Học Vấn Nhân Sinh

Lượt đọc: 563 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tạm Biệt Göttingen

❊ ❊ ❊

Đã đến lúc tôi phải đi rồi.

Đã đến lúc tôi phải rời khỏi nước Đức rồi.

Đã đến lúc tôi phải rời khỏi Göttingen rồi.

Tôi đã sống ở thành phố nhỏ này trọn vẹn mười năm.

Người xưa có câu: "Thiên lý lương bằng, vô hữu bất tán chi diên tịch" (Lều mát ngàn dặm, không có bữa tiệc nào là không tàn). Đời người cũng chính là như vậy. Năm xưa Đức Phật từng quy định, sa môn không được ngủ dưới gốc cây dâu quá ba đêm, vì sợ rằng nhà sư nếu ở lại dưới một gốc cây dâu quá ba đêm sẽ nảy sinh tình cảm quyến luyến, điều này không có lợi cho việc tu hành. Tôi ở Göttingen không phải là ba đêm, mà là một nghìn hai trăm lần của ba đêm đó. Tình cảm quyến luyến, làm sao có thể tránh khỏi? May thay tôi chỉ là một kẻ phàm trần, chưa bao giờ nghĩ đến việc làm sư, không muốn tu tiên học đạo, không muốn nhập niết bàn, Tây thiên không phần, Đông thổ có gốc. Vậy thì cứ để nó quyến luyến đi! Thế nhưng quyến luyến rốt cuộc cũng có thời hạn. Tôi là người có quốc gia, có gia đình, có cha mẹ, có vợ, đã đến lúc tôi phải đi rồi.

Nhớ lại mười năm trước khi tôi mới tới, nếu có ai bảo tôi rằng: "Anh phải ở đây năm năm đấy", chắc chắn tôi sẽ nhảy dựng lên: "Năm năm sao? Năm năm là hơn một nghìn tám trăm ngày đấy!". Thế nhưng bây giờ, không những đã qua năm năm, mà còn là gấp đôi năm năm đó. Tôi hoàn toàn không cảm thấy có gì là ghê gớm cả. Đúng như tôi đã viết ở đầu cuốn sách này, mười năm trôi qua nhanh như một giấc mộng xuân mờ ảo. Bây giờ, nếu có ai bảo tôi: "Anh phải ở đây thêm mười năm nữa", tôi không những sẽ không nhảy dựng lên, mà còn vui vẻ chấp nhận.

Thế nhưng tôi phải đi.

Đã đến lúc tôi phải đi rồi.

Hồi đó muốn từ Đức về nước, thực tế chỉ có một con đường, đó là đi qua Thụy Sĩ, nơi có công sứ quán của chính phủ Quốc dân Đảng. Trương Duy và tôi liền đi nghe ngóng khắp nơi tìm cách đến Thụy Sĩ. Sau khi hỏi han nhiều nơi, nghe nói ở Göttingen có một gia đình người Thụy Sĩ. Chúng tôi lập tức đến thăm, đó là một phụ nữ trung niên trông như người nội trợ, tính tình rất hòa nhã. Thế nhưng, bà ấy bảo chúng tôi, việc visa nhập cảnh bà ấy không quản được; muốn làm thì chỉ có thể đến Hannover. Trương Duy và tôi lại bắt xe buýt, đi đường dài hơn trăm cây số, vội vã đến Hannover, thủ phủ của vùng này.

