Học Vấn Nhân Sinh

Lượt đọc: 563 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Người Thứ Hai Dấn Thân Nơi Đất Khách Vạn Dặm

❊ ❊ ❊

Tình hình chính trị lúc bấy giờ vô cùng căng thẳng. Tưởng Giới Thạch đang liều mạng "an nội", quân Nhật đã áp sát Cổ Bắc Khẩu, gây mưa làm gió ở vùng Đông Bắc, chuyện đó thì không cần bàn cãi nữa. Sau sự kiện "9-18", tôi cũng từng tham gia phong trào sinh viên Thanh Hoa nằm trên đường ray tuyệt thực, đến Nam Kinh thỉnh nguyện, yêu cầu Tưởng Giới Thạch xuất quân kháng Nhật. Chúng tôi đầy ắp nhiệt huyết, kết quả lại bị Tưởng Giới Thạch đầy rẫy lời nói dối đùa giỡn, đành phải thất bại trở về.

Thanh Hoa Viên xinh đẹp, yên tĩnh cũng chẳng hề yên tĩnh. Cuộc đấu tranh của sinh viên hai phe Quốc - Cộng vô cùng quyết liệt. Lúc này, đồng chí Hồ Kiều Mộc (tên thật là Hồ Đỉnh Tân) đang theo học khoa Lịch sử, cùng lớp với tôi. Anh ấy đang tiến hành các hoạt động cách mạng, thực ra cũng chẳng che giấu gì cho lắm. Mỗi sáng, những tờ truyền đơn nhét trong chậu rửa mặt của chúng tôi đều là từ tay anh ấy mà ra. Đây là một bí mật công khai, ai ai cũng biết. Có lần vào đêm khuya, anh ấy ngồi trên giường tôi, thuyết phục tôi tham gia tổ chức của họ. Tôi vốn nhát gan sợ chuyện, không dám đồng ý. Chỉ đồng ý đến lớp học ban đêm dành cho con em công nhân do anh ấy chủ trì để dạy học, coi như góp một phần sức lực, báo đáp chút ơn tri ngộ.

Cuộc đấu tranh của sinh viên hai phe Quốc - Cộng rất quyết liệt, chi tiết thế nào tôi cũng chẳng tường tận. Tôi coi như thuộc phái tiêu dao nghiêng về cánh tả, không can dự, cũng chẳng có hứng thú can dự vào loại đấu tranh này. Tuy nhiên theo quan sát của tôi, sinh viên hai phe cũng có những hành động chung, ví dụ như đi về các vùng nông thôn quanh Sa Hà, Thanh Hà để tuyên truyền kháng Nhật cho nông dân. Tôi từng tham gia vài lần, trong trí nhớ dường như cũng có những sinh viên thiên về phía Quốc Dân Đảng cùng tham gia. Nguyên nhân có lẽ là, mặc dù Tưởng Giới Thạch không kháng Nhật, nhưng sinh viên thanh niên thì đa phần vẫn yêu nước. Trong giới trí thức Trung Quốc, truyền thống yêu nước vốn có từ lâu đời, đã ăn sâu bén rễ.

Mấy năm nay, tình hình kinh tế gia đình tôi khá tồi tệ. Mỗi năm nghỉ đông hè về nhà, lúc quay lại trường gom góp tiền học phí và tiền ăn là cả một nỗi lo nhọc nhằn. Thanh Hoa là trường đại học quốc lập, chi phí không nhiều. Mỗi học kỳ đóng học phí bốn mươi đồng; nhưng đây chỉ là một hình thức, khi tốt nghiệp trường sẽ hoàn trả lại đủ số học phí đã thu cho sinh viên, dùng cho việc du lịch tốt nghiệp. Không thu tiền ký túc xá, tiền ăn mỗi tháng sáu đồng đại dương, bữa nào cũng có thịt. Dù là vậy, tôi cũng không kham nổi chi phí. Quê tôi là huyện Thanh Bình, sinh viên đại học quốc lập chắc chỉ có mỗi mình tôi, được coi như "báu vật của huyện", mỗi năm trợ cấp cho tôi năm mươi đồng. Ngoài ra, tôi còn có thể viết vài bài văn, kiếm chút nhuận bút, gánh nặng gia đình có thể giảm bớt đáng kể. Tôi cứ như thế vượt qua bốn năm trong tình cảnh khá túng thiếu, tốt nghiệp xong, đội chiếc mũ cử nhân đi thuê chụp một tấm hình, kết thúc cuộc đời sinh viên của mình.

Thời đó có một từ rất thịnh hành, gọi là "vấn đề bát cơm", còn lưu hành một câu nói là "tốt nghiệp tức là thất nghiệp". Ngoài một số rất ít con em quan chức hiển hách, thương nhân giàu có ra, ai cũng sẽ đụng phải vấn đề sống còn này. Tôi bắt đầu đau đầu vì chuyện này từ năm thứ ba. Tôi đối mặt với trọng trách gánh vác kinh tế chính cho gia đình. Thế nhưng, tôi lại không biết khéo miệng nịnh nọt, cũng chẳng có đường nào để chạy vạy. Những lúc đêm khuya thanh vắng, trong đầu tôi cứ như đang sôi sùng sục. Nhưng kết quả lại là bó tay không cách nào giải quyết.

