Quê hương tôi, huyện Thanh Bình, tỉnh Sơn Đông (nay thuộc thành phố Lâm Thanh), là một vùng nổi tiếng nghèo khó ở Sơn Đông. Gia đình tôi là một hộ nông dân sa sút. Ông bà nội mất sớm, tôi chưa từng gặp họ chút nào. Tình thương của ông nội, tôi chưa từng được nếm trải một chút gì. Họ để lại ba người con trai, cha tôi là con trưởng (trong hàng thứ bậc xếp thứ bảy). Hai người chú, người nhỏ tuổi nhất vì không cha không mẹ nên đã cho đi làm con nuôi, đổi sang họ Điêu. Hai người còn lại, trên không cha mẹ nương tựa, cô độc lang thang, sống nhờ nhà người khác, cảnh ngộ khó khăn ấy thật không thể nói hết. Sợ rằng chẳng có ngày nào được ăn no bụng. Những lúc đói đến mức không còn cách nào khác, hai anh em lại ra rừng táo gai phía nam làng, nhặt những quả táo thối rụng trên mặt đất để tạm qua ngày.
Khoảng lịch sử này tôi không rõ lắm, bởi vì hai anh em chẳng có ai kể cho tôi nghe cả. Đại khái là vì quá đáng sợ, quá thảm thương, họ không muốn vạch lại vết sẹo quá khứ, cũng không muốn để lại cho thế hệ sau những hồi ký khiến người ta kinh tâm động phách.
Thế nhưng, ở nông thôn thế nào đi nữa cũng không ở lại được nữa, ở lại tiếp thì chỉ có nước thành thây ma chết đói vì không có gì ăn. Không biết thế nào, hai anh em bàn bạc với nhau, đi ra các thành phố lớn bên ngoài bươn chải một phen, tìm một con đường sống. Thành phố lớn gần nhất chỉ có Tế Nam, thủ phủ của tỉnh Sơn Đông. Hai anh em đến đó, hai chàng trai trẻ ranh, hai tên nhà quê, đến một thành phố lớn đông đúc người qua kẻ lại mà không một họ hàng thân thích. Họ đã gặp phải bao nhiêu khó khăn, trải qua bao nhiêu trắc trở. Đoạn lịch sử này tôi cũng không rõ lắm, đại khái là vì cùng một lý do ấy, chẳng có ai trong số họ kể cho tôi nghe cả.
Sau đó, người chú đã đặt chân đứng vững được ở Tế Nam, tối đa cũng chỉ như một ngọn cỏ trong kẽ đá, chật vật giãy giụa trong khó khăn khốn khổ. Thế là hai anh em bàn bạc, người em ở lại Tế Nam kiếm tiền, người anh về quê làm ruộng, với hy vọng có một ngày ngóc đầu lên được, dẫu không thể vinh hiển trở về quê hương thì ít ra cũng phải khiến người ta nhìn bằng con mắt khác, vì cha mẹ và vì bản thân mà ngẩng mặt lên được.
Thế nhưng, làm ruộng thì phải có ruộng đất, đây là một lẽ thường tình đơn giản nhất. Mà thứ mà gia đình chúng tôi thiếu lại chính là ruộng đất. Đại khái ông nội tôi để lại mấy mẫu đất, cha tôi liền dựa vào đó để duy trì cuộc sống. Còn như ông chăm sóc mảnh đất này thế nào, rồi dựng vợ gả chồng ra sao, đoạn lịch sử này đối với tôi lại là một điều bí ẩn nữa.
Tôi chính là đến với nhân gian vào lúc này.
Trời không tuyệt đường sống của ai. Đúng vào lúc này hoặc sớm hơn một chút, người chú mất việc ở Tế Nam, lang thang trôi dạt sang vùng Quan Đông. Dùng vỏn vẹn một đồng bạc còn sót lại trên người để mua vé số cứu trợ lũ lụt Hồ Bắc, kết quả trúng giải đặc biệt, nghe nói nhận được mấy ngàn lạng bạc. Gia đình chúng tôi một đêm thành kẻ giàu xổi. Cha tôi mua sáu mươi mẫu đất có giếng nước. Để ra oai phô trương tài thế, ông muốn cất nhà lớn. Nhất thời không có gạch, ông liền cáo phu với cả làng: Ai bằng lòng dỡ nhà của mình, đem gạch bán cho ông, ông sẵn sàng trả giá cao hơn mấy chục lần. Tục ngữ có câu: "Dưới thưởng nặng tất có dũng phu". Nhà người khác bị dỡ đi, nhà của chúng tôi được dựng lên. Các gian nhà đông, tây, bắc mỗi bên năm gian lớn. Cổng lớn hướng về phía nam, vô cùng bề thế. Hơi thở này của hai anh em cuối cùng cũng đã đòi lại được.