Hannover là thành phố lịch sử lớn nhất và cổ nhất ở gần đó. Tôi đã ngưỡng mộ cái tên này từ lâu, chỉ là chưa từng đến. Hôm nay đến đây, tôi thực sự kinh ngạc: đây còn gọi là thành phố sao? Mặc dù nhìn từ xa, vẫn thấy các tòa nhà cao tầng san sát; thế nhưng, khi lại gần xem thì chỉ thấy toàn phế tích. Những bức tường đổ nát còn sót lại trông chẳng khác nào đấu trường La Mã cổ đại. Đường cái vẫn còn, nhưng cũng chằng chịt những hố bom lớn nhỏ. Một số xe cộ đã bắt đầu chạy lại, nhưng số lượng cũng không nhiều lắm. Điều khiến chúng tôi chú ý là tình hình trên vỉa hè hai bên đường. Kết cấu các tòa nhà cao tầng ở Đức, tại các thành phố lớn hầu như đều giống hệt nhau: bất kể tòa nhà cao mấy tầng, tầng dưới cùng luôn có một tầng hầm, đúng nghĩa là được xây dựng dưới lòng đất. Nơi này không dùng để ở. Người sống ở các tầng trên mỗi nhà được chia một hai gian, để dành lưu trữ khoai tây - thứ mà người Đức ngày nào cũng phải ăn, cùng với táo, mứt dâu đóng lọ, than tổ ong, củi đốt các loại. Chưa bao giờ nghĩ rằng nó còn có tác dụng khác. Khi chiến tranh bùng nổ, ban đầu người dân Đức nhẹ dạ cả tin vào những lời rêu rao của tên đầu sỏ phát xít, cho rằng máy bay Anh Mỹ đều là đồ làm bằng giấy, tuyệt đối không thể vượt qua lằn ranh giới nước Đức. Trong các thành phố lớn hoàn toàn không xây dựng hầm trú ẩn thực sự. Sau đó, nằm ngoài dự đoán của mọi người, máy bay giấy của kẻ địch biến thành sắt thép, lời rêu rao của những tên đầu sỏ phát xít biến thành bọt xà phòng. Bom của Anh Mỹ nổ ngay trên đầu họ, không còn cách nào khác đành phải chạy xuống tầng hầm để tránh không kích. Điều này tất nhiên chẳng giúp ích gì. Bom hạng nặng của Anh Mỹ đôi khi có thể xuyên thủng các tầng lầu, nổ tung ngay trong tầng hầm. Kết quả ra sao thì có thể hình dung được. Đôi khi loại bom hạng nhẹ hơn, nổ tung sau khi xuyên qua một hai tầng lầu hoặc hơn, tầng hầm may mắn thoát nạn, nhưng kết quả lại còn đáng sợ hơn. Tòa nhà phía trên bị đánh sập, đè chặt lên tầng hầm. Những người còn sống bên trong, kêu trời không thấu, gọi đất chẳng linh, đó là cảm giác gì, tôi chưa từng trải qua, không muốn nói bừa. Thế nhưng ai nghĩ đến điều này mà không cảm thấy rùng mình cơ chứ? Ban đầu có lẽ vẫn còn người thân cố gắng hết sức, mất bao nhiêu ngày trời nỗ lực để đào bới thi thể của người thân trong tầng hầm mang đi chôn cất. Thế nhưng thời gian lâu dần, các cuộc oanh tạc diễn ra thường xuyên, những người thân ở bên ngoài có khi bản thân họ cũng đã bị chôn vùi ở tầng hầm nào đó, đang chờ người khác đến đào xác. Làm sao họ có thể đi đào xác người khác nữa? Thế nhưng, đến ngày tảo mộ, số ít những người còn sống sót lại không đành lòng không quét dọn phần mộ cho người thân, mà mộ của người thân lại chính là tầng hầm. Thế là bên ngoài các tầng hầm dưới những bức tường đổ nát của các tòa nhà cao tầng hai bên đường, cạnh đống rác, bày đầy những vòng hoa vốn dĩ nên đặt trên mộ. Những gì chúng tôi nhìn thấy khi đến Hannover chính là những vòng hoa này, cảnh tượng này ở Göttingen không thể thấy được. Ban đầu tôi vô cùng khó hiểu. Sau khi hiểu được nguyên nhân, tôi lại cảm thấy vô cùng kinh ngạc, cảm thấy đáng sợ, cảm thấy đau buồn. Nghe nói lũ chuột trong hầm, do ăn no thịt người, dinh dưỡng quá phong phú, đã dài đến hơn một thước. Một dân tộc ưu tú vĩ đại như nước Đức, lại rơi vào kết cục này. Trong lòng tôi chua ngọt đắng cay, vạn cảm đan xen, thật muốn tìm nơi nào đó mà khóc một trận thật đau.

