ở Đức nhiều năm mà không được như ý, trường đại học rõ ràng cũng không coi trọng ông, tôi chưa bao giờ thấy ông qua lại với bất kỳ ai. Mỗi ngày ông cùng phu nhân từ nhà đến viện nghiên cứu từ sáng sớm. Phu nhân làm chút việc may vá, hoặc đọc chút sách giải trí. Còn ông thì cắm cúi đọc sách, cứ như vậy cho đến tận đêm khuya mới cùng nhau trở về nhà. Trong sự cô độc lạnh lẽo, hai vợ chồng nương tựa vào nhau, sống cuộc đời gần như thui thủi một mình. Nhìn cảnh tượng đó, lòng tôi tràn đầy thương cảm. Trước khi đi, tôi cùng Điền Đức Vọng đã tổ chức tiệc chia tay ông tại nhà hàng dưới tầng hầm tòa thị chính. Ông nói với chúng tôi bằng giọng cực kỳ trầm buồn rằng, ông ở Göttingen bao nhiêu năm nay, người bạn thực sự chỉ có hai chúng tôi là người Trung Quốc! Ánh lệ dâng lên trong mắt ông. Lúc này tôi dường như rất hiểu tâm trạng của ông. Ông bị buộc phải rời quê hương, bỏ lại thư viện mà mình đã dày công vun đắp, trong lòng là mùi vị gì, lẽ nào không đáng để tôi rơi lệ thương cảm sao? Sau này, ông viết thư từ Anh, mời tôi sang Đại học Cambridge, Anh giảng dạy. Tôi viết thư trả lời đồng ý. Nhưng khi tôi trở về nước vào năm 1946, cha mẹ già, nhà nghèo, con còn nhỏ. Tôi không đành lòng rời xa họ nữa. Tôi viết thư giải thích tình hình, Haloun hồi âm bày tỏ sự thấu hiểu. Tôi không còn được gặp lại ông nữa. Ông đã qua đời nhiều năm trước, tuổi tác chắc cũng không quá lớn. Cho đến tận bây giờ, mỗi khi nhớ tới người bạn thực sự này của mình, lòng tôi vẫn vô cùng đau xót.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.