Học Vấn Nhân Sinh

Lượt đọc: 563 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Đấu Tranh Tư Tưởng

❊ ❊ ❊

"Đấu tranh tư tưởng" mà tôi nhắc đến ở đây không phải là thứ vô nghĩa như người ta thường hiểu sau này, mà liên quan đến nghiên cứu học thuật của tôi. Tôi đã nhiều lần nhắc tới, trong lĩnh vực Ấn Độ học, mối quan tâm của tôi chủ yếu nằm ở văn bản Phật giáo tiếng Phạn thời cổ đại và trung đại của Ấn Độ, đặc biệt là "tiếng Phạn hỗn hợp" (Hybrid Sanskrit). Luận án tiến sĩ và mấy bài luận văn tôi viết ở Göttingen kể trên là bằng chứng. Tuy nhiên, để làm công việc này cần một lượng lớn chuyên khảo và tạp chí chuyên ngành. Thư viện Đại học Göttingen và phòng sách Viện Nghiên cứu tiếng Phạn có đủ điều kiện đó. Trong 10 năm ở Göttingen, tôi đã dùng hàng ngàn chuyên khảo và tạp chí để viết luận văn, chỉ có một lần duy nhất thư viện thiếu sách mà phải mượn từ Thư viện Quốc gia Phổ (Preußische Staatsbibliothek), đủ thấy kho tàng sách của họ phong phú đến mức nào. Nhìn lại nước ta, tuy điển tịch nhiều vô kể, nhưng nói đến sách báo về Ấn Độ học thì gần như là một vùng sa mạc. Vấn đề này, tôi đã nghĩ tới từ khi rời châu Âu. Cái gọi là "đấu tranh tư tưởng" của tôi chính là bắt đầu nảy sinh từ vấn đề này.

Tuy từ nhỏ tôi không có chí lớn, nhưng một khi nhờ cơ duyên may mắn mà quyết tâm đi theo con đường nghiên cứu học thuật, thì giống như tốt qua sông, chỉ có thể dũng cảm tiến lên, không được quay đầu lại. Thế nhưng công việc tôi muốn làm không phải là viết thơ, viết tiểu thuyết, chỉ cần có cảm hứng là được; tôi cần tài liệu, mà lúc bấy giờ thì chỉ châu Âu mới có. Mà nay tôi lại bắt buộc phải về nước, được cái này mất cái kia, "tiến thoái lưỡng nan". Giống như Hamlet, thứ bày ra trước mắt tôi là: đi hay không đi? That is a question. Sau những cuộc đấu tranh tư tưởng kịch liệt, nghĩ đến Tổ quốc đang trong cơn hoạn nạn, cơn hoạn nạn chưa từng có, trong khi cha mẹ già, nhà nghèo, con còn nhỏ. Nếu không về, tôi sẽ là kẻ không có lương tâm, đánh mất nhân tính. Nếu về, thì tiền đồ học thuật của tôi sẽ trôi theo dòng nước. Cuối cùng, tôi nghĩ ra một phương án trung hòa: trước tiên chấp nhận lời mời của Đại học Cambridge do giáo sư G. Haloun giới thiệu, chờ sau khi về nước xử lý ổn thỏa việc gia đình rồi sẽ quay lại châu Âu để tiếp tục nghiên cứu học thuật. Đây thực sự là cách duy nhất tôi nghĩ ra được trong tình thế vạn bất đắc dĩ.

Ngay khi vừa về đến Tổ quốc, đặc biệt là vào kỳ nghỉ hè năm 1947, khi đáp máy bay trở về Tế Nam sau 12 năm rời xa, chứng kiến tình cảnh thực tế trong gia đình, tôi thấy còn nghiêm trọng hơn nhiều so với những gì mình tưởng tượng, tôi lập tức nén đau thương quyết định không quay lại châu Âu nữa. Tôi không phải là người đánh mất lương tâm, trách nhiệm làm con, làm chồng, làm cha, tôi bắt buộc phải gánh vác. Tôi viết thư cho giáo sư G. Haloun, báo cho ông biết quyết định của mình, ông hồi âm bày tỏ sự thấu hiểu và tiếc nuối. Cuộc "đấu tranh tư tưởng" về châu Âu cứ như vậy mà kết thúc.

Thế nhưng một cuộc "đấu tranh tư tưởng" mới lại theo đó mà nảy sinh. Vì tôi đã hạ quyết tâm gắn bó cả đời với công việc nghiên cứu, tình cảnh của tôi đã như câu thoại trong Kinh kịch: "Ngựa chạy trong hẻm nhỏ, khó lòng quay đầu". Nghiên cứu thì phải có đối tượng, nhưng đối tượng mà tôi yêu quý nhất là văn bản tiếng Phạn hỗn hợp cổ đại Ấn Độ đã trở nên xa vời như ba ngọn núi giữa biển khơi, chỉ có thể trông theo chứ không thể chạm tới. Đối tượng mới nằm ở đâu? Sở thích của tôi vốn dĩ đa dạng, với rất nhiều học vấn tôi đều có hứng thú. Điều này càng làm tăng thêm khó khăn khi lựa chọn. Chính vì có khó khăn nên mới nảy sinh "đấu tranh tư tưởng". Cân đo đong đếm mãi, hồi lâu vẫn không thể quyết định. Tôi buộc phải cân nhắc hai điều kiện: một là không được rời bỏ lĩnh vực Ấn Độ, hai là tài liệu trong nước phải đầy đủ. Rời bỏ Ấn Độ, thì mười năm đèn sách của tôi đều trở thành công cốc. Tài liệu không đủ, nghiên cứu vẫn sẽ gặp khó khăn. Sự cân nhắc hay chính là cuộc "đấu tranh tư tưởng" của tôi đều phải xoay quanh hai điều kiện này. Lúc đó tôi mới đến một môi trường mới, sự trân trọng thời gian còn kém xa bây giờ. "Đấu tranh" không có kết quả, thì cứ tạm thời gác lại đó vậy.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.