Họ Vu tên Nhuận, người tỉnh Hồ Nam. Người kể câu chuyện này cho tôi nghe đã không nhớ rõ ông xuất thân từ phủ hay huyện nào. Gia cảnh vốn rất nghèo khó; có lần, trên đường từ kinh thành trở về sau khi thi trượt, ông đã cạn sạch túi tiền. Cảm thấy xấu hổ vì không muốn mở lời xin ăn, lại thêm cái bụng đói cồn cào bứt rứt, ông liền ghé vào ngôi đền Vũ Vương để nghỉ chân một lúc, rồi giãi bày hết mọi nỗi niềm cay đắng ngay trước linh án của Thần linh. Vừa dứt lời cầu nguyện, ông toan nằm xuống hành lang phía ngoài thì bỗng có một người bước đến lôi đi, dẫn vào diện kiến Vũ Vương; người đó quỳ sụp xuống và tâu rằng: “Tâu bệ hạ, trong hàng ngũ hắc y hiện đang khuyết một vị trí, chức vụ ấy có thể ban cho kẻ này chăng.” Nhà vua gả đầu chuẩn y, liền đó họ Vu được ban cho một bộ xiêm y màu đen; vừa khoác lên mình, ông liền biến thành một con quạ rồi vỗ cánh bay đi. Ra đến bên ngoài, ông thấy rất nhiều đồng loại đang tụ tập một chỗ, liền sà vào nhập đàn với chúng, cùng đậu trên cột buồm của những chiếc thuyền, bắt chước chúng chớp lấy mồi ngon hay bánh trái mà hành khách và phu thuyền ném lên không trung. Chẳng mấy chốc, cái đói đã tan biến, ông tung cánh bay vút lên cao, đậu trên ngọn cây với một sự mãn nguyện tột cùng về thân phận mới của mình.

Trôi qua hai ba ngày, nhà vua thương xót cảnh đơn chiếc của ông nên đã ban cho ông một người bạn đời vô cùng xinh đẹp tên là Chu Thanh; nàng luôn tìm mọi cơ hội để cảnh giác ông mỗi khi ông tỏ ra quá liều lĩnh trong việc kiếm ăn. Thế nhưng, ông chẳng mấy bận tâm đến lời khuyên ấy, để rồi vào một ngày nọ, ông bị một tên lính bắn trúng ngực bằng nỏ săn; may mắn thay, Chu Thanh đã kịp ngậm lấy ông bay đi mất nên ông không bị bắt giữ. Việc này khiến bầy quạ vô cùng phẫn nộ, chúng đồng loạt vỗ cánh tạo nên những con sóng lớn dữ dội khiến tất cả thuyền bè đều bị lật úp. Lúc bấy giờ, Chu Thanh đi kiếm mồi về nuôi chồng; nhưng vết thương quá nặng, chỉ đến cuối ngày là ông đã trút hơi thở cuối cùng — và cũng vào khoảnh khắc đó, ông bừng tỉnh như thể vừa trải qua một giấc mộng, phát hiện ra mình đang nằm ngay trong ngôi đền.

