Học Vấn Nhân Sinh

Lượt đọc: 563 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
1950-1956

❊ ❊ ❊

Lún sâu vào vòng xoáy của các cuộc họp

Năm 1949, đất nước đón chào sự giải phóng. Khi đó, cũng như đại đa số các giáo sư ở Đại học Bắc Kinh (Bắc Đại), trước mắt tôi bỗng chốc tràn ngập ánh sáng, tâm trạng phấn chấn khôn cùng. Tôi cảm thấy, nếu chia cuộc đời mình thành hai đoạn hoặc hai phần, thì bây giờ chính là sự khởi đầu của một đoạn mới. Lúc đó tôi mới 38 tuổi, còn chưa tính là trung niên, chưa trải sự đời nhiều, đầy rẫy ảo tưởng, việc tiếp nhận những điều mới mẻ cũng không chút khó khăn.

Vốn dĩ tôi là người hướng nội, sợ nhất là giao tiếp với mọi người; cũng là người không chịu nổi chốn công cộng. Ở những nơi đông người, trong những bữa tiệc hay buổi chiêu đãi thịnh soạn, khi bị vây quanh bởi những người giao thiệp lanh lợi ăn mặc chỉnh tề, trang sức lộng lẫy, tôi cảm thấy toàn thân căng thẳng, bứt rứt không yên, chỉ muốn tìm một cái khe nào đó để chui xuống đất. Thấy có người ứng đối tiến thoái nhịp nhàng như cá gặp nước, tôi thực sự thấy ghen tị. Thế nhưng định mệnh hay cơ hội lại cứ đẩy tôi lên sân khấu của công tác hành chính; rồi lại đẩy tôi vào trung tâm của các hoạt động xã hội, thậm chí là lĩnh vực hoạt động quốc tế.

Chính phủ nhân dân vừa phái người đến tiếp quản Bắc Đại, tôi liền trở thành người bận rộn. Một mặt là xử lý công việc trong khoa. Có một thời gian, vì nhu cầu ngoại giao của đất nước cần nhân tài ngôn ngữ phương Đông, Khoa Đông phương học trở thành khoa lớn nhất trường. Số lượng giáo viên tăng gấp 10 lần, số lượng sinh viên tăng hơn 200 lần, từ ba bốn người đã vươn lên tới 800 người. Với tư cách là Trưởng khoa, sự bận rộn và căng thẳng trong công việc của tôi có thể tưởng tượng được. Mặt khác, tôi còn tham gia công tác trù bị, tổ chức của Hội giáo sư, và tiến thêm một bước là tham gia công tác trù bị, tổ chức của Hội liên hiệp giáo chức. Xem ra ý đồ của tổ chức Đảng là thành lập Công đoàn toàn trường. Thế nhưng, đến giai đoạn trù bị thành lập Hội liên hiệp giáo chức đã gặp phải trở lực rất lớn: công nhân Bắc Đại phản đối liên hiệp với giáo chức. Lúc bấy giờ, khẩu hiệu "Giai cấp công nhân phải lãnh đạo mọi thứ" được hô vang trời. Giáo chức bị coi là giai cấp tư sản, sao có thể ngang hàng với công nhân được? Như vậy chẳng phải là đảo ngược vị thế của người lãnh đạo và người bị lãnh đạo sao! Việc này sao có thể được! Trong mắt công nhân, như vậy chính là "Hoàng chung hủy khí, ngõa phu lôi minh" (chuông vàng bị vứt bỏ, đồ gốm lại kêu vang), là tuyệt đối không được. May mắn thay, một trong những nhà lãnh đạo cao nhất nước ta lúc bấy giờ đã kịp thời lên tiếng: "Giáo sư đại học không phải là công nhân, mà là giai cấp công nhân." Có chỉ thị của "cấp trên", công nhân không dám phản đối nữa. Công đoàn Bắc Đại cuối cùng đã được thành lập. Trong quá trình này, tôi là một nhân tố tích cực. Tôi từng đảm nhiệm chức Trưởng ban tổ chức Công đoàn Bắc Đại, Tổng thư ký, Chủ tịch phân hội Sa Than, sau khi ra khỏi thành phố lại đảm nhiệm chức Chủ tịch công đoàn. Vì việc này mà trong "Cách mạng Văn hóa", tôi còn bị phê đấu thêm nhiều lần nữa. Đây là sự trừng phạt cho hành vi phi thánh vô đức của tôi, tội đáng phải chịu, không thể trách người khác. Đây là chuyện về sau, tạm thời không nhắc tới nữa.

Trật tự nhà trường còn chưa thực sự ổn định, lãnh đạo trung ương đã lập tức quyết định triển khai các phong trào "Tam phản", "Ngũ phản", cải tạo tư tưởng trên phạm vi toàn quốc.