Thế nhưng cảnh đẹp ý vui chẳng tày gang, cha tôi là nhân vật cỡ hạng Chu Gia Quách Giải ở chốn thôn quê, hào phóng phân phát tiền tài theo chữ "nghĩa", quên cả trời đất là gì. Có những lúc đến làng khác đi chợ, hứng chí lên, toàn bộ những người uống rượu ăn cơm trong quán lều, ông đều mời hết. Nghe nói chẳng bao lâu sau, sáu mươi mẫu ruộng tốt thượng hạng đã bị bán sạch, căn nhà mới cất cũng phải dỡ cả nhà đông lẫn nhà bắc để bán gạch ngói. Số gạch ngói này lúc mua vào thì giống như vàng, lúc bán ra thì chẳng khác gì phân đất.
Một giấc mộng xuân cuối cùng cũng thành không. Nhà chúng tôi lại trở thành hộ nghèo túng sa sút.
Đến khi tôi bắt đầu có ký ức, gia đình chúng tôi đã nghèo đến mức độ đáng kể. Một năm đại khái chỉ được ăn một hai lần món "đồ trắng" (ý chỉ bột mì), thứ được ăn nhiều nhất là bánh ngô cao lương, bánh bột ngô cũng đã trở thành trân phẩm. Vào mùa xuân và mùa hạ, tôi cắt cỏ xanh, hoặc tước lá cao lương, vác đến nhà bác Hai để cho con bò vàng già của bác ăn. Cứ bám lấy ở đó không chịu đi, chờ được ăn một bữa bánh bột ngô để cải thiện bữa ăn. Mùa hạ và mùa thu, thím Ninh và cô Ninh đối diện luôn dẫn tôi đến đồng ruộng ở làng ngoài để mót lúa mì và đậu, đem số lúa mì hoặc đậu ít ỏi đáng thương mót được giao cho mẹ. Không biết tích góp bao nhiêu lần, mới miễn cưỡng giã ra được một ít hạt lúa mì, đem nghiền thành bột, ăn được một bữa "đồ trắng". Tôi đương nhiên cảm thấy ngon như ăn gan rồng tủy phượng. Thế nhưng, tôi chưa bao giờ nhớ có lần nào mẹ ăn một miếng. Mẹ chỉ ngồi đó, nhìn tôi ăn, trong mắt hình như hơi ngấn nước. Lúc ấy sao tôi có thể hiểu được tâm trạng của mẹ chứ! Thế nhưng, trong lòng tôi cũng lờ mờ hạ một quyết tâm: Có một ngày, sau này lớn lên, cũng sẽ để mẹ được ăn chút "đồ trắng". Thế mà, "cây muốn lặng mà gió chẳng dừng, con muốn nuôi mà cha mẹ chẳng còn đợi". Chưa đợi được đến lúc tôi có năng lực để mẹ ăn "đồ trắng", mẹ đã nhẫn tâm bỏ tôi mà đi, để lại trong tôi một vết thương lòng suốt đời không thể bù đắp, ôm hận suốt cả cuộc đời!
Gia đình chúng tôi, đời cha tôi, anh em cả thảy mười một người. Có sáu người vì nhà nghèo nên đã xuống Quan Đông. Từ đó bặt vô âm tín. Người ở lại chỉ có năm người, một người cho đi làm con nuôi, tôi đã nói ở trên rồi. Trong năm người này, chỉ có bác cả có một con trai, ngặt vì mất sớm, tôi chưa từng gặp anh ấy. Sau khi tôi sinh ra, liền trở thành đứa con trai duy nhất. Trong xã hội phong kiến, điều này có ý nghĩa gì, mọi người tự nhiên đều có thể hiểu được. Chú ở Tế Nam chỉ có một con gái. Thế là hai anh em bàn bạc với nhau, muốn đưa tôi đến Tế Nam. Lúc ấy tâm trạng của mẹ thế nào, tôi còn quá nhỏ, hoàn toàn không thể hiểu nổi. Rất nhiều năm sau, tôi mới nghe người ta kể lại rằng, mẹ từng nói: "Biết trước đi là không quay về, thì dù có liều cái mạng này ta cũng không cho đứa bé đi!" Câu nói này không phải do chính tai tôi nghe thấy, thế nhưng nó lại văng vẳng bên tai tôi suốt cả cuộc đời. "Ai nói lòng tấc cỏ, báo được ánh nắng ba xuân?"