Học Vấn Nhân Sinh

Lượt đọc: 563 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tự Thuật Học Thuật

❊ ❊ ❊

Trở về Tổ quốc

1946 – 1949

Vào mùa thu năm 1945, sau khi ở lại Göttingen đúng 10 năm, tôi rời nơi đó đến Thụy Sĩ chờ đợi cơ hội trở về nước. Tôi đã sống ở Fribourg, Thụy Sĩ vài tháng, rồi vào khoảng giữa xuân hè năm 1946, thông qua Marseille của Pháp và Sài Gòn của Việt Nam, lại qua Hồng Kông, cuối cùng trở về Tổ quốc. Đầu tiên, tôi sống ở Thượng Hải và Nam Kinh một mùa hè và nửa mùa thu. Lúc đó cuộc chiến tranh giải phóng đang diễn ra quyết liệt, đường sắt Thiên Tân – Phổ Khẩu bị cắt đứt, tôi có nhà mà không thể về. Khi đó, nhờ sự giới thiệu của ân sư Trần Dần Khác, tôi đã được Hiệu trưởng Đại học Bắc Kinh là Hồ Thích Chi, Quyền Hiệu trưởng Phó Tư Niên và Viện trưởng Viện Văn học Thang Tích Dư (Dụng Đồng) chấp nhận cho về Đại học Bắc Kinh giảng dạy.

Khi còn ở Thượng Hải và Nam Kinh, tôi đã bán một chiếc đồng hồ vàng tự động hiệu Omega mang về từ Thụy Sĩ. Đây là vật báu cực kỳ quý giá và hiếm có ở trong nước lúc bấy giờ. Nhưng vì bị lừa một chút nên tôi chỉ bán được mười lượng vàng. Tôi đổi một phần số tiền này sang tiền pháp tệ rồi gửi về nhà ở Tế Nam. Kinh tế gia đình vốn đã phá sản từ lâu, phải dựa vào việc bày quầy hàng nhỏ bán đậu phộng rang, thuốc lá, các loại kẹo rẻ tiền nhất để tạm sống qua ngày. Đối với việc này, tôi cảm thấy day dứt trong lòng đã lâu. Chỉ là do ngăn trở bởi khói lửa chiến tranh, tôi bị mắc kẹt nơi đất khách quê người. Người nhà mong tôi trở về như hạn hán mong mưa rào. Giờ đây sau bao gian khổ cuối cùng cũng đã về, sao tôi có thể không nghĩ đến gia đình đầu tiên! Song thân – chú và thím, vợ và con đang nheo nhóc ở nhà. Số vàng còn lại đủ để tôi dùng vào việc ăn uống khi ở Nam Kinh và Thượng Hải. Về chỗ ở, tại Thượng Hải tôi ngủ trên chiếu tatami trong nhà Khắc Gia; tại Nam Kinh tôi ngủ trên bàn làm việc của Quốc lập Biên dịch Quán chỗ Trường Chi, ban ngày thì lang thang ở Đài Thành, hồ Huyền Vũ. Tôi không kham nổi tiền khách sạn, lại chưa nhậm chức nên căn bản không nhận được lương.

Trong hoàn cảnh như vậy, tôi không có sách để đọc, không có chỗ để đọc. Tôi khao khát biết bao có được một chiếc bàn viết dù là tồi tàn nhất! Ngoài viết vài bài tản văn ngắn, cả một mùa hè chẳng làm nên trò trống gì. Sinh mệnh con người là hữu hạn. Người xưa nói: "Một tấc thời gian một tấc vàng, tấc vàng khó mua tấc thời gian". Bản thân tôi vẫn thường nói, lãng phí thời gian cũng như tự sát. Thế nhưng, ở trong hoàn cảnh đó, tôi biết làm sao được? Tôi thực sự đã trở thành Dương Tứ Lang trong vở "Tọa Cung".