Tình hình ở Hannover chính là như vậy. Đây tất nhiên là kết quả của việc "trải thảm" oanh tạc điên cuồng. Nhưng, dù là trải thảm, cũng khó tránh khỏi có đôi chỗ sơ hở. Trong những kẽ hở như vậy vẫn còn sót lại một số tòa nhà lớn, bên trong vẫn còn những căn phòng miễn cưỡng có thể làm văn phòng. Thế là những người trong thành phố không có nhà ở, buổi tối quay về nơi ở tạm thời ở các thị trấn ngoại ô, ban ngày lại vào thành làm việc. Văn phòng đại diện của Thụy Sĩ tại Hannover cũng đặt trong một tòa nhà như vậy. Chúng tôi băng qua vô số bức tường đổ nát, tìm được văn phòng. Vì tôi chưa nhận được lời mời và phê chuẩn chính thức từ phía Thụy Sĩ, văn phòng nói rằng không thể cấp giấy nhập cảnh cho tôi. Tôi coi như đi một chuyến uổng công. Thế nhưng tôi không những không hối hận, mà còn hơi vui mừng; tôi vô tình có được một cơ hội tận mắt nhìn xem rốt cuộc tình hình oanh tạc thật sự là như thế nào. Nếu không thì tôi đã sống uổng phí mười năm ở Đức, mà còn tự nhận là từng trải qua oanh tạc. Những cuộc oanh tạc nhỏ nhặt ở Göttingen so với Hannover thì đúng là múa rìu qua mắt thợ. Nếu không được nhìn thấy sự oanh tạc thật sự, sẽ hối hận suốt đời.

Hannover là như vậy, các thành phố khác lớn hơn Hannover, ví dụ như Berlin, tình trạng bị đánh bom có thể suy ra đôi chút. Sau này tôi nghe nói, ở Berlin, sau khi các tầng trên của một tòa nhà lớn bị đánh sập, đổ ụp xuống, chôn vùi tầng hầm một cách kín mít. Có người trong tầng hầm trong bóng tối dùng tay không cào bới gạch đá, may mắn cào thông được bức tường, bò sang tầng hầm chưa bị đánh bom của hàng xóm rồi chui ra ngoài, nhìn thấy lại ánh mặt trời. Thế nhưng nửa trên của mười ngón tay đã bị mài mòn, máu thịt lẫn lộn. Người không may mắn như vậy thì đào bới không thành, chỉ còn biết kêu cứu. Người bên ngoài nghe rõ tiếng kêu, nhưng những đống gạch ngói đổ nát chất cao như núi, nhất thời không thể dọn dẹp. Chỉ đành nhẫn tâm nghe tiếp, ban đầu tiếng kêu còn to, sau đó dần dần yếu đi, vài ngày sau thì im bặt, kết cục ra sao đã rõ. Người thân trong lòng cảm thấy thế nào, họ đã chịu đựng sự tra tấn gì, người ta có thể nghĩ tiếp được không? Trải qua một trận như thế này, không vào bệnh viện tâm thần thì cũng vào bệnh viện thường. Bi kịch thảm khốc đến mức không còn nhân tính như vậy lại do chính bàn tay con người, loài tự xưng là "vạn vật chi linh", tạo ra. Chẳng phải là như vậy sao?