Người dân trong vùng nhìn thấy họ Vu nằm bất động như đã chết; vì không rõ nguyên nhân vì sao ông lại mạng vong, lại thấy thân thể vẫn chưa lạnh hẳn, bấy giờ họ bèn cắt cử người ở lại canh chừng. Lúc này, họ đã hay biết toàn bộ những gì đã xảy ra với ông, liền cùng nhau quyên góp tiền bạc rồi tiễn ông lên đường về quê quán. Ba năm sau, khi đi ngang qua chốn cũ, ông ghé vào đền hành lễ cúng bái; đồng thời chuẩn bị một lượng lớn thức ăn để thỉnh bầy quạ xuống hưởng dụng. Kế đó, ông khấn rằng: “Nếu Chu Thanh có ở giữa chốn này, xin hãy ở lại.” Khi đàn quạ đã ăn xong, tất cả đều vỗ cánh bay đi; và chẳng bao lâu sau, họ Vu quay trở lại đây khi đã thi đỗ cử nhân. Ông lại đến đền Vũ Vương yết bái, hiến tế một con bê làm tiệc khoản đãi bầy quạ; rồi lại thành tâm cầu nguyện như lần trước. Đêm hôm ấy, ông nghỉ lại trên hồ, khi nến vừa được thắp sáng và ông vừa ngồi xuống, đột nhiên vang lên tiếng động tựa như đàn chim đang hạ cánh, và kìa! Khoảng hai mươi thiếu nữ dung mạo tuyệt trần đang đứng trước mặt ông. “Từ ngày chia tay đến nay, ngài vẫn bình an chứ?” một người trong số họ cất tiếng hỏi; họ Vu đáp rằng ông rất mong được biết vị quý danh mà ông đang vinh dự diện kiến. “Chẳng lẽ ngài đã quên Chu Thanh rồi sao?” nàng thiếu nữ đáp lời; nghe vậy, họ Vu mừng rỡ khôn tả, vội hỏi nàng đã đến đây bằng cách nào. “Thiếp nay,” Chu Thanh đáp, “đã là một vị thần sông Hán Thủy, hiếm khi có dịp quay về chốn cũ; nhưng vì những việc ngài đã làm qua hai lần, thiếp nay đặc biệt đến gặp ngài một phen.” Đoạn, cả hai ngồi trò chuyện tâm tình tựa như đôi phu thê đoàn tụ sau quãng thời gian dài xa cách, họ Vu bấy giờ ngỏ ý muốn nàng cùng xuôi nam về quê với mình. Tuy nhiên, Chu Thanh cho biết nàng phải quay lại phương Tây, và về điểm này thì đôi bên không cách nào tìm được tiếng nói chung. Sáng hôm sau, khi họ Vu tỉnh giấc, ông thấy mình đang ở trong một căn phòng lầu cao với hai ngọn nến lớn đang cháy rực, chứ không còn ở trên thuyền của mình nữa. Trong niềm ngỡ ngàng khôn xiết, ông vùng dậy hỏi đây là đâu. “Đang ở Hán Dương,” Chu Thanh đáp; “nhà của thiếp chính là nhà của chàng, cớ sao chàng cứ phải khôi hài đòi về miền nam làm chi?” Chẳng mấy chốc, khi trời hửng sáng, từng đoàn tì nữ bưng rượu bước vào, đặt lên chiếc bàn thấp kê trên chiếc sập rộng; rồi vợ chồng cùng ngồi xuống đối ẩm. “Toàn bộ gia nhân của ta đâu rồi?” họ Vu cất tiếng hỏi; và khi hay tin họ vẫn còn ở trên thuyền, ông tỏ ra lo lắng rằng những người chèo thuyền sẽ không thể chờ đợi lâu đến thế. “Đừng bận tâm,” Chu Thanh đáp; “thiếp có rất nhiều tiền, thiếp sẽ giúp chàng bồi thường cho họ.” Thế là họ Vu ở lại bên nàng, cùng nhau yến ẩm vui vầy mà quên bẵng đi chuyện trở về quê nhà.

