Học Vấn Nhân Sinh

Lượt đọc: 563 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Thời Trung Học Của Tôi

❊ ❊ ❊

Thời sơ trung. Hồi nhỏ tôi không có chí lớn, tự nhận mình chỉ là chim yến, chim sẻ, không dám ôm ấp "chí lớn của chim hồng chim hộc". Năm 1923, tôi tốt nghiệp tiểu học, lúc đó tôi mười hai tuổi. Khi ấy, trường Trung học số 1 tỉnh Sơn Đông lừng lẫy danh tiếng, là nơi ai nấy đều ngưỡng mộ và theo đuổi, tôi thậm chí không có dũng khí để đăng ký, chỉ dám thi vào trường Trung học Chính Nghĩa. Ngôi trường này có biệt danh không mấy hay ho là "Chính Nghĩa rách", tạo thành một cặp bài trùng với "Dục Anh nát".

Nhưng ngôi trường "rách" này khi thi tuyển đầu vào lại dám thi tiếng Anh. Tôi kiểu như "mèo mù vớ cá rán", thế mà lại làm bài thi tiếng Anh khá tốt. Kết quả là tôi được nhận vào không phải là học sinh năm nhất, mà là lớp năm rưỡi, chỉ cần học hai năm rưỡi sơ trung là có thể tốt nghiệp.

Chính Nghĩa đúng là có chút "rách" thật, trước hết là vì trình độ giáo viên không cao. Có một giáo viên dạy sinh học đọc chữ "hoa hồng" thành "jiukuai", đủ thấy phần nào. Nhưng cũng không phải là rách nát hoàn toàn. Hiệu trưởng Cúc Tư Mẫn là bậc tiền bối trong giới giáo dục Sơn Đông, nhân phẩm đạo đức đều được mọi người ca tụng; khí tiết dân tộc vang danh gần xa. Ông sống vô cùng giản dị, cơm rau vải thô mà không hề thay đổi niềm vui. Ông đặt ra một quy định: mỗi sáng thứ Hai trước giờ lên lớp, triệu tập toàn thể học sinh tập trung ngoài sân trường để nghe ông nói chuyện. Ông luôn giảng về những đạo lý lớn lao như cách làm người, tình yêu đất nước quê hương, chưa bao giờ ngắt quãng. Tôi cho rằng, chính sự mưa dầm thấm lâu đó đã tạo ra ảnh hưởng tốt cho học sinh.

Giáo viên cũng không phải toàn là "ông jiukuai", trong số đó thỉnh thoảng cũng có bậc học vấn uyên thâm. Có một giáo viên dạy Quốc văn họ Đỗ, tuổi đã khá cao. Vì bụng đặc biệt to nên đám học trò tặng ông biệt danh là "Đỗ Bụng Bự", tên thật của ông ngược lại bị giấu kín không ai nhắc tới. Ông rất có học vấn, đối với cổ văn, thậm chí là "Tuyển học" đều có tạo nghệ rất lớn. Tôi từng gan cùng mình, viết một bài văn gần giống với biền văn. Ông dùng lối chữ tiểu khải ngay ngắn, sửa lại bài văn của tôi một lượt, phê rằng: "Muốn viết văn hoa mỹ thì không thể không ghi nhớ nhiều điển cố." Thương thay, lúc đó tôi mới mười ba mười bốn tuổi, đọc sách chưa nhiều, bụng dạ rỗng tuếch, làm sao nhớ nổi bao nhiêu điển cố chứ!