Ai cũng biết, phong trào vừa đến, việc đầu tiên là họp; đại hội, tiểu hội, đại hội lồng trong tiểu hội, nói tóm lại là họp, họp, họp, họp đến mức bạn kiệt sức, lầy lội không chịu nổi. Tại Bắc Đại, trong những năm tháng sùng bái đường lối "tả khuynh" cực đoan, cải tạo tư tưởng, giáo sư gần như ai cũng phải qua cửa ải này. Tự kiểm điểm, quần chúng phê bình. Kiểu tự kiểm điểm này, dân dã gọi là "tắm". "Tắm" có sự phân biệt giữa "chậu lớn", "chậu vừa", "chậu nhỏ". Lãnh đạo cấp trường, cùng một số ít giáo sư có quan hệ khá thân thiết với Quốc dân Đảng, đương nhiên tất yếu là "chậu lớn". Nói cách khác, chính là triệu tập đại hội toàn trường, tiến hành tự kiểm điểm trước mặt thầy trò toàn trường. Kiểm điểm sâu sắc mới có thể vượt qua. Sâu sắc hay không, hoàn toàn do quần chúng quyết định. Một lần không qua, thì lần thứ hai, thứ ba, cứ kiểm điểm đến khi lệ rơi đầy mặt, làm cảm động lòng quần chúng, "bồn tắm" này mới coi như rửa xong. Có một vị còn tự thêm chú thích bên cạnh bản kiểm điểm của mình: "Khóc! Khóc nữa!" trở thành một câu chuyện vui lúc bấy giờ.

Tôi, với tư cách là một trí thức, đương nhiên là "có tội". Đáng tiếc là tội nghiệt chưa đủ sâu nặng, địa vị cũng chưa đủ cao, chỉ đành tạm bợ tắm một "chậu vừa". Kiểm điểm hai lần là thông qua. Trên bản kiểm điểm của tôi không có chú thích "Khóc!", tôi cũng không thực sự khóc, như vậy mà vượt qua, coi như là suôn sẻ.

Sau khi tự mình "tắm" xong, tôi thực sự cảm thấy thần thanh khí sảng, trong lòng vô cùng phấn chấn. Bây giờ tôi đã có tư cách, có thể tham gia cải tạo tư tưởng của Khoa Đông phương học; sau này thậm chí còn trở thành tổ trưởng tổ lãnh đạo của hai khoa Văn, Luật. Thư ký hoặc phó tổ trưởng là đồng chí Dư Thúc Thông, thư ký Viện trưởng khoa Luật, ông từng là đảng viên hoạt động bí mật, là nhân vật nắm thực quyền. Như vậy, tôi đương nhiên càng bận rộn hơn, biểu hiện ra bên ngoài chính là các cuộc họp ngày càng nhiều. Ban ngày họp, tối đến họp, ngày nào cũng họp.

Tôi thực sự đã lún sâu vào vòng xoáy của các cuộc họp.

Sau khi họp ba bốn mươi năm, tôi từng nói với người khác: chuyên môn hiện tại của tôi là họp, chuyên môn hóa cũng là họp. Tiếc là ở đại học không mở môn "Học thuyết về hội họp", nếu có mở, tôi chắc chắn là giáo sư giảng dạy lý tưởng nhất. Tôi thực sự đã bỏ công sức, tốn thời gian cho việc họp hành. Từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài, từ lớn đến nhỏ, từ dài đến ngắn, từ trong trường ra ngoài trường, từ trong nước ra ngoài nước, hình thức khác nhau, nội dung khác biệt, tôi đều có thể ứng phó dư dả, như cá gặp nước, nắm bắt được cốt lõi, thấu hiểu được huyền cơ, cả về lý luận và thực tiễn đều đạt đến trình độ cực cao. Nếu Ủy ban Giáo dục và Ủy ban Học vị Quốc vụ viện phê chuẩn thành lập điểm tiến sĩ "Học thuyết về hội họp", tôi tin rằng, tôi sẽ là vị "hướng dẫn tiến sĩ" đủ tư cách đầu tiên.

Bổ sung thêm một chút về năm 1949

Trong năm này, tôi đã viết hai bài có thể coi là bài viết mang tính học thuật. Trong đó một bài là "Liệt Tử và Phật điển", bên trên đã bàn qua. Nếu chia năm 1949 thành hai nửa, thì còn một bài nữa có thể nói là thuộc về nửa sau, bài viết đó là: "Chính sử thời Tam Quốc, Lưỡng Tấn, Nam Bắc triều và truyền thuyết Ấn Độ".

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.