Nghe xong những tình hình này, tôi tự nhiên lại nhớ đến Berlin xưa kia, Berlin mà mười năm trước và ba năm trước tôi từng đến. Mười năm trước không cần phải nói, ngay cả ba năm trước, Berlin đã là thế nào cơ chứ! Lúc bấy giờ chiến tranh dù đã bùng nổ, Berlin cũng đã từng bị không kích, nhưng vẫn chưa bị "trải thảm", thị trường vẫn phồn hoa, người qua lại tấp nập, vẫn còn khá nhiều sinh khí. Thế nhưng trong nháy mắt, đã gần như biến thành một đống phế tích. Sự thay đổi này thực sự quá lớn. Bây giờ bảo tôi miêu tả sự thay đổi so sánh giữa xưa và nay này, tôi vốn không phải là Giang Lang, không phải là chuyện tài cạn kiệt, chỉ là bây giờ càng thêm túng quẫn mà thôi. Trong lúc suy tư nát óc, tôi nghĩ ra một cách "ăn gian". Tôi muốn mượn bài viết của các bậc đại thi hào từ phú Trung Quốc cổ đại, chọn ra hai đoạn, một đoạn miêu tả sự hưng thịnh, một đoạn miêu tả sự suy tàn, để làm so sánh xưa nay. Cách nhau gần hai nghìn năm, khoảng cách địa lý xa hàng vạn dặm, tình hình tất nhiên hoàn toàn khác nhau. Nhưng bầu không khí thì hoàn toàn nhất quán, điều tôi đang cấp thiết cần chính là miêu tả bầu không khí đó. Mượn bút hoa của người xưa để bày tỏ cảm hoài về sự hưng suy hôm nay. Nghĩ ra phương pháp "di hoa tiếp mộc" (tráo hoa ghép cây) tuyệt diệu như vậy, tôi tự thấy rất đắc ý, không biết là vị thần tiên nào đã điểm hóa trong cõi mê, khiến tôi đạt được "đốn ngộ", tôi thật muốn rạp mình bái lạy một cách thành kính. Liệu có nghi ngờ là kẻ đạo văn không? Không, tuyệt đối không. Tôi đã bỏ công sức, là tôi đã đem rượu cũ đựng vào bình mới, tôi đạo một cách xứng đáng.

Dưới đây trước tiên chép một đoạn trong "Thục Đô Phú" của Tả Thái Xung:

"Á dĩ thiếu thành, tiếp hồ kỳ tây. Thị triền sở hội, vạn thương chi uyên. Liệt toại bách trọng, la tứ cự thiên. Hối hóa sơn tích, tiêm lệ tinh phồn. Đô nhân sĩ nữ, phục tịnh trang. Giả mậu mậu, sán thác túng hoành. Dị vật quật quỷ, kỳ ư bát phương."

Phía trên liệt kê một số kỳ trân dị bảo. Từ vài câu trích dẫn ngắn ngủi này, cũng có thể thấy được sự phồn hoa của Thục Đô. Bầu không khí phồn hoa này hoàn toàn phù hợp với ấn tượng mà Berlin để lại cho tôi.

Tôi lại trích một đoạn từ "Vu Thành Phú" của Bào Minh Viễn (Bào Chiếu):

"Quan cơ quynh chi cố hộ, tương vạn tự nhi nhất quân. Xuất nhập tam đại, ngũ bách dư tải, cánh qua phẫu nhi đậu phân. Trạch quỳ y tỉnh, hoang cát lộ. Đàn la khôi vực, giai đấu ngu. ... Thông trì ký dĩ di, tuấn ngung hựu dĩ đồi. Trực thị thiên lý ngoại, duy kiến khởi hoàng ai. Ngưng tư tịch thính, tâm thương dĩ tồi."

Ở đây viết về một tòa thành Vu, thực ra Bào Chiếu đã gửi gắm tâm sự vào đó. Berlin bị đánh bom nát bét, nhìn bề ngoài không giống với cảnh này lắm. Nhưng cảm nhận của người ta thu được từ đó lại giống biết bao! Những tên đầu sỏ phát xít nào có phải không muốn "vạn tự nhi nhất quân" (muôn đời chỉ một vua). Thế nhưng kết quả thế nào? Cái gọi là "Đế chế thứ ba" đã bị "qua phẫu nhi đậu phân" (chia năm xẻ bảy). Bây giờ điều người ta nhìn thấy ở Berlin là những bức tường đổ nát, "trực thị thiên lý ngoại, duy kiến khởi hoàng ai" (nhìn thẳng ra ngoài nghìn dặm, chỉ thấy bụi vàng bốc lên). Theo lời người bạn Đức nói với tôi, chưa nói đến việc tái thiết, chỉ riêng việc dọn dẹp đống rác hiện tại cũng phải mất năm mươi năm. Người Đức "ngưng tư tịch thính, tâm thương dĩ tồi" (ngưng tư lặng nghe, lòng đau đứt đoạn), chẳng phải là điều rất tự nhiên sao? Bản thân tôi sống ở Đức nhiều năm như vậy, nhìn thấy cảnh tượng trước mắt này, trong lòng tôi cảm giác thế nào, cũng có thể đoán biết được.