Ngoài ra còn một giáo viên tiếng Anh tên là Trịnh Hựu Kiều, là người vùng Giang Chiết, trình độ tiếng Anh cực kỳ cao. Khi sửa bài luận tiếng Anh cho học sinh, ông thường không sửa dựa trên bài của học sinh mà tự viết lại một bài khác. Tình huống này chỉ xuất hiện trong vở bài tập của những học sinh có trình độ tiếng Anh cao. Ý định của ông có lẽ là muốn tạo cơ hội để các em nghiên cứu, nghiền ngẫm lối viết tinh gọn nhằm nâng cao trình độ, tâm ý thật vô cùng sâu xa. Các sách giáo trình tiếng Anh trình độ cũng không thấp, phần lớn là "Nghìn lẻ một đêm", "Truyện kể Shakespeare", "Năm mươi giai thoại phương Tây", "Ngữ pháp Nesfield" v.v.

Từ tiểu học đến sơ trung, tôi không phải là một học sinh cần cù chăm chỉ, thi cử chưa bao giờ đạt hạng nhất loại Giáp, đại khái đều nằm giữa hạng ba tư loại Giáp hoặc hạng một hai loại Ất. Tôi cũng hoàn toàn không có ham muốn độc chiếm ngôi đầu. Sau khi đến Chính Nghĩa, môi trường nơi đây càng cung cấp cho tôi nơi vui chơi lý tưởng nhất. Trường nằm ở bờ nam hồ Đại Minh, trong trường có suối trong chảy qua, liễu xanh rủ bóng. Phía sau trường chính là cái "hồ" nổi tiếng với câu "Bốn mặt hoa sen ba mặt liễu, một thành non sắc nửa thành hồ". Bên bờ, các đầm sen nằm rải rác như sao sa, lau sậy xanh tươi um tùm, dưới nước nhiều cá tôm, ếch nhái, đúng là thiên đường vui chơi của tôi. Nhà tôi ở phía nam thành, trưa không về nhà ăn cơm, gia đình nghèo, mỗi ngày chỉ cho vài đồng tiền đồng làm phí ăn trưa. Tôi dùng một đồng mua một chiếc bánh nướng, một đồng mua một bát viên chiên hoặc tào phớ, đứng bên gánh hàng ăn vội vã, sau đó chạy bay đến bờ hồ sau trường để câu tôm, bắt ếch. Tôm là loại tôm giống trong tranh Tề Bạch Thạch, có hai cái càng dài, nhưng tôm là loài ngu ngốc dưới nước, tôi chỉ cần dùng cọng sậy trêu chọc, tôm liền giương một càng kẹp chặt cọng sậy, cứ thế nâng nó lên khỏi mặt nước, quyết không buông. Câu ếch cũng cực kỳ dễ dàng, chỉ cần lấy cây kim khâu quần áo bẻ cong, bắt một con ruồi xâu vào đó, hướng về phía con ếch đang ngồi trên lá sen mà đung đưa qua lại, ếch nổi lòng tham, nhảy lên nuốt chửng con ruồi trên kim, lập tức bị tôi tóm gọn. Tôi chìm đắm trong trò chơi này, niềm vui dạt dào. Còn việc thi đạt loại Giáp hay loại Ất, với tôi tựa như mây bay, "mặc kệ bà nó" thôi.

Nhưng chú tôi lại có yêu cầu rất nghiêm khắc với tôi. Ở Chính Nghĩa có một giáo viên dạy Quốc văn lớp lớn, tên là Từ gì đó Trai, rất có tạo nghệ về cổ văn. Ngoài giờ học, ông mở một lớp giảng dạy, chuyên giảng các cổ tịch loại như "Tả Truyện", "Chiến Quốc Sách", "Sử Ký", mỗi tháng thu mấy đồng học phí, thời gian học là sau 4 giờ chiều tan học. Chú tôi bắt tôi cũng phải đăng ký. Mỗi ngày sau khi kết thúc giờ học chính khóa, lại học thêm một hai tiếng nữa, học những cổ tịch đã nêu trên, giờ đây đã không nhớ rõ rốt cuộc đã học trong bao lâu, dường như thời gian cũng không dài lắm. Thu hoạch được bao nhiêu, cũng chẳng rõ nữa.