Về phần những người phu thuyền, khi tỉnh giấc và phát hiện ra thuyền mình đã trôi đến Hán Dương, họ vô cùng kinh ngạc; và thấy đám gia nhân tìm hoát mà chẳng thấy bóng dáng người chủ đâu, họ liền muốn quay về lo việc buôn bán riêng của mình. Thế nhưng, họ chẳng thể nào tháo được dây neo, thế là tất cả đành phải lưu lại nơi đó suốt hơn hai tháng trời; cho đến khi khoảng thời gian ấy trôi qua, họ Vu bắt đầu nôn nóng muốn về quê, bèn nói với Chu Thanh rằng: “Nếu ta cứ mãi lưu lại đây, quan hệ họ hàng dưới quê sẽ hoàn toàn đứt đoạn. Hơn nữa, đã là phu thê với nhau, việc nàng về thăm quê nhà ta cũng là đạo lý phải lẽ.” “Việc đó,” Chu Thanh đáp, “thiếp không thể làm được; huống chi dù thiếp có đi được chăng nữa, thì ở nhà chàng đã có sẵn một người vợ rồi, vậy chàng sẽ sắp xếp cho thiếp ở đâu? Chi bằng thiếp cứ ở lại chốn này, như vậy chàng sẽ có thêm một mái gia đình thứ hai.” Họ Vu bảo rằng nhà nàng ở quá xa khiến ông không thể thường xuyên lui tới; nghe vậy, Chu Thanh liền lấy ra một bộ xiêm y màu đen và đáp: “Đây chính là y phục cũ của chàng. Hễ lúc nào muốn gặp thiếp, chàng cứ mặc nó vào rồi đến, khi đến nơi thiếp sẽ cởi ra giúp chàng.” Kế đó, nàng chuẩn bị một bữa tiệc tống biệt cho chồng, khiến ông say mèm; và khi tỉnh dậy, ông thấy mình đã ở trên thuyền, neo đậu tại bến cũ trên hồ. Phu thuyền và đám gia nhân đều có mặt ở đó, họ nhìn nhau đầy vẻ ngạc nhiên khó hiểu; và khi họ gặng hỏi họ Vu đã đi đâu suốt thời gian qua, ông lúng túng chẳng biết phải trả lời thế nào. Ngay bên gối, ông phát hiện ra một tay nải đựng vài bộ y phục mới mà Chu Thanh tặng, nào giày, nào tất, v.v.; xếp gọn cùng với chúng chính là bộ xiêm y màu đen ngày trước. Ngoài ra, ông còn tìm thấy một chiếc đai thêu dùng để thắt lưng, bên trong nhét đầy vàng cục. Bấy giờ ông mới chính thức lên đường xuôi về phương Nam, và khi cuộc hành trình kết thúc, ông hậu tạ đám phu thuyền bằng những phần thưởng rất xứng đáng.

Trải qua vài tháng ở quê nhà, tâm trí ông lại hướng về Hán Dương; lấy bộ quần áo đen ra mặc vào, lập tức từ hai mươn sườn mọc ra đôi cánh, chỉ một cái vỗ cánh là ông đã mất tăm. Khoảng bốn tiếng sau, ông đã đặt chân đến Hán Dương, lượn quanh mấy vòng trên không trung rồi dò xét thấy phía dưới có một hòn đảo đơn độc, trên đó cất một ngôi nhà, thế là ông sà xuống đó. Một nữ tì đã nhìn thấy ông từ trước, cất tiếng kêu lên: “Chủ nhân về kìa!” và chỉ chốc lát sau, Chu Thanh bước ra, ra hiệu cho đám gia nhân cởi đôi cánh vũ y của họ Vu. Chẳng mấy chốc họ đã cởi trói cho ông khỏi bộ dạng ấy, đoạn tay trong tay, ông cùng Chu Thanh bước vào nhà. “Chàng về đúng lúc thật đấy,” người vợ cất lời khi cả hai ngồi xuống để kể cho nhau nghe mọi tin tức; và đúng ba tháng sau, nàng hạ sinh một bé trai, được đặt tên là Hán Sán, mang ý nghĩa là “sinh ra bên dòng Hán Thủy”. Ba ngày sau sự kiện ấy, toàn bộ các tiên nữ trên sông đều đến chúc mừng và mang theo vô số lễ vật quý giá. Đó là một đoàn người duyên dáng, không ai quá ba mươi tuổi; họ bước vào phòng ngủ rồi tiến đến bên chiếc giường, lần lượt đặt ngón tay cái lên mũi đứa trẻ và chúc rằng: “Chúc cậu bé sống lâu trăm tuổi!” Họ Vu hỏi họ đều là ai, và Chu Thanh liền kể cho ông nghe rằng họ đều thuộc cùng dòng dõi thần linh với nàng; “Và hai người cuối cùng kia,” nàng nói, “mặc trang phục trắng tinh khôi tựa đóa hoa huệ, chính là những vị tiên nữ đã trao đi dải lụa thắt lưng tại Hán Khẩu.”