Chớp mắt sắp đến mùa hè năm 1934, tôi sắp phải rời trường rồi. Thật chẳng khác nào hạn hán lâu ngày gặp mưa rào, thầy Tống Hoàn Ngô, hiệu trưởng trường Trung học Tỉnh lập Tế Nam - trường cũ của tôi, nhờ người mời tôi về trường làm giáo viên môn Quốc văn. Lương tháng một trăm sáu mươi đồng đại dương, gấp đôi trợ giảng đại học. Chắc vì tôi từng đăng vài bài viết nên tôi được coi là nhà văn, mà nhà văn thì nhất định dạy được Quốc văn, đó là logic thời bấy giờ. Việc này thực sự khiến tôi thụ sủng nhược kinh, nhưng trong lòng tôi lại đánh lô tô: Tôi học văn học phương Tây, giáo viên Quốc văn bậc trung học tôi đảm đương nổi không? Huống hồ người tiền nhiệm của tôi đã bị học sinh "giá" (thuật ngữ của học sinh thời đó, nghĩa là "đuổi") đi, đủ thấy học sinh không dễ đối phó. Tôi đi thì không nghi ngờ gì là tự tìm phiền phức, tự chuốc lấy khổ sở, chẳng khác nào nhảy vào hố lửa. Tôi cân nhắc trái, cân nhắc phải, cuối cùng vẫn do dự không quyết, không dám trả lời. Tuy nhiên, thời gian không tha cho ai. Nghỉ hè ngay trước mắt, rời trường đã là chuyện định sẵn, cuối cùng tôi nghiến răng, quyết tâm một phen: "Ông dám mời thì tôi dám nhận!"

Thế là mùa thu năm 1934, tôi trở thành giáo viên Quốc văn của trường trung học. Hiệu trưởng đối xử với tôi rất tốt, quan hệ với học sinh cũng khá hòa hợp. Nhưng các đồng nghiệp dạy Quốc văn lại có ý bài xích tôi. Toàn trường có ba khối lớp, mười hai lớp, bốn giáo viên Quốc văn, mỗi người dạy ba lớp. Vấn đề nảy sinh từ đây: Ba giáo viên kia đều lớn tuổi hơn tôi rất nhiều, trong đó một người còn là bậc thầy của tôi, đều là dân chính quy xuất thân, dạy Quốc văn đã thành "cáo già", căn bản không cần soạn giáo án. Họ mỗi người dạy ba lớp của một khối, soạn giáo án chỉ cần soạn một lần. Tôi dạy mỗi lớp một khối, soạn giáo án phải soạn ba lần, cái khó và sự ấm ức trong lòng là điều ai cũng thấy rõ. Vì thế trong một năm này, thu nhập tuy rất tốt (sức mua của một trăm sáu mươi đồng tương đương khoảng ba ngàn hai trăm đồng ngày nay), nhưng tâm trạng lại u uất. Việc du học ngay trước mắt thì tăm hơi mù mịt, bát cơm trong tay cũng chòng chành muốn bay. Tâm trạng này, thực sự không thể nói cùng người ngoài.

Nhưng, thần may mắn (nếu có) đã ưu ái tôi. Đúng lúc đang đường cùng, trường cũ Đại học Thanh Hoa ký hợp đồng trao đổi lưu học sinh với Cục Trao đổi Học thuật Đức, tôi mừng đến phát điên, lập tức viết thư đăng ký, kết quả là được trúng tuyển. Tâm trạng này so với lúc thi đỗ đại học bảng vàng đề danh lại khác hẳn, trong lòng dâng lên một cảm xúc khó tả. Mây sầu tích tụ bao năm, quét sạch sành sanh, hạnh phúc cả đời, quyết định ngay trong một chớp mắt. Dường như bát cơm vàng đã nằm gọn trong tay. Bản thân chỉ cần mạ vàng một chút, thì sẽ thuận buồm xuôi gió, đi đâu cũng không gì cản nổi. Giờ đây tôi nhìn mọi thứ, đều tỏa ra ánh hào quang màu hồng.

Tuy nhiên, con người không thể thoát ly thực tại. Thực tại của tôi lúc bấy giờ là: cha mẹ già, nhà nghèo, con còn nhỏ, tôi lại bước đến một ngã ba đường lớn nhất trong đời mình. Đi đâu, về đâu? Khó mà quyết định. Ngã ba đường này, đối với tôi mà nói, ý nghĩa thực sự là vô cùng to lớn. Không tiến về phía trước, thì định mệnh cả đời làm giáo viên trung học, bát cơm cũng chưa chắc đã giữ được thường xuyên; tiến về phía trước, thì sẽ là một cảnh giới khác. "Đào hoa trước ngựa, tuyết phủ sau lưng, bảo người làm sao dám ngoảnh đầu?"

Trải qua những mâu thuẫn tư tưởng đau đớn, trải qua việc bàn bạc kỹ lưỡng với gia đình, tôi quyết định bước về phía trước. May mà thời hạn ban đầu chỉ có hai năm, nghiến răng một cái là qua thôi.

Trong giai đoạn từ đại học đến lúc đi dạy cho đến khi xuất ngoại này, trong tấm gương tâm trí tôi phản chiếu: Tưởng Giới Thạch cuồng loạn chống Cộng, quân Nhật dã man xâm lược, tình hình thời cuộc bất ổn, sinh viên phân hóa hai cực, một bức tranh vô cùng phức tạp và đầy mâu thuẫn.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.