Con trai của một người lao động nọ, tên là Mã Tiện Dung, mất vợ khi mới độ hai mươi tuổi, cảnh nghèo túng không cho phép anh tục huyền. Một hôm, khi đang cuốc đất ngoài đồng, anh thấy một tiểu thư trẻ tuổi xinh xắn rời lối mòn, bước qua các luống cày tiến về phía mình. Giao diện nàng điểm tô kỹ lưỡng, lại mang một vẻ tao nhã đến mức Mã đinh ninh rằng nàng đã lạc đường, bèn cất lời trêu ghẹo. “Ngươi cứ về nhà trước đi,” cô gái trẻ kêu lên, “rồi ta sẽ đến với ngươi sau.” Mã hoài nghi lời hứa có phần khác thường ấy, nhưng nàng thề thốt đinh ninh sẽ không thất hứa; thế là Mã ra về, dặn dò rằng cửa chính nhà mình quay hướng Bắc, vân vân và vân vân. Đến tối, cô gái trẻ quả nhiên tới nơi, và lúc ấy Mã mới nhận ra tay và mặt nàng phủ một lớp lông tơ mịn màng, khiến anh lập tức ngờ ngợ nàng là hồ ly. Nàng chẳng hề chối cãi cáo buộc ấy;

và nhân đó Mã liền bảo nàng rằng: “Nếu ngươi thực sự là một trong những sinh vật kỳ diệu ấy, hẳn ngươi có thể kiếm cho ta bất cứ thứ gì ta muốn; và ta rất biết ơn nếu trước tiên ngươi cho ta ít tiền để giải nỗi nghèo hèn.” Cô gái trẻ đáp rằng nàng sẽ làm thế; và tối hôm sau, khi nàng trở lại, Mã liền hỏi tiền đâu. “Ôi chao!” nàng đáp, “ta quên mất tiêu rồi.” Lúc nàng sắp ra đi, Mã nhắc lại điều mình muốn, nhưng đến tối hôm sau nàng vẫn viện cớ y hệt, hứa hẹn sẽ mang vào dịp khác. Vài đêm sau, Mã lại một lần nữa hỏi xin tiền, bấy giờ nàng mới rút từ ống tay áo ra hai nén bạc, mỗi nén nặng chừng năm, sáu lạng. Cả hai đều là bạc hạng tốt, mép uốn cong lên, Mã vô cùng đắc ý liền cất kỹ vào tủ. Vài tháng sau, nhân có việc cần dùng tiền, anh mang mấy nén bạc ấy ra; nhưng người mà anh đem khoe lại bảo rằng đó chỉ là thiếc, và dễ dàng cắn đứt một góc bằng răng. Mã vô cùng hoảng hốt, lập tức cất giấu đi; đến tối, chớp lấy cơ hội, anh mắng mỏ cô gái trẻ một trận tơi bời.

“Đó là do số anh kém may mắn thôi,” nàng đáp trả; “vàng thật quá sức với cái vận mệnh hèn mọn của anh rồi.” Chuyện ấy đành gác lại; nhưng Mã lại nói tiếp: “Ta vẫn thường nghe nói các cô gái hồ ly đều có nhan sắc tuyệt trần; sao ngươi lại không như vậy?” “Ồ,” cô gái trẻ đáp, “chúng tôi luôn biết tùy cơ ứng biến theo hoàn cảnh. Nay anh đến một lạng bạc dắt lưng còn chẳng có; thử hỏi anh làm gì với một nàng công chúa kiều diễm cơ chứ? Nhan sắc của ta có lẽ không sánh được với bậc vương giả; nhưng giữa đám nhà quê chân to sức vác các người, thì há chẳng thể gọi là ‘tuyệt trần’ hay sao.”