Thế nhưng đã đến lúc tôi phải đi rồi.

Đã đến lúc tôi phải rời khỏi nước Đức rồi.

Đã đến lúc tôi phải rời khỏi Göttingen rồi.

Cố hương thực sự của tôi đang vẫy gọi kẻ du tử này.

Vừa nghĩ đến chuyện phải đi, nỗi lòng ly biệt của tôi lập tức dâng trào. Tôi thường nói với mọi người rằng, Göttingen giống như quê hương thứ hai của tôi. Tôi đã sống ở đây mười năm, thời gian dài chỉ sau Tế Nam và Bắc Kinh. Mỗi một tòa nhà, mỗi con phố ở đây, thậm chí từng nhành cây ngọn cỏ, mười năm qua đã cùng tôi nếm mật nằm gai, cùng trải qua gần bốn nghìn ngày đêm. Vốn dĩ tôi đã yêu quý chúng, nay một khi phải chia lìa, lại càng cảm thấy chúng gần gũi đáng yêu hơn. Göttingen là một thành phố nhỏ, dường như mọi ngóc ngách trong thành phố đều lưu lại dấu chân của tôi, tôi dường như từng giẫm lên từng viên sỏi, không biết bao nhiêu cửa hàng tôi đã ra ra vào vào. Nhìn mỗi người trên phố đều thấy như đã quen. Những cây sồi cao lớn trên tường thành cổ, thảm cỏ xanh mướt ở sân cỏ Schiller, đỉnh tháp Bismarck cao vút tận mây xanh, chú hươu nhỏ giật mình bỏ chạy trong rừng sâu, những bông hoa tuyết chuông (tuyết hoa) nhú đầu ra từ trong tuyết đầu xuân, lá đỏ rực rỡ trên đỉnh núi cuối thu, vân vân, bao nhiêu thứ lộn xộn này, không điều gì không làm lay động tâm tư tôi. Còn ngôi trường đại học cổ kính và những người thầy kính mến của tôi, càng làm tôi cảm thấy khó mà chia lìa. Cuối cùng nhưng không phải là ít quan trọng nhất, còn bà chủ nhà của tôi, bây giờ cũng chỉ đành chia tay. Mười năm chung sống, bao buổi sáng gió đêm trăng, bao chuyện xưa khó quên, "lúc ấy chỉ cho là chuyện thường", giờ đây lại là chuyện có thể nghĩ mà không thể tới, vô cùng vô cùng không bình thường.

Thế nhưng tôi phải đi.

Cố hương thực sự của tôi đang vẫy gọi tôi.

Tôi chợt nhớ đến bài thơ "Lữ thứ Sóc Phương" của Lưu Tảo, thi nhân thời Đường:

"Khách xá Tịnh Châu sổ thập sương

Quy tâm nhật dạ ức Hàm Dương

Vô đoan hựu độ Tang Can thủy

Khước vọng Tịnh Châu thị cố hương"

(Tạm dịch: Ở trọ đất Tịnh Châu đã mấy mươi sương / Lòng mong về, ngày đêm nhớ Hàm Dương / Chẳng hiểu sao lại vượt sông Tang Can / Ngoảnh lại nhìn Tịnh Châu, cứ ngỡ là quê hương)

Tạm biệt, quê hương thứ hai của tôi, Göttingen!

Tạm biệt, nước Đức!

Bao giờ tôi mới có thể gặp lại các người đây?

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.