Hồi đó, ở Tế Nam có ông Phùng Bằng Triển khá nổi tiếng, quê gốc Quảng Đông, lưu ngụ ở phương Bắc. Tiếng Anh rất giỏi, ban ngày dạy tiếng Anh ở mấy trường trung học, tối về giảng dạy tại Học xã Tiếng Anh Thượng Thật do chính mình sáng lập. Ông sống trong một ngôi nhà lớn hai sân tại cửa nam phố Án Sát Ty, học xã đặt ở mấy gian phòng sân trước, ngoài ra còn mời hai giáo viên, một là ông Trần Hạc Sào, một là ông Nữu Uy Như, cả hai ban ngày đều có công việc, tối 7 giờ đến 9 giờ thì đến học xã dạy học. Thời đó đang thịnh hành phương pháp dạy tiếng Anh kiểu diagram (đồ giải), chúng tôi học tiếng Anh cũng dùng phương pháp này, cảm thấy khá mới mẻ. Học xã thu học phí mỗi tháng ba đồng đại dương, học sinh có tới mấy chục người. Tôi đại khái học ở đây hai ba năm, tin chắc là có thu hoạch.

Cứ như thế, mặc dù bản thân tôi không cần cù trong việc học, nhưng bị hoàn cảnh ép buộc, dù sao thì cũng khá bận rộn. Mỗi ngày từ Chính Nghĩa trở về nhà, vội vàng ăn xong bữa tối lại tất tả quay lại trong thành học tiếng Anh. Lúc đó mới mười ba mười bốn tuổi, sức lực dồi dào vượt quá nhu cầu. Sau một ngày bôn ba, mỗi tối 9 giờ tan học xong, tôi vẫn không vội về nhà mà đi dạo trên con phố dài mười dặm đèn đuốc sáng trưng, ngắm nhìn cửa hiệu trưng bày, thong thả đi bộ về nhà. Tuy trong túi không tiền, nhưng ngắm nhìn hàng hóa phong phú đa dạng cũng có thể thỏa mãn "cơn nghiền mắt", đã con mắt.

Chú tôi rõ ràng cho rằng, như vậy áp lực học tập đối với tôi vẫn chưa đủ lớn, phải thêm chút gánh nặng. Chú tự tay chọn cho tôi một số bài cổ văn, phần lớn là giảng về Lý học Tống Minh, tự tay viết bằng bút lông chữ chính khải thành một cuốn sách, đặt tên là "Khóa Điệt Tuyển Văn", lúc rảnh rỗi lại đích thân giảng dạy cho tôi. Chú ngồi, tôi đứng, có khi đứng tới một hai tiếng đồng hồ. Nếu nói tôi thực sự thấy hứng thú thì đúng là nói dối. Những bài văn này đối với tôi mà nói, hoàn toàn không thể sánh được với những cuốn "sách nhàn" mà chú gọi như "Bành Công Án", "Tế Công Truyện" v.v. Tôi thường trốn trong chăn dùng đèn pin để lén xem những cuốn sách đó.

Tôi học ở trường trung học Chính Nghĩa hai năm rưỡi thì tốt nghiệp. Trong khoảng thời gian này, tôi ngơ ngơ ngác ngác, mơ mơ hồ hồ, đứng giữa ranh giới hiểu và không hiểu; chủ quan thì không cần cù, khách quan lại buộc phải cần cù; chưa bao giờ muốn tranh giành ngôi đầu, nhưng thực tế lại chưa bao giờ tụt xuống hạng chót. Cuối cùng, rời xa lũ tôm lớn và ếch nhái của tôi, tôi tốt nghiệp rồi. Tôi tạm biệt một giai đoạn khá đáng nhớ trong thời niên thiếu của mình, leo lên một tầng cao mới, bước sang một giai đoạn mới của cuộc đời. Năm đó tôi 15 tuổi, thời gian là năm 1926.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.