Mùa thu năm 1946, tôi từ Thượng Hải đi thuyền lên phía bắc, trước tiên đến Tần Hoàng Đảo, sau đó chuyển sang tàu hỏa để đến cố đô Bắc Kinh, nơi tôi đã xa cách 11 năm. Tuyến đường sắt từ Sơn Hải Quan đến Bắc Kinh được quân đội Mỹ vũ trang bảo vệ nên vẫn còn thông xe. Ra ga đón chúng tôi có giáo sư Âm Pháp Lỗ cùng những người bạn cũ. Ô tô chạy qua phố Trường An, lúc đó trời đã chạng vạng, đèn đường vàng vọt, lá rụng đầy đất, cảnh tượng thật tiêu điều. Tôi nhớ đến câu thơ Đường: "Lá rụng đầy Trường An", "Trường An" ở đây chỉ "thành Trường An", tức Tây An ngày nay. "Trường An" của tôi là phố Trường An đông – tây ở Bắc Kinh. Người đi xa trở về, thành cổ vẫn vậy, nhưng năm tháng đã trôi qua, tuổi trẻ khó tìm lại được. Trong lòng trăm mối ngổn ngang, bi hoan đan xen. Trong khoảnh khắc, lại cảm thấy như mình chỉ mới rời khỏi đây ngày hôm qua. Than cho nhân sinh vô thường, trách cho số phận mông lung. Những trải nghiệm 11 năm ở nước ngoài hiện lên trong tâm trí từng lớp từng lớp. Cuối cùng chúng tôi cũng đến Lầu Đỏ của Đại học Bắc Kinh. Tôi tạm thời được sắp xếp ở lại đây.

Theo quy định của Đại học Bắc Kinh lúc bấy giờ, du học sinh từ nước ngoài trở về, bất kể lấy được học vị gì, cao nhất chỉ có thể bổ nhiệm làm phó giáo sư. Đại học Thanh Hoa không có chức danh phó giáo sư, tương đương với nó là giảng viên chuyên trách. Ít nhất phải đợi vài năm, xem thành tích giảng dạy và trình độ học thuật của bạn, nếu đủ tư cách mới thăng làm giáo sư chính thức. Tôi có thể vào được Đại học Bắc Kinh đã cảm thấy vô cùng vinh dự, nào dám tham lam như "rắn nuốt voi" mà có suy nghĩ viển vông gì khác! Ngày hôm sau, tôi với tư cách phó giáo sư đến bái kiến ông Thang Dụng Đồng. Ông Thang là đại sư Phật học. Bộ kiệt tác "Hán Ngụy Lưỡng Tấn Nam Bắc Triều Phật giáo sử" của ông hội tụ cả nghĩa lý, từ chương và khảo cứ, nổi tiếng khắp thiên hạ, đến nay vẫn là khuôn mẫu trong lĩnh vực này, không ai có thể theo kịp. Đại danh của ông tôi đã ngưỡng mộ từ lâu. Trong tưởng tượng của tôi, ông phải là một ông lão mặt mũi gầy gò, thân hình mảnh khảnh; nhưng thực tế lại hoàn toàn ngược lại. Ông mặc áo dài vải xám, đi giày vải mũi tròn, vẻ mặt hiền từ, nghiêm mà không đáng sợ, để lại cho tôi ấn tượng vô cùng sâu sắc. Thầm nghĩ làm việc dưới sự lãnh đạo của ông là một loại hạnh phúc. Nhiều nhất là một tuần sau đó, ông nói với tôi rằng, nhà trường quyết định bổ nhiệm tôi làm giáo sư chính thức, kiêm Trưởng khoa Khoa Ngôn ngữ và Văn học Phương Đông của Viện Văn học. Điều này thực sự nằm ngoài dự liệu của tôi. Nếu nói không vui thì là quá giả tạo; nếu nói bản thân cảm thấy thực sự đủ tư cách thì cũng khó mà nói được. Tôi cảm thấy hổ thẹn khôn cùng, coi đó là sự khích lệ đối với mình. Dù thế nào đi nữa, khoảng thời gian làm phó giáo sư ngắn ngủi như vậy, chắc cũng có thể coi là một kỷ lục rồi.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.