Vài tháng trôi qua, rồi có một hôm cô gái trẻ đến trao cho Mã ba lạng bạc, nói rằng: “Anh vẫn thường đòi tiền tôi, nhưng ngặt vì vận khí của anh suy kém nên tôi vẫn luôn ngần ngại chưa cho. Nay sự hôn sự của anh đã cận kề, tôi đem đến đây khoản sáp sính cho việc cưới vợ, anh cũng có thể xem đây là món quà chia tay của tôi.” Mã đáp rằng anh chưa hề đính ước, cô gái liền bảo rằng chỉ vài ngày nữa sẽ có bà mối tới nhà lo bề gia thất. “Thế nàng ta trông thế nào?” Mã hỏi. “Chà, vì chí hướng của anh là nhan sắc ‘tuyệt trần’ cơ mà,” cô gái trẻ đáp, “tất nhiên nàng ta phải sở hữu nhan sắc tuyệt trần rồi.” “Ta khó lòng mong đợi điều đó,” Mã nói; “dù sao thì ba lạng bạc cũng chẳng đủ cưới vợ đâu.”

“Nhân duyên vốn định sẵn ở cung trăng;” cô gái trẻ giải thích, “phàm nhân chẳng thể can thiệp được đâu.” “Và sao ngươi lại phải ra đi thế này?” Mã gặng hỏi. “Bởi vì,” nàng đáp, “chúng ta cứ lừng khừng hết ngày này sang tháng nọ, mà chẳng đi đến đâu cả. Thôi ta kiếm cho anh một người vợ khác rồi dứt khoát luôn cho rảnh.” Đoạn, khi trời sáng, nàng từ giã ra đi, trao cho Mã một nhúm bột vàng và dặn: “Nếu sau khi chúng ta chia tay mà anh bị ốm, thứ này sẽ chữa khỏi cho anh.” Hôm sau, quả nhiên có bà mối đến thật, Mã liền gặng hỏi vị tân nương ra sao; bà mối đáp rằng nàng trông rất dễ coi. Bốn hoặc năm lạng bạc được ấn định làm sính lễ, Mã không hề phàn nàn về khoản ấy, nhưng tuyên bố rằng anh phải được ngó mặt cô dâu một cái. Bà mối bảo rằng nàng là con nhà gia giáo, nhất định không chịu để người ta nhìn thấy mặt; tuy nhiên họ bàn bạc lại là cứ cùng nhau đến nhà nàng rồi canh cơ hội thích hợp.

Thế là họ lên đường, Mã đứng chờ ở bên ngoài trong khi bà mối bước vào, chỉ chốc lát sau đã quay ra báo rằng mọi chuyện đã ổn thỏa. “Một người họ hàng của tôi sống chung một sân, và ban nãy tôi vừa thấy cô tiểu thư ngồi ở sảnh. Chúng ta chỉ cần vờ như sang thăm họ hàng, là anh có thể thoáng nhìn thấy nàng.” Mã đồng ý, và thế là họ bước qua sảnh chính, nơi anh nhìn thấy cô gái đang ngồi cúi gằm đầu trong khi có ai đó đang gãi lưng cho. Nàng có vẻ hoàn toàn đúng như những gì bà mối đã tả; nhưng khi bàn đến chuyện tiền nong, hóa ra cô gái chỉ cần một hai lạng bạc để mua sắm chút quần áo này nọ thôi, khiến Mã vô cùng mừng rỡ, liền biếng bà mối chút đỉnh gọi là tạ ơn vất vả, vừa vặn tiêu sạch ba lạng bạc mà người bạn hồ ly đã để lại. Ngày lành tháng tốt được chọn, cô gái liền được rước về nhà; nào ngờ! Nàng ta gù lưng và ngực ưỡn như chim bồ câu, cổ ngắn ngủn như con rùa, lại thêm đôi bàn chân bó dài ngoẵng đúng mười thốn. Bấy giờ ý nghĩa những lời người bạn hồ ly nói mới lóe lên trong đầu anh.

HẾT TẬP I.

THOS. DE LA RUE VÀ CỘNG SỰ, NHÀ IN, PHỐ BUNHILL ROW, LONDON.