Vài tháng trôi qua, Chu Thanh liền cho chồng lên thuyền trở về quê cũ. Chẳng cần buồm cũng chẳng cần chèo, chiếc thuyền cứ thế tự động lướt đi; và khi hành trình đường sông kết thúc, đã có sẵn người đứng chờ cùng với ngựa để đưa ông về tận cửa nhà. Kể từ dạo đó, ông thường xuyên qua lại giữa hai nơi; và theo thời gian, Hán Sán lớn lên thành một thiếu niên tuấn tú, là hòn ngọc quý trên tròng mắt của người cha. Trớ trêu thay, người vợ cả của ông lại không sinh được con, và bà cực kỳ khao khát được nhìn thấy Hán Sán; thế là họ Vu đem chuyện này giấu vợ cả rồi kể cho Chu Thanh nghe, nàng liền lập tức thu xếp một chiếc hộp rồi để đứa trẻ theo cha trở về, với giao hẹn rằng sau ba tháng phải cho con quay lại.

Thế nhưng, người vợ cả lại yêu thương cậu bé chẳng khác nào con ruột do chính mình dứt ruột đẻ ra, kết quả là mười tháng trôi qua mà bà vẫn không sao nỡ lòng rời xa đứa trẻ. Cho đến một ngày nọ, Hán Sán bỗng dưng mắc bệnh nặng rồi qua đời; khiến người vợ cả của họ Vu đau đớn tột cùng, chìm đắm trong tang thương và chỉ muốn chết theo con. Bấy giờ họ Vu liền tức tốc lên đường đến Hán Dương để mang tin dữ báo cho Chu Thanh; thế nhưng khi vừa đặt chân đến nơi, kìa! Hán Sán đang nằm trên giường với đôi giày và tất đã được cởi ra. Ông vô cùng mừng rỡ, bèn gặng hỏi Chu Thanh chuyện này là thế nào. “Thì ra,” nàng đáp, “thời hạn chúng ta giao ước đã qua lâu rồi, và vì thiếp nhớ con nên đã gọi nó về đấy thôi.” Họ Vu bấy giờ mới kể cho nàng nghe người vợ ở quê nhà yêu thương Hán Sán đến nhường nào, nhưng Chu Thanh bảo rằng ông phải đợi đến khi sinh thêm đứa con khác thì mới được đón nó đi nơi khác. Về sau Chu Thanh sinh được một cặp sinh đôi một trai một gái, đứa anh tên là Hán Sinh còn đứa em gái tên là Ngọc Bội; bấy giờ Hán Sán mới cùng cha quay trở lại quê nhà. Thấy việc cứ phải bôn ba đi lại ba bốn lần mỗi năm vô cùng bất tiện, họ Vu bèn quyết định dọn toàn bộ gia đình đến định cư tại thành phố Hán Dương. Lên mười hai tuổi, Hán Sán đã đỗ tú tài; người mẹ nghĩ rằng chốn trần gian không có cô gái nào xứng đáng với con trai mình, liền gọi cậu về nhà để chính nàng tự tay tìm vợ cho con. Và nàng đã chọn được Trí Nương, một thiếu nữ là con gái của một vị thần đồng loại như nàng. Không lâu sau thì người vợ cả của họ Vu qua đời, ba người con đều quay về để chịu tang, riêng Hán Sán ở lại Hồ Nam sau khi tang lễ hoàn tất, còn hai người con kia thì cùng cha quay trở lại và không rời xa người mẹ của mình nữa.